Λεωνίδα Χ. Ζώη: ΛΕΞΙΚΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΝ ΖΑΚΥΝΘΟΥ (Β΄, Λαογραφικόν)

Λεωνίδα Χ. Ζώη: ΛΕΞΙΚΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΝ ΖΑΚΥΝΘΟΥ ( Α΄, Ιστορικόν - Βιογραφικόν)

ΣΕΛΙΔΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Τόμος αφιερωμένος στον Δημήτρη Ε.-Γ. Καρύδη [Πλήρης ο τόμος από την Ιόνιο Εταιρεία Ιστορικών Μελετών]

Γιώργου Λέκκα: ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΙΙ (νέο ποίημα)

Για τη βροχούλα που κατεργάζεται πεσμένα φύλλα, ευχαριστώ

και για τα δέντρα που υπομένουν σιωπηλά, σ’  ευχαριστώ.

Για τον γλυκό τον ουρανό που μας σκεπάζει τρυφερά, σ’ ευχαριστώ

και για τα μάτια μιας γυναίκας που τον κοιτάνε  μ’  ευγνωμοσύνη, ευχαριστώ.

Για κάθε πλάσμα που γελά από χαρά, σ’ ευχαριστώ

και για τον ήλιο που καταδέχεται το βλέμμα μας στη δύση, ευχαριστώ

μα και για την όμορφη πλευρά και της χειρότερης ασχήμιας, ευχαριστώ.

Γι’  αυτό το φως που αποκαλύπτει το κάθε τι μοναδικό, σ’  ευχαριστώ

και για τους στίχους που μας χαρίζονται ακόπως,  ευχαριστώ.

Για κάθε πλάσμα σου που φεύγει απ’ τη ζωή προτού προλάβει

 να σου πει «ευχαριστώ», σ’ ευχαριστώ

μα και για ό,τι με πονάει ωσότου μάθω να σου λέω και γι’  αυτό

 «ευχαριστώ», σ’ ευχαριστώ.

Γι’ αυτή τη μέρα που ομορφαίνει καθώς τελειώνει, ευχαριστώ

για όσα γνωρίζω κι όσα αγνοώ, όσα θυμάμαι κι όσα ξεχνώ, ευχαριστώ 

καθώς για ό,τι καλό ή και κακό θα παραλείψω να σου πω  «ευχαριστώ» 

αυτό για να εκδικηθεί, αλίμονο, με υποδουλώνει.

3.9.2018

[Ο Πρωτοπρεσβύτερος Δρ. Γεώργιος Λέκκας ζει, εργάζεται και διακονεί ιερατικά στις Βρυξέλλες.]

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΤΙΜΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΣ ΤΗ ΣΚΟΠΕΛΟ

ἤ, Τριετὲς Μνημόσυνο τοῦ καθηγητῆ Βαγγέλη Κ. Κεχριώτη

Τὸν περασμένο χρόνο, τὸ 2017 δηλαδή, κυκλοφορήθηκε ἀπὸ τὶς πολύτιμες ἐκδόσεις ΙΣΤΟΣ, ποὺ ἑδρεύουν στὴν Κωνσταντινούπολη, μὲ φροντίδα καὶ ἐπιμέλεια μοναδικὴ τοῦ Ἀρχιμ. π. Ἀγαθάγγελου Σίσκου, ὁ τόμος «Σαμουήλ Χαντζερῆς». Στὸν ἐν λόγῳ, λοιπόν, τόμο, περιέχονται μελέτες, οἱ ὁποῖες καὶ εἶναι ἐπεξεργασμένα κείμενα εἰσηγήσεων γιὰ τὸν ἀοίδιμο Πατριάρχη Σαμουήλ τόν ἀπὸ Δέρκων (1763-1768 καί 1773-1774), τὸν ἐπονομαζόμενο Χαντζερή. Ἔτσι, μὲ πρόλογο τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου, εἰσαγωγικὸ σημέιωμα τοῦ ἐπιμελητοῦ τοῦ τόμου, τοῦ π. Ἀγαθαγγέλου Σίσκου, Βιβλιοφύλακα τῶν Πατριαρχείων καὶ ἱερατικὸ προϊστάμενο τῆς Κοινότητος Νεοχωρίου, ἀλλὰ καὶ τὶς ἀξιόλογες μελέτες τῶν κ. Καθηγητῶν, ἤ τοι τῶν κ. Ἰω. Μπάκα, Ἀθ. Καραθανάση, Πασχάλη Βαλσαμίδη καὶ Σάββα Τσιλένη, ποὺ θησαυρίζονται στὸν ἐν λόγῳ τόμο, πραγματοποιήθηκε αὐτὴ ἡ λαμπρὴ ἔκδοση.  

Ὅμως ἐκεῖνο ποὺ συγκινεῖ τὸν κάθε φιλομαθῆ καὶ γνήσιο Σκοπελίτη εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι δηλαδή, ὁ τόμος αὐτὸς εἶναι ἀφιερωμένος «Στὸν ἀείμνηστο ἱστορικὸ Βαγγέλη Κεχριώτη, φίλο τοῦ Νεοχωρίου». Ἤ, ὅπως πολὺ ὄμορφα καὶ σωστὰ γράφει ὁ π. Ἀγαθάγγελος, «Ἡ πρόωρη ἐκδημία τοῦ πιστοῦ φίλου καὶ ἐπιστημονικοῦ συνεργάτη τῆς Κοινότητας Νεοχωρίου, διακεκριμένου ἱστορικοῦ καὶ ἀκαδημαϊκοῦ Βαγγέλη Κεχριώτη προκάλεσε ἀνείπωτο πόνο καὶ ἄφησε ἕνα δυσαναπλήρωτο κενό. Ἡ ἀφιέρωση τοῦ παρόντος τόμου στὴ μνήμη του, ποὺ ἀποφασίστηκε τὴν ἡμέρα τῆς ἐκδημίας, ἔρχεται νὰ ἁπαλύνει τὸν πόνο  καὶ νὰ τὸν μεταμορφώσει σὲ χαρὰ δημιουργίας» (σελ. 16). Λόγια τίμια καὶ σωστά. 

Ἀλήθεια, ποιὸς ἦταν ὁ καθηγητὴς Εὐάγγελος Κων. Κεχριώτης; Αὐτὸς ὁ Σκοπελίτης ἱστορικὸς καὶ ἀκαδημαϊκὸ δάσκαλος, ποὺ τίμησε τὴν πατρίδα του (χωρὶς νὰ τὸ γνωρίζει ποτὲ αὐτή) μὲ τὴν φιλόπονη προσφορά του καὶ τὴν πνευματική του ἀκτινοβολία. 

     Εἶναι ὁ πρωτότοκος γυιὸς τοῦ μακαριστοῦ καπετάνιου Κωνσταντίνου Εὐαγγέλου Κεχριώτη καὶ τῆς Μοσχούλας Σπυρίδωνος Πατσή. Γεννήθηκε στὴν Ἀθήνα τὸ 1969, σπούδασε στὴ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ Ε. Κ. Π καὶ στὴ συνέχεια στὰ Πανεπιστήμια τοῦ Ἔσσεξ τῆς Μ. Βρετανίας καὶ τοῦ Λέιντεν, ὅπου καὶ ὑποστήριξε τὴ διδακτορική διατριβὴ του, μὲ θέμα «Οἱ Ἑλληνορθόδοξοι τῆς Σμύρνης στὸ τέλος τῆς Αὐτοκρατορίας». Στὴ συνέχεια ἐξελέγη Ἀναπληρωτὴς Καθηγητὴς στὸ Τμῆμα τῆς Ἱστορίας τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Βοσπόρου, ὅπου καὶ δίδαξε βαλκανικὴ ἱστορία καὶ ἱστορία τῶν χριστιανικῶν καὶ ἑβραϊκῶν πληθυσμῶν τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Ὑπῆρξε μέλος στὴν Τουρκία τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τοῦ συλλόγου Ἱστορικῶν Tarih Vakfi καὶ τῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ περιοδικοῦ Toplumsal Tarih, ἐνῶ στὴν Ἑλλάδα ἀνῆκες τὴ συντακτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ περιοδικοῦ "Τὰ Ἱστορικά". Συνέγραψε πολλὲς μελέτες γιὰ τὴν ὀθωμανικὴ Σμύρνη, ἐνῶ ἐπιμελήθηκε πολλοὺς τόμους μὲ σπουδαῖες ἱστορικὲς ἀνακοινώσεις. 

     Δυστυχῶς, ἔφυγε νωρίς, τὴν Πέμπτη 27 Αὐγούστου τοῦ 2015, ἀνήμερα τοῦ Ἁγίου Φανουρίου, χωρὶς νὰ περατώσει τὸ πολύπτυχο καὶ σπουδαῖο ἔργο του καί, κυρίως, νὰ ἐπισκεφτεῖ τὸ νησί του, τὴ Σκόπελο, ὅπως ἔκανε κάθε καλοκαίρι...

     Τὴν ἄλλη ἡμέρα, Παρασκευὴ 28 Αὐγούστου 2015, ἀφοῦ προηγήθηκε μιὰ σημαντικὴ τελετὴ τιμῆς καὶ εὐγνωμοσύνης στὸν ἐκλιπόντα Καθηγητὴ Β. Κεχριώτη στὸ Albert Long Hall τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Βοσπόρου, στὴ συνέχεια, καὶ συγκεκριμένα στὶς 1.30, στὴ Ἑλληνορθόδοξη ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Φωκᾶ στὸ Ὀρτάκιοϊ, ἐψάλη ἡ ἐξόδιος Ἀκολουθία καὶ στὴ συνέχεια ἡ ταφή...

Οἱ ὅσοι φίλοι του καὶ συγγενεῖς στὴ Σκόπελο κρατᾶμε στὴ μνήμη μας τὴ φιλίκή του παρουσία, ποὺ τὴ στόλιζε τὸ ἦθος, ἡ εἰλικρίνεια, ἡ ἁπλότητά του καὶ ἡ φιλοτιμία: στοιχεῖα ποὺ δόμησαν στέρεα τὸν εὐγενικὸ ψυχισμὸ τοῦ Βαγγέλη καὶ ἐντυπωσιάζουν ἴσαμε σήμερα. Σήμερα, τρία χρόνια ἀπὸ τὴν κοίμησή του... Σήμερα ποὺ ἀνάβουμε κερὶ στὴ Μνήμη του καὶ τὸν θυμόμαστε μὲ εὐγνωμοσύνη, τιμὴ κι εὐγενικὴ ἀγάπη. Ὅπως αὐτὴ ποὺ Ἐκεῖνος μᾶς πρόσφερνε κάθε καλοκαίρι καὶ ὄχι μόνο. Ἀναπαμένος νὰ εἶσαι Βαγγέλη μας, σιμὰ στὸ Θεὸ καὶ τοῦ Ἁγίους Του, σιμὰ στὸ καλό Σου Πατέρα καὶ στοὺς ἄλλους δικούς Σου προγόνους. Αὐτὴ εἶναι ἡ εὐχή καὶ ἡ προσευχή μας. 

     π .κ. ν. κ  27/28 Αὐγ. 2018

     * Θερμὲς εὐχαριστίες στὸν ἐκλεκτὸ φίλο καὶ ἐρευνητὴ κ. Γ. Κουζακιώτη, τοῦ Ε. Ι. Ε/Κ. Β. Μ.

Γιώργου Λέκκα: ΑΙΩΝΙΑ ΑΓΑΠΗ (νέο ποίημα)

Μόλις ένα σφύριγμα του μετρό

ανοιγοκλείνουν οι πόρτες

κι η σύνθεση της παρέας που αγάπησες

αλλάζει για πάντα.

Ευτυχώς οι ψυχές

μπορεί να μένουν σφιχταγκαλιασμένες αιωνίως

γιατί τα σώματα

γυρνάνε αμέσως πλευρό και κοιμούνται.

18.8.18

[Ο Πρωτοπρεσβύτερος Δρ. Γεώργιος Λέκκας είναι άμισθος κληρικός της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος. Ζει, εργάζεται και διακονεί στις Βρυξέλλες.]

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΑΠΟΚΟΜΜΑΤΑ ΜΝΗΜΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΙΑΤΙΚΗΣ

Μνήμη ἱερὴ Παναγιώτου καὶ Εὐανθίας Παλαιολόγου

Ναί, συγυρίζει ὁ Χρόνος τὰ βιώματά μας καὶ πειραρχημένα τὰ ἀρχειοθετεῖ. Τοὺς παρέχει, δηλαδή, τὸ μέγιστο προνόμιο τῆς ἀ-ληθείας, τῆς δυνατότητας νὰ τὰ ἀνασύρεις, ὅποτε μπορεῖς καὶ νὰ τὰ ξαναζεῖς - σὲ ἄλλη, φυσικά, διάσταση Χρόνου καὶ Τόπου, ὡστόσο τόσο νοσταλγικά, ὑπέροχα καὶ μὲ τὸ συμβολισμό τους σφραγίδα ἀνεξίτηλη στὸ ὑπόλοιπο τοῦ βίου σου. 

Κάποιες εἰκόνες, λοιπόν, σκέφτηκα νὰ φανερώσω -μέρα ποὺ εἶναι, τοῦ πανίερου Δεκαπενταύγουστου, μὲ τῆς Παναγιᾶς μας τὴν τόσο συγκινητικὴ θεία Κοίμηση ποὺ ἑορτάζουμε- καὶ νὰ παραδώσω στὶς γενιὲς ποὺ ἔρχονται: τεκμήριο ἀδιάψευστο τῆς λειτουργίας μιᾶς μικρῆς Κοινότητας ἀνθρώπων, ποὺ πάσχιζαν γιὰ ν᾿ ἀναθρέψουν Πολιτισμό, Ἀνθρωπιὰ καὶ Κάλλος. 

Ἀπὸ τὸ βάθος τοῦ Χρόνου ἔρχονται εἰκόνες φορτισμένες μὲ τὸ μεγαλεῖο τῆς ἁπλότητας. Εἰκόνες φορτωμένες βιώματα ἀθάνατα καὶ ἀρυτίδωτα. Ὅπως τὸ νὰ ξεκινᾶς πρωΐ, μὲ τῆς μέρας τοὺς πρώτους της βηματισμούς, ἀνήμερα τῆς Παναγιᾶς γιὰ τὸ ἀντικρυνὸ τὸ χωριὸ ποὺ πανηγυρίζει, καβάλα στὸ μουλάρι. Στὸ σαμάρι ἔχει στρωθεῖ τὸ παλιὸ ὑφαντὸ κιλίμι, κι ὕστερα ν᾿ ἀκούγεται ὁ ἦχος ὁ μονότονος, μὰ τόσο εὐγενικός, τῆς περπατησιᾶς τοῦ πεταλωμένου ζώου πάνω στὰ καλντερίμια τοῦ χωριοῦ... Καὶ τὸ φρέσκο μελτέμι ν᾿ ἀνεμίζει τὶς κορδέλες καὶ τὴ μαντήλα τῆς νοικοκυρᾶς ποὺ ἀκολουθεῖ τὸν ἑορτάζοντα σύζυγό της στὸν δρόμο γιὰ τὸ πανηγύρι. 

Πρωϊνὸ τῆς Παναγιᾶς, μὲ τὴ φρεσκοπλυμένη ρούγα νὰ ἀνασαίνει βρεγμένο χῶμα κι ἀπέναντι, στὸ πέλαγο ποὺ ρυτιδώνει ἀπὸ τὸ μελτέμι, νὰ κυματίζουν λευκὰ γιασεμιά, ποὺ σαλεύουν μέσα στὸ γλαυκὸ τῆς θάλασσας καὶ νὰ συντονίζονται μὲ τοὺς τρυφεροὺς τοὺς ἤχους τῆς πανηγυρικῆς καμπάνας. Κι ὕστερα, στὴν ἴδια τὴν αὐλή, ἀπολείτουργα, τὸ κέρασμα, μὲ γλυκὸ βύσσινο καὶ κρύο νερό, τῆς πηγῆς νερό, ποὺ ἀφήνει στὸ στόμα μιὰ γεύση περίεργη, ἀπὸ τὸ ἴδιο τὸ χῶμα ποὺ προέρχεται.

Μεσημέρι, καὶ τὸ χωριὸ μοσχοβολᾶ ἀπὸ τὸ ἑόρτιο γεῦμα, ποὺ τὸ ἀρωματίζει περισσότερο κι ἡ εὐωδιὰ τοῦ βασιλικοῦ ποὺ λικνίζεται στὴν ἀσβεστωμένη τὴν πεζούλα ἤ τῆς ἁρμύρας ποὺ τὴν ἀνεβάζει τὸ πέλαγο-δῶρο δροσιᾶς καὶ πάντιμου ἀρώματος καὶ τόσο ἀκριβοῦ...

Κάπου μακρυά, σὲ χώρους ἱεροὺς τῆς ψυχῆς κρύβονται κι ἄλλες μνῆμες, ποὺ τὶς ἀναζητᾶς, μέρα ποὺ εἶναι σήμερα. Γιατὶ σὲ φερνουν σιμὰ σὲ πρόσωπα καὶ γεγονότα ἀγαπημένα, τρισόλβια, φωτεινά. Κι ἴσως αὐτὰ νὰ εἶναι, ἴσαμε σήμερα, τὸ ἀνάχωμα ἐκεῖνο ποὺ σὲ προφυλάσσει ἀπὸ πολλὰ καὶ δύσκολα, τὰ ὁποῖα στὶς μέρες μας ὁλοένα κι αὐξάνονται. Κι αὐτὸ τὸ τελευταῖο ἄν λέει πολλά...

π. κ. ν. κ. Δεκαπενταύγουστος 2018 

π. Κων. Ν. Καλλιανός: Η ΠΕΝΙΧΡΗ (ΚΑΙ ΓΙΑ ΦΕΤΟΣ) ΔΕΗΣΗ ΜΑΣ. ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ, ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΜΑΣ Ο ΜΗΝΑΣ

Ἔχει μιὰν ἄλλη ὄψη γύρω μας ὁ κόσμος, καθὼς ἀνατέλλει  ὁ Αὔγουστος. Νομίζεις ὅτι ὅλα τριγύρω σου ἠρεμοῦν καὶ βαφτίζονται στὸ καθαρὸ τὸ φῶς τοῦ ἀγέραστου πρωϊνοῦ, ποὺ ἀνοίγεται πιὰ μὲ τῆς χαρμολύπης τὰ χρώματα, μὲ τῆς προσδοκίας τὶς πάντιμες εὐωδιές, μὲ τὸν εὐλαβῆ χαιρετισμό: «Καλὴ Σαρακοστή». Ναί, γιατὶ ξημέρωσε πιὰ ὁ εὐφρόσυνος καὶ ὁ ἱεροκατάνυκτος Δεκαπενταύγουστος.

Αὔγουστος, λοιπόν... Μὲ τὰ δροσερὰ τὰ πρωϊνὰ νὰ ψυχώνουν τὸ εἶναι, μὲ τὰ φιλότιμα μελτέμια τοῦ ἀπόβραδου, νὰ συντονίζουν πλήρως τοὺς πάντιμους καὶ τρυφεροὺς ἤχους τῶν Παρακλητικῶν Κανόνων, μὲ τὴ νηστεία νὰ καταργεῖ κάθε ὅριο ἔπαρσης καὶ ἀνθρωπαρέσκειας. Γιατὶ κάθε βράδυ αὐτὲς τὶς δεκαπέντε μέρες Τὴν παρακαλοῦμε, ἐγκαρδίως  ἱκετεύοντες: «Τὴν δέησίν μου δέξαι τὴν πενιχράν...». Ὄμορφα λόγια, φωτισμένα μὲ τὸ κερὶ τῆς ἀγρύπνιας καὶ τῆς προσευχῆς, εὐωδιαστὰ λόγια, λὲς κι ἔχουν μέσα τους κλείσει τὸ ἄρωμα τοῦ γιασεμιοῦ καὶ τοῦ βασιλικοῦ, ποὺ δαψιλῶς στολίζουν τὴν Εἰκόνα Της. Δέησις πενιχρά, λοιπόν... Δέηση πάμφτωχη, ὅπως πάμφτωχη εἶναι ἡ ψυχή, ἡ ὕπαρξη. Ποὺ ἀσφαλῶς πλουτίζει μονάχα ὅταν βιωθεῖ, ἐγκατασταθεῖ, θρονιάσει ἡ θεϊκὴ ἡ παρουσία. Ὡστόσο, ὁ λόγος μας εἶναι ἱκέσιος λόγος, καρδιακός, ποὺ μαζεύει τὰ κομμάτια τῆς ψυχῆς καὶ τὰ ἑνώνει. Τὰ συντρίμμια δηλαδή, ποὺ μᾶς δίνει ὁ κόσμος, καθὼς ἐπιθυμεῖ τὴν διαίρεση, τὴ μοναξιὰ τὸν ἀπελπισμό μας. Ἐπειδὴ μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ γνωρίζει ὅτι ἀποδυναμώνεται ἡ κοινωνία, ἡ συντροφιά, ἡ σχέση μὲ τὸν ἄλλον. Κι ἐμεῖς προσφεύγουμε στὴ Χάρη Της καὶ Τὴν ἱκετεύουμε νὰ σταθεῖ σιμά μας, παραμυθία καὶ βακτηρία, σ᾿ αὐτούς, μάλιστα, τοὺς καιροὺς τῆς καταιγιστικῆς (παρα)πληροφόρησης καὶ τῆς ἀπάνθρωπης ἀπομόνωσης. Γι’ αὐτὸ καὶ τὰ ἀπόβραδα μαζευόμαστε στὶς ἐκκλησιές. Μήπως, δηλαδή, καὶ ξορκίσουμε αὐτὸ τὸ κακό, αὐτὴ τὴν ἀγωνία νὰ φανοῦμε, νὰ προβληθοῦμε τοῖς ἀνθρώποις μονάχα, κι ὄχι νὰ προσφέρουμε τὴν καθαρή, λαμπένια, ἀφτιασίδωτη καὶ φανερὰ ἐνισχυμένη ἀπὸ τὶς ροὲς τῶν Δακρύων μας: «Τὴν δέησίν μας τὴν πενιχράν...». Ἐπειδή τὸ ξέρουμε, ὅτι κάτι εἶναι κι αὐτὸ γιὰ τὴν πάντιμη Παρουσία καὶ Σκέπη Της. 

Καλό μας Δεκαπενταύγουστο, ἀδελφοὶ καὶ πατέρες . 

π. κ. ν. κ. 

1 Αὐγούστου 2018

«Οι μισούντες με μάτην, βέλεμνα και ξίφη και λάκκον ηυτρέπισαν, και επιζητούσι, το πανάθλιον σώμα σπαράξαι μου, και καταβιβάσαι, προς γην Αγνή επιζητούσιν· αλλ’ εκ τούτων προφθάσασα, σώσόν με».

Αυτοί που με μισούν άδικα, βέλη και ξίφη και λάκκο ετοίμασαν και ζητούν να σπαράξουν το πανάθλιο σώμα μου και να το κατεβάσουν στο χώμα, Αγνή· αλλά προφθάσασα, σώσε με.

    

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΙΕΡΟ ΑΝΑΚΛΗΜΑ ΠΑΝΙΕΡΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΟΥΣ

ἤ, φροντίζοντας νὰ μὴ λησμονοῦμε...

Μνήμη σεπτὴ Χρυσοστόμου Ἀρχιερέως, τοὺπίκλην Βέργη, Μητροπολίτου Χαλκίδος γενομένου

Ἀπὸ τὶς ἀθάνατες ἡμέρες ποὺ περιπολοῦν τὸ νοῦ καὶ τὴν ψυχὴ τοῦτες τὶς θερινὲς ἡμέρες τοῦ Ἰουλίου μηνός, εἶναι ἀναμφίβολα κι ἐκεῖνες, ποὺ ξαναφέρνουν στὴ μνήμη τὶς ὅμορφες, κατανυκτικές, χαλαρωτικὲς καὶ ζείδωρες ἡμέρες, τὶς ὁποῖες ζήσαμε στὸ φιλόξενο μοναστήρι τοῦ Ἀγίου Νικολάου, τοῦ ἐπιλεγομένου «Γαλατάκη», μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς ἑορτῆς τῶν Ἁγίων Πατέρων τῆς ἐν Χαλκηδόνι Δ΄ Οἰκουμενικῆς Συνοδου καί, φυσικά, τῆς ἐτήσιας συνάξεως τῶν Ἀναγνωστῶν, δηλ. τῶν ὑποψηφίων κληρικῶν τῆς Μητροπόλεώς μας. Κι ὅλ᾿ αὐτὰ ἐδῶ καὶ τριάντα-τριανταπέντε χρόνια, σὲ καιρὸ νεότητος, ἐνθουσιασμοῦ καὶ ποικίλων ἀνησυχιῶν. Μὲ Γέροντα καὶ συνάμα συνδαιτημόνο φιλικό, γνήσιο καὶ μαζὶ τόσο ταπεινό, τὸν ἀλήστου μνήμης Μητροπολίτη Χαλκίδος, τὸν Χρυσόστομο τὸν Α΄. Ποὺ μᾶς συγκαλοῦσε σὲ αὐτὴ τὴν πνευματική (καὶ ὄχι μόνο) συνεστίαση, γιὰ νὰ χαροῦμε καὶ μαζὺ νὰ ζήσουμε στιγμὲς ποὺ εὐωδίαζαν (καὶ ἀκόμα εὐωδιάζουν) ἄρωμα μοσχολίβανου, πεύκου καὶ νυχτολούλουδου. 

Ἐκεῖ, στὴν φιλόστοργη ἀγκαλιὰ τοῦ φροντισμένου μοναστηριοῦ, τὸ ὁποῖο ἀγνάντευε τὸ πέλαγο, ποὺ χώνευε μέσα στὴ θερινὴ τὴν ἀντηλιά, ἀλλὰ καὶ κούρνιαζε στὸ ὑπέροχο τοπίο του, τό, ὄντως, ὑπερήφανο, ἀλλὰ καὶ ταπεινό, ὑπέροχο, ἀλλὰ καὶ συνάμα ἀσκητικό. Τοπίο λιτό, φορτισμένο μὲ τὴν ἱερὴ συχνότητα τῆς ἁγιότητας τῶν αἰώνων ποὺ ἐμφανῶς  (κι ἀθορύβως) διακρατοῦσε. Ὅπως οἱ ἄλλες Ἱερές Μονές τῆς Ἐπικράτειας τοῦ εὐσεβοῦς ἡμῶς Γένους. Ὅπου κυριαρχεῖ ἡ σιωπή, ἡ ἄλλη σιωπὴ ὅμως. Ἐκείνη δηλαδή, ποὺ ἀνοίγει μονοπάτια συνάντησης μὲ τὸ Θεό. Γεγονὸς κορυφαῖο, ποὺ ὁ κάθε πιστὸς ἐπιζητεῖ καὶ ἀναμένει. Καὶ ἄς μὴ θεωρηθεῖ ὑπερβολὴ ἄν τονιστεῖ, μετ᾿ ἐμφάσεως, μάλιστα, ὅτι ἐκεῖ, στὸ τρισχαριτωμένο δηλ. μοναστήρι τοῦ Ἁγίου Νικολάου, μέσα στὴν ἡσυχία τῆς νύχτας ξεδίπλωνε ἡ ψυχή, ἄνοιγε, ἔφεγγε καὶ βίωνε στιγμὲς θείας παρουσίας. 

Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὀνόμασα τὶς μέρες ἐκεῖνες ἀθάνατες, ἐπειδὴ ἐκτύπωσαν στὸ νεανικὸ εἶναι τὴ βεβαιότητα τῆς Παρουσίας Του, χάρισαν ἐμπειρίες μοναδικές, ἀλλὰ καὶ στράγγισαν ἀπὸ τὴν ψυχὴ ποικίλες πίκρες καὶ ἀγωνίες, καθὼς ἔνοιωθες πιὰ ὅτι αὐτὴ ἡ μεγάλη παρέα ἦταν καὶ οἰκογένεια πνευματική, ἀλλὰ καὶ ἡ ἄλλη ὄψη τοῦ «λαοῦ τοῦ ἠξιωμένου». Ἐπειδὴ στὸ χῶρο ἐκεῖνο συναζόμασταν ὄχι μόνο παπάδες, μοναχοί, ἱερόπαιδες κ.λ.π. ἀλλὰ καὶ κάποιοι ἄλλοι, ἄνδρες καὶ γυναῖκες, γιὰ νὰ συνδράμουν, νὰ σταθοῦν σιμὰ στὸ Δεσπότη τους, νὰ διακονήσουν τὶς μοναχές, νὰ φωτίζουν μὲ τὴν ὀλιγόωρη παρουσία τους τὸν τόπο, ὥστε νὰ γίνει ἐκεῖνες τὶς περίλαμπρες μέρες, ὄχι τὸ φῶς τοῦ Κόσμου (βλ. Μτθ. 5, 14-19), ἀλλὰ τῆς Μητροπόλεως. Κι αὐτὸ τοὺς ἔφτανε, κι αὐτὸ μᾶς δίδασκε τότε, ἀλλὰ καὶ σήμερα μὲ συγκίνηση τὸ ξαναζοῦμε μέσα στὸ σύθαμπο ποὺ ὁ Χρόνος βάζει μπροστά μας: φραγμὸ θὰ τόνε πεῖς, εὐεργέτημα στὴν ἀπουσία σου ἀπὸ ἐκεῖνες τὶς συνάξεις... Ἀκόμα νὰ τὸ ξεκαθαρίσεις, γιατὶ εἶναι τόση ἡ συγκίνησή σου, ποὺ δυσκολεύεσαι καὶ νὰ τὴν ἑρμηνέψεις σωστά.. 

π. κ. ν. κ. 

Κυριακή, 15 Ἰουλίου 2018, Τῶν Ἁγίων Πατέρων, τῶν ἐν τῇ Δ΄ Οἰκουμενικῇ Συνόδῳ ἐν Χαλκηδόνι συνελθόντων 

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΕΓΚΩΜΙΟ ΣΤΟ 40ΝΘΗΜΕΡΟ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΠΕΡΓΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΓΑΛΑΝΗ

Ναί, Σεβασμιώτατε: «Μαζέψαμε τὰ δάκρυά μας καὶ τὰ μοιράσαμε σὰ σημάδια τῆς ἀγάπης μας, .......σὰν ἀναμνηστικὰ τῆς μακάριας ψυχῆς [Σας]».

(Πενιχρό, ἀφτιασίδωτο καὶ λιτὸ ἐγκώμιο ἑνὸς ἐπαρχιώτη παπᾶ, ὡς ἄλλη παρουσία στὸ τεσσαρακονθήμερο μνημόσυνο τοῦ πολυσεβάστου  Γέροντος Μητροπολίτου Πέργης κυροῦ Εὐαγγέλου Γαλάνη)

Σήμερα, ποὺ στὸν πάντιμο Πατριαρχικὸ Nαὸ τελεῖται τὸ Μνημόσυνο τοῦ σεπτοῦ καὶ φιλοτίμου περὶ τὴν Ὀρθοδοξία καὶ τὴ Ρωμιοσύνη, τοῦ Ἁγίου Πέργης κυροῦ Εὐαγγέλου Γαλάνη, τοῦ ποιητοῦ τῆς Κωνσταντίνου Πόλεως, τοῦ «ὀξυπετοῦς καλάμου» (Οἰκ. Πατριάρχης κ. Βαρθολομαῖος), τοῦ λεπτουργοῦ τῶν λέξεων, ἡ Ἐκκλησία μας τιμᾶ τὴν ἱερὰ Μνήμη τῆς δυάδος τῶν Ἀναργύρων Κοσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ, τῶν ἐν Ρώμῃ τελειωθέντων. Κι εἶναι στ᾿ ἀλήθεια, γι᾿ αὐτὸν ποὺ ἀφήνει στὸ λευκὸ τὸ χαρτὶ τὶς λίγες λέξεις τιμῆς καὶ ἀδιαπτώτου φιλίας νὰ διαβοῦν τὸ χέρι καὶ νὰ σταθοῦν πάνω σὲ αὐτό, ἡ ἡμέρα ἐτούτη,  μεγίστη, ἐπειδὴ εἶναι  φορτωμένη μὲ μνῆμες καὶ ἱερὲς συγκινήσεις ἀθάνατες. Γιατὶ ἡ γιορτὴ αὐτή, τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων δηλαδή, ἀνοίγει στὴν ψυχὴ πάμφωτες διαδρομὲς μὲ ἰσόπλοοες διαδρομὲς γεγονότων ἀθανάτων καὶ ἱεροπρεπῶς  φωτισμένων ἀπὸ τὸ μελίχρυσο τὸ φῶς τῶν κανδηλῶν καὶ τῶν κεριῶν. 

Μὲσα στὸ θέρος, λοιπόν, ποὺ καταυγάζει τὰ πάντα, ἔλαχε καὶ ἡ ἡμέρα τῆς μνήμης τοῦ πολιοῦ Ἱεράρχου. Ἡ τεσσαρακοστὴ ἡμέρα ἀπὸ τῆς ἀναχωρήσεώς του ἀπὸ τὰ «πρόσκαιρα εἰς οὐρανίους θαλαμους»  καί μὲ τὴν ἱερὴ σύναξη τῶν ὅσων πορεύτηκαν μέχρι τὸ Φανάρι καὶ συμπροσευχήθηκαν «ὑπὲρ μακαρίας μνήμης καὶ αἰωνίου ἀναπαύσεως τῆς ψυχῆς τοῦ κεκοιμημένου δούλου τοῦ Θεοῦ Εὐαγγέλου Ἀρχιέρέως». Κ’ εἶναι ἡ ἡμέρα αὐτή «ἀφιερωμένη ἀπὸ τὴν ψυχή μας στὴν ψυχή του. Ἀπὸ τὴν καρδιά μας στὴ μνήμη τῆς Μορφῆς [του]». Γι᾿ αὐτὸ καὶ δεηθήκαμε νὰ τὸν ἔχει σιμά Του ὁ Κύριος, ὥστε νὰ Τοῦ ἐξιστορεῖ τὰ «Ἐκ Φαναρίου...», νὰ Τοῦ ψελλίζει τό, «Μνήσθητι, Κύριε, τοῦ ὀνειδισμοῦ τῶν δούλων Σου». Γιατὶ ὅλη του ἡ σκέψη, ὅλη του ἡ ζωή, ὅλη του ἡ διακονία τοῦ μακαριστοῦ Γέροντος Ἱεράρχου ἦταν ἡ Ρωμιοσύνη ἀγκαλιὰ πάντα μὲ τὴν Ὀρθοδοξία: Ποτέ μοναχές τους, γιατὶ ἡ δυὰς αὐτὴ δὲ χωρίζεται, δὲν  ξεχωρίζεται, δὲν τέμνεται. Εἶναι ἀρραγής, ὅπως ἡ δυὰς τῶν Ἀναργύρων ποὺ τιμᾶμε σήμερα. «Ἡ Λειτουργία συνεχίζεται... κι ἡ Ρωμηοσύνη πάντα στὴ σκέψη μου», μᾶς ἔλεγε καὶ συνεχίζει νὰ μᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνει. Γιὰ νὰ τὸ ἐμπεδώσουμε. Ἐπειδὴ μονάχα μὲ αὐτοὺς τοῦ ἄξονες μπορεῖ νὰ σταθεῖ ὄρθια ἡ Πίστη μας. Ἰδίως στὶς μέρες μας...

Κοίταζα τὸ τραπέζι μὲ τὰ δικηροτρίκηρα καὶ τὸ δισκάκι μὲ τὸ κόλυβο ποὺ ἔφερε τὴν ἐπιγραφή: Π Ε Γ. Κι ἦταν ὅλα ἁπλᾶ καὶ συνάμα τὸσο ἀρχοντικά. Πασπαλισμένα μὲ κατάνυξη καὶ ἱερὸ δέος, ποὺ ἀφήνει στὴν ψυχὴ σταλαγμοὺς ἁγιοπνευματικῆς δρόσου καὶ στὰ μάτια τὸ εὐεργετικὸ ἐκεῖνο σύθαμπο, μέσα ἀπὸ τὸ ὁποῖο μπορεῖς νὰ διακρίνεις τὴν ἀφειδώλευτη προσφορά του στὴν Πόλη καὶ τὸ Φανάρι, πάντα πρὸς δόξαν Θεοῦ καὶ εἰς τιμὴν καὶ μνήμην τῆς Μητρὸς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, Τὴν ὁποία καὶ ὑπεραγάπησε, διακόνησε καὶ στάθηκε σιμά Της ἀνύστακτος προσμονάριος «ἕως τέλους». 

Εὐαγγέλου, τοῦ ἀοιδίμου Ἀρχιερέως, τῆς Θεοσώστου Μητροπόλεως Πέργης,  ἔστω ἡ Μνήμη αἰωνία. Ἀμήν! 

Κυριακή, 1 Ἰουλίου 2018, Σκόπελος π. κ. ν. κ. 

Γιώργου Λέκκα: ΑΓΙΟΙ ΤΟΠΟΙ (νέο ποίημα)

Στον Γιώργο Μποροβίλο, ευγνωμόνως.

Το σύμπαν όλο ένας ναός

και η γη το επουράνιο θυσιαστήριό του

ώστε και η παραμικρή ανάρμοστη σκέψη

να εγείρει αμέσως υποψίες ιεροσυλίας.

Δια βίου διδάσκεται ιεροπρέπεια

στο σταθερό βηματισμό αλόγου

πώς πίνουν νερό τα πουλιά

και στέκουν τα δέντρα

αναμμένες λαμπάδες στο φως.

Ιεροπρεπώς, όπως φιλιούνται

δυο πρωτάκια του Δημοτικού

και πάνε χέρι-χέρι οι ερωτευμένοι

ή όπως όταν διαβάζεις αγαπημένο βιβλίο

και μετά ησυχάζεις στον ύπνο σου.

Ή πάλι με την ιεροπρέπεια μανούλας

που φτιάχνει με τα χέρια τόπο

για βρέφος που μόλις έμαθε να στέκει

ή αυτή αμάθητης γυναίκας

που γδύνεται τώρα να μπει στο νυφικό κρεβάτι.

Τελικά, μπορεί να μην είναι η γη

το κέντρο του σύμπαντος

αναμφίβολα όμως είναι αυτή

ο ιερότερος τόπος του.

17.6.2018

[Ο πρωτοπρεσβύτερος Δρ. Γεώργιος Λέκκας είναι άμισθος κληρικός της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος. Ζει, εργάζεται και διακονεί στις Βρυξέλλες.]

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΔΙΚΑΙΟΣ ΕΠΑΙΝΟΣ, ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΤΙΜΗ

ἤ, Μιὰ ἀνάγνωση τοῦ βιβλίου, Λειτουργικὴ παιδεία καὶ κατάνυξη, Σχόλια στὸ βιβλίο τοῦ Καθηγητοῦ Π. Β. Πάσχου, Γιὰ μιὰ Λειτουργικὴ Ὀρθόδοξη πνευματικότητα, μὲ κείμενα τῶν Καθηγητῶν: Γ. Μαντζαρίδη, Μιχ. Γ. Τρίτου, Κ. Γ. Σταλίδη, Κ. Ι. Κορναράκη καὶ Κ. Ι. Μπελέζου, ἐκδ. ΠΑΡΡΗΣΙΑ, Ἀθήνα 2017, σ.σ. 76.

Ἀπὸ τὰ βιβλία ποὺ ξεχωρίζουν μέσα στὴν Ὀρθόδοξη συγγραφικὴ προσφορά, θεωρῶ ὅτι πρωτεύουσα θέση ἔχουν καὶ τὰ βιβλία τοῦ Καθηγητοῦ Π. Β. Πάσχου (στὴ συνέχεια Π. Β. Π), τὰ ὁποῖα -ὅπως ἔχω γράψει κι ἀλλοῦ- γενιὲς καὶ γενιὲς Νεοελλήνων δίδαξαν καὶ κατάρτισαν. Καὶ μιλῶ γιὰ τὸ θεοφώτιστο «ΕΡΩΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ», τὸ ὑπέροχο «ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΥΞΗ», τὸ κατανυκτικὸ « Η ΔΡΟΣΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ» καί, τέλος, τὸ θεομητορικό, «Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ».

Ἐπίτηδες δὲ, μνημόνευσα τὰ ἄλλα βιβλία τοῦ Π. Β. Π. ποὺ μπορεῖ ὁ φιλόπονος ἀναγνώστης νὰ τὰ βρεῖ καὶ νὰ τὰ μελετήσει. Εἶμαι βέβαιος ὅτι σὲ πολλὰ θὰ ὠφεληθεῖ (βλ. π. χ. τὴ σειρὰ τῆς μεταγραφῆς σὲ σωστὰ νεοελληνικὰ τῶν Ἀποφθεγμάτων τῶν Ἁγίων Γερόντων κ. ἄ). Καὶ λέω ἐπίτηδες, γιατὶ ἐκεῖνα ποὺ ἀνάφερα παραπάνω ἔχουν μιὰ διαφοερικὴ ἱστορία καὶ ὄψη, ἀφοῦ ἀποτελοῦσαν καὶ ἦσαν ὁμιλίες, οἱ ὁποῖες μεταδόθηκαν ἀπὸ τὰ ραδιοτηλεοπτικὰ μέσα.

Τὸ βιβλίο αὐτό, λοιπόν, γιὰ τὸ ὁποῖο θὰ γίνει λόγος στὴ συνέχεια, ἄν καὶ δὲν εἶναι γραμμένο ἀπὸ τὸν Π. Β. Π., ὡστόσο παρουσιάζει μὲ θαυμάσιο καὶ προσεγμένο τρόπο τὸ ὑπέροχο πόνημα τοῦ φίλου καθηγητοῦ, Γιὰ μιὰ Λειτουργικὴ Ὀρθόδοξη Πνευματικότητα, ἐκδ. Μυγδονία, Θεσσαλονίκη 2015, σ. σ. 192. Καί τὸ παρουσιάζει μιὰ ὁμάδα ἐπιφανῶν Πανεπιστημιακῶν Διδασκάλων καὶ λογίων, ὅπως οἱ Καθηγηταί Γεώργιος Μαντζαρίδης, Κων. Ἰω. Κορναράκης, Μιχ. Γ. Τρίτος καὶ Κων. Ι. Μπελέζος, ἀλλὰ καὶ ὁ φιλόλογος Κων. Γ. Σταλίδης.

Γιὰ τὴν ἱστορία σημειώνεται ἐδῶ, πὼς τὸ ἐν λόγῳ βιβλίο παρουσιάστηκε στὴν Ἀθήνα καὶ στὴ Θεσσαλονίκη, σὲ ἐκδηλώσεις ποὺ ἐλαμπρυναν μὲ τὸν εὐμολπο λόγο τους, οἰ βυζαντινοὶ χοροί, τοὺς ὁποίους διεύθυναν ὁ Καθηγητὴς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Παν. Ἀθηνῶν Ἀχ. Χαλδαιάκης (Ἀθήνα) καὶ ὁ Πρωτοψάλτης τῆς Μητροπολέως Θεσσαλονίκης Ἰω. Λιάκος (Θεσσαλονίκη).

Μεστὸς ὁ λόγος τῶν ὁμιλητῶν, ποὺ δικαίως τίμησαν τὸν πολυγραφότατο καὶ «πρότυπο πνευματικοῦ ἀνθρώπου» (Μιχ. Τρίτος, σελ. 19) Π. Β. Π., ἀφοῦ ὁ λόγος του «οἰκοδομεῖ καὶ στηρίζει τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησία καὶ πολλοὺς περ᾿ ἀπ᾿ αὐτό» (Γ. Ι. Μαντζαρίδης, σελ. 11). Μάλιστα ὁ τελευταῖος ὑπογραμμίζει, καὶ πολὺ σωστά, ὅτι ὁ τιμώμενος συγγραφέας «δὲν ἐργαζεται ψυχρὰ ἀκαδημαϊκά, (ἀλλὰ) συνδέει τὸ νοῦ μὲ τὴν καρδιά. Συνάπτει τὴν θεολογική, ἀλλὰ καὶ τὴ λογοτεχνική του έργασία μὲ τὴν ἀσκητικὴ παράδοση, τὴν λατρευτικὴ ζωή, καὶ εἰδικότερα μὲ τὴν Λειτουργία τῆς Ἐκκλησίας» (σελ. 11).

Σωστὰ, λοιπόν, ἀποφαίνεται ὁ ποιητὴς Κ. Σταλίδης ὅτι ὁ λόγος τοῦ Π. Β. Π. «ἀνοίγει Ἄλλες Πόρτες» (σελ. 39), γιατὶ «ἡρεμεῖ, εἰρηνεύει, ἐνισχύει» (σελ. 37), τὸν κάθε φιλόθεο καὶ φιλέλληνα ἀναγνώστη. Κι ἔτσι εἶναι.

π. κ. ν. κ.

Δρ. Γιώργος Γαστεράτος: ΟΙ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ ΣΤΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ. Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΣΕ ΟΛΟ ΤΗΣ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ

Στον απόηχο του εορτασμού της Αγίας Τριάδας θα θέλαμε να διατυπώσουμε ταπεινά ορισμένες σκέψεις σχετικά με την απεικόνισή Της μέσω της τέχνης. Αφορμή σχετικές απόψεις που έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κατ’ αρχήν θα θέλαμε να σταθούμε στο γεγονός ότι δεν είναι δυνατόν η Θεότητα να απεικονιστεί με τα ανθρώπινα δεδομένα, διότι, όπως τονίζει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης «Θεόν ουδείς εώρακεν πώποτε» (Ιωάνν. Α,18). Ο ίδιος, άλλωστε, λέγει και στην Επιστολή Α΄ Ιωάν. 4,12 «Θεόν ουδείς πώποτε τεθέαται» ενώ ο Απόστολος Παύλος (Α΄ Τιμ. 6,16) τονίζει ότι «ον ουδείς είδεν ανθρώπων ουδέ ιδείν δύναται».

Εδώ ακριβώς έρχεται η τέχνη για να στηρίξει την ανθρώπινη αδυναμία και να φέρει πιο κοντά τον άνθρωπο στο Θεό, γι’ αυτό και ο Θεός την επιτρέπει (Ε. Βούλγάρεως, «Περί μουσικής»). Ειδικότερα, εν προκειμένω, μόνο μέσω συμβολισμών μπορεί το άκτιστο και αόρατο να γίνει ορατό στα ανθρώπινα μάτια και έτσι να φανερωθούν αλήθειες της πίστεως και, συνεπώς, η ίδια η θεολογία της. Συμβολικά, λοιπόν, απεικονίζουμε την Αγία Τριάδα με τους τρεις αγγέλους, όπως εμφανίστηκαν στον Αβραάμ σύμφωνα με τη γνωστή περιγραφή που υπάρχει στη Γένεση (κεφ. 18,1). Παράλληλα, Την «βλέπουμε» στην αγιογραφία της σκηνής της Βάπτισης, όπου εικονίζεται στο μέσον ο Υιός να βαπτίζεται από τον Ιωάννη, το Άγιο Πνεύμα με τη μορφή περιστεριού να κατέρχεται και ο Θεός-Πατέρας στην κορυφή της εικόνας είτε απλώς ως σύννεφα και ουρανός είτε ως ένα χέρι που ευλογεί την όλη σκηνή της Βάπτισης, όπως αυτή περιγράφεται στο κατά Ματθαῖον (Κεφ. 3,13-17) Ευαγγέλιο.

Αναφορικά με τη λεγόμενη «δυτικότροπη» απεικόνιση της Αγίας Τριάδας, όπως αυτή είναι ευρέως διαδεδομένη στα Επτάνησα, θα θέλαμε να εκθέσουμε τα ακόλουθα: Σχετικά με την απεικόνιση του Υιού αυτό είναι εύλογο καθώς «ο Λόγος σαρξ εγένετο και ασκήνωσεν εν ημίν» (Ιωάνν. Κεφ. 1, 14). Ο Λόγος του Θεού, λοιπόν, πήρε ανθρώπινη μορφή και «επί της γης ώφθη, και τοις ανθρώποις συνανεστράφη» κατά τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Επομένως, μπορούμε να Τον απεικονίσουμε. Επιπλέον, το Άγιο Πνεύμα συμβολικά εικονίζεται με τη μορφή περιστεριού, σύμφωνα με τη σκηνή της Βάπτισης, που αποτελεί, ως γνωστόν, και την πρώτη Θεοφάνεια (Ματθ. Κεφ. 3,13-17).

Τέλος, η απεικόνιση συμβολικά του Θεού-Πατέρα ως ενός ασπρομάλλη γέρου, ομοιάζοντος προς τον Υιό, φέρνει στο μυαλό μας τον «Παλαιό των Ημερών», όπως «εμφανίστηκε» στο όραμα του προφήτη Δανιήλ (Δανιήλ 7,9-10 7,22) «Εθεώρουν έως ότου οι θρόνοι ετέθησαν, και παλαιός ημερών εκάθητο, καί τό ένδυμα αυτού λευκόν ωσεί χιών, καί η θριξ της κεφαλής αυτού ωσεί έριον καθαρόν, ο θρόνος αυτού φλόξ πυρός, οι τροχοί αυτού πυρ φλέγον…». Γι’ αυτό το γεγονός, μάλιστα, ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός έγγραψε ότι «Δανιήλ είδε (…) τον τύπον καί τήν εικόνα του μέλλοντος έσεσθαι. Έμελλε γαρ ο Υιός και Λόγος του Θεού ο αόρατος, άνθρωπος γίνεσθαι εν αληθεία, ίνα ενωθεί τη φύσει ημών... (=Ο Δανιήλ είδε τον τύπο και την εικόνα όσων επρόκειτο να συμβούν, δηλαδή ότι ο αόρατος Υιός και Λόγος του Θεού θα γινόταν άνθρωπος αληθινός, ώστε να ενωθεί με τη δική μας φύση» (Ιωάν. Δαμασκηνού, «Περί εικόνων», Λόγος γ΄ PG 85, 1380A).

Το ίδιο όραμα αναφέρεται και στην «Αποκάλυψη» του Ιωάννη (Κεφ. 1, 12-18) «Και εκεί επέστρεψα βλέπειν την φωνήν ήτις ελάλει μετ' εμού· και επιστρέψας είδον επτά λυχνίας χρυσάς, και εν μέσω των επτά λυχνιών όμοιον υιώ ανθρώπου, ενδεδυμένον ποδήρη και περιεζωσμένον προς τοις μαστοις ζώνην χρυσήν· η δε κεφαλή αυτού και αι τρίχες λευκαί ως έριον λευκόν, ως χιών, και οι οφθαλμοί αυτού ως φλόξ πυρός…».

Επίσης, και ο προφήτης Ησαΐας «είδε» σε όραμα τον Πατέρα-Θεό (Ησ. 16, 1-3), όπως ψάλλει η Εκκλησία στην Ε΄ Ωδή των Καταβασιών της Υπαπαντής: «Ως είδεν Ησαΐας συμβολικώς, εν θρόνω επηρμένω Θεόν, υπ' αγγέλων δόξης δορυφορούμενον, Ω τάλας εβόα εγώ! προ γαρ είδον σωματούμενον Θεόν, φωτός ανεσπέρου, και ειρήνης δεσπόζοντα». Και φυσικά βλέποντας ο Ησαΐας τον βασιλέα Κύριο ως άνθρωπο, προείδε την Θεία Ενανθρώπιση του Λόγου του Θεού! Έτσι, ο Ιησούς, όταν ο Φίλιππος Τον ερωτά «Κύριε, δείξον ημίν τον πατέρα και αρκεί ημίν» (=Κύριε, δείξε μας τον Πατέρα και αυτό θα μας είναι αρκετό), του απαντά «…τοσούτον χρόνο μεθ’ υμών ειμί, και ουκ έγνωκάς με, Φίλιππε; Ο εωρακώς εμέ εώρακε τον πατέρα…» (=τόσο καιρό είμαι μαζί σας και δεν με κατάλαβες, Φίλιππε; Όποιος με έχει δει, έχει δει και τον πατέρα, Ιωάνν. 14, 8-9).

Από τα ανωτέρω προκύπτει σαφέστατα ότι η απεικόνιση της Αγίας Τριάδας με τη μορφή που τη γνωρίζουμε εδώ στα Ιόνια Νησιά, δηλαδή με τον Θεό-Πατέρα ως τον «Παλαιό των Ημερών», τον Υιό, που είναι ο Λόγος του Θεού που έλαβε ανθρώπινη σάρκα και το Άγιο πνεύμα «εν είδει περιστεράς» έχει έντονο θεολογικό υπόβαθρο και δεν υπολείπεται σε τίποτα από άλλες απεικονίσεις. Η θεολογία στην  τέχνη σε όλο της το μεγαλείο.

Γιώργου Λέκκα: ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΘΑΥΜΑΤΩΝ (νέο ποίημα)

Επειδή ακόμα και το προφανές κρύπτεσθαι φιλεί

τελικά μόνο απείρως μικρός μπορείς να θαυμάζεις.

Σάμπως και η παραμικρή ενήλικη αντίσταση στην Ομορφιά

να μας αποκλείει την πρόσβαση στην αυλή των θαυμάτων.

Κι η τέχνη μας αντί για έργο της παράδοσής μας στην Ομορφιά

κατέληξε ν’ ανταγωνίζεται πεισματικά της Ομορφιάς το θαύμα.

Ομορφιά μου εσύ, να μπορούσα μια μέρα από τρυπίτσα βελόνας

να περάσω κι εγώ εκεί όπου μονίμως δοξάζεται

και το μικρότερο έργο σου ως απείρως μεγάλο.

31.5.2018.

[Ο Πρωτοπρεσβύτερος Δρ. Γεώργιος Λέκκας ζει, εργάζεται και διακονεί ιερατικά στις Βρυξέλλες.]

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΤΡΕΙΣ ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΗΜΙΑ ΤΟΥ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟΥ ΙΕΡΑΡΧΟΥ, ΤΟΥ ΠΕΡΓΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ

«Τώρα καταπαύσαμε ἀπὸ “πάντων τῶν ἔργων” μας. Καὶ τρέξαμε σὲ Σένα»1

«Ἐκεῖ (ποὺ) συναυλίζεται ταῖς Μύσταις Του» Ἐκεῖνος, πορεύεται πιὰ ἡ ἡδύμολπος ἀηδὼν τοῦ Φαναρίου, ὁ ποιητής Του, ὁ εὐγενὴς καὶ φιλόκαλος Ἀρχιερεὺς τῆς Πέργης τῆς Παμφυλίας ὁ Ποιμενάρχης καὶ Πατέρας, ὁ ἀπὸ Μεγάλων Ἀρχιδιακόνων σεμνὸς καὶ σεπτὸς Ἱεράρχης Εὐαγγελος Γαλάνης, ὁ ἐκ γένους ἱερατικοῦ προερχόμενος καὶ τὸ γένος αὐτὸ γαλουχήσας, τιμήσας καὶ φωτίσας.

Ἀναχωρεῖ, εἶναι ἀλήθεια, σὲ μέρες χαρμολυπικές, ἀλλὰ τόσο εὐφρόσυνες. Ἐκοιμήθη στὸ σύνορο τῶν ἑορτῶν τοῦ Μ. Κωνσταντίνου μὲ τὸν Μάρτυρα Βασιλίσκο, ἐκηδεύθη δὲ τὴν ἡμέρα τῆς Ἀποδόσεως τῆς ἑορτῆς τῆς Ἀναλήψεως, ποὺ ἐπίσης συνορεύει μὲ τὴν ἱ. Πανήγυρι τῶν Κεκοιμημένων, τὸ Ψυχοσάββατο, ἀλλὰ καὶ μᾶς προετοιμάζει γιὰ τὴν Ἁγία Πεντηκοστή, ἡμέρα ποὺ πανηγυρίζει ὁ μέγιστος ναὸς τῆς Θεοῦ Σοφίας, ἡ γνωστή μας Ἁγια-Σοφιά, ποὺ ταξιδεύει μέσα στοὺς αἰῶνες μέ τόσους θρύλους, μνῆμες καὶ ἅγιες μελωδίες νὰ ταξιδεύουν μὲ τὴν ἱστορία. Καὶ ἐτάφη στὴ «γῆ τῶν πατέρων του, γῆ τῶν αἰώνων, [στὸ] ἱερὸ χωνευτήριο τῶν ὀστῶν [τους]». Στὴ γῆ ποὺ ὑπῆρξε «ἡ πρώτη φίλη [του]».

Μὲ συγκίνηση τὸν ἀποχαιρετήσαμε οἱ ἐκεῖ καὶ οἱ ἐδῶ. Οἱ ἐγγὺς δηλαδή καὶ οἱ μακράν, ποὺ ὡστόσο ὁ νοῦς καὶ ἡ ψυχή μας ἦταν σιμὰ στὸ ἱερό του σκήνωμα, ποὺ ἔκειτο «ἄπνουν», στὸ κέντρο τοῦ Πατριαρχικοῦ Ναοῦ, γιὰ νὰ γραφεῖ ἐκεῖ ὁ ἐπίλογος τῆς ἱεροπρεποῦς πορείας ποὺ ἄρχισε τὸ 1953 καὶ περατώθηκε τὸ μεσημερι τῆς 25ης Μαΐου τοῦ σωτηρίου ἔτους 2018. Μακρὰ πορεία στηριγμένη σὲ τρεῖς βακτηρίες/ἄξονες: Στὸ Φανάρι, τὴ Ρωμηοσύνη καὶ τὴν Πόλη. Κι ὕστερα, ὅταν στὸ ἱερὸ Κοιμητήριο τῆς Θείας τοῦ Κυρίου Μεταμορφώσεως στὸ Σισλῆ «κατετέθη ἐν τάφῳ» τὸ ἱερὸ λείψανο τοῦ ἀειμνήστου Ἀρχιερέως στὸ νοῦ μας φτερούγισε ἡ ἀείφωτη φράση του: «Γλυκὸ κατευόδιο, ποὺ μᾶς στέλνει στὴν ἀγκαλιὰ τοῦ Θεοῦ». Ἐκεῖ ποὺ εὐχόμαστε νὰ μεταβεῖ καὶ νὰ συνεχίσει νὰ εὔχεται καὶ νὰ εὐλογεῖ.

π. κ. ν. κ. Παρασκευὴ, 25 Μαΐου 2018
-----------------------------------------------

1. Τὰ παραθέματα εἶναι ἀπὸ τὸ βιβλίο του, «Ἐκ Φαναρίου... Α΄», Ἀθῆναι 1968

ΗΘΗ ΚΙ ΕΘΙΜΑ ΓΑΜΟΥ ΣΤΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Διάλεξη της ΔΙΟΝΥΣΙΑΣ ΜΟΥΣΟΥΡΑ 

Μελβούρνη, 20 Μαΐου 2018

Αξιότιμε κ. Μιχαλόπουλε, Γενικέ Πρόξενε της Ελλάδας στην Μελβούρνη,

 κ. Ζούγρα, Πρόεδρε της Ομοσπονδίας Επτανήσων, 

κύριοι Πρόεδροι, ΔΣ  και μέλη των Επτανήσιων Οργανισμών, 

Κυρίες και Κύριοι.

Για την σημερινή Επέτειο, είχαμε ήδη την ευκαιρία να ακούσουμε.

Γιορτάζουμε, την επίσημη ένταξη των Επτανήσων στην Ελλάδα στις 21 Μαΐου του 1864, όπου στο Κάστρο της Κέρκυρας υψώνεται η Ελληνική Σημαία!

Το θέμα για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα,  Ήθη κι Έθιμα Γάμου στα Επτάνησα, μεγάλο θέμα, που είναι δύσκολο να καλυφτεί πλήρως, στα στενά χρονικά περιθώρια, μιας τέτοιας ομιλίας! Έτσι λοιπόν, θα γίνει μια  αναφορά στα «κοινά» έθιμα για το γάμο σε όλα τα Επτάνησα και θα ακολουθήσει μικρή αναφορά για κάθε νησί χωριστά.

Με τον όρο ήθη κι έθιμα, στην ουσία ανοίγουμε το κουτί της Πανδώρας! Ο όρος φοβερά ευρύς και τα ήθη, έθιμα ή αλλιώς συνήθειες για να το πούμε πιο απλά, διαφέρουν από νησί σε νησί, από πόλεις σε χωριά, από χωριό σε χωριό και τολμώ να πω, ότι ακόμα και μέσα στο ίδιο χωριό άλλες συνήθειες είχαν οι Πανωμερίτες κι άλλες οι Κατωμερίτες, αφού παλιά, υπήρχαν και αυτοί οι διαχωρισμοί, με δυο εκκλησίες στο ίδιο χωριό κι ανάλογα με τον αριθμό των κατοίκων και δύο Σχολεία!

Κοινό σημείο όλων των Νησιών, το Προξενιό! Γάμοι από «αγάπη» σχεδόν ανύπαρκτοι. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η οικογένεια του γαμπρού επέλεγε την οικογένεια με την οποία ήθελε να συμπεθερέψει κι έστελνε προξενιό.

Προξενητής ήταν συνήθως, συγγενής της οικογένειας ή στενός φίλος, αλλά πάντα άτομο σεβαστό και με καλό όνομα, ώστε να είναι αποδεκτό. Πολλές φορές ήταν δύο ή και τρεις οι προξενητάδες. Στα περισσότερα νησιά, ο προξενητής/προξενήτρα, έπρεπε να φορέσει μια κάλτσα ανάποδα ή το δαχτυλίδι στο αριστερό χέρι αν το φορούσε στο δεξί, να μπει μέσα με το δεξί πόδι και φεύγοντας να βγει από την πόρτα που μπήκε ώστε να «στρέξει» δηλαδή να πετύχει το προξενιό.

Αν οι γονείς της υποψήφιας, ενέκριναν και την οικογένεια και τον γαμπρό, δέχονταν κατ’ ευθείαν, αν όχι, ζητούσαν…κάποιο χρόνο για να το σκεφτούν, αυτό συνήθως σήμαινε άρνηση. Εκτός κι αν δεν ήταν από το ίδιο ή κοντινό χωριό κι αγνοούσαν την οικογένεια του, οπότε ο χρόνος που ζητούσαν, δικαιολογημένος, ώστε να πάρουν πληροφορίες για την οικογένεια και για τον γαμπρό.

Σε πολύ λίγες περιπτώσεις ζητούσαν τη γνώμη της κοπέλας, η οποία δεν τολμούσε να αρνηθεί έτσι κι αλλιώς. Αν η απάντηση ήταν θετική, τότε κανόνιζαν μέσω του προξενητή να επισκεφτούν οι γονείς του γαμπρού επίσημα τους γονείς της νύφης, να την ζητήσουν και να «κλείσουν» ή να «δέσουν» το γάμο ή να «δώσουν» λόγο! Με το λόγο, συζητούσαν και το θέμα της προίκας,  όπου γινόταν οι διαπραγματεύσεις, τι ζητάει ο πεθερός για το γιο του τι προσφέρει ο πατέρας της νύφης. Υπήρχαν και περιπτώσεις, όμως, που ενώ όλα πήγαιναν καλά, δεν τα βρίσκαν στην προίκα κι ο γάμος πήγαινε αμόντε! Οι διαπραγματεύσεις γίνονταν, όχι μόνο στην συνολική αξία της προίκας, αλλά και στο είδος, π.χ. ρευστό χρήμα, σπίτι, κτηματική περιουσία;

Αφού συμφωνούσαν για την προίκα τελικά, ετοίμαζαν το «σκαρτσοφόλι» ή «ομόλογο» ή «προικοσύμφωνο», όπου κατέγραφαν λεπτομερώς όχι μόνο την προίκα αλλά και τα προικιά που θα έπαιρνε η νύφη, μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια!

Το σκαρτσοφόλι, άρχιζε πάντα *** Εις το όνομα του Πατρός του Υιού και του Α. Πνεύματος, του Α. Μεγαλομάρτυρος Προκοπίου και όλων των Αγίων. Μέσα εκεί έγραφαν λεπτομερώς  την προίκα, αλλά και τα ρούχα της νύφης, μέχρι και εσώρουχα, όπως, ντουμάνες, βυζοθήκες, κότολα κ.λπ. σερβίτσια, κατσαρόλες τηγάνι ασπρόρουχα κουβέρτες ακόμα και τρόφιμα, τόσες οκάδες φασόλια, φακές κλπ.  Το ευτυχές γεγονός, γινόταν γνωστό στο χωριό με τις καμπάνες να χτυπούν χαρμόσυνα και με σμπάρα από τον πατέρα της νύφης! Αυτό ήταν «τα ακούσματα».

Ακολουθούσαν τα «μπασίματα», όπου πήγαινε κι ο γαμπρός  με την οικογένεια του με γλυκά και κουφέτα, να γνωριστούν οι συμπέθεροι αλλά και το ζευγάρι αφού ήταν πια λογοδοσμένοι και της φορούσε δαχτυλίδι! Από κει και μετά, άνοιγε το σπίτι της νύφης και δέχονταν επισκέψεις για τα συχαριάσματα όπου χωριανοί γνωστοί και φίλοι περνούσαν να ευχηθούν τα καλορίζικα και Καλά Στέφανα και τους κέρναγε η νύφη, κουφέτα και λικέρ.

Ακολουθούσαν οι αρραβώνες, όπου ο παπάς ευλογούσε τις βέρες. Τα πεθερικά και στενοί συγγενείς πρόσφεραν, συνήθως, «χρυσάφι» δηλαδή χρυσό κόσμημα στη νύφη κι οι γονείς της νύφης, ανταπέδιδαν, προσφέροντας κάποιο κόσμημα στο γαμπρό. Η νύφη πρόσφερε δώρα σε όλο το συμπεθεριό, πουκάμισο στον πεθερό και στον/τους κουνιάδους φουστάνι στην πεθερά και στις κουνιάδες και από ένα ζευγάρι κάλτσες στους άνδρες, θείους κλπ. και κομπινεζόν στις γυναίκες. Ακολουθούσε μεγάλο γλέντι και οριζόταν η ημερομηνία του γάμου. Μετά τους αρραβώνες, το γαμπρόνυφο επιτρεπόταν να κυκλοφορήσει έξω, αλλά ποτέ μόνο του! Έπρεπε να υπάρχει πάντα συνοδός, αδελφός, πατέρας ή η μητέρα.

Οι αρραβώνες όπως κι ο γάμος γινόταν πάντα στο σπίτι της νύφης και το στεφάνωμα μετά την εκκλησία. Από τη Δευτέρα, η νύφη με τη Μάνα, αδελφές, ξαδέλφες, θείες και φίλες, έπλεναν και σιδέρωναν τα προικιά, ώστε την Πέμπτη με γέλια και τραγούδια να τα «κρεμάσουν», δηλαδή να τα απλώσουν στη σάλα όπου την Παρασκευή θα πήγαινε με όργανα και δώρα ο γαμπρός και το συμπεθεριό να τα πάρουν.

Ακολουθούσε γλέντι με όργανα τραγούδια χορούς και «σμπαρίες» όταν ξεκινούσαν όλοι για το σπίτι του γαμπρού με τα προικιά απλωμένα στα γαϊδούρια/μουλάρια, όπου θα έστρωναν και το νυφικό κρεβάτι! 

Κοινό επίσης έθιμο την ώρα που διαβάζουν τον Απόστολο, στο: Η δε γυνή ίνα φοβήται τον άνδρα, να πατάει η νύφη τον γαμπρό ή ο γαμπρός την νύφη, υποτίθεται πως όποιος προλάβει και πατήσει θα έχει το πάνω χέρι στον έγγαμο βίο!  Γέλια από τους καλεσμένους που στην προσπάθεια τους να προλάβουν να πατήσουν πρώτες ή πρώτοι, πατούν άτσαλα κι αν έχει και κάλο ο άλλος …με το ζόρι συγκρατιούνται για να μην φωνάξουν. 

Λίγο-πολύ αυτά είναι κοινά έθιμα σε όλα τα Επτάνησα με μικροδιαφορές. Όπως, π.χ. στη Λευκάδα, μια βδομάδα πριν το γάμο, γέμιζαν το στρώμα της νύφης, όπου μικρά αγόρια, έριχναν πρώτα λίγα μαλλιά και μετά ολοκλήρωναν το γέμισμα. Η Μητέρα της νύφης άρχιζε να το ράβει και συνέχιζαν οι φίλες της νύφης.

Επίσης, την Παρασκευή, τρία αγόρια, με τους γονείς εν ζωή, κοσκίνιζαν το αλεύρι για το προζύμι. Το κάθε αγόρι κοσκίνιζε από μια φορά και το τρίτο παρέδιδε το κόσκινο σε κοπέλα, κοντινή συγγενή του γαμπρού. Και το κρεββάτι, το έστρωνε αγόρι που έπρεπε να έχει εν ζωή πατέρα και μάνα. Τα δώρα «κανίσκια» των καλεσμένων, κοφίνια γεμάτα ψωμί πάντα σε ζυγό αριθμό, αλλιώς θα έφερνε κακοτυχία στο ζευγάρι.

Τα προικιά τα μετέφεραν γυναίκες μόνο, στο σπίτι του γαμπρού και ΔΕΝ έπρεπε να γυρίσουν να κοιτάξουν πίσω τους σε όλη τη διαδρομή  γιατί θα πέθαινε η νύφη και τα προικιά θα επέστρεφαν στο πατρικό της! 

Στα άλλα νησιά, το κρεβάτι το έστρωναν ανύπαντρες κοπέλες που είχαν και τους δυο γονείς τους εν ζωή! Έριχναν επάνω ένα μικρό αγόρι για να είναι αρσενικό το πρώτο παιδί του ζευγαριού. Και το αγόρι έπρεπε να μην είναι ορφανό από Μάνα ή Πατέρα. Οι παρευρισκόμενοι έριχναν, λουλούδια, ζαχαρόκουκα ρύζι, για να ριζώσει το ζευγάρι, και λεφτά. Το γλέντι κρατούσε μέχρι αργά. Το Σάββατο και τα δυο σπίτια ζύμωναν τις κουλούρες του γάμου κι έκαναν τις τελευταίες ετοιμασίες για το στεφάνωμα και το τραπέζι που θα ακολουθούσε  και το γλέντι στο οποίο συμμετείχε συνήθως αν όχι όλο το χωριό, όλοι οι συγγενείς, γείτονες, κουμπάροι και φίλοι. Ετοιμασίες όμως και στου γαμπρού το σπίτι που θα υποδεχόταν η πεθερά τη νύφη. Η πεθερά δεν πήγαινε στο στεφάνωμα, αλλά υποδεχόταν τη νύφη στο σκαλοπάτι και την τάιζε μέλι για να είναι μελένια η ζωή της.

Στην Κέρκυρα, την ημέρα των αρραβώνων προπορευόταν του συμπεθεριού μια κοπέλα συγγενής του γαμπρού μ΄ ένα καλάθι στο κεφάλι που το έλεγαν «Ινπένιο» και περιείχε τα δαχτυλίδια των αρραβώνων κι άλλα δώρα από το σόι του γαμπρού. Το Ινπένιο, ήταν σκεπασμένο με ένα κόκκινο μαντίλι με κίτρινα παγωνόφτερα και το αποκαλούσαν «Τσουτσουμίδα». Ο γαμπρός έβαζε την Τσουτσουμίδα στο κεφάλι της νύφης και αυτή το φορούσε μέχρι να γίνει ο γάμος!

Για τα νησάκια Παξοί κι Αντίπαξοι, που βρίσκονται 7 ναυτικά μίλια νότια της Κέρκυρας και διοικητικά ανήκουν στο Νομό Κέρκυρας, παρά τις έρευνές μου, δεν κατόρθωσα να βρω κάτι συγκεκριμένο, οπότε, μάλλον θα δεχτούμε πως επικρατούσαν τα έθιμα της Κέρκυρας.

Στην Ιθάκη, οι προετοιμασίες ξεκινούσαν με την πάστρα και το στόλισμα του σπιτιού. Ακόμα και σε εποχή πολέμου ή άλλων δεινών, ο Γάμος ήταν πάντα μια χαρμόσυνη γιορτή που συμμετείχαν όλοι και βοηθούσαν όλοι! Τα στρώματα τα γέμιζαν ανύπαντρες κοπέλες με τους δυο γονείς εν ζωή.

Σε αντίθεση με τα άλλα Νησιά που το κρεββάτι το στρώνανε την Παρασκευή, στην Ιθάκη το έστρωναν την Πέμπτη. Οι καλεσμένοι, ασημώνανε, ρίχνανε κουφέτα και ξάπλωναν ένα αγοράκι για να γεννηθεί αγόρι το πρώτο παιδί! Ντύνοντας την νύφη, τα κορίτσια τραγουδούσαν διάφορα τραγούδια, ένα από αυτά:

« Όσες κλωστές νυφούλα μου έχει το φόρεμα σου

Τόσοι νάναι οι χρόνοι σου και τόσα τα καλά σου».

Την τρίτη μέρα του γάμου γινόταν τα «πιστρόφια», δηλαδή η πρώτη επίσκεψη του ζευγαριού στο σπίτι της νύφης όπου ο πατέρας της και η μάνα της, τους έδιναν το «Ζευγάνιθο», δηλαδή έναν κόκορα και μία πουλακίδα. Κι εδώ διαπιστώνουμε διαφορές από τα περισσότερα νησιά όπου τα «πιστρόφια» γίνονται συνήθως την επόμενη Κυριακή του γάμου.

Άλλο ένα έθιμο, αυτό της «κουτάλας». Αν η νύφη είχε μικρότερη αδελφή, την ώρα του Ησαΐα, κρεμούσαν μια κουτάλα. Αυτό σήμαινε, ότι παντρεύτηκε η αδελφή σου που ήταν πρώτη, τώρα πήρες εσύ την Κουτάλα, άρα, ήρθε κι η σειρά σου! 

Στην Κεφαλονιά, βάζουν ζαχαρόκουκα μέσα στα στρώματα στέλνοντας τα στο σπίτι του γαμπρού μαζί με τα άλλα προικιά και προορίζονται για τα κορίτσια που θα στρώσουν το κρεββάτι! Κι εδώ ρίχνουν σερνικό παιδί στο κρεββάτι ώστε το πρώτο παιδί του ζεύγους να είναι αγόρι! Για τον ίδιο λόγο, όσο κρατάει το στεφάνωμα, ο γαμπρός έχει μια σύνοψη στην τσέπη του κι η νύφη ένα αρσενικό κλειδί!

Στην διαδρομή, μετά από το γάμο,  από το σπίτι της νύφης μέχρι το σπίτι του γαμπρού, αν είναι σχετικά κοντά και πάνε πεζή, η νύφη κρατάει ένα πολύ μεγάλο μαντίλι όπου έχει μέσα ζαχαρόκουκα και τα πετάει δεξιά και αριστερά που συνήθως μαζεύονται χωριανοί για να την ξεπροβοδίσουν και της πετάνε λουλούδια!

Ο λαός θέλει τον παπά να ευλογεί πρώτα τα γένια του, εγώ όμως τα δικά μου τα άφησα τελευταία! Έτσι λοιπόν, λίγα για την Ζάκυνθο τώρα!

Η Μητέρα κι η Γιαγιά του κοριτσιού γνοιάζονταν από πολύ νωρίς για τα προικιά της, έτσι όταν ερχόταν η ώρα, ήταν έτοιμα.

Την Τρίτη πριν το γάμο «ξένανε» τα μαλλιά. Την Τετάρτη, γέμιζαν στρώματα και μαξιλάρια, από μαλλιά προβάτων. Την Πέμπτη το μεσημέρι κρεμούσαν τα προικιά τα κορίτσια του χωριού με τραγούδια και χορούς. Την Παρασκευή το απόγευμα πήγαινε ο γαμπρός με το συμπεθεριό να πάρουν τα προικιά, ο «νοδάρος», δηλαδή ο Συμβολαιογράφος ή ο προξενητής, διάβαζε το σκαρτσοφόλι κι ο γαμπρός έλεγχε τα απλωμένα προικιά. Έτσι απλωμένα τα κρεμούσαν στα γαϊδούρια ή σε άλογο που επάνω έμπαινε πρώτα το στρώμα του κρεβατιού. Η νύφη, έπρεπε πρώτα να γυρίσει γύρω από το άλογο τρεις φορές δεξιά και τρεις αριστερά. Αυτό το έθιμο λεγόταν: «στρούνισμα». Η νύφη με το άλογο πεζή έκανε τρεις γύρους στο σπίτι της και μετά ξεκινούσαν, αλλά δεν έπρεπε στην διαδρομή να γυρίσει και να κοιτάξει πίσω.

Ανάμεσα στα τυλιγμένα στρώματα έβαζε η νύφη χρήματα και όποιος τα μετέφερε, τα έπαιρνε. Κι εδώ, το κρεβάτι με τραγούδια και με γέλια το στρώνουν κορίτσια ανύπαντρα και κυλάνε σερνικό παιδί που έχει και τους δυο γονείς.

Την Κυριακή πάει η νύφη κι ο γαμπρός και οι συμπέθεροι στην εκκλησία κι όταν τελειώσει η λειτουργία πηγαίνουν στο σπίτι της νύφης που γίνεται το στεφάνωμα, όπου τους υποδέχονται με τα καθιερωμένα σμπάρα.

Μετά το στεφάνωμα και πριν καθίσουν στο τραπέζι για φαγητό, πρόσφεραν στους καλεσμένους παντόλες, δηλαδή παντεσπάνι και σουμάδες ή Ορντζάδες, ένα πολύ ωραίο μη αλκοολικό ποτό σε μεγάλο ποτήρι, φτιαγμένο από πικραμύγδαλο. Η καλύτερη ευχή σε ανύπαντρο κορίτσι: Και Ορντζάδες από το γάμο σου! 

Όσο κρατάει το στεφάνωμα, μπήχνουν μαυρομάνικο μαχαίρι στη μέση του έξω ανωφλιού της εισόδου. Ξεκλειδώνουν συρτάρια, ντουλάπια, ντουλάπες, πόρτες. Στενοί φύλακες και στης νύφης αλλά και στου γαμπρού το σπίτι ώστε να μην μείνει τίποτα κλειδωμένο την ώρα του μυστηρίου, συγγένισσες που τους έχουν τυφλή εμπιστοσύνη.  Όλα αυτά, προφυλακτικά μέτρα για το «αμπόδεμα».  Επειδή πίστευαν πως αν κάποιος/α από κακία και φθόνο κλείδωνε κάτι, «κλείδωνε» τον γαμπρό και δεν θα μπορούσε να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων την πρώτη νύχτα του γάμου, αλλά ούτε και μετέπειτα, αν δεν βρισκόταν το κατάλληλο άτομο, να λύσει τα μάγια!

Επίσης, όσο κρατάει το μυστήριο, δεν επιτρέπεται να μπει ούτε να βγει κανείς από το σπίτι. Τελειώνοντας το μυστήριο, πέφτουν ντουφεκιές κι ο «συχαριάρης» τρέχει με τ΄ άλογο να αναγγείλει στην μάνα του γαμπρού πως τελείωσε το στεφάνωμα κι εκείνη για τα «συχαρίκια» του δίνει κουλούρα!! 

Φυσικά, σε όλα τα Νησιά, η νύφη έπρεπε να είναι παρθένα! Αλλιώς την έβαζαν ανάποδα σ΄ ένα γαϊδούρι και την έστελναν πίσω στον πατέρα της διαπομπεύοντας την. Την Δευτέρα ο γαμπρός έστελνε ένα «μποκέ» με φιόρα στην πεθερά του, γιατί η νύφη ήταν…καλή!

Τελειώνοντας, θα προσθέσω, πως στα προικιά, υπήρχε απαραίτητα και το «κατρουγιάλι», δηλαδή το…δοχείο της νυκτός, συνήθως πήλινο! Οι πολύφερνες νύφες και τ' αρχοντολόγια, έπαιρναν «φαρφουρένιο» κατρουγιάλι, δηλαδή από πορσελάνη!

Επίσης στην Ζάκυνθο αλλά και στην Κεφαλλονιά, φυσικά μόνο οι πλούσιες νύφες, έπαιρναν και… Κλανιέρα ή Κλανιώλα! Ελπίζω να καταλαβαίνετε όλοι τι ήταν αυτό!!!

Φυσικά τα ήθη κι έθιμα πάρα πολλά, αλλά ας περιοριστούμε σε αυτά, γιατί ο χρόνος δεν επιτρέπει να επεκταθώ περισσότερο.

Και κάτι που μου ανέφερε, προχθές, η Μαρία Σιδηροκαστρίτη-Κοντονή, από την Ζάκυνθο. Η θεία μου η Κεβή, δέχτηκε δύο προξενιά ταυτόχρονα. Ένα από τη χώρα ένα από το χωριό. Και πήγε ο πατέρας της και της λέει: έχεις δύο προξενιά, στο ένα θα βάζεις λάδι από την πύλα και στο άλλο από τη μπότσα, ποιο να δεχτώ; Αυτόν που έχει την πύλα, απάντησε η Κεβή κι έτσι παντρεύτηκε στο χωριό τον αδελφό της Μάνας μου!

Σας ευχαριστώ που με ακούσατε και να έχετε μια όμορφη Μέρα!