Ο Μεσσίας του Georg Friedrich Handel στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 16-12-22

Γράφει η ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

Ο Χέντελ (1685-1759) είχε μια τριαντάχρονη επιτυχημένη καριέρα μέχρι το 1740-1741 που δύο όπερες του ο Ιδομένεας και η Δηιδάμεια είχαν χλιαρή υποδοχή πράγμα που τον έκανε να πάρει την απόφαση και να δεχτεί την πρόσκληση του Δούκα του Ντεβονσάιρ Ουίλλιαμ Κέιβεντις και έτσι έφτασε στο Δουβλίνο στις 18 Νοεμβρίου του 1741, φέροντας μαζί του ένα φορητό όργανο, μερικούς μουσικούς και πολλά έργα ανάμεσα στα οποία ήταν και το ορατόριο «Der Messias- Μεσσίας». Ο Χέντελ δούλεψε εντατικά πάνω στο λιμπρέτο του Τσαρλς Τζένες για να το ολοκληρώσει – 260 σελίδες, μέσα σε 24 μέρες και να το παρουσιάσει το Πάσχα του 1742. Το λιμπρέτο συναπαρτίστηκε από κείμενα της Αγίας Γραφής, της Παλαιάς Διαθήκης, συγκεκριμένα του Ησαΐα, τα οποία προφητεύουν τον ερχομό του Μεσσία. Δεν πρόκειται για αναπαράσταση της ζωής του Χριστού γενικά, αλλά για τρία μέρη στα οποία προφητεύεται η Γέννησή Του –Behold a virgine shall conseive and bear a Son and shal call His name Emmanuel, God with us. Στο δεύτερο μέρος, εξυμνείται η θυσία Του και τέλος προαναγγέλλεται η Ανάσταση των νεκρών και η ανάληψη του Ιησού στους ουρανούς: For now is Christ risen from the death. .Βεβαίως έχει τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ρετσιτατίβο, άριες και χορικά αλλά το κάθε ρετσιτατίβο είναι μουσικό στιγμιότυπο, είναι μελωδικό όπως η άρια η οποία ακολουθεί το χορικό, με διαφοροποιήσεις. Εκείνο όμως που ξεχωρίζει είναι τα χορικά τα οποία είναι μεγαλοπρεπή και επιβλητικά ή ουράνια και ανάλαφρα.

Μηνακάκης, Μπρουχ, Τσαϊκόφσκι. Από την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (21.10.22)

Γράφει η Δρ ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

Ο Δημήτρης Μηνακάκης (γεν. 1951) είναι ένας άξιος συνεχιστής της μουσικής μας παράδοσης και κατέθεσε το έργο του Διαδρομές για Συμφωνική Ορχήστρα που ακούσαμε πρώτο στην Παρασκευή 21-10-22. Το έργο ήταν παραγγελία από την ΚΟΑ, η οποία ειρήσθω εν παρόδω εορτάζει εφέτος τα 80 χρόνια της. Η ΚΟΑ γεννήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου του 1943, εν μέσω γερμανικής Κατοχής και έπαιξε με ένα εθνικό ρεπερτόριο στο θέατρο Ολύμπια.

Κοντσέρτο για πιάνο και Ορχήστρα Νο 1 σε ντο μείζονα, έργο 15 του Μπετόβεν και Συμφωνία αρ. 3 σε φα μείζονα, έργο 90 του Μπραμς, στο Ολύμπια Μουσικό Δημοτικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας»

Γράφει η ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

8 Απριλίου 2022

Το κοντσέρτο για πιάνο και Ορχήστρα Νο 1 σε ντο μείζονα, έργο 15 του Μπετόβεν είναι ένα νεανικό έργο του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770-1827) και μάλιστα το τρίτο στη σειρά, διότι το μεν πρώτο συνέθεσε στα 13 του χρόνια, από το οποίο σώζεται μόνο το πιανιστικό μέρος, και το Δεύτερο Κοντσέρτο συνέθεσε το 1785, σε σι ύφεση μείζονα που σήμερα φέρει τον αριθμό Νο 2.

"Φλόγα νεανική και ώριμη" στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 1-4-22

Ο νεανικός Ντμίτρι Σοστακόβιτς (1906-1975)

συναντιέται με τον ώριμο Γιοχάνες Μπραμς (1833-1897)

Γράφει ο ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

Α. Ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς ήταν δεκαοχτώ ετών, όταν αποφοίτησε από το Ωδείο της Αγίας Πετρούπολης και άρχισε να συνθέτει τη Συμφωνία αρ. 1 σε φα ελάσσονα, έργο 10, το 1924. Την ολοκλήρωσε τον Ιούνιο της επόμενης χρονιάς. Στις 12 Μαΐου 1926 η Συμφωνία έκανε πρεμιέρα με Διευθυντή τον αρχιμουσικό Νικολάι Μάλκο, στο Λένινγκραντ. Το 1927 εκτελέστηκε στο Βερολίνο με Διευθυντή τον Μπρούνο Βάλτερ και το 1928 εκτελέστηκε στις ΗΠΑ με τον Λεοπόλντ Στοκόφσκι στο πόντιουμ και τον νεαρό συνθέτη να γίνεται γνωστός διεθνώς.

Ο "Ιδομενέας" του Μότσαρτ στο Δημοτικό Μουσικό Θέατρο Ολύμπια «Μαρία Κάλλας»

26, 28, 30 Μαρτίου και 1^η Απριλίου 2022

Μουσική Διεύθυνση Γιώργος Πέτρου

Γράφει η ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

Ο Ιδομενέας είναι ένα νεανικό έργο του Wolfgang Amadeus Mozart, το οποίο, κατά την δηκτική κρίση του μουσικολόγου Alfred Einstein (προσοχή, όχι Albert), έργο που μια «πρώτης τάξεως ιδιοφυΐα, όπως ο Μπότσαρτ, φέρνει εις πέρας επιτυχώς μόνο μια φορά στη ζωή του». Παρά την κακία του όμως, το έργο επέζησε, παίχτηκε σε πολλά θέατρα παγκοσμίως και, αυτές τις μέρες, στο Θέατρο «Μαρία Κάλλας». Είναι ίσως το τελευταίο δείγμα της opera seria, που εγκαινίασε τη νέα εποχή του λυρικού δράματος. Ακόμα θεωρείται η μήτρα για πολλά άλλα έργα του Μότσαρτ, του Βέμπερ, ακόμα και του Βάγκνερ, όπως μας πληροφορεί στην εξαιρετική εισαγωγή του ο Διευθυντής του Θεάτρου Olivier Descotes, σε μετάφραση του Γιώργου Βλαστού.

Λούντβιχ Βαν Μπετόβεν και Γκούσταβ Μάλερ στο Μέγαρο Μουσικής με την ΚΟΑ (29-1-2020)

Γράφει η ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

Ludwig van Beethoven (1770-1827), Κοντσέρτο Νο 5 για Πιάνο και Ορχήστρα, σε Μι ύφεση μείζονα, έργο 73 «Αυτοκρατορικό».

Οι Γάλλοι του Ναπολέοντα πολιορκούν τη Βιέννη το 1805 και για δεύτερη φορά το 1809 και την καταλαμβάνουν. Ο Μπετόβεν περνά δύσκολα και λόγω οικονομικής κρίσης αλλά και λόγω της πολιορκίας, της πόλης που δεν του επιτρέπει να εργαστεί: «Τι ταραγμένη, άγρια ζωή γύρω μου! Τίποτε άλλο εκτός από τυμπανοκρουσίες, κανόνια, στρατιώτες, δυστυχία, κάθε είδους». Κουρασμένος από τις κλασικές και ρομαντικές φόρμες που ήταν της μόδας τότε, σπάει τα δεσμά και συνθέτει το Κοντσέρτο Νο 3, το οποίο από άποψη έκτασης, δεξιοτεχνίας και εκφραστικού εύρους είναι άκρως επαναστατικό. Παίχτηκε στη Λειψία στις 11 Νοεμβρίου του 1811 με τον Friedrich Schneider στο πιάνο. Η κυρίαρχη μόδα ωστόσο, δεν επέτρεψε να αξιολογηθεί σωστά. Ένα χρόνο μετά, το 1812, κάνει πρεμιέρα στην κατακτημένη Βιέννη. Σολίστ στο πιάνο ήταν ο ταλαντούχος συνθέτης και μαθητής του Carl Czerny (1791-1857). Ο απόηχος από το κοντσέρτο θα δικαιολογήσει και τον τίτλο «Αυτοκρατορικό».

Η φράση «το επονομαζόμενο Αυτοκρατορικό», όπως συχνά ακούγεται ή διαβάζεται σε διάφορα έντυπα, σημαίνει πως είναι τίτλος που προσκτήθηκε το κοντσέρτο και επιβλήθηκε λόγω τριών διαφορετικών και άσχετων ματεξύ τους εκδοχών -η κάθε μία έχει τη γοητεία της και την αληθοφάνειά της- χωρίς να ξέρουμε ποια είναι η πραγματική. Η μία εκδοχή συνδέεται με την πρεμιέρα του κοντσέρτου, η οποία συνέπεσε με την ημέρα που εόρταζε τα γενέθλιά του ο αυτοκράτορας της Αυστρίας Φραγκίσκος Α΄. Σε μια δεύτερη εκδοχή, ο πιανίστας Γιόχαν Μπαπτίστ Κράμερ (1771-1858) το χαρακτήρισε «αυτοκράτορα ανάμεσα στα κοντσέρτα» και η τρίτη αποδίδεται σε έναν Γάλλο αξιωματικό, ο οποίος όταν το άκουσε φώναξε ενθουσιασμένος «Είναι Αυτοκρατορικό».

Το κοντσέρτο αυτό με σολίστα στο πιάνο τον εξαίρετο Ρώσο Anatol Ugorski απολαύσαμε με την Κρατική μας Ορχήστρα στις 4 Μαΐου του 2018 και φυσικά είναι και πολλές άλλες εκτελέσεις του που έχουν γίνει και γίνονται συνεχώς.

Την Παρασκευή όμως, στις 29 Ιανουαρίου 2020 είχαμε την χαρά να το απολαύσουμε με Βασίλη Βαρβαρέσο στο πιάνο. Έναν νεαρό καλλιτέχνη με πολλές επιτυχίες και περγαμηνές, τις οποίες άρχισε να συγκεντρώνει από τα 14 χρόνια της ζωής του, όταν νίκησε το πρώτο βραβείο στη οργάνωση YCA International Audition τo 1998. Ο ταλαντούχος πιανίστας έχει διαπρέψει σε πολλές πόλεις των ΗΠΑ, έχει παίξει στον Λευκό Οίκο, προσκεκλημένος του Μπαράκ Ομπάμα και σε πολλές άλλες εκδηλώσεις γνωρίζοντας πάντοτε μεγάλη επιτυχία.

Τα μέρη του κοντσέρτου είναι: 1. Allegro, 2. Adagio un poco mosso, 3. Rondo, Allegro ma non troppo. Ενδιαφέρουσα είναι η πληροφορία ότι το πιάνο συνοδεύει την Ορχήστρα ή συνοδεύεται από αυτήν και δεν προσπαθεί να επιβληθεί ούτε να μείνει πίσω. Μπαίνει στην ορχήστρα πληθωρικά, αλλάζει στο δεύτερο και αργό μέρος, με δύο παραλλαγές και στο πιάνο και στην Ορχήστρα, για να απογειωθεί σε ένα ρωμαλέο θέμα και να καταλήξει στο καταιγιστικό τέλος.

Gustav Mahler (1860-1911), Συμφωνία αρ. 1, «Τιτάν»

Στο δεύτερο μέρος της βραδιάς, ακούσαμε τη Συμφωνία αρ. 1,σε ρε μείζονα, «Τιτάν» του Γκούσταβ Μάλερ. Η πρώτη αυτή μνημειώδης συμφωνία γεννήθηκε σε μια εποχή δύσκολη για τον Μάλερ, γεμάτη παρανοήσεις, απορρίψεις, ερωτικές απογοητεύσεις και άλλα πολλά ανασχετικά της δημιουργίας. Η συγκεκριμένη Συμφωνία απασχόλησε τον μεγάλο δημιουργό από το 1884 μέχρι το 1899, οπότε πήρε την τελική της μορφή. Θεματικώς, η Συμφωνία είναι αποτέλεσμα σύνθεσης ενός υλικού ετερόκλητων πηγών. Θέματα από τα «Τραγούδια του οδοιπόρου» που είχαν προηγηθεί, επίσης χρησιμοποιήθηκαν.

Προς το τέλος του 1888 ο Μάλερ ανέλαβε τη θέση του αρχιμουσικού στη Βασιλική Όπερα της Βουδαπέστης. Η πρώτη εκτέλεση του έργου δημιούργησε σκεπτικισμό στο κοινό. Ο Μάλερ ξαναδούλεψε τη σύνθεση, αφαίρεσε, άλλαξε, διαμόρφωσε και τελικώς την παρουσίασε στο Αμβούργο το 1893 και στη Βαϊμάρη το 1894. Τα μέρη της Συμφωνίας είναι τέσσερα.

Η Συμφωνία αρχίζει με ένα κρατημένο διάχυτο λα, σαν για να δώσει το ξύπνημα της φύσης. Ακούγονται από μακριά φανφάρες, τρομπέτες και ένα κλαρινέτο σαν άκουσμα του κούκου. Ένας ερωτευμένος περπατάει στο δάσος για να γιατρέψει τις πληγές από τον άτυχο έρωτά του, μια λαμπρή ανοιξιάτικη μέρα, ένα χορευτικό σκέρτσο ακολουθεί, ακούγονται τα γνωστά «Τραγούδια του οδοιπόρου» και ένα ξέσπασμα «σαν αστραπή από ένα σκοτεινό σύννεφο», που κατά τον Μάλερ είναι η «κραυγή μιας πληγωμένης ψυχής». Η Συμφωνία, κάνοντας κύκλο επανέρχεται στη στοχαστικότητα του πρώτου μέρους για να καταλήξει με τα θριαμβικά κόρνα που πρωτοστατούν.

Την Ορχήστρα διηύθυνε ο Πολωνός Κριστόφ Έσενμπαχ (γεν. 1940). Ο Έσενμπαχ μικρό παιδί βίωσε όλη τη φρίκη του πολέμου και των ναζί, έχασε μέλη της οικογένειάς του και παρέμεινε άφωνος επί ένα χρόνο από το σοκ. Όταν κατάφερε να επανακτήσει τη φωνή του είπε πως θέλει να παίξει πιάνο. Και έγινε ένας από τους διασημότερους πιανίστες, με Μέντορά του τον Κάραγιαν. Έχει διευθύνει τις μεγαλύτερες ορχήστρες παγκοσμίωςˑ Παρισιού, Χιούστον, Φιλαδέλφειας και άλλες. Ο Έσενμπαχ, πληγωμένος από τις προσωπικές του περιπέτειες, άπλωσε χέρι βοηθείας σε πολλούς σήμερα διάσημους πιανίστες, επαληθεύοντας την άποψη ότι η Τέχνη εξευγενίζει, ενώνει και θεραπεύει.

Η βραδιά ήταν συγκλονιστική. Η αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών ήταν κατάμεστη και το χειροκρότημα ιδαίτερα θερμό, ενθουσιαστικό, θριαμβικό.

Συναυλία αφιερωμένη στην Ισπανία από τη Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων

στο Δημοτικό Μουσικό θέατρο Ολύμπια –Μαρία Κάλλας

Γράφει η ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

Συνεχίζοντας τις επιτυχημένες εκδηλώσεις του το θέατρο Ολύμπια –Μαρία Κάλλας, την Πέμπτη 31-1-19 μας προσέφερε γεύση από Ισπανία.

Το πρόγραμμα ήταν μοιρασμένο σε τέσσερα μέρη.

Α. Τρία λαϊκά ισπανικά τραγούδια: Los quatros muleros, Nana de Sevillia και Los Pelegrino.

Β. Joaquin Rodrigo, Concierto de Aranjuez για κιθάρα και ορχήστρα.

Γ. Manuel de Falla, Σουίτα από το μπαλέτο Ο Μάγος Έρως.

Δ. Jules Massenet, le Cid.

Στο πρώτο μέρος, ακούσαμε τα τρία λαϊκά τραγούδια που ανακάλυψε και εναρμόνισε ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα (1898-1936). Ο Λόρκα ήταν γιος πλούσιου γαιοκτήμονα και μιας μητέρας η οποία ανέλαβε με πολύ πάθος τη φροντίδα της παιδείας του όχι μόνο στα γράμματα αλλά και στην ποίηση, το πιάνο και την μουσική. Κι ενώ, κατόπιν επιθυμίας του πατέρα του, άρχισε να σπουδάζει Νομικά, τα εγκατέλειψε για να αφοσιωθεί στη φιλολογία και την έρευνα της λαϊκής παράδοσης. Το ενδιαφέρον του, όπως και το έργο του δείχνει, είχαν απορροφήσει οι λαϊκές αξίες και οι τσιγγάνοι, παράδειγμα το Romancero Gitano. Εν τω μεταξύ τελειοποιείται στο πιάνο, στο κλασικό και λαϊκό ρεπερτόριο εξίσου. Έτσι, ο Λόρκα εκτός από εξαιρετικός ποιητής και θεατρικός συγγραφέας αναδεικνύεται και ως εξαιρετικός μουσικός. Στον κύκλο του, μεταξύ άλλων σημαντικών προσωπικοτήτων, ήταν ο Μανουέλ ντε Φάλια, ο Λουίς Μπουνιουέλ, ο Σαλβαντόρ Νταλί και πολλοί άλλοι. Δολοφονήθηκε στον Ισπανικό Εμφύλιο στις 19 Αυγούστου του 1936, μέσα στο χαντάκι του Καμίνο Ντε Λα Φουέντε. Το σώμα δεν βρέθηκε ποτέ. Ο Λόρκα είναι πολύ αγαπητός στην Ελλάδα και τα έργα του ανεβαίνουν συχνά στο θέατρο, ενώ τα ποιήματα του έχουν μεταφραστεί και πολλά έχουν μελοποιηθεί από τον Οδυσσέα Ελύτη, τον Νίκο Γκάτσο, τον Σταύρο Ξαρχάκο και άλλους.

Τα τρία τραγούδια που έπαιξε η Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων ανήκουν στον κύκλο των επτά τραγουδιών που ανακάλυψε στη λαϊκή του παράδοση ο Λόρκα και τα οποία είναι γραμμένα για φωνή και πιάνο. Ο μαέστρος όμως Άλκης Μπαλτάς τα μετέγραψε για συμφωνική ορχήστρα, εμπλουτίζοντάς τα με μια πολύχρωμη ηχητική ενορχήστρωση.

Στο Β΄ μέρος, το Concierto de Aranjuez για κιθάρα και ορχήστρα του Joaquin Rodrigo (1901-1999), γράφτηκε στο Παρίσι το 1939, ενώ η διεθνής πολιτική κατάσταση στη Ευρώπη γίνεται επικίνδυνη. Ο Ροντρίγκο, με το έργο αυτό απομακρύνει το ζόφο, μεταφέροντας, με τη μουσική του τον ακροατή στους υπέροχους κήπους του Palacio Real de Aranjuez που χτίστηκε για τον Φερδινάνδο τον 6^ο. Η έναρξη γίνεται με μία ζωηρή πρώτη κίνηση, ακολουθεί η δεύτερη μελωδική με ένα διάλογο που ανοίγει η κιθάρα με τα σόλο πνευστά όργανα –κορ ανγκλέ, φαγκότο, όμποε, κόρνο- και την ορχήστρα. Τελειώνει με μία τρίτη χορευτική κίνηση. Πίσω από τις νότες ακούγονται τα πουλιά και τα νερά του θαυμάσιου τοπίου.

Ο Ροντρίγκο και η σύζυγός του δεν είπαν ποτέ ότι η θλίψη, στο δεύτερο μέρος του κοντσέρτου, ήταν επακόλουθο της καταστροφής της πόλης Γκουέρνικα /Γκερνίκα το 1937. Άφησαν να θεωρείται ότι οφειλόταν σε οικογενειακά δυσάρεστα γεγονότα. Το έργο παίχτηκε στη Βαρκελώνη τον Νοέμβριο του 1940, ένα μήνα μετά παίχτηκε στη Μαδρίτη και το 1959 παίχτηκε στην Αμερική από τη Φιλαρμονική του Κλίβελαντ. Το διασημότερο δεύτερο μέρος του έχουν ερμηνεύει πάμπολλοι κιθαρίστες.

Το τρίτο μέρος της συναυλίας ήταν Ο Μάγος έρως (1915) του Manuel de Falla (1876-1846), ένα έργο που έχουμε ακούσει πολλές φορές αλλά και έχουμε απολαύσει ως μπαλέτο στην οθόνη από τον ταλαντούχο Κάρλος Σάουρα με την Κριστίνα Χόγιος και τον Αντόνιο Γκάδες στους πρώτους ρόλους.

Το έργο βασίζεται σε μια τσιγγάνικη παράδοση, σύμφωνα με την οποία το φάντασμα του νεκρού συζύγου της τσιγγάνας εμποδίζει τον έρωτά της με το νέο που αγαπά. Με μάγια και τελετουργικούς χορούς το φάντασμα θα εξαφανισθεί και η ζωή θα συνεχιστεί. Το ωραιότερο και γνωστότερο μέρος του έργου είναι ο χορός της φωτιάς, danza ritual del fuego, που μπορεί να έχει επηρεαστεί από το Πέταγμα μέλισσας (1910) του Ρίμσκι Κόρσακοφ (1844-1908), αλλά και από λαϊκούς λατρευτικούς χορούς της φωτιάς. Το έργο αναπτύσσεται σε εννέα μέρη με γοητευτικότερο τον τελετουργικό χορό της φωτιάς που διώχνει τα φαντάσματα, ενώ το ένατο και τελευταίο μέρος τελειώνει με τις χαρμόσυνες καμπάνες του πρωινού, απομακρύνοντας τα κακά σκοτάδια της νύχτας.

Τελευταίο μέρος της συναυλίας ήταν η σουίτα από το έργο Le Cid του Jules Massenet (1842-1912). Ο Μασνέ, βεβαίως, είναι Γάλλος, αλλά το έργο έχει ισπανικό θέμα και αναφέρεται στον γνωστό ιππότη του 11^ου αιώνα Rodrigo Diaz de Vivar, ο οποίος πολέμησε και νίκησε τους εχθρούς της πατρίδας του, τους Μαυριτανούς. Τα κατορθώματα του ήρωα έμειναν στην Ιστορία και ο ίδιος έγινε θρύλος με την αυτοθυσία του τόσο που ο Γάλλος συγγραφέας Pierre Corneille (1606-1684), ένας από τους μεγαλύτερους συγγραφείς μαζί με τον Μολιέρο και τον Ρακίνα, έγραψε το έργο που φέρει τον τίτλο του ήρωα Le Cid που του απέδωσαν οι Μαυριτανοί και σημαίνει ο Άρχοντας.

Η σουίτα του Μασνέ εξελίσσεται σε επτά μέρη, το μουσικό κλίμα του έργου διαφοροποιείται αισθητά από τα προηγούμενα, αρχίζει με τρεις χορούς από την Καστίλη, την Ανδαλουσία και την Αραγονία, ακολουθεί το ερωτικό τραγούδι Aubade και τελειώνει με τρεις χορούς από την Καταλονία, Μαδρίτη και Ναβάρα.

Ο έμπειρος μαέστρος Άλκης Μπαλτάς κατηύθυνε την ορχήστρα που απέδωσε όλη τη μελωδικότητα των μουσικών συνθέσεων, ενώ ο Βούλγαρος Σολίστ Boyan Ivanov Doychev, στο Concierto de Aranjuez, μας μάγεψε με την κιθάρα του και, ανταποκρινόμενος στο θερμό χειροκρότημα, μας αντάμειψε με ένα encore, προσθέτοντας στο Πρόγραμμα ένα ακόμη ισπανικό έργο.

Το Μουσικό Θέατρο Ολύμπια- Μαρία Κάλλας του Δήμου Αθηναίων είναι πλέον ένας χώρος πολιτισμού στο κέντρο της Αθήνας που με την ποικιλία των εκδηλώσεών του απευθύνεται σε κάθε Αθηναίο πολίτη, συνεχίζει την εκατόχρονη πορεία του, λαμπρύνει και στολίζει την πόλη μας.

Η Συμφωνία Νο 2 «της Αναστάσεως», σε ντο ελάσσονα του Μάλερ, στο Μέγαρο Μουσικής. Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, 18.1.2019)

Γράφει η ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

Στις μεγάλες στιγμές της ζωής, την πιο μεγάλη και συνταρακτική ώρα του θανάτου, ο άνθρωπος στέκεται εκστατικός, γεμάτος δέος και απορία για το πώς η ζωή τελειώνει, και τι γίνεται μετά. Η χριστιανική θρησκεία έχει δώσει την απάντησή της, στηριγμένη στη μεταφυσική πίστη, την ελπίδα στον θεό. Η φιλοσοφία, στηριγμένη στην απορία, τραμπαλίζεται ανάμεσα σε αντίρροπες θέσεις. Η ποίηση και κάθε άλλη Τέχνη μετατρέπει τη μεταφυσική αγωνία σε έργο, το οποίο λειτουργεί ως φάρμακο που κάνει «για λίγο να μη νοιώθεται η πληγή», καθώς λέει ο Κωνσταντίνος Καβάφης. Έτσι, λοιπόν, οι καλλιτέχνες, τραυματισμένοι στο πεδίο εκείνο όπου οι ιδέες δεν μπορούν να θεραπεύσουν το αμετάκλητο κακό, διοχετεύουν τη δημιουργικότητά τους στην τέχνη τους, η οποία έχει τη δύναμη ισοδύναμη της θρησκευτικής πίστης. Η ποίηση ρίχνει σταγόνες φως στο σκοτάδι έχει πει ο Οδυσσέας Ελύτης, ο οποίος πάνω στο σώμα του πρώτου νεκρού Ανθυπολοχαγού του πολέμου συνέθεσε Άσμα ηρωικό και πένθιμο· με άλλα λόγια, Έπαινο αλλά και Μοιρολόι. Ο Ρίτσος πάνω στο σώμα του νεκρού διαδηλωτή του 1936, συνέθεσε τον Επιτάφιο, Έπαινο και Μοιρολόι, επίσης, και όλοι οι μεγάλοι, από κάποιο μεγάλο πάθος εκκινώντας άφησαν αθάνατα έργα. Στοιχείο ένα για περαιτέρω αξιολόγηση.

Ο Γκούσταβ Μάλερ (1860-1911) ήταν Εβραίος γερμανικής καταγωγής, εκλεκτός της τύχης και της δυστυχίας. Από πολύ νωρίς έδειξε ταλέντο για τη μουσική και άρχισε μαθήματα πιάνου στα έξι του χρόνια. Στα δεκαπέντε μπήκε στο Ωδείο της Βιέννης και αργότερα στο πανεπιστήμιο, όπου σπούδασε ιστορία, φιλοσοφία και μουσική. Μουσικήν ποίει και εργάζου, συμβούλευε ο Σωκράτης, οποίος υποστήριζε ότι κανένα πουλί δεν κελαηδάει από λύπη, όπως νομίζουν οι άνθρωποι για το αηδόνι, το χελιδόνι, τον έποπα και τον κύκνο, αλλά ως πουλιά του Απόλλωνα έχουν μαντική ικανότητα και τραγουδούν από χαρά το τέλος της ζωής, εν όψει των αγαθών που θα δουν στον Άδη. Αυτή η πληροφορία από τον πλατωνικό Φαίδωνα μας φέρνει στο νου τη σημασία της φιλοσοφίας, που σπούδασε στο πανεπιστήμιο ο Μάλερ, και του καθολικισμόού τον οποίο ασπάστηκε. Κι αυτό είναι το στοιχείο δύο για τη συνέχεια.

Ο Μάλερ, από το 1880 κι έπειτα, πέρασε από τις σημαντικότερες Όπερες της Ευρώπης και διηύθυνε τις μεγαλύτερες Ορχήστρες. Στα τριάντα εφτά του χρόνια έγινε αρχιμουσικός στην Όπερα της Βιέννης. Οι καλλιτεχνικές επιτυχίες όμως είχαν ως αντίστιξη δυστυχίες σε προσωπικό επίπεδο. Ο μικρότερος αδελφός του αυτοκτόνησε στα είκοσι ένα του χρόνια. ο ίδιος, παρά την επιτυχία του ως Διευθυντής Ορχήστρας , δεν κατάφερε να πείσει τους κριτικούς για τις συνθέσεις του. Ο γάμος του με την Άλμα Σίντλερ δε ήταν ευτυχισμένος, η κόρη του Μαρία Άννα πέθανε τεσσάρων ετών. Με το θάνατό της κατέρρευσε. Στα δεινά του ήρθε να προστεθεί μια καρδιοπάθεια, η αντισημτική επίθεση του τύπου και το εχθρικό κλίμα στον καλλιτεχνικό περίγυρο. «Η Μουσική μου είναι αυτό που είπε ο Μπύλοφ, ένα συμφωνικό πρόβλημα», έλεγε. Η θέση του στη Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης, μετά από μια σαιζόν που εργάστηκε εκεί, δόθηκε στον Αρτούρο Τοσκανίνι. Η επιδείνωση της υγείας του κι ένα ταξίδι στο Παρίσι για θεραπεία δεν έφερε αποτέλεσμα, επέστρεψε στη Βιέννη και πέθανε το 1911. Ζήτησε να ταφεί πλάι στην κόρη του Μαρία Άννα. Στοιχείο τρίτο.

Αμέσως μετά την Πρώτη Συμφωνία του άρχισε να γράφει ένα συμφωνικό ποίημα που σε πολλά έμοιαζε με επικήδειο. Όμως εκείνος αισθανόταν πως αυτή θα ήταν η αρχή της Δεύτερης Συμφωνίας του. Μελετώντας παραδοσιακά ποιήματα ανακάλυψε τον κόσμο της αθωότητας. Μελοποιώντας τα διαπίστωνε πως συμπλήρωνε τη Συμφωνία του. Εκείνο που του έλειπε, πλέον, ήταν το φινάλε, το οποίο εμπνεύστηκε από την παιδική χορωδία που τραγουδούσε στην κηδεία του φίλου του Χανς Φον Μπύλοφ ένα θρησκευτικό τραγούδι. Έτσι, κάνοντας το ανάλογο του Μπετόβεν στην Ενάτη, προσέθεσε και ο Μάλερ χορωδία στη δική του Συμφωνία Νο 2.

Η Συμφωνία έχει τα εξής μέρη: Allegro maestoso, Ländler: Andante moderato, Scherzo In ruhig fliessender Bewegung (Με ήρεμα ρέουσα κίνηση),
Urlicht (Αρχέγονο φως), Ιm Tempo des Scherzo (Σε ρυθμό σκέρτσου).

Ο Μάλερ άφησε «προγραμματικές» οδηγίες για την ερμηνεία της Συμφωνίας του, πράγμα δύσκολο, βεβαίως, οι οποίες όμως έχουν τη σημασία τους. Την προσωνυμία «Της Αναστάσεως» δεν την έδωσε ο ίδιος αλλά προέκυψε από ό,τι οι μελετητές αποκόμισαν, διακρίνοντας τη μεταφυσική του αγωνία.

Συνεξετάζοντας τα στοιχεία ένα, δύο, τρία, κυρίως το ότι ο Μάλερ θρηνεί πλάι σε έναν αγαπημένο νεκρό αποκτούν νόημα οι σπουδές του, η σημασία του προσωπικού βιώματος και η επιλογή του τέλους. Ο θεατής-ακροατής βλέποντας και ακούγοντας τις «κραυγές», των οποίων το χαρακτήρα δεν μπορεί να προσδιορίσει αν είναι λυτρωτικής χαράς ή θρήνου, οδηγείται στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για την εναρμόνιση των αντιθέτων, πράγμα που συνάδει με το ηρωικό και πένθιμο είδος, το θρήνο για τη ζωή που χάνεται και τη χαρά για την άλλη που ακολουθεί, την ημέρα της Κρίσεως. Οι τρομπέτες της Αποκάλυψης ηχούν παράλληλα με τις φωνές των αγγέλων της χορωδίας και των αγίων που προετοιμάζουν την εμφάνιση του Θεού. Οι στίχοι:

Μάταια δεν γεννήθηκες ούτε υπέφερες δίχως λόγο… Για να ανθίσεις θα σπαρθείς! … Σταμάτα να τρέμεις Ετοιμάσου να ζήσεις …Οδύνη εσύ που όλα διαπερνάς, ξέφυγα από σένα … Θάνατε κατατροπώθηκες…

Από αυτούς τους σκόρπιους στίχους του «αναστάσιμου» τέλους, συμπεραίνουμε ότι ο άνθρωπος συγκατανεύει με τη φυσική κατάσταση των πραγμάτων και αισθάνεται την εναρμόνιση των αντίρροπων δυνάμεων που διέπουν τους νόμους της ζωής. Ο πόνος του θανάτου είναι συγχρόνως και «αναστάσιμη ωδίνη», όπως προσδιόρισε ο Γιώργος Σεφέρης το πέρασμα από τη μία κατάσταση στην άλλη. Είναι η στιγμή που αστράφτει ο νους και γνωρίζει ο νιος τον εαυτό του, για να θυμηθούμε τον Διονύσιο Σολωμό. Η παντοδύναμη αγάπη κυβερνά τον κόσμο.

Η Κρατική μας Ορχήστρα, με τον Στέφανο Τσιαλή στο πόντιουμ, τις εξαιρετικές σολίστ, την υψίφωνο Αλεξάντρα Στάινερ και τη μεσόφωνο Λίλλυ Παασικίβι, τη σύμπραξη της χορωδίας της ΕΡΤ και της Μικτής Δημοτικής Χορωδίας Αθηναίων, που κατέκλυσαν το χώρο και αναπτύχθηκαν και στα θεωρεία, προσέφεραν ένα μεγαλειώδες θέαμα και ακρόαμα. Ο μαέστρος ξεχώρισε από το σύνολο τα δύο πνευστά· το όμποε της Χριστίνας Παντελίδου και το φλάουτο της Χρυσής Πιλαφτσή, που συνέπραξαν αρμονικά και διακρίθηκαν αισθητά. Το κοινό, από το κατάμεστο κοίλο, δεν σταμάτησε να χειροκροτεί και να επαναφέρει τους καλλιτέχνες. Η συγκεκριμένη Συμφωνία έχει παιχτεί και άλλες φορές με μεγάλη επιτυχία πάντα. Είναι, όπως είπε ο Στέφανος Τσιαλής, «Η πιο μεταφυσική Συμφωνία του Μάλερ. Μια έντονη αντιπαράθεση ζωής και θανάτου, επίγειας καθημερινότητας και αθανασίας».

ΔΥΟ ΓΚΑΛΑ ΟΠΕΡΑΣ… ΚΙ ΑΡΧΗ ΚΑΛΟΣ ΜΑΣ ΧΡΟΝΟΣ

Στο Μέγαρο Μουσικής με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών (30-12-18)

και

Στο Θέατρο Ολύμπια-Μαρία Κάλλας, με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων (5-1-19)

Ας τα πάρουμε με τη χρονολογική τους σειρά.

Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, σε συμπαραγωγή με το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, αποχαιρέτησε τον παλιό τον χρόνο, πανηγυρικά, δύο μέρες πριν φύγει και υποδέχτηκε τον νέο, δυο μέρες πριν φτάσει, στις 30-12-18, με ένα εορταστικό Γκαλά Όπερας (ο πλεονασμός στην έκφραση συγγνωστός, για να δείξει τον ενθουσιασμό). Με άριες από όπερες που έχει αγαπήσει το κοινό, ορχηστρικά αποσπάσματα, βιενέζικα βαλς, οπερέτες του Γιόχαν Στράους και του Φραντς Λέχαρ, το κατάμεστο κοίλον και τα θεωρεία της λαμπερής αίθουσας Χρήστος Λαμπράκης, αντήχησε από την Ορχήστρα, η οποία υπό την διεύθυνση του μάγου μαέστρου Γιώργου Πέτρου αναπτερώθηκε και ξεσήκωσε το κοινό που καταγοητευμένο απολάμβανε τη βραδιά.

Συγκεκριμένα, η εισαγωγή από τον Γουλιέλμο Τέλλο του Τζοακίνο Ροσίνι (1792-1868) έστρωσε το κόκκινο χαλί για τη διάθεση. Στη συνέχεια ο κοσμαγάπητος Φίγκαρο μας χάρισε την περίφημη άρια του Κουρέα της Σεβίλλης, “Largo al factotum” , του Ροσίνι επίσης.

Με την άρια και την καμπαλέτα «Regnava nel silenzio… Quando rapito in estasi» από τη Λουτσία ντι Λαμερμούρ του Γκαετάνο Ντονιτσέτι (1797-1848), το πρελούδιο και τον σπαρακτικό διάλογο της Βιολέτας και του «πατέρα-Τζόρτζιο Ζερμόν» «Madamigella Valery από την Τραβιάτα του Βέρντι (1813-1901) είδαμε και την θλιβερή πλευρά της ζωής, με την αναμενόμενη, χαρακτηριστική του είδους, τραγική εκδοχή. Το δεύτερο μέρος άνοιξε με την συγκλονιστική Εισαγωγή από τους Σικελικούς Εσπερινούς του Βέρντι. Από την Τραβιάτα πάλι ακούσαμε την άρια «Di Provenza il mar», ακολούθησαν, σαν αντίστιξη στη θλίψη, οι βιενέζικες οπερέτες, όπου ξεχώρισαν το μπρίο της Τζουντίτα του Λέχαρ (1870-1948) με το «Meine Lippen, sie küssen so heiss», το ντουέτο « Lippen Schwegen» από την αγαπημένη του κοινού Εύθυμη Χήρα και, τέλος, το ντουέτο του ρολογιού από την Νυχτερίδα του υιού Στράους (1825-1899).

Βαρύτονος ο Τάτσης Χριστογιαννόπουλος και Σοπράνο η Βάσια Αλάτη, όχι μόνο τραγούδησαν αλλά μας επεφύλαξαν και ένα μικρό ενσταντανέ με το βαλς που μας χόρεψαν, ενώ ο μαέστρος Γιώργος Πέτρου, μας έκανε κι εκείνος τη δική του έκπληξη με ένα απόσπασμα από την οπερέτα του Θεόφραστου Σακελλαρίδη, Ο Βαφτιστικός, όπου το ωραίο και ρυθμικό «τικ –τακ» έδωσε στο κοινό την ευκαιρία, να νοιώσει σαν ήταν στην Βιέννη, χτυπώντας τα χέρια στο ρυθμό, αλά Radetzky mars. Και ακόμα μια έκπληξη, πάλι ελληνική, τα Κάλαντα, για να ολοκληρωθεί απόλυτα και απολαυστικά η εορταστική βραδιά και Αρχιμηνιά κι αρχή Χρονιά κι αρχή καλός μας Χρόνος.

*

και τώρα στο ΘΕΑΤΡΟ ΟΛΥΜΠΙΑ –ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ, στις 5-1-19

Το Γκαλά, στην παλιά Λυρική Σκηνή, στο Θέατρο Ολύμπια-Μαρία Κάλλας, είχε επίσης ένα πολύ πλούσιο πρόγραμμα, χαρούμενο, εορταστικό, γεμάτο, σαν ένα bonus plus, σε ένα κοινό που επί τόσον καιρό είχε μείνει χωρίς το λυρικό θέατρο του στο κέντρο της Αθήνας.

Η Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων υποδέχτηκε τον νέο χρόνο με ένα πλούσιο εορταστικό Γκαλά (ο πλεονασμός, είπαμε συγγνωστός), ένα πλούσιο πρόγραμμα με εισαγωγές και άριες από όπερες και οπερέτες αγαπημένων στο κοινό μουσουργών όπως Bellini, Donizetti, Bizet, Rossini, Lehar, Puccini, Verdi, Mozart, Gounod, Offenbach, Soutullo και Vert.

Τη μουσική διεύθυνση είχε Ελευθέριος Καλκάνης και συνέπραξαν οι λυρικοί σολίστ: δύο σοπράνο, η Μαρία Κόκκα και η Μίνα Πολυχρόνου, η μέτζο σοπράνο Άρτεμη Μπόγρη, ο τενόρος Αντώνης Κορωναίος, ο βαρύτονος Χάρης Ανδριανός και ο Βαθύφωνος Τάσος Αποστόλου.

Οι τρεις εισαγωγές, από τον William Tell του Rossini (1792-1868) η μία,  από την Manon Lescaut του Puccini (1858-1924) η άλλη και από την Carmen του Bizet (1838 –1875) η τρίτη, αποτέλεσαν τα ενδιαφέροντα ορχηστρικά ανάμεσα στις άριες από τον Κουρέα της Σεβίλης, τους Πουριτανούς, την Boheme, τους Γάμους του Φίγκαρο, τον Don Pasquale άριες που μας έκαναν να ευθυμήσουμε, με τους τενόρους, με τη χαρούμενη «una voce poco fa», τα καυτά χείλη «Meine Lippen, sie küssen so heiss», τον δυναμικό τενόρο, τον παιχνιδιάρη βαρύτονο, τον βροντερό βαθύφωνο, τη ρομαντική «βαρκαρόλα» του Όφενμπαχ, τον τραγικό διάλογο πατέρα –κόρης από τον Ριγκολέτο, ενώ παράλληλα ακουγόταν και το άλλο ντουέτο και το τέλος με όλους τους λυρικούς τραγουδιστές επί σκηνής.

Η παλιά Λυρική Σκηνή, σήμερα Μαρία Κάλας, μας ξαναθύμισε παλιές ωραίες μέρες που οι τραγουδιστές της όπερας οι σημερινοί αλλά και εκείνοι που πέρασαν από εκεί, χτίζουν, γράφουν, ζωγραφίζουν και ανανεώνουν το παλίμψηστο της σπουδαίας τέχνης τους.

ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ