Λατρεία με ευαίσθητες νότες

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Την περασμένη βδομάδα, όπως μάθατε όσοι διαβάσατε το κείμενό μου της προηγούμενης βδομάδας, βρέθηκα στην όμορφη και όμαιμη Λευκάδα, μαζί με μια αντιπροσωπεία είκοσι ατόμων της Γκιόστρας της Ζακύνθου, για να λάβουμε μέρος στις εκεί εκδηλώσεις, που με το όνομα “Festa del Canale”, διοργανώνει στο νησί του Βαλαωρίτη και του Σικελιανού ο πάντα δραστήριος και δημιουργικός «Ορφέας».

   Ήταν το απόγευμα του Σαββάτου, 26 Ιουλίου, όπου και η κεντρική εκδήλωση. Το δικό μας τμήμα πέρασε από τον γεμάτο κόσμο πεζόδρομο, χαρίζοντας σε ντόπιους και επισκέπτες της πόλης της Santa Maura ένα καθαρά αναγεννησιακό κλίμα και μια γεύση μύθου.

   Ο ιππότης μας με το σύμβολο της νίκης του, το ασημένιο του σπαθί, σμπαντιερατόροι, που με το πέταγμα της σημαίας τους χάριζαν χρώμα και αίσθηση, τυμπανιστές σε ρυθμούς γιορτής, ο Πρεβεδούρος και εκπρόσωποι του Μεγάλου Συμβούλιου, καθώς και φίλοι και γνωστοί αυτού που απόσπασε τους περισσότερους κρίκους στην έφιππη αναγέννηση των πανάρχαιων αγώνων του νησιού μας, πέρασαν από το ιστορικό κέντρο της επτανησιακής αυτής πόλης και θύμισαν την διαφορετικότητα της ιστορίας της, μια και αυτά όπου γίνονται στη Ζάκυνθο αφορούν όχι μόνο την Λευκάδα, αλλά και όλα ανεξαιρέτως τα Ιόνια νησιά.

   Η πομπή κατέληξε στην παραλία, όπου εκεί, στο γνωστό κανάλι, θα γινόταν οι σημαντικές για όλους εμάς εκδηλώσεις.

   Εμείς οι Τζαντιώτες σταθήκαμε σε μιαν άκρη, δίπλα από το ανοιχτό θέατρο της πόλης και από εκεί, από μια απόσταση, λόγω του χώρου, παρακολουθούσαμε τα δρώμενα. Οικεία όλα, μια και συγγενικά με τα δικά μας. Νότες γνωστές, βαρκαρόλες, μαντολίνα, κιθάρες και βιολιά. Περιμένοντας όμως την σειρά μας, είχα μια καταπληκτική εμπειρία την οποία θέλω να σας μεταφέρω.

   Οι «Αγιομαυρίτικη Παρέα» τραγουδούσε με το δικό της και δικό μας ταπεραμέντο τα τοπικά της τραγούδια, πολλά από τα οποία είχα την τύχη να μεταφέρω και στο σπίτι μου, για συνεχή τέρψη της ακοής μου, σ’ ένα CD,το οποίο μου χάρισαν με περίσσια αγάπη και σεβασμό οι φίλοι διοργανωτές των εκδηλώσεων του μουσικοχορευτικού ομίλου του «Ορφέα».

   Δεν θυμάμαι ποίο ακριβώς τραγούδι ακουγόταν, ούτε έχει σημασία, μια και όλα ήταν εξαίρετα και πολύ σωστά εκτελεσμένα. Σημασία για μένα έχει πως στο άκουσμά του ένα παιδί από την αντιπροσωπεία μας με πλησίασε και πολύ φυσικά με ρώτησε:

-Γιατί ψάλλουν;

   Και στην ερώτηση του νεαρού αυτού Ζακυνθινόπουλου κρύβεται ένα κομμάτι του δικού μας Τζαντιώτικου, αλλά και Επτανησιακού πολιτισμού και της δικής μας, ιόνιας διαφορετικότητας και ιδιοσυγκρασίας.

   Ναι, εμείς οι δυτικώς της Ελλάδας ευρισκόμενοι υμνούμε το Θεό μας τραγουδώντας. Τον δοξάζουμε και τον ανυμνούμε με το δώρο, που ο ίδιος μας χάρισε, με τον τρόπο, που αυτός προτίμησε να μας δώσει σαν δώρο: την μελωδική φωνή μας και την ξεχωριστή ευαισθησία μας.

   Προσαρμόσαμε την ορθόδοξη λατρεία στην δική μας μουσική γνώση και του προσφέραμε, αλλά και ακόμα συνεχίζουμε να του προσφέρουμε, θαυμάσια κομμάτια, προσαρμοσμένα στην εκφραζόμενη με νότες καλλιέργειά μας. Έτσι δημιουργήθηκαν, για ν’ αναφερθώ σε ελάχιστα μόνο παραδείγματα, αλλά γνωστά σε όλους και αγαπημένα, το «Διεμερίσαντο», το «Εξηγόρασας ημάς», το «Κύριε αναβαίνοντός σου εις τον σταυρόν», ο Απόστολος και το Ευαγγέλιο της γιορτής του Αγίου μας και –για να μην φλυαρούμε– το μοναδικό εκείνο «Ίνα τι…», που συνοδεύει την ιερότερη στιγμή του χρόνο μας, αυτήν της εξόδου του αναγεννησιακού, όπως ταιριάζει σε μας, Εσταυρωμένου.

   Επίσης η μπάντα αποδίδει την προσευχή των Ζακυνθινών στην έξοδο και τα «Μπασίματα» του Σκηνώματος του πολιούχου μας, όπως και τις ευχαριστίες των Κερκυραίων στο πρόσωπο του δικού τους προστάτη. Φιλαρμονική μπαίνει, εξάλλου, και στην εκκλησία της δικής μας Αγίας Μαύρας, της Αγίας και της Λευκάδας, την ώρα του όρθρου και πριν την λιτανεία της εικόνας, στην γιορτή του Μαχαιράδου και αυτή τιμά την Μάρτυρα.

   Με λίγα λόγια λατρεύουμε το Θείο μ’ αυτό που περίσσια αγαπάμε: την δίχως σύνορα, λόγω της φύσης της, μουσική.

   Να γιατί στην ερώτηση του σημερινού Ζακυνθινόπουλου και την δίκαια απορία του, εκφράζεται, όπως γράψαμε και στην αρχή, ένα σημαντικό τμήμα του πολιτισμού μας.

   Ευχαριστώ και γι’ αυτό την αγαπημένη μου Λευκάδα.

Τζάντε και Santa Maura

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Στις 25 Ιουλίου ξεκινά μια αντιπροσωπεία είκοσι ατόμων της Γκιόστρας της Ζακύνθου για την όμαιμη και φιλική Λευκάδα, γνωστή κάποτε σαν Santa Maura, για να λάβει μέρος στις εκεί εκδηλώσεις “Festa del Canale”, που διοργανώνει ο πάντα δραστήριος «Ορφέας» για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά.

   Συγκεκριμένα, το βράδυ της 26ης, στο δικό μας, ιόνιο νησί, θα μεταφερθεί το κλίμα της επτανησιακής ιστορίας και παράδοσης, που τελευταία ζούμε εμείς εδώ κάθε χρόνο, το τριήμερο της Πεντηκοστής, στα πλαίσια των γνωστών εκδηλώσεων και ο πολιτισμός θα ενώσει ξανά τα νησιά μας, δίνοντάς τους την ευκαιρία να ψάξουν τις κοινές τους ρίζες και την δική τους διαφορετικότητα.

   Η θριαμβευτική είσοδος του νικητή της ιππικής αναμέτρησης στην πόλη θα μεταφερθεί λίγο βορειότερα και αναγεννησιακές στιγμές θα ξαναγίνουν πραγματικότητα στο κέντρο, περίπου, του Ιονίου, αποδεικνύοντας πως σε τούτο τον τόπο, τον πανταχόθεν βαλλόμενο, τίποτα δεν έχει χαθεί οριστικά και πως όλα μπορεί ν’ αποκτήσουν την παλιά τους, γνήσια ταυτότητα, απαλλαγμένα απ’ ότι τους έχει υποχρεωτικά επιβάλει ο μερικές φορές άδικος και ισοπεδωτικός νόμος των συγκοινωνούντων δοχείων.

  Σμπαντιερατόροι και τυμπανιστές θα δώσουν χρώμα και ήχο εποχής σε μιαν αδελφική μας πόλη, που κι αυτή καταπληγώθηκε από τους ίδιους με τους δικούς μας σεισμούς, του Αυγούστου του 1953, αλλά κατάφερα να ξαναβρεί το πρόσωπό της, ένας ιππότης πάνω στο άλογο, με το σπαθί και την καλή του θα θυμίσει στην γείτονα και την δική της καταγωγή, ενώ η μορφή του Πρεβεδούρου, που θα συνοδεύεται από τους εκπροσώπους του Μεγάλου Συμβουλίου θα ζωντανέψει παλιούς πίνακες και διηγήσεις του νόνου ή και σελίδες εντόπιας ιστορίας. Τέλος το νικητήριο γλέντι, με χορούς εποχής, θα κάνει τ’ αυτιά μας να ξεχάσουν για λίγο τις όσο πάει και πιο βάρβαρες νότες, τις οποίες επιβάλει ανεπαισθήτως η τηλεόραση και η πλειοψηφία του σημερινού ραδιοφώνου και όχι μόνο θα γνωρίσει στους νεότερους τον τρόπο της διασκέδασης μιας άλλης, καλύτερης κατά πολλούς, εποχής, αλλά και θα δείξει το πώς δημιουργείται και μεταδίδεται ο πολιτισμός, μια και κάποτε (και αυτό χαρακτηρίζει τον Επτανησιακό πολιτισμό) πέρασαν από τα σαλόνια στα… αλώνια.

   Η μεγαλύτερη, πάντως, σημασία αυτής της επίσκεψης, δεν βρίσκεται στο ίδιο το γεγονός της πολιτιστικής ανταλλαγής, αλλά στις περαιτέρω επεκτάσεις του.

   Πάνω απ’ όλα μετράει πως έστω και δύο, αυτή τη φορά, από τα νησιά του Ιονίου βρίσκονται ξανά μαζί και πως οι κάτοικοί τους συνυπάρχουν.

   Οι δεσμοί των δύο τόπων είναι στέρεοι και παμπάλαιοι. Η κοινή λατρεία της Αγίας Μαύρας, για παράδειγμα, δεν είναι διόλου τυχαία. Η λατρεία του δικού μας Πολιούχου, στην συνέχεια, στο νησί της Λευκάδας, με πάνδημη λιτανεία την ημέρα της μνήμης του (17 Δεκεμβρίου), η οποία έχει αποδοθεί σε θαύμα απαλλαγής από πανούκλα, αποδεικνύει πολλά. Τέλος (για να μην μακρηγορούμε) σε μας το επώνυμο «Λευκαδίτης» και σε κείνους το «Ζακυνθινός» δεν δείχνουν μόνο μετακινήσεις και εμπορικές ανταλλαγές, αλλά πολλά βαθύτερα και πολύ πιο ουσιαστικά.

   Η πρόσκληση στην Γκιόστρα της Ζακύνθου από τον γνωστό και πολυβραβευμένο «Ορφέα» της Λευκάδας δεν πρέπει να θεωρηθεί επιπόλαια σαν μια απλή φιλοφρόνηση, ούτε σαν μια ευκαιρία ταξιδιού. Αυτά σίγουρα δεν είναι οι σκοποί ούτε του ενός, ούτε του άλλου σωματείου.

   Η συνύπαρξη της Ζακύνθου και της Λευκάδας, σ’ αυτό το εορταστικό διήμερο συνεχίζει εκείνο που τελευταία γίνεται στο νησί μας με τις εκδηλώσεις της Γκιόστρας. Επαναφέρει την συνύπαρξη των δυτικών (και γιατί όχι δυτικότροπων) νησιών της χώρας μας και αναζητά την πολιτιστική επανένωσή του. Αυτός, πιστεύω, πως πρέπει να είναι και ο σκοπός των σοβαρών, ντόπιων πολιτιστικών μας συλλόγων.

   Τα Επτάνησα πρέπει να μείνουν ομοούσια και αδιαίρετα. Οι κοινές εκδηλώσεις και όχι απλά οι ανταλλαγές, μπορούν να το καταφέρουν αυτό άριστα.

   Εμείς της Γκιόστρας της Ζακύνθου δεν πάμε σήμερα σ’ ένα άλλο νησί, για να τους δείξουμε το δικό μας. Πάμε σε τόπο μας, για να ξαναθυμηθούμε την ιστορία μας. Δεν θεωρούμε την εκδήλωση, που θα συμμετάσχουμε, ξένη και αλλότρια, αλλά καθημερινότητά μας. Είναι, για παράδειγμα, σαν να μετακινήσουμε τις δράσεις μας από την πλατεία Σολωμού, σ’ αυτήν του Κατασταριού ή της Βολίμας.

   Η Λευκάδα ανήκει στα Επτάνησα και είναι τόπος μας. Είναι πατρίδα μας.

   Απλά πηγαίνουμε στο διπλανό νησί.

   Μακάρι σύντομα να μπορέσουμε να πάμε και στ’ άλλα κι αυτά να έρχονται συχνά στο δικό μας!

Για την συνέχεια της ιστορίας μας

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Την ώρα, φίλοι αναγνώστες, που εσείς θα διαβάζετε αυτές τις γραμμές, εγώ θα βρίσκομαι στην φίλη ευρωπαϊκή χώρα Τσεχία, όπου, μαζί με κάποια άλλα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας “Giostra di Zante” και μερικούς από τους βασικούς συνεργάτες της, υπεύθυνους διαφόρων και βασικών τομέων της οργάνωσης, θ’ ανταποδώσουμε την επίσκεψη και την συμμετοχή στην από εκεί ομάδα, η οποία τίμησε με την παρουσία της τις τετραήμερες εκδηλώσεις της Γκιόστρας Ζακύνθου 2014.

        Σκοπός αυτού του ταξιδιού, εκτός των άλλων, είναι η θεμελίωση μιας ζεστής φιλίας, μεταξύ των δύο λαών και η σε σωστή βάση ανταλλαγή πολιτισμού και τέχνης, κάτι, που λόγω Γκιόστρας έχει ήδη πραγματοποιηθεί και μάλιστα ουσιαστικά και όχι μόνο στα χαρτιά, ως συνήθως, με την Ιταλία (Sulmona) και το κρατίδιο του Σαν Μαρίνο.

        Η πρόσκληση αυτή, των πολιτιστικών ανταλλαγών μάλιστα δεν είναι η μόνη. Ήδη υπάρχουν προτάσεις στο Σωματείο της Γκιόστρας για Λευκάδα, Σαν Μαρίνο, Ιταλία, Ρουμανία και Κύθηρα. Με τον τρόπο αυτόν η Ζάκυνθος θα ακουστεί θετικά πια, θα κάνει γνωστό και εκτός συνόρων τον πολιτισμό και την ιστορία της και θα βοηθήσει με τον τρόπο της ουσιαστικά τον τουρισμό του νησιού, που αυτήν την στιγμή είναι το μοναδικό και πιο σημαντικό μέσο πλουτισμού του τόπου μας.

        Η κάποτε Φλωρεντία της Ανατολής, πριν λίγες ημέρες, έζησε τον μύθο και την ιστορία της. Για τέσσερις συνεχόμενες μέρες οι δρόμοι και οι πλατείες της γέμισαν χρώμα και εικόνες παραμυθιού. Τις ημέρες της γιορτής της Πεντηκοστής και στην αρχή του Καλοκαιριού, Το Φιόρο του Λεβάντε είχε αιτία ύπαρξης και οι λόγω τριημέρου του Αγίου Πνεύματος πολυάριθμοι επισκέπτες του είχαν κάτι να δουν και να γνωρίσουν τον τόπο, την διαφορετικότητά του και την ιδιαιτερότητά του.

        Μεσαιωνικά και αναγεννησιακά δρώμενα παρουσιάστηκαν σε γειτονιές και κλασσικά, ιστορικά μνημεία, σαν αυτό το πολύπαθο της εκκλησίας της Κυρίας των Αγγέλων, επτανησιακοί ήχοι από όλα τα Ιόνια νησιά αντήχησαν στους δρόμους, παρελάσεις με στολές εποχής διέσχισαν το ιστορικό κέντρο της πόλης, φιγούρες ιπποτικές συνυπήρχαν με την καθημερινότητά μας και τέλος, σαν αποκορύφωμα, νεαρά Ζακυνθινόπουλα αγωνίστηκαν στην πλατεία του ποιητή μας για τον κρίκο, την αγαπημένη τους και το Palio.

        Αυτά ή πιο σωστά εικόνες όλων αυτών και διαφημιστές τους, θα μεταφερθούν μέσα στο Καλοκαίρι, που ήδη άρχισε, στ’ άλλα όμαιμα νησιά και σε πολλές χώρες της Ευρώπης, τονίζοντας την ταυτότητα του πολιτισμού του νησιού μας και την αναβίωση της ιστορίας του.

        Η Ιταλία θα καλωσορίσει για μια ακόμα φορά την γενέτειρα του κορυφαίου γι’ αυτούς και κοινού μας ποιητή Ούγου Φώσκολου, η Τσεχία θα γνωρίσει το τι μεγάλο κουβαλάει αυτός ο μικρός τόπος, το Σαν Μαρίνο θα υποδεχθεί τους έτοιμους για την επίσημη αδελφοποίηση δημότες του και τέλος τα Επτάνησα θα ξανασμίξουν, όπως συνέβη πρόσφατα στην Ζάκυνθο και θα ξαναβάλουν τις βάσεις για την περαιτέρω, αναγκαστική εκ των πραγμάτων, πορεία τους.

        Με τον τρόπο αυτό το νησί μας συνεχίζει με γνώση και σκοπό την ιστορία του, προσαρμοσμένη μάλιστα στο σήμερα και τοποθετημένη στις σύγχρονες απαιτήσεις.

        Η Ζάκυνθος, στην μακραίωνη ιστορία της και τότε που θεμελίωνε τον λαμπρό πολιτισμό της, υπήρξε κόμβος εμπορίου και σκάλα μετάβασης πολιτισμών. Η προνομιούχα θέση της και η ευλογία να μην υποταχθεί ποτέ στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά να κρατήσει την επαφή της με την ακμάζουσα τότε Ευρώπη, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για κάτι το ξεχωριστό και σπουδαίο και σ’ αυτό πάνω, συν τοις άλλοις, στηρίχτηκε το οικοδόμημα του πολιτισμού της. Είχε μάλιστα το προνόμιο να μην αντιγράφει και να μην πιθηκίζει, αλλά να προσαρμόζει τα πάντα στην δική της αισθητική και στα δικά της δεδομένα. Έτσι έβγαλε από τα χώματά της έναν Φώσκολο, έναν Σολωμό, έναν Κάλβο, αλλά και έναν Γουζέλη, έναν Μάτεση, έναν Κουτούζη, έναν Καντούνη, έναν Καρρέρ(η), αλλά και τόσους άλλους, οι οποίοι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία.

        Παράλληλα είχε την οικονομική άνεση να σταθεί στα πόδια της και να ζήσει αυτόνομα και με αξιοπρέπεια. Ήταν κέντρο και δεν περίμενε από το αθηνοκεντρικό κράτος να την ελεήσει. Παντελεήμων η ίδια, μπόρεσε και χάρισε ιάματα ψυχής και πνεύματος και έγινε, μαζί με τα άλλα Επτάνησα - ας μην παραβλέπουμε την συνοχή τους - ένα παράδειγμα για μίμηση.

        Αυτό προσπαθεί να συνεχίσει, όσο βέβαια το μπορεί και το αντέχει, και η Γκιόστρα της. Εκτός από την αναβίωση ενός εθίμου, λαοφιλούς και κοσμαγάπητου από τα πανάρχαια χρόνια, επιδιώκει να βγάλει το νησί από τον αποκλεισμό του και να το ξανακάνει πολίτη του κόσμου. Αυτό έγινε στην περίοδο των εκδηλώσεών της, πριν δεκαπέντε μέρες. Σήμερα το συνεχίζει στην Τσεχία και αύριο σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις και άλλα Ιόνια νησιά.

        Θα είναι κοινό όφελος όλων μας, αν επιτευχθούν οι στόχοι της. Μα για να γίνει αυτό πρέπει οι πάντες να καταλάβουν πως η Γκιόστρα δεν είναι υπόθεση του Σωματείου που την διοργανώνει, αλλά όλου του νησιού.

        Οι προετοιμασίες για την Γκιόστρα Ζακύνθου 2015 έχουν ήδη ξεκινήσει. Ας ανασκουμπωθούμε όλοι.

Η αγωνία του ιππότη πριν τη νίκη

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Η Γκιόστρα Ζακύνθου 2014, όπως κάθε τι, πέρασε κι αυτή στην ιστορία κι αποτελεί για όλους εμάς, διοργανωτές και θεατές, πρόσφατο μεν, αλλά παρελθόν δε.

   Πολλά θα μπορούσαμε να γράψουμε γι’ αυτήν κι ακόμα περισσότερα θα μπορούσαμε να διαπιστώσουμε. Τ’ αφήνουμε, όμως, για κάποιους άλλους ή ίσως για κάποιες μελλοντικές στιγμές και στο σημερινό, μεθεόρτιο, κείμενό μας θα σταθούμε σε τρία από τα βασικότερα στοιχεία της. Είναι εκείνα, που, κατά τη γνώμη μας, της δίνουν ταυτότητα και την σηματοδοτούν, μια και μ’ αυτά δείχνει να έχει σκοπό και όραμα. Συγκεκριμένα πρόκειται για την απονομή της οφειλόμενης τιμής σε τρεις μορφές, οι οποίες έχουν άμεση σχέση με τον τόπο κι έχουν στιγματίσει τον πολιτισμό και την ιστορία του. Οι δύο πρώτες, επειδή είναι καθαρόαιμοι Ζακύνθιοι κι ο τρίτος επειδή στα χώματά του βρήκε την αιώνια ανάπαυση κι ο θάνατός του έχει ταυτιστεί με το νησί και την προνομιούχα, προπάντων τότε, γεωγραφική του θέση.

   Ξεκινάμε με τον μεγάλο ποιητή μας και συγχρόνως και εθνάρχη, τον Διονύσιο Σολωμό, τον επώνυμο αυτό Ιόνιο. Γύρω από τον ανδριάντα του, στην ομώνυμη πλατεία, το βράδυ της πρώτης μέρας των εκδηλώσεων, πιάστηκαν, χέρι με χέρι τα Επτάνησα και χόρεψαν κυκλωτικά τους δικούς τους χορούς. Συγκινητική, μεγάλη και συμβολική αυτή η εκδήλωση και με μηνύματα και προεκτάσεις.

   Ο κοινός πολιτισμός τους, από την παρούσα με ιδιαίτερη στις εκδηλώσεις αρχοντιά, Κέρκυρα, μέχρι τους φετινούς νικητές του Palio των αγώνων, τα καθαρόαιμα επτανησιακά Κύθηρα, τα ενώνει και τα στηρίζει κι αν θέλουν να συνεχίσουν να υπάρχουν και να υφίστανται, αντιστεκόμενα σε κάθε επικίνδυνη ισοπέδωση, η οποία τα απειλεί με εξαφανισμό, πρέπει να στέκονται αγαπημένα και να κρατήσουν τους κοινούς δεσμούς τους, στέλνοντας σπίτι τους όλους αυτούς τους ανιστόρητους και ανίδεους, που θέλουν να τα προσαρτήσουν, με την αγράμματη πολιτική τους, στις απέναντι στεριές. Αυτός ήταν και ο σκοπός και ο συμβολισμός του κοινού, γύρω από τον Ποιητή τους, χορού, ο οποίος στους μεγαλόπνοους στίχους του εκφράζει όλο το μεγαλείο και την ιδιαιτερότητα του πολιτισμού τους.

   Συνεχίζουμε με τον άλλο μεγάλο, αλλά και παγκόσμιο Ζακυνθινό, τον δημιουργό των Τάφων, Ούγο Φώσκολο, ο οποίος ενώνει συγγενικούς λαούς και πολιτισμούς και στο πρόσωπό του συνυπάρχουν οι ξένες χώρες, οι οποίες συμμετέχουν κάθε χρόνο στην εκδηλώσεις της Γκιόστρας της Ζακύνθου.

   Το Σάββατο, Τρίτη μέρα των εκδηλώσεων, πριν την επίσημη υποδοχή των προσκεκλημένων στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ζακυνθίων (Ζακύνθου το λένε οι άσχετοι κυβερνώντες), έγινε κατάθεση στεφάνων στην προτομή του και οι δύο λαοί, που σ’ αυτούς ανήκε και ανήκει, στάθηκαν κοντά του μονιασμένοι κι αγαπημένοι, αναζητώντας τα κοινά και ξεπερνώντας τις ελάχιστες, αν υπάρχουν, διαφορές τους.

   Ιδιαίτερα συγκινητική η στιγμή, που κάποιος από τους εκπροσώπους τους  Σαν Μαρίνο στάθηκε μπρος στην ορειχάλκινη προτομή του και απήγγειλε το σονέτο του, το αφιερωμένο στη Ζάκυνθο, ατενίζοντας τις ίδιες ιερές με εκείνον ακτές του νησιού του και έχοντας σαν φόντο μακρινό το αγαπημένο του Αργάσι, που κάπου εκεί ήθελε να τελειώσει την επίγεια, πολυτάραχη ζωή του.

   Τα δάφνινα στεφάνια ήταν ό,τι λιγότερο για την μεγάλη προσφορά του στους δύο λαούς, αλλά η συνύπαρξή τους και προ πάντων η λόγω Γκιόστρας νέα φιλία τους, ήταν αυτή που τον ικανοποιούσε και γλύκαινε τον πόνο της αιώνιας ξενητείας.

   Η Τρίτη και τελευταία μορφή που τιμήθηκε στις τετραήμερες αυτές εκδηλώσεις ήταν ο μεγάλος, πρώτος ανατόμος Ανδρέας Βεζάλ, ο οποίος επιστρέφοντας από ένα μεγάλο και μακρινό του ταξίδι στα Ιεροσόλυμα, κατέληξε στο νησί μας κι εδώ βρήκε την αιώνια ανάπαυση, κατ’ άλλους στην καθολική εκκλησία της Παναγίας των Χαρίτων, όπου είναι η επικρατέστερη άποψη -κατά την γνώμη μας- και κατ’ άλλους στον απόμακρο τότε και ήσυχο Λαγανά.

   Αφορμή γι’ αυτήν την τελευταία αφιέρωση η διπλή επέτειος φέτος της συμπλήρωσης 500 χρόνων από την γέννησή του και 450 από τον θάνατό του. Αξίζει να σημειωθεί πως για την επέτειο αυτή και με αφορμή την τιμητική μορφή των εκδηλώσεων της Γκιόστρας ήρθε στο νησί μας ο πρέσβης του Βελγίου Marv Van Den Reeck, ο οποίος έδωσε τιμητικά το σπαθί του νικητή των ιππικών αγώνων της, καθώς και ο Πρόξενος Theo Dirix.

   Δεν θέλω να τελειώσω το κείμενό μου αυτό σαν σχολιαρόπαιδο άλλης εποχής, που γράφει έκθεση ιδεών και πρέπει να καταλήξει με συμπεράσματα και επιλόγους. Κλείνοντας, θέλω να σας μεταφέρω μια εμπειρία μου, η οποία επαληθεύει την αξία όλων των παραπάνω.

  Λίγο πριν φύγουν μίλησα με τους εκπροσώπους της Τσεχίας, οι οποίοι παρευρέθηκαν για πρώτη φορά στην φετινή Γκιόστρα και μας προσκάλεσαν, ανταποδίδοντας, στις δικές τους εκδηλώσεις. «Εμείς, δεν έχουμε», μου είπαν, «μεγάλους και παγκόσμιους ποιητές, ούτε ανατόμους, στην πατρίδα μας. Έναν μόνο αυτοκράτορα διαθέτουμε και σ’ αυτόν κάνουμε συνέχεια τις αναφορές μας. Σας περιμένουμε, όμως, με αγάπη».

   Τι άλλο να τονίσω; Σκέφτομαι τις ευθύνες μας και το τι φορτίο έχουμε, σαν Ζακυνθινοί και σαν Επτανήσιοι. Ας το αναλογισθούμε πριν είναι αργά.

Από τους ήχους των πετάλων της Γκιόστρας, στις νότες της Αγίας Καικιλίας

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Όλα τα γεγονότα είναι η συνισταμένη πολλών άλλων και η έκφραση μιας εποχής, με τα δικά της χαρακτηριστικά και τις δικές της ιδιορρυθμίες. Αυτό είναι κανόνας απαράβατος και μάλιστα χωρίς εξαιρέσεις.

          Δεν μπορούσε, λοιπόν, να ξεφύγει απ’ αυτήν την αρχή και η πανάρχαιη Γκιόστρα της Ζακύνθου, η οποία τα τελευταία χρόνια αναβιώνει, με πρωτοβουλία της Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας “Giostra di Zante” και για ένα τετραήμερο δίνει χρώμα και ταυτότητα στην πόλη μας και το νησί μας, με διεθνή, μάλιστα, και πανεπτανησιακή συμμετοχή.

          Σκοπός του σωματείου, που την διοργανώνει δεν είναι μόνο η επαναφορά μιας σημαντικής στιγμής της ιστορίας του τόπου, που κάποτε, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ιστορικών και των ξένων περιηγητών, αποτελούσε την μεγαλύτερη δημόσια εκδήλωση της χρονιάς για το νησί, αλλά και η γνωριμία με όλες αυτές τις συνθήκες, που την γέννησαν, καθώς και τα πριν από την παρουσία της, καθώς και τα μετά από αυτήν. Με λίγα λόγια την Γκιόστρα πρέπει να την δούμε στα πλαίσια της ξεχωριστής ιστορίας των Ιόνιων Νησιών και τον δικό τους μακραίωνο πολιτισμό, ο οποίος δημιουργήθηκε μακριά από την Οθωμανική λαίλαπα.

          Για τον σκοπό αυτό, εκτός από την επαναφορά των ιππικών αγώνων και στις δύο τους μορφές, αυτήν του Αρίγκου και της Πλατείας Ρούγας, αλλά και την άλλη, του Αγίου Γεωργίου του Πετρούτσου, η διοργανώτρια Εταιρεία έχει πραγματοποιήσει ένα διεθνές, επιστημονικό συνέδριο, δύο ημερίδες, αρκετές εκδόσεις, αλλά παράλληλα παρουσιάζει και εκδηλώσεις, στο Ιόνιο πάντα πνεύμα, οι οποίες εντοπίζουν την δική μας, ξεχωριστή ταυτότητα.

          Στα πλαίσια αυτών των σκοπών της διοργανώνει στις 22 Νοεμβρίου μια γιορτή μουσικής, με ρεσιτάλ πιάνου του ταλαντούχου και πολλά υποσχόμενου συμπατριώτη μας και συνθέτη Σπύρου Δεληγιαννόπουλου στην ιστορική εκκλησία του Αγίου Νικολάου του Μόλου.

          Ούτε η ημερομηνία, ούτε ο χώρος είναι τυχαία. Επιλέχτηκαν με σκέψη και σκοπό και συγχρόνως αποτελούν και μια πρόταση.

          Ξεκινάμε από την ημέρα. Στις 22 του έσχατου φθινοπωρινού αυτού μήνα, μια μέρα μετά – και αυτό δεν είναι διόλου τυχαίο – από την γιορτή της Κυρίας των Αγγέλων, η οποία είναι η προστάτης του Σωματείου της Γκιόστρας της Ζακύνθου, τιμάται η μνήμη της Αγίας Καικιλίας, η οποία σε όλη την Ευρώπη, με την οποία το νησί μας είχε πάντα άριστες σχέσεις, θεωρείται η προστάτης της κομψής τέχνης, που εκφράζεται με νότες.

          Η “φιλόμουσος” αυτή Μάρτυς καταγόταν από την Ρώμη και μάλιστα από ευκατάστατη οικογένεια. Έζησε στις αρχές του 3ου μ. Χ. αιώνα και παρότι ανήκε σε οικογένεια ειδωλολατρών, ασπάστηκε τον νέα Χριστιανισμό. Σύμφωνα με το πρωταρχικό της συναξάρι, οι γονείς της την υποχρέωσαν να παντρευτεί τον επίσης ειδωλολάτρη Βαλεριανό, τον οποίο η ίδια έκανε να ασπασθεί την θρησκεία του Ναζωραίου. Λέγεται πως την ώρα του γάμου της αυτή προσευχόταν και για να μην αισθάνεται τους ύμνους της επίγειας ένωσης με τον σύζυγό της, άκουγε υπερκόσμιες μουσικές, οι οποίες συμβόλιζαν την ένωσή της με τον αληθινό Νυμφίο της, τον Χριστό. Για το λόγο αυτό θεωρείται και η προστάτης της Μουσικής. Τελείωσε μαρτυρικά, κερδίζοντας έτσι τον στέφανο της αιωνιότητας. Πρώτα την έβαλαν, για να απαρνηθεί την πίστη της, σε έναν καυτό λέβητα, αλλά η Αγία παρέμενε για τρεις μέρες αλώβητη. Μετά από αυτό διέταξαν να την αποκεφαλίσουν και με την θυσία της πέρασε στην αιωνιότητα. Πέθανε γύρω στο 230 μ. Χ. και το σώμα της παραμένει αναλλοίωτο. Σαν Μάρυρας και μάλιστα πριν από το Σχίσμα, τιμάται και από τα δύο δόγματα στις 22 Νοεμβρίου, ημέρα του ηρωικού της τέλους.

           Και τώρα για τον τόπο. Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου του Μόλου είναι ένα από τα λίγα απομεινάρια της παλιάς Ζακύνθου, αλλά και ένα σημαντικό κομμάτι του πολιτισμού μας. Αναστηλωμένη στην πρωταρχική της μορφή, μετά την πολλαπλή καταστροφή του Αυγούστου του 1953, ναός κάποτε συντεχνιακός των ναυτών και των σιτεμπόρων, έχει δεθεί με την ιερή μορφή του Αγίου μας, που εκεί υπηρέτησε σαν εφημέριος, παρότι ήδη επίσκοπος. Επίσης η ιερή αυτή στέγη της πόλης μας έχει δεθεί με την πιο συγκινητική στιγμή του χρόνου, για μας τους Ζακυνθινούς, μια και από αυτήν ξεκινά και σ’ αυτήν καταλήγει η μοναδική λιτανεία του Εσταυρωμένου, το μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής, με την Mater Dolorosa, το «Ίνα τι…» και την ευλογία του σύμπαντος. Εδώ, λοιπόν, ενυπάρχει ένα κομμάτι της ιστορίας μας και μια σημαντική πτυχή της ταυτότητάς μας. Γι’ αυτό και εδώ πραγματοποιείται η εκδήλωση.

          Σκοπός της Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας “Giostra di Zante” είναι η συναυλία αυτή να γίνει θεσμός και να πραγματοποιείται την ίδια μέρα κάθε χρόνο, έτσι ώστε να θυμηθούμε τις ρίζες μας και να θεμελιώσουμε τον σημερινό πολιτισμό μας. Γιατί είναι κενές οι εκδηλώσεις που δεν έχουν σκοπό. Έρχονται και παρέρχονται. 

Η Γκιόστρα ενώνει πολιτισμούς και εκμηδενίζει αποστάσεις

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Για μια ακόμα φορά η Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρεία “Giostra di Zante” εκπροσώπησε το νησί και τη χώρα μας σε δύο σημαντικές ευρωπαϊκές εκδηλώσεις, γνωρίζοντας, έτσι, τον μακραίωνο πολιτισμό και την σημαντική παράδοσή μας και εκτός συνόρων και δίνοντας μιαν άλλη εικόνα, διαφορετική από αυτήν που τελευταία επικρατεί, η οποία δείχνει το πραγματικό πρόσωπο της Ζακύνθου και όχι αυτό το παραμορφωμένο, το οποίο συνηθίζουμε να προβάλουμε, πιστεύοντας πως θα κερδίσουμε.

  Πρώτα, μαζί με τον εκπρόσωπο του Δήμου μας, τον Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου, Γιώργο Αρμένη, ο οποίος συνόδευσε την αντιπροσωπεία μας σε όλο το ταξίδι της και συμμετείχε ενεργά στην αποστολή της, οι αντιπρόσωποι του Σωματείου επισκέφθηκαν το κρατίδιο του San Marino, με το οποίο, λόγω Γκιόστρας, όπως και με την Ιταλία, μας συνδέουν στενοί δεσμοί, με ετήσιες πολιτιστικές ανταλλαγές τις ημέρες των εκδηλώσεων των ιππικών αγώνων της Ζακύνθου και των δικών τους «Μεσαιωνικών Ημερών».

   Εκεί ήρθαν σε επαφή τόσο με τον Δήμαρχο του Καστέλο Sarravalle, όσο και με τον αρμόδιο υπουργό και προχώρησαν τις ενέργειες αδελφοποίησης των δύο Δήμων, οι οποίες είχαν αρχίσει από το νησί μας τον περασμένο Ιούνιο, όταν εκπρόσωπος του παραπάνω Δήμου του San Marino είχε επισκεφθεί την πόλη μας γι’ αυτό το σκοπό, αλλά και για να παρακολουθήσει τις τετραήμερες εκδηλώσεις της Γκιόστρας Ζακύνθου 2013, στις οποίες πήρε μέρος και το κρατίδιό του. Ανακοινώθηκε μάλιστα πως η αδελφοποίηση έχει εγκριθεί και πως προχωρούν οι ενέργειες.

   Εδώ πρέπει να τονίσουμε, προφταίνοντας και προλαβαίνοντας όλους αυτούς που αντιδρούν σε παρόμοιες περιπτώσεις, κοντόφθαλμα πολιτικά φερόμενοι ή εκφράζοντας την καταπίεση του επαρχιωτισμού τους, πως η αδελφοποίηση αυτή, όπως και η άλλη, η οποία έχει ήδη γίνει με την ιταλική πόλη της Sulmona, δεν έχει καμιά σχέση με αυτές που τελευταία ακούμε και διαβάζουμε, αλλά είναι η νομιμοποίηση μια αληθινής φιλίας, η οποία από χρόνια υπάρχει μεταξύ των σωματείων της δικής μας Γκιόστρας και των ανάλογων των δύο ευρωπαϊκών πόλεων. Όλοι μάλιστα οι Ζακυνθινοί το γνωρίζουν, μια και κάθε τετραήμερο της Πεντηκοστής βλέπουν τους εκπροσώπους των δύο χωρών στις εκδηλώσεις μας και όχι μόνο και πάντα τέλη Ιουλίου, αρχές Αυγούστου μαθαίνουν πως κάποιος δικός τους, συγγενής ή φίλος, ετοιμάζεται να πάει στην φίλη και γείτονα Ιταλία.

   Στη συνέχεια η ίδια αντιπροσωπεία, ενισχυμένη από άλλα τριάντα, περίπου άτομα, πήγε στην οικεία πια Sulmona, όπου πήρε μέρος στην Ευρωπαϊκή της Γκιόστρα. Στους δρόμους και τις γειτονιές της γραφικής αυτής πόλης ακούστηκαν οι μουσικοί ήχοι του νησιού μας, χορεύτηκαν οι χοροί μας και τέλος στο κατάμεστο στάδιο των αγώνων παρουσιάστηκε σε αναπαράσταση ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα του νησιού μας, ο ερχομός των Γάλλων Δημοκρατικών του Ναπολέοντα το Ιούλιο του 1797 και το κάψιμο του Libro d’ Oro.

   Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η στιγμή που ακούστηκε ο από τον συμπατριώτη μας Διονύσιο Σολωμό γραμμένος και μελοποιημένος από τον Κερκυραίο Νικόλαο Μάντζαρο ύμνος της Ελλάδας, αλλά και που κάθε που γινόταν αναφορά σε μας, ο εκφωνητής, εκτός από τους επαίνους για τον πολιτισμό και τις φυσικές ομορφιές του νησιού μας, δεν παράλειπε να τονίσει πως το Zante είναι η πατρίδα του Ούγου Φώσκολου, του μεγάλου δημιουργού και επαναστάτη, τον οποίο όλοι οι Ιταλοί γνωρίζουν, αγαπούν και εκτιμούν, απαγγέλλοντας συχνά τους στίχους του σε μας τους συμπατριώτες του.

   Και όλα αυτά δεν τα άκουγαν μόνο οι απόγονοι του Ντάντε. Στην κεντρική πλατεία της Sulmona, η οποία είχε διαμορφωθεί σε χώρο αγώνων για την περίπτωση, συνυπήρχαν μαζί με τη Ζάκυνθο και άλλες οχτώ χώρες, οι οποίες γνώρισαν τον τόπο μας σε μια από τις πιο καλές του στιγμές και ήρθαν σε επαφή με τους κατοίκους του, καταργώντας σύνορα και εκμηδενίζοντας αποστάσεις.

   Αυτό είναι, πιστεύω, το σημαντικότερο που η Γκιόστρα της Ζακύνθου προσφέρει στο νησί. Εκτός από πόλος έλξης ποιοτικών τουριστών, γίνεται και σκάλα εκφράσεων και σταυροδρόμι ρευμάτων, όπως και παλιά, τότε που θεμελιωνόταν ο αξιοσημείωτος Ζακυνθινός ειδικότερα και Επτανησιακός γενικότερα πολιτισμός μας.

   Μπορεί να μην κέρδισε και φέτος η Ζάκυνθος το Palio, το οποίο πήρε η Αγγλία, αλλά σίγουρα κέρδισε πολλά στέκοντας ισάξια δίπλα στις σημαντικότερες ευρωπαϊκές χώρες. Οι καντάδες μας ακούστηκαν στις γειτονιές της πατρίδας του Οβίδιου και το «Συρτό Ζακυνθινό», το «Λεβαντίνικο», ο «Κυνηγός» και η «Άμοιρη» χορεύτηκαν στα πλακόστρωτα της πόλης. Η ελληνική γλώσσα ξανακούστηκε στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου κι εμείς ήπιαμε καφέ με φίλους που μας έχουν από καιρό ανοίξει τις πόρτες των σπιτιών και της καρδιάς τους.

   Η συνέχεια στη Ζάκυνθο το τετραήμερο της Πεντηκοστής του 2014.

Οι απόηχοι μιας φωτεινής γιορτής

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Η Γκιόστρα της Ζακύνθου από πέρσι εγκατέλειψε την περίοδο του Καρναβαλιού, αυτονομήθηκε, απέκτησε το δικό της τετραήμερο εκδηλώσεων και με την ενέργειά της αυτή επανήλθε σταθερά στην καθημερινότητα των κατοίκων του νησιού, όχι σαν αντιγραφή του παρελθόντος και νεκρανάσταση, αλλά, προσαρμοσμένη στο σήμερα. 

Η αργία του Αγίου Πνεύματος, η οποία είναι και η πρώτη ανάπαυλα του Καλοκαιριού και η περίοδος κατά την οποία πολλοί αναζητούν μια σύντομη διέξοδο και φυγή από την ρουτίνα, ήταν η καλύτερη επιλογή της, μια και τότε πολλοί επισκέπτονται το νησί μας και με την διεξαγωγή της κάτι έχουν να δουν. Αλλά και η μοναδικότητά της στον ελληνικό χώρο μπορεί να γίνει πόλος έλξης περισσότερων και πιο απαιτητικών επισκεπτών. 

Ήδη μεγάλης κυκλοφορίας αθηναϊκή εφημερίδα, το Πρώτο Θέμα, σε ολοσέλιδο αφιέρωμα κυριακάτικου φύλλου της την χαρακτήρισε σαν το γεγονός του Καλοκαιριού για τον τόπο μας και πολλοί ήρθαν στο νησί ειδικά για να την παρακολουθήσουν.

Ο ευρωπαϊκός και πανεπτανησιακός χαρακτήρας της επαναφέρει το Φιόρο του Λεβάντε στην αρχική και γνήσια ταυτότητά του και ενώνει έναν χώρο, με κοινό πολιτισμό, τον Ιόνιο, τον οποίο κάποιοι ανεγκέφαλοι και ανιστόρητοι προσπαθούν να διασπάσουν.

Η Ζάκυνθος για τέσσερις μέρες, την προηγούμενη βδομάδα, έζησε τον δικό της μύθο και την ξεχωριστή της ιστορία και πρόσθεσε χρώμα σε μια γκρίζα εποχή, που τελευταία όλοι μας βιώνουμε.

Σημαντικές οι ώρες που χώρες διαφορετικές συνυπήρξαν και έσμιξαν τους πολιτισμούς τους, αλλά και συγκινητική η στιγμή, εκεί στον χώρο της ιστορικής εκκλησίας της Κυρίας των Αγγέλων, όπου ξεκίνησαν οι εκδηλώσεις με την προκήρυξη της Γκιόστρας Ζακύνθου 2013, όταν όλα μαζί τα Ιόνια Νησιά πιάστηκαν χέρι-χέρι και χόρεψαν ενωμένα κυκλωτικά στους δικούς τους ρυθμούς και ήχους.

Μα εκείνο που μετρά περισσότερο είναι, πέραν της τουριστικής προβολής, που κανείς δεν αμφιβάλει πως στις μέρες μας είναι απαραίτητη, η ίδια η διασκέδαση και ευχαρίστηση των αυτοχθόνων και η δικής τους ποιοτική ανάσα μέσα στις τόσες κακοτυχίες.

Οι τετραήμερες εκδηλώσεις της Γκιόστρας ήταν πράγματι, θέλω να πιστεύω, μια ζωντανή επαλήθευση αυτού που εντόπισε σοφά ο μεγάλος συμπατριώτης μας, ο Δημήτριος Γουζέλης και αποθανάτισε επιγραμματικά στον πρόλογο του μοναδικού του «Χάση» σαν «ξεφάντωσι των φίλων».

Επαλήθευση γι’ αυτό οι δύο χαρακτηριστικές ευχές όλων των μεγάλων γιορτών του νησιού, το «χρόνια πολλά» και το «και του χρόνου», που συχνά ακούστηκε από τα χείλη των παρευρισκομένων στις μφετινές εκδηλώσεις. Αυτό θα πει πως οι πανάρχαιοι ιππικοί αγώνες της ιδιαίτερης πατρίδας μας δεν είναι φολκλορική γιορτή και τουριστικό φεστιβάλ, αλλά και πάλι ξαναγύρισαν στη ζωή μας.

Κλείνοντας το σημερινό μου κείμενο και με την ιδιότητα του προέδρου της Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας “Giostra di Zante”, η οποία σε μια αρμονική και ουσιαστική συνεργασία με το Δήμο μας ετοιμάζει έναν ολόκληρο χρόνο, με προγραμματισμό και σκοπό, την Γκιόστρα της Ζακύνθου, θέλω να σταθώ σ’ ένα σημαντικό σημείο της όλης προσπάθειας. Αυτό είναι η αδελφοποίηση, που ήδη έχει πραγματοποιηθεί με την Ιταλική πόλη Sulmona, η οποία διοργανώνει την μοναδική Ευρωπαϊκή Γκιόστρα στον κόσμο και το κρατίδιο του San Marino, που επίσημος εκπρόσωπός του ήρθε στο νησί μας για τον ίδιο σκοπό.

Και οι δύο αυτές αδελφοποιήσεις δεν είναι μια αρχή, αλλά το επισφράγισμα μιας σχέσης χρόνων. Με τις δύο αυτές χώρες τα μέλη του Σωματείου της Γκιόστρας έχουν από καιρό φιλικές και ζεστές σχέσεις και οι επίσημες τελετές δεν είναι κάτι άλλο εκτός από την επισφράγισή τους και την νομιμοποίησή τους. Με λίγα λόγια είναι ο απαραίτητος τυπικός γάμος, ο οποίος επικυρώνει μια σημαντική ερωτική σχέση. Οι κάτοικοι και των δύο αυτών πόλεων άνοιξαν τα σπίτια τους και, εκτός από τις επίσημες και δημοσιοσχετίστικες τελετές των κυβερνούντων, μας υποδέχτηκαν με αγάπη και φροντίδα και μας έδειξαν με την ευγένειά τους πως ο πολιτισμός μπορεί να ενώσει και πως η αληθινή φιλία είναι πράξη και όχι λόγια και πως μπορεί να ξεπεράσει κάθε γλωσσική Βαβέλ. Το ίδιο έγινε και από εμάς το περασμένο τετραήμερο.

Η ουσία αυτών των εκδηλώσεων είναι πως η Ζάκυνθος άρχισε ν’ αποκτά και πάλι την δική της ιδιαιτερότητα και να γίνεται δέκτης και ξενοδόχος ιδεών και πολιτισμών.

Τελειώνω με την χαρά του Δεσπότη μας, του πολυαγάπητου Διονύσιου του Δ΄, που στάθηκε με τον τρόπο του υλικά και ηθικά κοντά μας, όταν οι συμμετέχουσες αντιπροσωπείες επισκέφθηκαν τον Άγιό μας και προσκύνησαν το Σκήνωμά του, εκείνο το διπλά γιορταστικό πρωινό της Πεντηκοστής. Του μετέφερα την ερώτηση των Ιταλών και των κατοίκων του San Marino για το αν μπορούν να ασπασθούν τα πόδια του Προστάτη μας, κάνοντας κατά το δόγμα τους τον σταυρό τους. «Είναι συγκινητικό», μου απάντησε. Και αυτό αρκεί.

Οι δικές μας γιαγιάδες, ακόμα και σήμερα, γυρίζοντας από τα καθημερινά τους ψώνια, στέκονται μπρός στην καθολική εκκλησία του Αγίου Μάρκου και κάνουν ορθόδοξα τον σταυρό τους. Οι καθολικοί επισκέπτες της Γκιόστρας προσκύνησαν με όλη τους την ευλάβεια τον Άγιό μας. Αυτό είναι η Ζάκυνθος. Οι επεξηγήσεις περιττεύουν.

Οι ετοιμασίες για την Γκιόστρα Ζακύνθου 2014 έχουν ήδη αρχίσει.

Το ποιητικό «Σαράντες» και το ερωτικό «επέστρεφε»

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Η Γκιόστρα Ζακύνθου 2013 πέρασε πια στην ιστορία του τόπου, αφήνοντας στην ανάμνηση όλων μας, οργανωτών και θεατών, μιαν ανάπαυλα μύθου, που για τέσσερις μέρες κυριάρχησε στην πόλη μας και μας θύμισε την ιστορία μας και την παράδοσή μας. Τρεις χώρες, η Ιταλία, το Σαν Μαρίνο και η Σλοβακία και τρία Ιόνια Νησιά, η Κέρκυρα, η Κεφαλονιά και τα Κύθηρα, βρέθηκαν κοντά μας και ο τόπος μας  έγινε και πάλι σταυροδρόμι ρευμάτων και χοάνη αντιλήψεων, όπως ακριβώς παλιότερα, τότε που θεμελιώθηκε ο ιδιαίτερος, γι’ αυτό και σημαντικός, πολιτισμός μας.

    Θέλοντας, σαν συνδιοργανωτές με τον Δήμο μας, να βοηθήσουμε και όχι να δημιουργήσουμε προβλήματα στην πρωτεύουσα του νομού μας, αρχίσαμε όλες τις εκδηλώσεις, εκτός από αυτήν την κεντρική της Κυριακής, όπου άρχισε, λόγω μήκους, από το πλάτωμα του Αγίου Παύλου, από την αρχή του πεζόδρομου της Πλατείας Ρούγας, για να μην εμποδίσουμε έτσι την νόμιμη κυκλοφορία των δρόμων, αλλά και θυμίζοντας πως όλες οι πολιτισμένες πόλεις έχουν την ανάγκη ενός πεζόδρομου και περιοριστήκαμε στο ιστορικό μας κέντρο.

   Αναφέροντας, μάλιστα στο πρόγραμμα τους διάφορους τόπους διεξαγωγής των δρώμενων και τις αφετηρίες των πομπών χρησιμοποιήσαμε ηθελημένα την παραδοσιακή τους ονομασία και όχι αυτήν που μας πάει να μας καθιερώσει ο νεοπλουτισμός μας.

   Για το λόγο αυτό επιμείναμε στην ονομασία: «πλάτωμα των Αγίων Σαράντων», παρότι ο υπολογιστής υπογράμμιζε με κόκκινο το όνομα των Μεγαλομαρτύρων και παρότι κάποιοι, ευτυχώς λίγοι, είτε με τηλεφωνήματα, είτε με e-mail μας τόνισαν πως το σωστό είναι «Σαράντα» και σαν αριθμητικό δεν κλίνεται.

   Το γνωρίζαμε καλά, μια και μάθαμε τα στοιχειώδη, αλλά προτιμήσαμε την μακραίωνη ονομασία της πλατείας και της προσεισμικής εκκλησίας, όπως την πρόφεραν οι νόνοι και οι μπισνόνοι μας και όπως από το 1646 την ονομάτιζε ο λαός μας.

   Για του λόγου το αληθές και για να τεκμηριώσουμε την άποψή μας θα σταθούμε σε λίγα παραδείγματα, θυμίζοντας σε όσους επιμένουν στου κανόνες της γραμματικής, η οποία έπεται της γλώσσας, πως θα ήταν στείροι αν δεν δέχονταν εκείνο το καθαρά ερωτικό «επέστρεφε» του μεγάλου Κωνσταντίνου Καβάφη και τον υποχρέωναν να εφαρμόσει τα διδαχθέντα από ανέραστους φιλολόγους, που μόνο το λόγο δεν αγαπούν.

   Αρχίζουμε μ’ ένα απόσπασμα από την «κόπια» την «ευγαλμένη από τας πράξεις του ποτέ κυρίου Κωνσταντίνου Καψοκαιφάλου Νοταρίου», τότε, στις 9 Ιουλίου του 1646, που ο ευγενής Μπατίστας Μοντσενίγος παραχώρησε μια κάβα του εις τον Αιγιαλό, για να χτιστεί η εκκλησία των Μαρτύρων, σε ανάμνηση της εκδίωξης της πανούκλας από το νησί, ύστερα από θαυματουργική τους επέμβαση.

   Γράφει, λοιπόν, η «κόπια»: «… θέλοντας να πέσουν [οι κάτοικοι του νησιού] εις μετάνοιαν και να δεηθή του Παντοκράτορος Θεού να τους ελευθερώση από τούτον τον εφνίδιον θάνατον και τρομακτικόν, όλος ενός με μίαν γνώμην ηθέλησαν και έκαμαν τάσιμον δια να κάμουν και κτίσουν μίαν εκκλησίαν εις δόξαν Θεού να ονομασθή οι άγιοι Σαράντες με των οποίων το μέσον και πρεσβειών τους ομπρώς εις τον αυθέντην τον Θεόν να τους ήθελε βοηθήση και ελευθερώση από ετούτον τον πικρόν θάνατον της πανούκλας…».

   Και αν κάποιος αντιτάξει πως οι νοδάροι της παλιάς Ζακύνθου και ιδιαίτερα του 17ου αιώνα δεν γνώριζαν καλά τα ελληνικά, εμείς καταφεύγουμε σε δύο βασικά βιβλία και τεκμηριώνουμε την άποψή μας. Το πρώτο είναι το περίφημο «Λεξικόν» του χαλκέντερου Λεωνίδα Χ. Ζώη, όπου στο ανάλογο λήμμα ο λάτρης της καθαρεύουσας ιστορικός μας εξηγεί πως οι Τεσσαράκοντα (και όχι Σαράντα) Αθλητές της λίμνης της Σεβαστείας, λέγονται κοινώς «Άγιοι Σαράντες». Το άλλο είναι το πολύτιμο πόνημα του Ντίνου Κονόμου «Εκκλησίες και Μοναστήρια στη Ζάκυνθο», που τυπώθηκε στην Αθήνα το 1967 και αναφέρει σαν «Άγιοι Σαράντες» τόσο την παραπάνω εκκλησία του κέντρου της πόλης, όσο και αυτήν των Κήπων, η οποία τιμόταν και στο όνομα της Αγίας Πελαγίας.  

   Αλλά για τους πιο άπιστους θα θυμίσω ένα χαρακτηριστικό τετράστιχο του νησιού μας, το οποίο μας μεταφέρει πολλά και κλείνει επιγραμματικά στις λέξεις του την ιστορία και τη νοοτροπία μας:

Εις το Φόρο λεν αντίο

στην Ανάληψη περ ντίο

τσ’ Αι – Σαράντες λένε γειά σου

και στον Άμμο γειά χαρά σας.

   Να γιατί στο πρόγραμμα της Γκιόστρας Ζακύνθου 2013 επιλέξαμε την τοπική ονομασία του πλατώματος και της εκκλησίας. Εξάλλου το «Άγιοι Σαράντες» είναι πιο ποιητικό από το «Άγιοι Σαράντα», που μας παραπέμπει σε πόλη που βρίσκεται πολύ μακριά.

   Η χάρη τους ας μας απαλλάσσει από κάθε κακό. Αλλοίμονο σ’ αυτούς που ακολουθούν ντους τύπους. Κινδυνεύουν να καταντήσουν φαντάσματα.

Η Γκιόστρα της Ζακύνθου και ο μύθος των Κυθήρων

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Στην φετινή Γκιόστρα της Ζακύνθου, που θα πραγματοποιηθεί, όπως τελευταία έχει καθιερωθεί, το τετραήμερο του Αγίου Πνεύματος (20 έως 23 Ιουνίου), εκτός από τις γνωστές χώρες (Ιταλία, Σαν Μαρίνο και Σλοβακία) και τα μέχρι τώρα νησιά του Ιονίου (Κέρκυρα και Κεφαλονιά), τα οποία από την προηγούμενη χρονιά (2012) συμμετείχαν στις εκδηλώσεις, φέτος θα προστεθούν και τα Κύθηρα, για πρώτη φορά και με σκοπό να παίρνουν πάντα μέρος στην ευρωπαϊκή και πανεπτανησιακή αυτή διοργάνωση.

   Η επιλογή αυτή δεν έγινε τυχαία από την διοργανώτρια Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρεία “Giostra di Zante”, η οποία σε μια άριστη συνεργασία με το Δήμο Ζακυνθίων (εκείνο το αγράμματο «Ζακύνθου» του Υπουργείου σκοπίμως το αποφεύγω!) διοργανώνει τους ιστορικούς, έφιππους αγώνες, σε  μια προσπάθειά της για την σωστή αναζήτηση της ντόπιας ιδιαιτερότητας και της γνωριμίας μας με τον γνήσιο πολιτισμό μας.

   Θα μπορούσαμε, επιδερμικά σκεπτόμενοι (και συγχωρέστε μου το πρώτο πληθυντικό, μια και είμαι ο πρόεδρος του Δ. Σ. της Εταιρείας) να καλέσουμε φέτος, σαν τρίτο νησί (μια και σκοπό μας έχουμε κάθε χρόνο να προσθέτουμε και ένα) την Λευκάδα, που σε έκταση έπεται των άλλων δύο ή την Ιθάκη, λόγω της ιστορίας της και της παγκόσμιας φήμης της, σαν πατρίδα του πολύκροτου Οδυσσέα.

   Επιλέξαμε, όμως, το νησί που διεκδικεί και αυτό την προέλευση της Αφροδίτης, επειδή απλά και μόνο, ενώ ανήκει και ιστορικά και πολιτιστικά στο δικό μας, Ιόνιο σύμπλεγμα, τελευταία οι άσχετοι και επιπόλαιοι κυβερνώντες προσπαθούν να το αποκόψουν και να το απογαλακτίσουν από την μητέρα του, που είναι η Επτάνησος και να το αναπροσανατολίσουν, προσορμίζοντάς το στο νομό Πειραιά!

   Μα τα Κύθηρα είναι δικά μας και κομμάτι από τη σάρκα μας. Όποιος τα έχει επισκεφθεί, το έχει διαπιστώσει και αρκεί και μόνο ν’ αναφέρουμε πως στο τέμπλο της εκκλησίας της πολιούχου του νησιού, της Παναγίας της Μυρτιώτισσας, υπάρχουν ιστορημένοι, σαν φύλακες και πυλωροί, οι τρεις Άγιοι της Επτανήσου (Σπυρίδων, Διονύσιος, Γεράσιμος) και πως το Αιγαίο εκεί υστερεί, ως προς το Ιόνιο, το οποίο κυλά στο αίμα των κατοίκων του και στιγματίζει την ταυτότητά τους.

   Μακρόχρονοι είναι και οι δεσμοί του νησιού μας, της Ζακύνθου με τ’ ακριτικά (για τον δικό μας χώρο) Κύθηρα. Πολλοί είναι οι εδώ μεταναστεύσαντες (το επίθετο «Τσιριγώτης» το επιβεβαιώνει) και πολλοί αντίστοιχα και οι δικοί μας, που διάλεξαν να συνεχίσουν εκεί τη ζωή τους. Οι πρόγονοι του Ποιητή μας, του Διονυσίου Σολωμού, σκάλωσαν στα χώματα αυτού του νησιού, πριν εγκατασταθούν στην Ζάκυνθο και γίνουν κάτοικοί της. Οι Άγιοι Πάντες, προσεισμικά και σήμερα ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Νικολάου των Ξένων, έχουν σαν εφέστια Παναγία τους την δική τους προστάτιδα, η οποία είχε δώσει τ’ όνομά της και σε πολλά καράβια, αλλά και την έμπνευση στον ποιητή των τζαντιώτικων αντετιών, τον πολυτάλαντο Γιάννη Τσακασιάνο, σαν άκουγε το «στερνό τ’ απόγιομα» της Μεγάλης Σαρακοστής «το θλιβερό καμπάνισμα απ’ την Μερτιώτισσά» του, να προσθέσει έναν χαρακτηριστικό στίχο στους μοναδικούς και περίφημους «Σπουργίτες» του.

   Έτσι το μικρό, αλλά μεγάλο σε ιστορία και πολιτισμό αυτό νησί των Επτά Νησιών θα βρεθεί φέτος για ένα τετραήμερο κοντά μας, θα εκπροσωπηθεί μ’ έναν ιππότη μας, που θ’ αγωνισθεί γι’ αυτό στην Γκιόστρα μας, η οποία πράγματι γίνεται Επτανησιακή και στο τέλος, εκεί στην λήξη των εκδηλώσεων, θα λάβει μέρος, μαζί με τ’ άλλα νησιά και τ’ άλλα κράτη στο άναμμα της συμβολικής «φουγκαρίας», που θ’ ανάψει συνεχίζοντας μια παράδοση αιώνων, μια και φέτος η μέρα της αποκορύφωσης και των κεντρικών αγώνων της Γκιόστρας της Ζακύνθου συμπίπτει με την γιορτή του Άι-Γιαννιού του Λουμπαρδιάρη και την παραμονή της γιορτής της γέννησης του πριν τον Άγιό μας προστάτη του νησιού μας.

    Εμείς φέτος θυμηθήκαμε το Κύθηρα και τα καλέσαμε κοντά μας. Έτσι τονίζουμε την ενότητα της Ιόνιας Περιφέρειας, που κάποιοι ανιστόρητοι και ασεβείς προσπαθούν ν’ αποκόψουν και να ενώσουν τα νησιά μας με τις απέναντι στεριές, έχοντας σαν παράδειγμά τους  και διδαχή τους το παραδοθέν από τον Καραγκιόζη «πονάει κεφάλι, κόβει κεφάλι»!

   Την επόμενη χρονιά, το 2014, θα προστεθεί και η Λευκάδα. Αργότερα η Ιθάκη, οι Παξοί και μετά και τ’ άλλα, τα μικρότερα νησιά. Έτσι η Γκιόστρα της Ζακύνθου θα ενώνει το δυτικό κομμάτι της χώρας μας και θα διεκδικεί την διαφορετικότητα του πολιτισμού του.

   Μα πριν κλείσουμε το σημερινό μας κείμενο πρέπει να επισημάνουμε και κάτι το πολύ σημαντικό για μας. Το νησί των Κυθήρων, ανταποδίδοντας την πρόσκλησή μας και φερόμενο σαν γνήσιο κομμάτι του επτανησιακού χώρου, με την αρχοντιά και την ευγένειά του, έχει από καιρό ετοιμάσει από δικό του ταξιδιωτικό γραφείο εκδρομή στο νησί μας, για τις ημέρες της Γκιόστρας μας. Έτσι ενισχύει και τον τουρισμό μας!

   Να γιατί εμείς οι διοργανωτές των τετραήμερων αυτών εκδηλώσεων ισχυριζόμαστε συχνά πως η Γκιόστρα της Ζακύνθου μπορεί ν’ αποτελέσει για τον τόπο μας και πολιτιστικό και τουριστικό πόλο έλξης και σωστής προβολής. Όποιοι διάβασαν την περασμένη Κυριακή το ολοσέλιδο κείμενο που υπήρχε στην αθηναϊκή εφημερίδα «Πρώτο Θέμα», το σχετικό με τις εκδηλώσεις μας, θα είδαν πως αυτό ακριβώς επεσήμανε.

   Ο Δήμος Ζακυνθίων από καιρό το έχει καταλάβει και είναι ενεργά κοντά μας. Ας το καταλάβουν και όσοι θέλουν το καλό του νησιού μας.

   Τέτοιες ποιοτικού επιπέδου εκδηλώσεις, μπορούν αληθινά να μας ξελασπώσουν. 

«Και ο Άη Γιώργης έψαχνε για ένα κλωνί σταφίδα»

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Δανείζομαι σαν τίτλο για το σημερινό κείμενό μου έναν πολύ αγαπημένο μου στίχο από το ποίημα «Δικαιοσύνη» της Λούλας Βάλβη – Μυλωνά για να κάνω αυτό που οφείλεται και να ξυπνήσω την ντροπή σε όλους μας, «μπρος στην δικαιοσύνη του», όπως η ίδια γράφει στο τέλος του δημιουργήματός της.

   Πρόκειται, όπως όλοι έχετε ήδη διαβάσει, για το περιεκτικό: «και ο Αη Γιώργης έψαχνε για ένα κλωνί σταφίδα», που μπορεί να γράφτηκε για ορισμένο σκοπό και ν’ αφορά συγκεκριμένα γεγονότα και σημαντικές καταστάσεις της ιστορίας μας, αλλά, σαν γνήσια και σημαντική ποίηση, μπορεί να έχει και άλλες ερμηνείες και μπορεί να προσαρμοστεί σε πολλές και ποικίλες καταστάσεις.

   Όπως και να είναι, όμως, έχει σαν σημείο αναφοράς την προσεισμική σκοντράδα (ενορία) του Αγίου Γεωργίου του Πετρούτσου, γειτονιά, τότε, της ποιήτριας και εκεί διαδραματίζεται. Τον δανειζόμαστε, λοιπόν, για να εξηγήσουμε πολλά στους πιο νέους και να δικαιώσουμε, μια και για «Δικαιοσύνη» μιλά η ποιήτρια, τους παλιότερους, αυτούς που πρόλαβαν έναν λαμπρό πολιτισμό και ποικιλότροπα και σε μια κυριολεκτικά στιγμή τον είδαν να χάνεται. Και αυτό επειδή την Κυριακή 19 Μαΐου, όταν αναβίωσε η Γκιόστρα του Αγίου Γεωργίου, με πρωτοβουλία της αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας “Giostra di Zante”,  στην παλιά της γειτονιά, πολλοί με ρώτησαν γιατί είπα πως η εκκλησία αυτή, ένα αληθινό στολίδι της «Όξω Μερίας», δεν γκρεμίστηκε από τον σεισμό του Αυγούστου του 1953, δεν κάηκε από την φωτιά, που τον ακολούθησε, αλλά εξαφανίσθηκε από προσώπου γης από την ανθρώπινη αδιαφορία και αδηφαγία.

   Ο Άγιος Γεώργιος του Πετρούτσου, λοιπόν, δεν ήταν θύμα της διπλής θεομηνίας, που στιγμάτισε και δίχασε την ιστορία της Ζακύνθου, αλλά γκρεμίστηκε από άσχετους και απαίδευτους, για να μας στερήσει την καταγωγή μας και να μας αποκόψει από τις ρίζες μας.

   Σαν απόδειξη και επιβεβαίωση γι’ αυτό καταφεύγω, όπως πολλές φορές κάνω σε παρόμοιες περιπτώσεις, στο πολύτιμο βιβλίο του αξέχαστου και χαλκέντερου ιστοριοδίφη μας Ντίνου Κονόμου, «Εκκλησίες και Μοναστήρια στη Ζάκυνθο» και από αυτό, από την αναφορά του στην πολύπαθη ιερή στέγη της πάλαι ποτέ πόλης της Ζακύνθου, αντιγράφω: «Αν και πληγωμένη τον Αύγουστο του 1953 η εκκλησία είχε μείνει όρθια. Η θαυμάσια πρόσοψη, με το εντειχισμένο παλιό ανάγλυφο, ήταν απείραχτη από το σεισμό. Ακόμα και τα κεραμίδια της στέγης είχαν μείνει στη θέση τους! Θα μπορούσε λοιπόν η όμορφη και ιστορική εκκλησία να σωθεί και ν’ αναστηλωθεί ως αρχιτεκτονικό μνημείο της περασμένης Ζακύνθου. Μολοντούτο αγωνίστηκαν ολόκληρα συνεργεία επί εβδομάδες, ρίχνοντας άφθονο δυναμίτη, για να την γκρεμίσουν!».

   Να, γιατί από τις τόσες εκκλησίες, που είχε πριν την καταστροφή η πόλη και σήμερα είναι σπίτια και μαγαζιά στα οικόπεδά τους, μόνο στον Άγιο Γιώργη ακούνε απειλητικά ποδοβολητά οι νεότεροι κάτοικοι και μόνο εκεί αφουγκράζονται τον Τροπαιοφόρο να διεκδικεί τον χώρο του. Είναι η εκδίκηση για την εξαφάνιση και την ισοπέδωση ενός πολιτισμού και μιας ιστορίας, η υπενθύμιση για τα σφάλματα και τις αδικίες μας, η υπογράμμιση των ευθυνών μας.

   Η προσπετίβα (τέμπλο) του πολύαθλου, σαν τον Οικοδεσπότη του, αυτού ναού ευτυχώς σώθηκε και σήμερα στολίζει την μετασεισμική και συρρικνωμένη – άλλο έγκλημα και αυτό! – κεντρική εκκλησία της Ανάληψης, η οποία, παρά το τεράστιο προαύλιό της την εποχή της ακμής της, ασφυκτιά στις μέρες μας μέσα στην αναίδεια της απαίδευτης ευμάρειάς μας. Εκεί υπάρχει και μέρος της περίφημης σύνθεσης του μεγάλου ζωγράφου και σατιρικού ποιητή Νικολάου Κουτούζη με θέμα της το Πάθος του Χριστού. Αυτό που δεν χώρεσε στην μικρογραφία του σήμερα, στεγάζεται στο νέο μας Μουσείο. Έτσι το έργο της πάνω ζώνης του τέμπλου διασπάστηκε και μαζί του διχάστηκε και η ιστορία μας.

   Η καθέδρα με την ασημοντυμένη εικόνα του έφιππου Μεγαλομάρτυρα ξενοδοχείται στο ναό του τετραήμερου φίλου του Χριστού Λαζάρου. Εφαρμογή δηλαδή και εδώ του γνωστού, για το ζακυνθινό μέλος του τροπαρίου «διεμερίσαντο τα ιμάτιά μου…» της Μεγάλης Πέμπτης ή -αν το θέλετε πιο λαϊκά- «αλλού ο παπάς κι αλλού τα ράσα του». Την στιγμή μάλιστα που θριαμβολογούμε επειδή σώσαμε το «Ναυάγιο» του «Παναγιώτη»!

   Να, γιατί ο «ελευθερωτής των αιχμαλώτων» ψάχνει για «ένα κλωνί σταφίδα». Να, γιατί τριγυρίζει έφιππος τα βράδια στην σκιά του ναού του!

   Ευτυχώς, που την Κυριακή 19 Μαΐου, μέσα στο αναστάσιμο κλίμα των ημερών, ο παπά Πέτρος Μαρούδας, εφημέριος της ενορίας, έψαλε ξανά το απολυτίκιο του Αγίου και το παρηγορητικό «Χριστός Ανέστη» στην θέση εκείνη, όταν η Γκιόστρα τ’ Άι-Γιωργιού αναβίωσε και ξανάγινε το πανηγύρι του.

   Ευτυχώς, που ξανακούστηκαν τα ποδοβολητά των αλόγων στον τόπο που αιώνες ακούγονταν.

   Παρηγορούν ίσως τον καλπασμό της διαμαρτυρίας του Μεγαλομάρτυρα. Δείχνουν συνέχεια και υπευθυνότητα.

   Ας τα ξανακούσουμε και του χρόνου.

Μια αναβίωση και τρεις διαπιστώσεις

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Η Γκιόστρα τ’ Άι-Γιωργιού του 2013 έχει περάσει πια στην ιστορία. Πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία την περασμένη Κυριακή κι αγκαλιάστηκε, κυριολεκτικά απ’ όλους σχεδόν τους Ζακυνθινούς, οι οποίοι γέμισαν την οδό Κάλβου, που πραγματοποιήθηκε και με τη συμμετοχή τους απέδειξαν πως μπορούν να συνεχίσουν την ιστορία τους, την ιδιαιτερότητά τους και τον πολιτισμό τους, όταν βέβαια οι εκδηλώσεις που τον προωθούν είναι βασισμένες σε σωστή έρευνα και ουσιαστική βάση.

   Δεν θέλω να περιγράψω τα όσα έγιναν εκείνην την μαγιάτικη Κυριακή. Θα περιοριστώ μόνο σε τρία βασικά σημεία των εκδηλώσεων, τα οποία ήταν και οι εκπλήξεις για όλους μας.

   Το πρώτο ήταν αυτό που συνέβη στην Κυρία των Αγγέλων το πρωί, στην λειτουργία, όπου μ’ αυτήν ξεκίνησαν οι εκδηλώσεις. Ο κόσμος που προσήλθε ήταν βέβαια κάτι το αναμενόμενο και για να επισκεφθεί την ιστορική αυτή ιερή στέγη του νησιού μας, το σπάραγμα της προσεισμικής μας προόδου, αλλά και ν’ ακούσει τον μοναδικό π. Παναγιώτη Σπουργίτη, ο οποίος γνωρίζει καλά να κρατά Θερμοπύλες και να συνεχίζει την ντόπια, θρησκευτική μας παράδοση, καθώς και την χορωδία του Μητροπολιτικού μας ναού. Αυτό το οποίο στάθηκε η έκπληξη ήταν η ευλάβεια, η κατάνυξη και η τάξη, που επικράτησε. Εγώ προσωπικά πρώτη φορά την συνάντησα και θέλω να πιστεύω πως είναι η έκφραση της καλής πλευράς της σημερινής μας καθημερινότητας, που ευτυχώς υπάρχει ακόμα στο αίμα μας. Αληθινά μου θύμισε την τάξη των ευρωπαϊκών εκκλησιών, που έχω επισκεφθεί και χαίρομαι που το έζησα και εύχομαι να το βιώνω συνεχώς.

  Το δεύτερο σημείο που θέλω να σταθώ είναι η μεγάλη συμμετοχή του κόσμου, η οποία ξεπέρασε και τις καλύτερες προσδοκίες εμάς των διοργανωτών. Η οδός της νότιας πλευράς της πόλης μας, η οποία φέρει το όνομα του μεγάλου ποιητή των «Ωδών», ήταν κυριολεκτικά ανθρωποθάλασσα και η όλη της εικόνα θύμιζε μεγάλη γιορτή, όπου ο κόσμος είχε ξεχάσει τα προβλήματα της καθημερινότητας και χαίρονταν την γνήσια και την όχι πολυέξοδη διασκέδαση και την ζεστή ανθρώπινη επαφή.

   Ταμπουρλονιάκαρο, παστέλια, φ(ρ)ιτούρες, ψητά, μερτίες και ό,τι άλλο απαιτεί το γνήσιο και πατροπαράδοτη πανηγύρι, υπήρχαν εκεί που κάποτε βρισκόταν η σκοντράδα του Αι – Γιώργη, που η οικογένεια του Πετρούτσου, της οποίας ήταν φαμιλιακή, την παρέδωσε σε αδελφάτο, για να διατηρηθεί και να επιβιώσει.

   Όλοι εύχονταν, σαν συναντιόντουσαν, «χρόνια πολλά» και στο τέλος αποχαιρετιζόντουσαν μ’ ένα «και του χρόνου», δείχνοντας έτσι την επιθυμία τους να γίνει αυτό που πρωτόγινε φέτος θεσμός και να συνεχιστεί, δίνοντας ζωντάνια στην περιφέρεια και σε γειτονιές που νοιώθουν εγκαταλελειμμένες κι αναζητούν κι αυτές την ύπαρξή τους.

   Με τον τρόπο τους όλοι αυτοί δικαίωσαν την απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της διοργανώτριας Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας “Giostra di Zante”, η οποία σωστά αποφάσισε από φέτος οι εκδηλώσεις της δεύτερης αυτής και σε λαϊκή μορφή αναμέτρησης των ιππέων, να μην γίνεται στο κέντρο, όπως όλα τα άλλα, αλλά στον φυσικό της χώρο κι εκεί ακριβώς, που μέχρι την θεομηνία του 1953 διεξαγόταν από τους προγόνους μας. 

   Το τρίτο και τελευταίο σημείο που θέλω να σταθώ είναι η ενεργοποίηση της γειτονιάς και η αναζωπύρωση της μνήμης. Όλοι οι περίοικοι συμμετείχαν και συνέβαλαν, με τον δημιουργικό τους τρόπο, στην αναβίωση των αγώνων και του πανηγυριού, δείχνοντας αληθινά τον καλύτερό τους εαυτό. Μια νεκρή συνοικία πήρε ζωή και χρώμα και το μουντό έγινε γιορτή και φως.

   Αν κάποιος ξένος ερχόταν εκείνη τη στιγμή και περνούσε από την «Κάλβου», θα νόμιζε πως η εκκλησία του Πετρούτσου υπήρχε ακόμα και πως αυτή πανηγύριζε.  Μα, για να πούμε την αλήθεια, υπήρχε στην μνήμη των παλιότερων.

   Κάποιος, εκεί προς το τέλος, με πλησίασε και μου είπε: «Δεν είναι αυτό τα οποία διοργανώσατε μόνο, που μας έδωσε χαρά, εμάς των γεροντότερων, αλλά μεγαλύτερη αξία έχουν οι μνήμες, που μας αναστήσατε. Θυμήθηκα τα παιδικά μου χρόνια και ξανάζησα αυτό που τότε ζούσα».

   Αυτή ήταν για μένα και η πιο καλή κριτική της εκδήλωσης και η αδιάψευστη δικαίωσή της.

   Μακάρι τα πέταλα των αλόγων να συνεχιστεί ν’ ακούγονται κάθε χρόνο στην αδικημένη αυτή μεριά της πόλης μας, με την μακραίωνη ιστορία και την πλούσια παράδοσή της.

   Ο πολιτισμός μας, ο δικός μας πολιτισμός, θα μας σώσει. Έτσι θα ξεπεράσουμε κάθε κρίση.

   Και του χρόνου!

Η Γκιόστρα τ’ Άι-Γιωργιού

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Θυμάμαι, όταν πριν μερικά χρόνια αναβιώσαμε για πρώτη φορά την ιστορική και φημισμένη Γκιόστρα τ’ Άι-Γιωργιού, μια χαρακτηριστική σκηνή, που συνέβη όταν τα τύμπανα πήγαιναν, βαδίζοντας στην Πλατεία Ρούγα, προς την θέση της προσεισμικής εκκλησίας του Αγ. Γεωργίου του Πετρούτσου (οδός Κάλβου σήμερα), για ν’ αρχίσουν από εκεί οι εκδηλώσεις.

   Μια γιαγιά, λοιπόν, σαν άκουσε την μουσική, βγήκε στο μπαλκόνι και ρώτησε την απέναντι, τηρώντας την παλιά, πατροπαράδοτη μέθοδο ενημέρωσης: «Τι γίνεται; Πού πηγαίνουν;». Και η απάντηση δόθηκε χαρακτηριστική και ουσιαστική: «Δεν το άκουσες, καημένη; Ξαναγίνεται η Γκιόστρα τ’ Άι-Γιωργιού, όπως παλιά. Δεν την θυμάσαι;». Κι αυτή η τελευταία ερώτησε δικαίωσε την Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρεία “Giostra di Zante”, η οποία είχε την πρωτοβουλία της επαναφοράς.

   Αυτό συμβαίνει όταν εκείνοι που θέλουν να κάνουν πολιτισμό, γνωρίζουν καλά την ιστορία και την ιδιοτυπία του μέρους τους, ξέρουν σωστά την τοπική τους παράδοση και μπορούν να την συνεχίσουν.

   Η Γκιόστρα τ’ Άι-Γιωργιού αποτελεί παρακαταθήκη αιώνων για το νησί μας και γινόταν στην παραπάνω, γνωστή, τότε, εκκλησία, κάθε χρόνο την ημέρα του πανηγυριού της, μέχρι και την καταστροφική χρονιά του 1953, που η Ζάκυνθος ποικιλότροπα ισοπεδώθηκε.

   Ήταν, στην ουσία, μια λαϊκή εκδοχή της άλλης, της μεγάλης ιπποτικής αναμέτρησης των Ευγενών, που γινόταν στο κέντρο της πόλης και είχε δεθεί στενά με την λατρεία του Τροπαιοφόρου Μεγαλομάρτυρα, ο οποίος θεωρείται παγκόσμια προστάτης των αλόγων και των ιππέων.

   Είχε μείνει στην μνήμη των παλιότερων και η θύμησή της ήταν κάτι το ξεχωριστό γι’ αυτούς που μια μέρα του Αυγούστου έγιναν σε μια στιγμή ανέστιοι, αλλά καμιά θεομηνία δεν μπόρεσε να τους αποκόψει από τις ρίζες και την παράδοσή τους.

   Βέβαια η ιστορική εκκλησία του νότιου άκρου της πόλης, μια από τις πιο φημισμένες της «Όξω Μερίας», άντεξε από τους σεισμούς, ξέφυγε της φωτιάς, αλλά δεν μπόρεσε ν’ αποφύγει και την ανθρώπινη αδηφαγία και αδιαφορία. Έτσι ανατινάχτηκε από τους άσχετους και ανιστόρητους και εξαφανίστηκε από το πρόσωπο της γης από τους κοντόφθαλμους, που δεν σεβάστηκαν ούτε την ιερότητα του χώρου, ούτε την παράδοση των αιώνων.

   Λένε ακόμα και σήμερα οι κάτοικοι της περιοχής πως κανείς δεν μπόρεσε να κατοικήσει στο σπίτι που κτίσθηκε πάνω στο Άγιο Βήμα της. Το βράδυ, όπως διηγούνται, άκουγαν ποδοβολητά και παράξενους ήχους. Έτσι εγκατέλειπαν την εστία τους και κατέφευγαν αλλού. Αλήθεια ή ψέματα, δεν γνωρίζουμε, αλλά συχνά ο θρύλος είναι ανώτερος από την ιστορία. Έτσι ο απλός λαός εκφράζει την αγανάκτησή του και τιμωρεί όλους αυτούς που χάλασαν την ταυτότητα του νησιού μας, μετά την βιβλική καταστροφή του 1953 και προσπάθησαν, ηθελημένα ή αθέλητα, να μας αποκόψουν από την ιστορία μας.

   Παρ’ όλα αυτά τα ποδοβολητά των αλόγων ακούγονται ξανά και στις μέρες μας, όχι πια εκδικητικά και νύχτα, από τις οπλές του αλόγου του  Έφιππου Μεγαλομάρτυρα, αλλά δημιουργικά και με το στερνό φως του ήλιου, από τα πέταλα των νεαρών Ζακυνθινόπουλων, που συνεχίζοντας την συνήθεια των προγόνων τους μαζεύονται στον τόπο της παλιάς εκκλησίας και μεταφέρουν στο σήμερα το χθες, προεκτείνοντάς το.

   Η Γκιόστρα τ’ Άι – Γιωργιού επανήλθε σταθερά στην καθημερινότητα των κατοίκων του νησιού μας. Φέτος μάλιστα για πρώτη φορά θ’ αναβιώσει και το λαϊκό πανηγύρι της εκκλησίας. Μετά το πέρας της ιππικής επίδειξης η μυρωδιά του παστελιού και της φ(ρ)ιτούρας, καθώς και του ψητού, θα σμίξει με την ευωδία της φρεσκοκομμένης μερτίας και η σκοντράδα θα πάρει και πάλι ζωή, ξεπερνώντας την εγκατάλειψή της και την αδιαφορία και αδηφαγία του κέντρου.

   Βοηθοί και εμψυχωτές της διοργανώτριας Εταιρείας σε όλη αυτή την προσπάθεια οι κάτοικοι της περιοχής, οι οποίοι αγκάλιασαν με αγάπη την πρωτοβουλία. Οι παλιοί αδελφοί και ενορίτες, όσοι ζουν ακόμα, αλλά και όσοι πρόσφατα κατοικούν την γειτονιά θα συμβάλουν στην γιορτή και θ’ αποδείξουν πως και με τα λίγα γίνεται πολιτισμός, αλλά και ανθρώπινη συναναστροφή. Ίσως αυτό είναι ένα από τα καλά της κρίσης. Η άλλη όψη του χρεοκοπημένου νομίσματος.

   Ο Άγιος Γεώργιος του Πετρούτσου, που ξενοδοχείται τελευταία στον Άγιο Λάζαρο, θα ξεφύγει από την καθέδρα του εκείνο το δειλινό, θα τραβήξει τα γκέμια του αλόγου του και θα περιφέρεται κάπου εκεί, όχι μόνο συμμετέχοντας στην ιπποτική επίδειξη, αλλά και πανηγυριστής ο ίδιος στην αδικοχαμένη ιερή του στέγη, που τα καλλιτεχνικά έργα της άλλα διαμερίστηκαν σε νεότερες εκκλησίες και μουσεία και άλλα χάθηκαν οριστικά.

  Θα είναι η μνήμη που θα ζωντανέψει και η παράδοση που θα συνεχιστεί. Μια ανάσα στην σύγχρονή μας κακογουστιά και στον στηριγμένο σε άγνοια –τις περισσότερες φορές– πολιτισμό μας.

   Ας είμαστε όλοι εκεί.