π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΜΝΗΜΟΣΥΝΟΥ ΕΝΕΚΕΝ

Γύρω ἀπὸ δύο νέα ποιήματα τοῦ Π. Β. Πάσχου

Στὸ πρόσφατο τεῦχος τοῦ περιοδικοῦ Λόγου καὶ Τέχνης  ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ, τευχ. 194-195 Χειμώνας 2019-2020, ποὺ ἐκδίδει ἡ Ἑταιρεία μελέτης προβλημάτων στὴν Κοζάνη, δημοσιεύτηκαν δύο νέα ποιήματα τοῦ Ὁμ. Καθηγητοῦ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς καὶ κορυφαίου Νεοέλληνα λογοτέχνη, τοῦ Π. Β. Πάσχου (στὸ ἑξῆς Π. Β. Π). Μάλιστα τὰ ποιήματα αὐτὰ τὰ συνοδεύει καὶ  μιὰ παλιά, νοσταλγική, ἀλλὰ καὶ συγκινητικὴ φωτογραφία τῆς παλιᾶς Λευκοπηγῆς, τοῦ χωριοῦ τοῦ Π. Β. Π. Τῆς Λευκοπηγῆς, ποὺ συνεχῶς μᾶς θυμίζει μέσ’ ἀπὸ τὰ γραφτά του, τῆς Μάνας του Λευκοπηγῆς,  ποὺ μᾶς ἔκαμε νὰ τὴν ἀγαπήσουμε.

Προσωπικὰ πιστεύω πὼς κι οἱ στίχοι αὐτοὶ εἶναι ψηφίδες ἀπὸ τήν ὅλη ποιητικὴ βιογραφία τοῦ Π. Β. Π., ἡ ὁποία συνεχῶς ἐμπλουτίζεται, κι ἀποτελοῦν χρήσιμα στοιχεῖα γιὰ μιὰ προσεχῆ μελέτη πάνω στὴν ὅλη ποιητικὴ καὶ λογοτεχνικὴ προσφορά του. 

Μελετώντας τώρα μὲ περισσὴ συγκίνηση καὶ ἱερὸ δέος τὰ δύο αὐτὰ νέα ποιήματα, τὰ ἀφιερωμένα στὴ μνήμη τῶν δύο παππούδων του, τοῦ Νικόλα καὶ τοῦ Γιάννη, παρατηροῦμε νὰ γίνεται λογος γιὰ δυὸ ἐξωκκλήσια τῆς πατρίδας του. Τοῦ Ἁγίου Νικολάου καὶ ἑνὸς ἄλλου, ρημαγμένου χρόνια πολλά, ξεχασμένου πιά, ὥστε μήτε τοῦ ἁγίου τὸ ὄνομα ποὺ ἦταν ἀφιερωμένο νὰ μὴ σώζεται. 

Ἀναθυμούμενος, λοιπόν, τὸν τίτλο τοῦ διηγήματος τοῦ προσφιλοῦς του Ἀλέξανδρου Μωραϊτίδη «Τῶν θαλασσῶν ὁ Ἅγιος» μὲ τὸ ποίημά του αὐτὸ σπεύδει νὰ μὰς θυμίσει πὼς ὑπάρχει κι ὁ 

...ἅγιος [Νικόλαος] φύλακας τῶν ἐγκαταλειμμένων

 ἀγρῶν, ποὺ παραμένουν χέρσα κι  ἄσπαρτα..». 

Κι ὀφείλουμε νὰ θυμίσουμε πὼς ἡ θαυματουργὴ εἰκόνα τοῦ Ἁγίου Νικολάου, ὅπως μᾶς θυμίζει ὁ ποιητὴς 

«Πὼς πάνω στὸ Γαιμαλί, στὸ δρόμο ἀπ’ τὸ Ζυγόστη

γιὰ τὴ Μεταμόρφωση...»

ἦταν θαμμένη ἡ εἰκόνα τοῦ Ἁγίου Νικολάου, κι ἐκεῖ ἔκτισαν τὸ ἐκκλησάκι πρὸς τιμήν του. Κι ὁ ποιητὴς τὸ ἀφιερώνει στὴ Μορφὴ τοῦ μακαριστοῦ πιὰ παπποῦ του Νικόλα, ποὺ ἀσφαλῶς ἦταν ἀπὸ τοὺς παλιοὺς τοὺς πανηγυριστὲς αὐτοῦ τοῦ μικροῦ ναοῦ. 

Γιὰ πῶ τὴν ἀλήθεια, ὅταν ἐπισκεπτόμουν τὸ Ἅγιον Ὄρος πολὺ μὲ συγκινοῦσαν τὰ ἐρειπωμένα κελλιά, μὲ τὰ μισογκρεμισμένα ναύδρια ἤ οἰκήματα, στὰ ὁποῖα ἡ σιωπὴ καὶ μαζί ἡ κατάνυξη γέμιζαν τὴν ψυχὴ δάκρυα. Γιατὶ αὐτὰ τὰ ἄγνωστα σὲ μένα κελλιὰ ἄφηναν μέσα μου ἕνα μήνυμα: ὅτι ἐπετέλεσαν τὸ ἔργο τους κι ἀναμένουν, προσδοκοῦν κάποιο χέρι νὰ ὑψωθεῖ καὶ νὰ κάνει τὸν σταυρό του μακαρίζοντας τοὺς κτήτορες καὶ τοὺς πατέρες ποὺ ἔζησαν ἐκεῖ. 

Αὐτὰ τὰ βιώματα ἦρθε νὰ μοῦ θυμίσει τὸ νέο ποιήμα τοῦ Π. Β. Π. γιὰ τὸ ἐρειπωμένο 

Ἄγνωστο ταπεινὸ ἐρημοκκλήσι [πού]

οἱ βοσκοὶ σὲ ὥρα θύελλας [τὸ] βρίσκουν καταφύγιο

μὲ τὴ θεοπαράδοτή τους πίστη σιγοψιθυρίζοντας

«Σῶσε μας, Κύριε, κ’ ἐμᾶς  καὶ τὸ κοπάδι μας...»

Ψιχαλισμένοι ἀπὸ κατάνυξη καὶ συγκίνηση ἱεροπρεπῆ αὐτοὶ οἱ στίχοι ἔρχονται νὰ προστεθοῦν στὴν ὅλη ποιητικὴ συγκομιδὴ τοῦ Π. Β. Π., ἀλλὰ καὶ στὴν καρδιά μας, ὡς εὐλαβικὰ λόγια προσευχῆς καὶ μνήμης πανίερης παράλληλα. Ποὺ τ᾿ αφουγκράζεται καὶ τὰ χαίρεται ἀπὸ τὸ χαγιάτι τοῦ Θεοῦ, ὅπου μᾶς ἀγναντεύει, κι ὁ ἄλλος του παππούς,  ὁ Γιάννης...

π. κ. ν. κ.  

      

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΔΙΚΑΙΟΣ ΕΠΑΙΝΟΣ, ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΤΙΜΗ

ἤ, Μιὰ ἀνάγνωση τοῦ βιβλίου, Λειτουργικὴ παιδεία καὶ κατάνυξη, Σχόλια στὸ βιβλίο τοῦ Καθηγητοῦ Π. Β. Πάσχου, Γιὰ μιὰ Λειτουργικὴ Ὀρθόδοξη πνευματικότητα, μὲ κείμενα τῶν Καθηγητῶν: Γ. Μαντζαρίδη, Μιχ. Γ. Τρίτου, Κ. Γ. Σταλίδη, Κ. Ι. Κορναράκη καὶ Κ. Ι. Μπελέζου, ἐκδ. ΠΑΡΡΗΣΙΑ, Ἀθήνα 2017, σ.σ. 76.

Ἀπὸ τὰ βιβλία ποὺ ξεχωρίζουν μέσα στὴν Ὀρθόδοξη συγγραφικὴ προσφορά, θεωρῶ ὅτι πρωτεύουσα θέση ἔχουν καὶ τὰ βιβλία τοῦ Καθηγητοῦ Π. Β. Πάσχου (στὴ συνέχεια Π. Β. Π), τὰ ὁποῖα -ὅπως ἔχω γράψει κι ἀλλοῦ- γενιὲς καὶ γενιὲς Νεοελλήνων δίδαξαν καὶ κατάρτισαν. Καὶ μιλῶ γιὰ τὸ θεοφώτιστο «ΕΡΩΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ», τὸ ὑπέροχο «ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΥΞΗ», τὸ κατανυκτικὸ « Η ΔΡΟΣΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ» καί, τέλος, τὸ θεομητορικό, «Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ».

Ἐπίτηδες δὲ, μνημόνευσα τὰ ἄλλα βιβλία τοῦ Π. Β. Π. ποὺ μπορεῖ ὁ φιλόπονος ἀναγνώστης νὰ τὰ βρεῖ καὶ νὰ τὰ μελετήσει. Εἶμαι βέβαιος ὅτι σὲ πολλὰ θὰ ὠφεληθεῖ (βλ. π. χ. τὴ σειρὰ τῆς μεταγραφῆς σὲ σωστὰ νεοελληνικὰ τῶν Ἀποφθεγμάτων τῶν Ἁγίων Γερόντων κ. ἄ). Καὶ λέω ἐπίτηδες, γιατὶ ἐκεῖνα ποὺ ἀνάφερα παραπάνω ἔχουν μιὰ διαφοερικὴ ἱστορία καὶ ὄψη, ἀφοῦ ἀποτελοῦσαν καὶ ἦσαν ὁμιλίες, οἱ ὁποῖες μεταδόθηκαν ἀπὸ τὰ ραδιοτηλεοπτικὰ μέσα.

Τὸ βιβλίο αὐτό, λοιπόν, γιὰ τὸ ὁποῖο θὰ γίνει λόγος στὴ συνέχεια, ἄν καὶ δὲν εἶναι γραμμένο ἀπὸ τὸν Π. Β. Π., ὡστόσο παρουσιάζει μὲ θαυμάσιο καὶ προσεγμένο τρόπο τὸ ὑπέροχο πόνημα τοῦ φίλου καθηγητοῦ, Γιὰ μιὰ Λειτουργικὴ Ὀρθόδοξη Πνευματικότητα, ἐκδ. Μυγδονία, Θεσσαλονίκη 2015, σ. σ. 192. Καί τὸ παρουσιάζει μιὰ ὁμάδα ἐπιφανῶν Πανεπιστημιακῶν Διδασκάλων καὶ λογίων, ὅπως οἱ Καθηγηταί Γεώργιος Μαντζαρίδης, Κων. Ἰω. Κορναράκης, Μιχ. Γ. Τρίτος καὶ Κων. Ι. Μπελέζος, ἀλλὰ καὶ ὁ φιλόλογος Κων. Γ. Σταλίδης.

Γιὰ τὴν ἱστορία σημειώνεται ἐδῶ, πὼς τὸ ἐν λόγῳ βιβλίο παρουσιάστηκε στὴν Ἀθήνα καὶ στὴ Θεσσαλονίκη, σὲ ἐκδηλώσεις ποὺ ἐλαμπρυναν μὲ τὸν εὐμολπο λόγο τους, οἰ βυζαντινοὶ χοροί, τοὺς ὁποίους διεύθυναν ὁ Καθηγητὴς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Παν. Ἀθηνῶν Ἀχ. Χαλδαιάκης (Ἀθήνα) καὶ ὁ Πρωτοψάλτης τῆς Μητροπολέως Θεσσαλονίκης Ἰω. Λιάκος (Θεσσαλονίκη).

Μεστὸς ὁ λόγος τῶν ὁμιλητῶν, ποὺ δικαίως τίμησαν τὸν πολυγραφότατο καὶ «πρότυπο πνευματικοῦ ἀνθρώπου» (Μιχ. Τρίτος, σελ. 19) Π. Β. Π., ἀφοῦ ὁ λόγος του «οἰκοδομεῖ καὶ στηρίζει τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησία καὶ πολλοὺς περ᾿ ἀπ᾿ αὐτό» (Γ. Ι. Μαντζαρίδης, σελ. 11). Μάλιστα ὁ τελευταῖος ὑπογραμμίζει, καὶ πολὺ σωστά, ὅτι ὁ τιμώμενος συγγραφέας «δὲν ἐργαζεται ψυχρὰ ἀκαδημαϊκά, (ἀλλὰ) συνδέει τὸ νοῦ μὲ τὴν καρδιά. Συνάπτει τὴν θεολογική, ἀλλὰ καὶ τὴ λογοτεχνική του έργασία μὲ τὴν ἀσκητικὴ παράδοση, τὴν λατρευτικὴ ζωή, καὶ εἰδικότερα μὲ τὴν Λειτουργία τῆς Ἐκκλησίας» (σελ. 11).

Σωστὰ, λοιπόν, ἀποφαίνεται ὁ ποιητὴς Κ. Σταλίδης ὅτι ὁ λόγος τοῦ Π. Β. Π. «ἀνοίγει Ἄλλες Πόρτες» (σελ. 39), γιατὶ «ἡρεμεῖ, εἰρηνεύει, ἐνισχύει» (σελ. 37), τὸν κάθε φιλόθεο καὶ φιλέλληνα ἀναγνώστη. Κι ἔτσι εἶναι.

π. κ. ν. κ.

π. Κων. Καλλιανός: ΣΥΝΕΟΡΤΑΖΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ Π. Β. ΠΑΣΧΟ

«Πάσχα πᾶσαν κατήφειαν ἐξαῖρον...» 

Ἄν τό ἔργο τοῦ καθηγητῆ Π. Β. Πάσχου (στό ἑξῆς Π.) συνεχίζει νά ἔχει τήν ἁρμόζουσα ἀκτινοβολία  μέσα στίς συνειδήσεις τῶν πιστῶν, αὐτό συμβαίνει γιατί εἶναι γραμμένο μέ βαθειά τή συναίσθηση τοῦ χρέους ἀπέναντι στόν Ὀρθόδοξο πιστό, πού εἶναι ἐγκλωβισμένος μέσα σέ  μιά πληθώρα θεωριῶν καί ἐν πολλοῖς λόγων, καινῶν μέν, κενῶν δέ, τῶν ὁποίων ἡ πνευματική νοστιμιά (πρβλ. Ματθ. 5,13) ἔχει ἀπό καιροῦ ἀπωλεσθεῖ. Καί τοῦτο, ἐπειδή οἱ ρίζες τῶν λόγων αὐτῶν ἔχουν, δυστυχῶς, παραμείνει στήν ἐπιφάνεια τοῦ ἀγροῦ τῆς καρδίας (πρβλ. Λουκ. 8,5-7), γιατί ὅσοι πασχίζουν νά τούς χαράξουν στό χαρτί, χωρίς νά κάνουν τόν κόπο νά κατέβουν σέ βαθύτερα καί ὑγρότερα στρώμματα, ποτισμένα μέ τό δάκρυ τῆς μετανοίας, ἀλλά κυρίως μέ κεῖνα τά εὐλογημένα βιώματα πού οἱ εὐγενικοί καιροί τοῦ χτές δαψιλῶς προσέφεραν, δέν ἔχουν νά κομίσουν τίποτε ἄλλο, παρά μονάχα τό ἀμάγαλμα τῶν ὅσων κατόρθωσαν νά διδαχτοῦν ἤ νά διαβάσουν.

Ὁ λόγος τοῦ Π. εἶναι βέβαιο πὼς ἔχει κεντρωθεῖ ἀπόλυτα μέ αὐτό πού ὀνομάζουμε βίωμα. Κι εἶναι τό βίωμα μιά ἱερή λειτουργία τοῦ ψυχισμοῦ μας, ἡ ὁποία καί ἀποθηκεύει ἐπεξεργασμένες ἐμπειρίες τοῦ βἰου μας, κυρίως δέ τῆς παιδικῆς μας ἡλικίας, τότε πού, κατά τόν Π. πάντοτε, εἰρηνεύαμε ἀκουμπισμένοι στή "ρίζα τῆς σιωπῆς", χωρίς ἀφιονισμούς, ἀλλά καί φορτώματα μάταιων λόγων.(1)

Γι᾿ αὐτό καί γράφοντας γιά τήν προσφορά του ὁ μακαριστός Καθηγητής Δημ. Σ. Λουκάτος, πολύ σοφά καί ὐπέυθυνα σημείωνε: "Ὁ Π. Β. Π. ἔχει τρεῖς ἰδιότητες, πού δίνουν ὅλες τους τό "παρών" στίς συγγραφές του: Εἶναι θεολόγος (καθηγητής, τώρα Πανεπιστημίου), μέ πλούσια γνώση καί μελέτες πάνω στήν Ἐλληνική Ὀρθόδοξη θρησκευτικότητα· εἶναι λογοτέχνης καί ποιητής καί εἶναι ἀχάλαστος βιωματικός φορέας τῆς Ἐλληνικῆς παραδοσης, πού τή γνωρίζει, τή συντηρεῖ καί τή χαίρεται"(2). 

Αὐτή τήν ἀχάλαστη βιωματική προσφορά τοῦ Π. θά γευτοῦμε, μέρες ποὺ εἶναι, μέσα ἀπὸ τοὺς παρακάτω στίχους, στίχους  φωτεινούς καὶ  συντονισμένους ἀπόλυτα μὲ τὸ ὀρθόδοξο φρόνημα , ἀλλὰ καὶ κι ἀπὸ ἕνα κείμενο, γραμμένο ἐδῶ καί ἐξήντα περίπου χρόνια. Κείμενο ὅμως ποὺ συγκινεῖ καὶ χαρίζει στὴν ψυχὴ κατανυξη πραγματική, ὡσὰν ἐκείνη δηλ. ποὺ ζεὶ κάποιος σὲ ἀπέριττο κελλὶ ταπεινοῦ καὶ ἐνάρετου μοναχοῦ, γιατὶ εὐωδιάζει παράδοση καί Ὀρθοδοξία.  

1."Νῦν πάντα πεπλήρωται φωτός!"

Στήν Ἑορτή τῶν ἐορτῶν καί στή λαμπρή Πανήγυρη

τῶν πανηγύρεων, μέ τέχνη μέτριου μελουργοῦ, ὁ ἀνάξιος,

μαζί μέ τόν οὐράνιο τέττιγα προσέρχομαι, τόν Ἰωάννη

τῆς Δαμασκοῦ, πρόθυμος ὑποτακτικός καί κανονάρχης του,

τροπάρια στόν Ἀναστάντα Ἰησοῦ νά ψάλω ἀναστάσιμα.

Ὅμως, στά πρῶτα μου κιόλας ψελλίσματα μέ πιάνει ἀφωνία

ἐμπρός στό ἐξαστράπτον ἀπό θεῖο φῶς ἱμάτιον τοῦ Κυρίου!

Μέ οἶνον κατανύξεως εἶχα πλύνει τίς πληγές τοῦ Ἐσταυρωμένου

καί μέ τό αἷμα Του ἐπορφύρωσα τήν ἄβολη ψυχή μου· 

στό ζωοδόχο τάφο Του δέν μέ περίμενε παρά ἡ ἀπουσία Του, 

καί γύρω Μυροφόρες, ἄρρητη εὐφροσύνη κι ἀγαλλίαση

φορώντας -ἔνδοθεν- στά φοβισμένα μάτια τους. 

Κατέβηκα μέ προθυμία, μετά, στοῦ Ἅδη τ᾿ ἄραχλο βασίλειο,

γεμάτο φῶς κι αὐτό, ἀπό τή λάμψη τοῦ Ἀναστημένου-

ὅπως ὁ Οὐρανός ψηλἀ, ἡ Γῆ, κι ὅλα τά Καταχθόνια...

Ἀκούω μακριά τόν ψάλτη:"ὅποιος, Κύριε, συνθάπτεται μαζί Σου

σήμερα συνεγείρεται! Ὅποιος μαζί Σου συσταυρώνεται

σἠμερα συνδοξάζεται! Κι ὅποιος νεκρώνεται, κοντά Σου

ξανακερδίζει τή ζωή πάλι, ἀπό τά χέρια Σου!..."

Καί τώρα πιά, ὄρθρου βαθέος, ἡ ψυχή ὀρθρίζει δακρυσμένη κ᾿ ἔρχεται

μέ τή λευκή λαμπάδα καί τά μύρα στή γιορτή τῆς Ἀναστάσεως.

Στά κουρασμέν᾿ ἀπ᾿ τήν ἀγρύπνια μάτια φωτοφόροι Ἄγγελοι

σκορποῦν οὐράνια χάδια μέ τά πάλλευκα φτερά τους.

Κ᾿ ἤδη τῶν φιλεόρτων ἀδελφῶν τά στόματα γεμίζουν 

ὕμνους ἀγγελικούς κι ἀγάλλονται μέ τό "Χριστός Ἀνέστη":

Ὤ πάσχα τό τερπνόν, ὤ Πάσχα λύτρον λύπης!

Πάσχα, ἐν χαρᾷ ἀλλήλους περιπτυξώμεθα! 

Πάσχα, τό πύλας ἡμῖν τοῦ Παραδείσου ἀνοῖξαν!

Χριστός γάρ ἐγήγερται, εὐφροσύνη αἰώνιος».(3)

2. «Σήμερον ἔαρ μυρίζει...»

«Τὸ Πάσχα στὸν ἑλληνικὸ χῶρο τῆς Ὀρθοδοξίας, γιορτάζεται μέσα σ᾿ ἕνα κλίμα γενικοῦ ἑορτασμοῦ, στὸν ὁποῖο συμμετέχουν ἡ Ἐκκλησία, ἡ οἰκογένεια, ὁ ξεμοναχιασμένος ὀρθόδοξος χριστιανός, τὸ Ἑλληνικὸ Ἔθνος, μὲ τὴν σταυροαναστάσιμη ἱστορία του, καὶ ἡ ἑλληνικὴ φύση -ἡ γῆ, ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ θάλασσα- ποὺ αὐτὴν τήν ἐποχὴ φαίνεται λαμπροφορεμένη  μ’ ἕνα νέον ἔνδυμα μιᾶς καινούριας ζωῆς… Τὸ «σήμερον ἔαρ μυρίζει...» δὲν εἶναι ἄσχετο μὲ τὴν παλιὰ ὀνομασία πού εἶχε δώσει ἡ Ὀρθοδοξία στὸ σημερινὸ «Πεντηκοστάριο»: τὸ ἔλεγαν, ἐν ἀντιθέσει μὲ τὸ «Σταυρώσιμον» Τριώδιον, «Ἀναστάσιμον Τριώδιον» ἤ «Τριώδιον τῶν ρόδων». Καὶ δὲν μποροῦμε ἐδῶ νὰ μὴν ὁμολογήσουμε πὼς μέσα στὸν ὀρθόδοξο Χριστιανισμὸ φύτρωσαν, καὶ ἀρωμάτισαν μὲ τὸ ἔργο τους ὁλόκληρον τὸ χῶρο τῆς Ἐκκλησίας, οἱ μεγαλύτεροι ἅγιοι καὶ ποιηταί… Τὸ «Τριώδιον τῶν ρὀδων», λοιπόν, μᾶς προαναγγέλλει μὲ τὴν ἀνοιξιάτικη ποιητικὴν ὁρολογία του τὴν ἄνοιξη καὶ τὸ ἄνθισμα τῶν ψυχῶν καὶ τῶν σωμάτων μας στὴν ἄλλη ζωή, στὸ ἔαρ τοῦ Παραδείσου».

Ἀμήν, λέμε καὶ τὸ εὐχόμαστε, ὥστε «τοῦ καινοῦ τῆς ἀμπέλου γεννήματος τῆς θείας εὐφροσύνης, ἐν τῇ εὐσήμῳ ἡμέρᾳ τῆς ἐγέρσεως, βασιλείας τε Χριστοῦ κοινωνήσωμεν»… Ἀθάνατες ὄντως, σελίδες!!!

                                                                                               

π. Κων. Ν. Καλλιανός, Σκόπελος    

(Ἀπόσπασμα ἀπὸ εὑρύτερο δοκίμιο)

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Πρβλ. τό ποίημα "Τόσο πολύ", στή συλλογή, Αἰχμαλωσία ὕψους, Ἀστήρ, Ἀθήνα 1975, σελ. 19.

2. Δημ Σ. Λουκάτου, Βιβλιοκριτική γιά τή συλλογή διηγημάτων τοῦ Π. Β. Πάσχου, “Ἀνεβαίνοντας τόν Ἀλιάκμονᔨ", Λαογραφία, τ. ΛΕ΄ (1987-89), Ἀθῆναι 1990, σελ. 452-53.

3. Περικἀρπια Φυλλώματα, Ἀθήνα 2000, σελ. 83-84.

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΤΟ ΝΕΟ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ "ΕΝ ΘΛΙΨΕΙ ΕΠΛΑΤΥΝΑΣ ΜΕ..."

Π. Β. Πάσχος, «Ἐν θλίψει ἐπλάτυνάς με...» Ποιήματα, ἐκδ. ΠΑΡΡΗΣΙΑ, Ἀθήνα 2017, σ. σελ. 102

Μὲ ἱερὴ συγκίνηση κρατῶ στὰ χέρια μου τὴ νέα ποιητικὴ συλλογὴ  τοῦ πολυσέβαστου καὶ ἀγαπητοῦ μου κ. Π. Β. Πάσχου, ἡ ὁποία φέρει τὸν τίτλο «Ἐν θλίψει ἐπλάτυνάς με...». Ἐπιτυχὲς, ὄντως, τὸ  δάνειον ἀπὸ τὸν Ψαλμό 4, 2, ποὺ ἐκφράζει πλήρως τὸν ψυχισμὸ τοῦ ποιητῆ, ἀλλὰ καὶ εἶναι ἀπόλυτα συντονισμένο μὲ αὐτόν. Πρόκειται γιὰ τὴν δεκάτη ὀγδόη συλλογὴ ποιημάτων τοῦ κορυφαίου ποιητῆ καὶ Διδασκάλου, ἡ ὁποία καὶ ἀποδεικνύει σαφῶς τὴν λαμπρὴ διαδρομὴ τοῦ Π. Β. Π. ἀπὸ τὸ 1964, τότε δηλαδή, ποὺ ἦρθε στὸ φῶς τῆς δημοσιότητος ἡ πρώτη του ποιητικὴ συλλογή «Μυστικὸν Ἔαρ», ἴσαμε σήμερα. Πρὶν ἀπὸ πενηντατρία χρόνια... Μισὸ αἰῶνα καὶ κάτι, δηλαδή.

Τὰ ὀγδόντα, λοιπόν, ποιήματα ποὺ στεγαζει ἡ ἐν λόγῳ νέα συλλογή, καὶ τὰ ὁποῖα χωρίζονται σὲ τρεῖς ἑνότητες, μᾶς χαρίζουν -ὅταν τὰ πλησιάσουμε μὲ τὴν δέουσα προσοχή-μιὰ παραμυθία κι ἕνα δέος, ποὺ πραγματικὰ ἀναπαύει.

Τώρα ἡ ἔρημος ζεσταίνεται ἀπὸ μνῆμες

κ’ ἡ χλόη ἀνθίζει ἀστρολούλουδα (σελ. 22)

Κι ἀλλοῦ,

Μὴ λὲς πὼς πέθαν’ ἡ χαρά. Τραβάει

δρόμο δικό της καὶ σφυρηλατώντας

τὸ χρόνο μὲ αὐλοὺς οὐράνιους

χαρίζει τῶν πουλιῶν τὴν ἔξαρση

νὰ ξαναβγοῦνε στὸν αἰθέρα. (σελ. 28)

Προσέχοντας τώρα τὶς ὀνομασίες ποὺ ἔχει δώσει στὶς τρεῖς ἑνότητες τῶν ποιημάτων του ὁ Π., παρατηροῦμε ὅτι ἡ κάθε μιὰ ἐνέχει τὴ δικιά της σημειολογία. Δηλαδή, προσπαθεῖ ὁ ποιητὴς μέσω αὐτῶν νὰ χαρτογραφήσει τὴν πνευματική του πορεία, ἡ ὁποία ξεκινᾶ μὲ «στιχηρὰ ψελλίσματα», γιὰ νὰ συνεχιστεῖ μὲ «κατανυκτικὰ θροΐσματα» καὶ στὸ τέλος, νὰ σφραγίσει αὐτὴ τὴν διαδρομὴ μὲ τὴν «εὐδοκία θλίψεως». Κι ἐδῶ εἶναι τὸ μέγα ζητούμενο, γιατὶ αὐτὴ ἡ εὐδοκία μεταποιεῖται μέσω τῆς Πίστεως, ποὺ ἀδιαμφισβήτητα στηρίζει τὸν ποιητή, σὲ κυοφορία λόγου. Λόγου ποιητικοῦ. Παναπεῖ προσευχητικοῦ:

Κύριε, λίβανο καὶ σμύρνα καὶ χρυσὸ

δὲν ἔχω· κι οὔτε σπάργανα ζεστά

Φάτνη καὶ σπήλαιον ἀνήμερων παθῶν

ὅλ’ ἡ πεντάφτωχη ψυχή μου

.................................

Μὴν ἀρνηθεῖς νὰ γεννηθεῖς κι ἀπόψ᾿ ἐντός μου

Ἄσμα καινὸν θὲ να  σοῦ ψάλω τὴν αὐγή

δική Σου Γέννηση, δικό μου λυτρωμό (σελ. 77).

Ὅμως αὐτὸ ποὺ συγκλονίζει κυριολεκτικὰ τὸν ἀναγνώστη εἶναι ἡ ἄσβηστη μνήμη τοῦ ποιητῆ, ποὺ τὸν συντηρεῖ, ἄλλωστε, ἀφοῦ ἡ λατρεία γιὰ τὸν τόπο του, τὴ χιλιοτραγουδισμένη Λευκοπηγή εἶναι πιὰ γνωστή (βλ. τὴν ὁμότιτλη ποιητικὴ συλλογή Λευκοπηγή, ποὺ κυκλοφορήθηκε τὸ 1971 ἀπὸ τὸν «Ἀστέρα» καὶ ἐμπλουτισμένη τὸ 1994 ἀπὸ τὶς ἐκδόσεις Ἁρμός).

Ἔχω τὴν ἐντύπωση πὼς ἄν συγκεντρωθοῦν τὰ ποιήματα τοῦ Π. ποὺ ἔχουν ὡς πηγὴ ἐμπνεύσεως τὴν Λευκοπηγή καὶ ἀναλυθοῦν μὲ προσοχὴ καὶ μεράκι, τότε θὰ μπορέσουμε νὰ ἔχουμε μιὰ αὐτοβιογραφία τοῦ ποιητῆ, μὲ ρίζα πάντα τὰ παιδικά του τὰ χρόνια.

Χριστούγεννα, κ’ ἐγὼ κινῶ πάντα ἐρημίτης

Κι ὁδοιπόρος στὰ βουνὰ ποὺ ἔχω χιλιοπερπατήσει

Μονάχος ἤ μὲ τὸ κοπάδι κάποτε. Τὰ βήματα

μὲ φέρνουν σὲ κλεισμένους  ἀπὸ κέδρα καὶ πουρνάρια

δρόμους, σὲ παλιομάντρια ἐρειπωμένα

 ὅπου ἀναπαύονται ἀπὸ χρόνια ματωμένες ἱστορίες.

Παπποῦδες καὶ μπαρμπάδες μου ἐδῶ παλάιψανε....

......κι ἔχουν ἀφήσει τὰ σημάδια τους: ντουβάρια

πεσμένα… (σελ. 51).  

Εἶναι ἀλήθεια, πὼς ὅταν διαβάζει κανεὶς αὐτὰ τὰ ποιητικὰ συναξάρια τῶν ταπεινῶν κι ἁγίων ποιμένων, εἶναι ἀδύνατο νὰ μὴ ριγήσει ἀπὸ τὴν ἱερὴ συγκίνηση ποὺ αὐτὰ ἀποπνέουν, ὅπως κι οἱ παρακάτω στίχοι, ποὺ ἀποτυπώνουν ἐπίσης  καὶ εἰκόνες μοναδικές.

Ὁ Ἰορδάνης ξεκινοῦσε ἀπ΄ τὸ τριμμένο πετραχήλι

τοῦ παπα-Μάρκου στὸν Ἁη-Πρόδρομο·

πλημμύριζε  μὲ τ᾿ ἁγιασμοῦ  τὸ φέγγος ὅλη μας τὴν ἐκκλησιά.

......................................

« Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου σου, Κύριε....» Ὕστερα΄

 παίρναμε τὸ κανάτι μὲ τὸν ἁγιασμό καὶ τρέχαμε

πρῶτα ν᾿ ἁγιάσουμε τὸ σπίτι, τὸ μπαχτσέ, τ᾿ ἀμπέλια,

 τὸ σταῦλο μὲ τὰ ζωντανά, τὸ μακρινὸ μαντρί, τοὺς ἀχυρῶνες.... (σελ. 52)

 Δὲν τὸ κρύβω πὼς νοιώθω ἔνοχος, καθὼς ἀφήνω ἀσχολίαστα κι ἄλλα ποιήματα, ποὺ δὲν τὰ ξεπερνᾶς εὔκολα. Ὅπως π. χ. τὸ ποίημα «Ποῦ θὰ μὲ βρεῖ», ὅπου μὲ βαθειὰ εἰλικρίνεια ὁ Π. δίνει τὸ στίγμα τῆς πορείας του μέσα στὸ χρόνο, ἀλλὰ καὶ τὴν Τέχνη. Γι’ αὐτὸ καὶ συμβουλεύει ὅποιον τὸν ἀναζητεῖ νὰ μὴν τὸν ψάχνει (μονάχα) στὰ δροσερὰ πλατάνια καὶ τὶς ἀγέρωχες λεῦκες τῆς Λευκοπηγῆς: Ἀρκεῖ μονάχα

...τὰ δρομάκια

τῶν στίχων [του] νὰ πάρει καὶ νὰ ἰδεῖ, ἀνάμεσα

στὶς λέξεις ὅλη [του] τὴν πεῖνα καὶ δίψα... [του] (σελ. 43).

Πείνα καὶ δίψα γιὰ Θεὸ ποὺ τὸν φωτίζει  καὶ τὴν Ποίηση ποὺ συνειδητά, ὑπεύθυνα καί, προπάντων, φιλάνθρωπα, διακονεῖ. Τὸ λέει κι ὁ ἴδιος, ἄλλωστε:

Μικρὴ ὁμολογία

Ἡ ἀληθινὴ ποίηση καταγράφει πάντα,

 μὲ εἰλικρίνεια κ᾿ εὐαισθησία

τὰ βάθη τῶν πληγῶν τοῦ αἵματος

καὶ τὶς κινήσεις τῶν παθῶν τοῦ πνεύματος. (σελ. 5)

Ἕνα εὐχόμαστε, καθὼς κλείνει αὐτὸ τὸ γραφτό: σύντομα νὰ δοῦμε τὴ δέκατη ἔνατη ποιητική συλλογή πολυαγαπητέ μας, κύριε Παντελή.

π. κ.ν.κ.