Δημήτρη Κοσμόπουλου: ΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΤΑΡΚΟΦΣΚΙ, 2008 [επιλογή 9 ποιημάτων]

Ὁ Ἄμλετ στὴν Ρώμη

Κρατᾶνε τὰ κομμένα τους κεφάλια, στοῦ σοῦπερ-μάρκετ τὶς σακκοῦλες.

Κι ἐγὼ σφίγγω τὰ χέρια μου. Οἱ τσέπες μου γεμάτες πέτρες. 

Γιέ μου Ἀντριοῦσα, ντρέπομαι νὰ σ᾿ ἀντικρύσω. Παντοῦ κλαδεύουνε ζωοῦλες.

Ἡ ζωή σου στὴν ψυχή μου. Ἡ ψυχή μου συννεφιάζει. Μετράει

Κύριε, τοῦ βίου μου ἡ φωτιά; Ὦ Κύριε, μὲ τὴν ἀρρώστειά μου, γιατρέ.

Καὶ μὲ τὸν πόνο μου, ξερὸ ψωμί, στάλαξε μέσα μου ἡ δρόσος τοῦ Θεοῦ.

Βάρος πανάλαφρο στερεώνει τὴν καρδιά μου. Τοῦ Θεοῦ προσκυνῶ.

τὴν Δόξα. Νοιώθω τὸν ἅγιό μου χαμό. Νερό, βροχή, ποτάμια, χιόνι—

ἄνεμος ἀπ᾿ τὰ δάση τῆς πατρίδας, σαπίζει ἐντός μου. Στὸ ταβάνι

ἀστροφεγγιά. Κι ἡ νύχτα, ὁ θάνατος ὁ θηρευτής, μὲ χάνει.

Ἥλιος, ἂν εἶναι ἰταλικός, χλωμὸς μὲ τὴν καρδιά του σιδερόφυλλη

ὅμως εἶναι κι ὁ Ἥλιος ὁ μεσάνυχτα, ἱλαρὸ νερὸ καὶ ρόδου συντριβάνι.

Κύριε, Ἄρχοντα τοῦ βίου μου, ἔλαβα τ᾿ ὄνομά σου ἄμφιο καὶ παλτό. Ποιὰν ὀφειλὴ 

νὰ ξεπληρώσω ὀρφανὸς στὰ σταυροδρόμια, ἀχνός, καιόμενο λιβάνι.

Μία βασιλεία νοστάλγησα, καρβουνιασμένο ἀποκερο, κι ἡ αὔρα σου στολή μου.

Θέμα απλούν

Το σήμερα σέρνει το χθες,
σε δίχτυ από πλεγμένες φλούδες λεύκας.

Νερό τρέχει απ’ το σώμα μου,
πλημμυρίζει τα μάτια.
Αντιγράφει στο δέρμα μου,
τις πτυχές της άμμου.

Όμως εγώ αναζήτησα την δίψα.
Όχι το νερό.

Σε μια σχεδία από κορμούς σημύδας,
από τα καπνισμένα πατερά του πατρικού μου,
το σήμερα γέρνει και ξεψυχά.
Για να συρθεί απ’ το αύριο.

Νερό με γεύση χώματος.
Γεννάει η φωνή μου δάση.
Σε μιαν υδάτινη εικόνα,
σπίτια από ξύλο και φωτιά.

Χριστέ μου.
Φωτερή σαγήνη.

Ὀφηλία

Στὸν καναπὲ κουρνιάζοντας καὶ μισομουδιασμένη 

μὲ χέρι νὰ λιγοθυμᾶ ἀπ᾿ τὸ τηλεκοντρὸλ

δὲν θὰ τὸν δεῖς.

Ὄμορφη καὶ κρυστάλλινη σὰν τὰ νερὰ τοῦ καταρράχτη

ἔσχαβε μέχρι νὰ σ᾿ ἐλευθερώσει, 

στὴν θάλασσα νὰ περπατᾶς τοῦ ἀληθινοῦ σου χρόνου

Ἔσκαβε μὲς στὸ ψέμμα τῶν εἰκόνων.

Κόλλα τὸ αὐτὶ στὸ μαξιλάρι, 

στὸν βρύα γιομᾶτο τῆς βελανιδιᾶς

ἑκατόχρονο κορμό.

Ἀχοῦσε τὴν ἀνάσα του.

Φωνοῦλες παιδικὲς κυλιοῦνται στὸ χορτάρι, 

τὰ χρόνια, τὰ κουρέλια τῆς ψυχῆς.

Καὶ θὰ συναντηθεῖτε. Στὸ φέγγος 

τοῦ κριοῦ. Στοῦ μαρτυρίου 

τὸ σέλας.

Vino di toscana

San Gregorio, † 10.7.84

Πολύφυτο, βαθύτατο, στῆς σιγανῆς λαμπάδς; 

—καθὼς ἀρχίζει μάχη σκιῶν στὴν βραδυνὴ θαμπάδα— 

στὸ λαδικὸ τὸ φῶς, στὸ ῥεῖθρο τῆς ψυχῆς 

χωριό, πλατειὰ φυλλώθηκες, νὰ μὲ δεχθεῖς.

Πηλόχτιστο ἔχω τὸ κορμὶ κι ἕνα σακκούλι χώμα— 

μ᾿ ὅλα τὰ σύμφωνα μιᾶς γλώσσας ἄγνωστης— καρδιά. 

Ἕνα σταφύλι χῶμα κι ἀπὸ φῶς μία καρυδιὰ 

στὸν πόνο ψήνονται. Ψυχὴ καὶ σῶμα.

Κι ὁ θάνατος ἀκόμα.

Κύκνειο

Παληὰ παραθυρόφυλλα τῆς μνήμης μου κι ἀνοίγουν. 

Χρυσῆ, σταρένια θάλασσα στὸ βουλιαγμένο καλοκαίρι. 

Ἡ πέτρα καὶ τὸ ξύλο σφιχταγκαλιασμένα. 

Μέσα μου τοῖχοι, παραθύρια ἀλλοτινά. 

Φτάνουν χοροὶ τῆς ἄνοιξης, μὲ πετροκότσυφα καὶ θαμνοψάλτες.

Φτάνει ἕνας τόπος ποὺ τὸ χιόνι σπάνια τὸν ἀφήνει. Ἕνας 

ἀέρας νὰ ἡσυχάσει δὲν μπορεῖ. Παληὰ τοῦ χρόνου μου 

παραθυρόφυλλα. Ρουφῆχτρες.

Βγαίνω κι ἀφήνω τὴν ψυχὴ στὰ πόδια σου. Ὅπως 

ἡ νύχτα γονατίζει μπρὸς στὸν ἥλιο.

Νύχτα ρωσίδα, γεωγραφία. Λαβωμένη. 

Ὅμως ὁ θάνατος γεμάτος ἥλιο.

Ὕμνος

Ὁ ὕπνος εἶναι μικρὸς θάνατος. 

Ὅμως ὁ θάνατος, γλυκὸς ὕπνος.

Κοιμᾶται ὁ σπόρος, ἥσυχα, στὸ χῶμα. 

Μέχρι τὴν Ἄνοιξη.

«Μὴν τὰ κοιτᾶς τὰ μαῦρα δέντρα. 

Στὸ χῶμα κοίτα, τὰ πράσινα βλαστάρια». 

Εἶπε ἡ χαροκαημένη.

Μυρίζει ξοδεμένο παρελθὸν καὶ σάπια φύλλα. 

Μυρίζει Ἀνάσταση.

3η Δεκεμβρίου 1986, Paris

Συνάντησα ξανὰ στὸν διάδρομο τοῦ νοσοκομείου, τὸ φαλακρό, μικρὸ παιδί. Ἔχει λευχαιμία. Ἡ χλωμάδα του ἔκαιγε τὸ γκρίζο πρωινὸ κι εἶχε γιὰ μάτια δύο γαλάζιες στάλες. Μοῦ ψιθύρισε: «Ξέρεις γιατί βασανιζόμαστε; Γιατὶ ὁ Χριστὸς εὐλόγησε νὰ μᾶς μάθει τὰ βάσανα ποὺ πέρασε ὅταν ἦρθε στὸν κόσμο. Ἐγὼ κατάλαβα τί τράβηξε. Γι᾿ αὐτὸ γεννήθηκα». Στὴν κρύα νύχτα, σπάζει τὸ τζιτζίκι τῆς φωνῆς του μέσα στὸ κεφάλι μου.

Ἔρχεται μεσημέρι τοῦ Ἰβάν, νὰ κάψει ὅλους τοὺς ἴσκιους.

Το κοτσύφι του Ταρκόφσκι 

Πολύδροσο, Χαλάνδρι και Μαρούσι, δεν με ξεχάσατε κοτσύφια. Με πυροβολισμούς φωνητικών πιδάκων, από τους κάλυκες του πιο αθώου χρόνου. Σε κυπαρίσσια λιγοστά, σ’ εληές, ξεμεινεμένα πεύκα. Σε μπαζωμένα ρέματα. Αλλά και στην βελανιδιά, μέσα στον ίσκιο, μέσα στον ύπνο μου αόρατα σαλεύουσα. Παρισινό φθινόπωρο, Jardin du Luxembourg, λουζόμουνα στο συντριβάνι του αυγινού σας ψάλματος. Σαν το σκυλί, που ’χει απολέσει αφεντικά και σπίτι μα βρήκε στην φωνή σας της πατρίδας του νερά.

Ξέρω, μου τα ’στειλες να μου γλυκαίνουνε τον δρόμο. Το μαύρο τίναγμά τους να μου δείχνει ότι είμαι πένθιμης αγάπης υποτακτικός. Καλογέρια του δικού μου ουράνιου δάσους. Αγγελικά πουλιά, στο τίποτέ μου κρεμασμένα, καρποί χερουβικοί που το γυρίζουνε σε δέντρο του παντός, σκιρτητικό.

Ωστόσο απόψε βρέχει και, πέφτοντας η νύχτα, ψάχνω να βρω τον τρόπο για το ευχαριστώ. Το στήθος μου έγινε Μονή Βαθέος Ρύακος. Όσο κι αν πόθησα, είκοσι χρόνια μια σπασμένη προσευχή σού μουρμουρίζω. Ωστόσο να· δροσολογιέται ο κότσυφας μες στο κυπαρισσάκι, απέναντι. Είναι μια μαύρη σαϊτιά, κι όλο χορεύοντας, μούσκεμα, ανεβοκατεβαίνει στα μυρωμένα σπλάχνα του δέντρου. Κι όπως ξεπλέκει τα νυχτερινά ασυλλάβιστα σ’ έναν κελαηδισμό, τρέχει το αθώο νερό, βροχή μες στην βροχή κι οι τοίχοι πλημμυρίζουν δάκρυα.

«Νερό μου, μητρική σινδόνη, νόστε υγρέ, αμνιακό της γης υγρό, καύσιμο της αγάπης», τραγουδούσε σιωπηλά ο γιος της στέπας, της σημύδας ο βλαστός, ο Αντρέι Ταρκόφσκι. Ένα κοτσύφι τον εγνώρισε. Μπήκε απ’ το παράθυρο του νοσοκομείου, ν’ απαγκιάσει στην παλάμη του. Κοιτάχτηκαν ώρα πολλή. Κι αυτό γινόταν κάθε μέρα, ώς το τέλος.

Ο πόνος έκαιγε τα σπλάχνα του και τα ’κανε νερό. Στα μάτια του, είχε αρχίσει κι εκεί να βρέχει. Ένα κατάλευκο άλογο έβοσκε στο κυματισμό χορτάρι του μυαλού του. Έτρεχε να το φτάσει, έτρεχε ο μικρός Ιβάν. Είναι από τούτο που στην τελευταία φωτογραφία φαίνεται βουλιαγμένος στο απογευματινό φως, και το κοτσύφι μες στη χούφτα του χρυσόμαυρο κερί, λυχνάρι.

Όταν ο πόνος πια τον μαύρισε κι έφεξε φεύγοντας σαν ρώσικου ύμνου ποταμός, την ώρα που στον Βόλγα και στο Νιέβα σήκωναν οι βάρκες τα πανιά – το κοτσύφι γύριζε τραγουδώντας μεθυσμένα το φως της βροχής. Ώσπου το βρήκανε με το κεφάλι μέσα στο φτερό, πάνω στο φρέσκο επιτάφιο χώμα.

Τι μου λέει το κοτσύφι απέναντι, μαύρη αστραπή στο μουσκεμένο κυπαρίσσι, με την λαλιά του βροχερή; Ποιαν άνοιξη, Μητέρα, ευαγγελίζεται; Μην είναι μαύρο σήμαντρο ο άγγελος του Ταρκόφσκι; Γιατί βρέχει, όπως στις παλιές ρωσικές ταινίες, Μητέρα.

Τι τραγουδάει ο κότσυφας;

Σπασμένος άνθρωπος, σάπιο τσιγάρο ανάσα, Θε μου· πώς να με πάρεις δίχως να έχω μάθει την γλώσσα, ενός, έστω, πουλιού;

Πάροδος

«Ὁ τόπος του ξημέρωμα Παρασκευῆς, 

μέσα στὶς λίμνες ξεψυχώντας, στὰ νερά. 

Μαζεύονται τὰ σύννεφα κι Ἐκεῖνος ἀνεβαίνει 

στῆς ἐρημιᾶς τὸ χιόνι· σὰν κουραστοῦνε οἱ σταυρωτὲς 

στέκει τοὺς περιμένει.

Παρασκευὴ μὲ ξύδι ἀέρα καὶ πικρὸ οὐρανὸ 

γδαρμένη ἀπὸ φωνὲς Μανάδων ποὺ τοὺς παίρνουν τὰ παιδιά τους», 

εἶπε τὸ φυλλοθρόισμα στὸ πατρικὸ τὸ δάσος

τοῦ Ἀνδρέα Ταρκόφσκι.

«Ὁ τόπος του εἶναι Κυριακὴ ξημέρωμα, 

φυτρώνει ἀπὸ τὴν ἄβυσσο κι ἀπὸ τὴν μαύρη πίσσα, 

μὲ τὰ ξερὰ τῆς δόξας τὰ χορτάρια προσανάμματα.

Κατάμαυροι οἱ Ἑσπερινοί, μ᾿ ἀνασασμοῦ κεράκι, 

κι εἶναι χρυσὸ τὸ δάκρυ του μὲ γεύση τῆς θαλάσσης», 

ριγήσανε μὲ τρόπο Ἀνοίξεως οἱ καπνισμένες πλάκες

κατὰ τὰ μέρη Διονυσίου Ἱερομονάχου Σολωμοῦ.

«Ρίχνει χαλάζι πετρωτό», 

σφύριζε ὁ μετανάστης τ᾿ οὐρανοῦ

πουλί, σπιρτοχελίδονο, στὸ περιβόλι τὸ δικό μου.

Ποὺ μοῦ ἔστρωναν οἱ δυό τους Δεῖπνο, βράδυ Πέμπτης

μυστικῆς, κι ἀργοῦσε Ἐκεῖνος νά 'ρθει.

«Κατόπιν Εορτής» ο Δημήτρης Κοσμόπουλος (Εκδ. Ερατώ, 2014)

Γράφει η ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

Μία ποιητική συλλογή που αντλεί την «ιδέα» της (η λέξη και με την πλατωνική έννοια) από άλλους ποιητές και μάλιστα αγαπημένους, εκλαμβάνεται  ως  ιερό κείμενο. Είναι ο Οδυσσέας Ελύτης που μας άγιασε τον Διονύσιο Σολωμό και τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και είναι ο Κοσμόπουλος που, ακολουθώντας τα σήματα, επανέλαβε το παράδειγμα με τον Παπαδιαμάντη στο Κρυπτόλεξο και τώρα επανέρχεται με τη συλλογή Κατόπιν Εορτής.  Στον σάκο του έχει ποιητές  που ο θάνατός τους τον συγκίνησε και που σχεδόν όλων η μετάσταση έγινε την ίδια εποχή: Φεβρουάριος, Απρίλιος, Πάσχα, χωρίς, βέβαια, αυτό να ισχύει πάντα, αλλά επειδή, εν μέρει ισχύει, μοιάζει σαν να αποτελεί τον κανόνα, οπότε η εποχή παραπέμπει και στα πάθη.

Όλα τα ποιήματα είναι συνθεμένα ως «μνήμη», ως ευλαβικά αφιερώματα στους ποιητές που έφυγαν από τη ζωή σε ώρα εαρινή.  Είναι γνωστό, άλλωστε, πως η Άνοιξη δεν είναι απλώς η εποχή των λουλουδιών αλλά και των Παθών. Όταν ο Ελύτης γράφει:  «ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ δεν τη  βρήκα τόσο στους αγρούς, ή, έστω,/  σ’ έναν Μποτιτσέλι όσο σε μια μικρή Βαϊφόρο κόκκινη»,  (Ο μικρός ναυτίλος, «Μυρίσαι το Άριστον» IV»), στην Άνοιξη -πάθη αναφέρεται και στην άνοιξη -Πάσχα που για να φτάσει στην Ανάσταση πρέπει να περάσει από το Μαρτύριο.

Ο Κοσμόπουλος «σημαίνει» το σήμαντρο για να τιμήσει τον ονοματιζόμενο σε  κάθε ποίημα, επιλέγοντας λέξεις και φράσεις ηχηρές, από του καθενός το ιδίωμα. Μας τους παρουσιάζει με το δικό του στίχο αλλά με τα δικά τους λόγια. Φιλτράρει  το λόγο του μέσα από τον δικό τους και σε κάθε ποίημα, σαν σε διαφάνεια, βλέπουμε και τους δύο μαζί. Το δικό του ποίημα είναι το ύφασμα που πάνω του θα κεντήσει τα λόγια τους, αλλιώς, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το ποίημά του είναι ένα παλίμψηστο ή είναι ένας ζωγραφικός πίνακας που ξεθώριασε και μας δείχνει τις από κάτω παλαιότερες, ζωγραφιές, τα παλαιότερα λόγια. Και έτσι να νέα είναι παλαιά και τα παλαιά νέα.

Δώδεκα είναι οι μνημονευόμενοι ποιητές (όσοι και οι Απόστολοι) και είκοσι τα ποιήματα, περισσότερα του ενός για μερικούς. Σονέτα, κυρίως, που άλλοτε τηρούν τον ορθόδοξο κανόνα του είδους και άλλοτε παρεκκλίνουν.

Πρώτος τη τάξει απόστολος της Ποίησης ο Διονύσιος Σολωμός, που μετοίκησε στην Κέρκυρα το 1828 και έζησε εκεί μέχρι το θάνατό του, στις 9 Φεβρουαρίου του 1857, σχεδόν τριάντα χρόνια. Ο Κοσμόπουλος συνθέτει δύο σονέτα. Το πρώτο έχει τίτλο «Ο Διονύσιος Σολωμός στην Κέρκυρα, Φεβρουάριος 1856» με μότο «In modo misto genuine» (με τρόπο μικτό αλλά νόμιμο). Σ’ αυτό  ο Σολωμός, ακριβώς έναν χρόνο πριν από το θάνατό του, μιλάει με διάμεσο τον Κοσμόπουλο, με λέξεις ιταλικές και ελληνικές. Αυτός είναι ο μικτός τρόπος, αλλά νόμιμος; Πάντως, στα  Επτάνησα ισχύει ακόμα τουλάχιστον, αυτός ο τρόπος. Κι επειδή ο Κύριος είναι κοντά, «Μαράν Αθά», ο ποιητής αισθάνεται την ψυχή του σαν την «πεταλούδα» των Ελεύθερων Πολιορκημένων του να πετά πάνω από της λίμνης τα νερά. Εκείνο που δυο φορές επαναλαμβάνεται στο ποίημα είναι η μετατροπή του μαύρου σε χαρά και ουρανό, όπως φαίνεται στους στίχους:  «τα σωθικά μου τα μαβιά όντας θα λύσω / θα στάξει μαύρη ολόχρυση χαρά» και στην τελευταία στροφή «Πίσω από την άβυσσο, στην κρυφή μου άκρη/ νύχτες που γεννούσα ασβέστη/ βάφοντας την πίσσα κι ουρανός επέστη».  Είναι το θαύμα που αναβαθμίζει τα «σωθικά» και την «πίσσα» ή αλλιώς βοηθάει το αντίγραφο να πλησιάσει την ιδέα του.

Στο δεύτερο σονέτο με τον ίδιο τίτλο αλλά χρονολογημένο ένα χρόνο μετά, 1857, έτος θανάτου του ποιητή, και με μότο «con rime obbligate» (με ομοιοκαταληξίες προσυμφωνημένες), ο Σολωμός προβαίνει σε απαρίθμηση των πικρών της ζωής – λύπες, ρίγη, πίκρα -   αλλά με τη χαρά της πληροφορίας πως «αντίκρα … έγινε κράτος το Έθνος».  «Μήγαρις» θα είχε κάτι άλλο στο νου του ο ποιητής «πάρεξ Ελευθερία και γλώσσα»; Σίγουρα όχι.  Έτσι, ικανοποιημένος από τα γεγονότα κάνει την προσευχή του, ξεπλένει «σπλάχνα του Βαγιώνε με κρασί»,  αφήνει πίσω ό,τι τον πίκρανε και τον απομόνωσε και βρίσκει την ίση αναταπόδοση: «Στον ουρανό δρεπάνισα χλωρή χαρά./Άνθη αυγερινά του μαρτυρίου οι βόγγοι». Όλα τα πικρά του βίου μεταλλάσσονται σε ουράνια ανταμοιβή. Είναι η θρησκευτική διάθεση του ενός ποιητή που, συνταυτισμένη με την ίδια διάθεση του άλλου που και οι  δύο μαζί οδηγούν σε μια δικαίωση, σε μιαν ανάσταση.

Στη συνέχεια εμφανίζεται «Ο Κώστας Κρυστάλλης Παραμονή Χριστουγέννων 2013 εν Αθήναις». Ο λόγος του ανθρώπινος και πικρός, με «καλλικέλαδα πουλιά» που «καίγονται» «στο σπήλαιο πάντα του στήθους». Η φωτιά του πυρετού τον καίει από μέσα και το κρύο τον παγώνει απέξω. Ο ποιητής, αφημένος στη φθορά του, βλέπει καθαρά το μέλλον γενέσθαι, και το δικό του και του έθνους. Διπλή φορά, διπλή φθορά. Την ώρα που ο Χριστός γεννιέται εκείνος ετοιμάζεται να μπει «στον τάφο». 1894, Αθηνάς κι Ευριπίδου γωνία θα διαστραυρωθεί με τη μοίρα του. Έτσι  «Το Χριστός Ανέστη του Κώστα Κρυστάλλη Τελευταίο Πάσχα 2014» θα έρθει με τον Απρίλη, με το άρωμα του βασιλικού και της Πασχαλιάς, που στο όμορφο σονέτο ανεβαίνει το δρόμο σαν Χριστός την Μεγάλη Εβδομάδα. Τι νόημα έχουν όμως το 2013 και 2014 στους τίτλους;

Το επόμενο ποίημα αφορά το «Δελτίον Σώματος Γεωργίου Βιζυηνού 15^η Απριλίου 1892 Δρομοκαΐτειον  Θεραπευτήριον», όπου μπήκε για να μην βγει ποτέ. Εκεί μέσα πάλεψε με τους δαίμονες του μυαλού του και την χαμένη για πάντα αγάπη του προς την όμορφη Μπετίνα. Εκεί βρίσκει τον μόνο κοινό τους δρόμο, γιατί μόνο έτσι θα μπορούσε να βρεθεί η κοινή οδός, sic itur ad astra. Πέθανε το 1896, στις 15 Απριλίου, ενώ καταφθάνει εκεί, δύο μέρες μετά,  ο «Μιχαήλ Μητσάκης εις το Δρομοκαΐτειον  Θεραπευτήριον Χειμώνας 1896», για να πεθάνει πέντε μήνες μετά, τον ίδιο χρόνο. Ο Κοσμόπουλος του συνθέτει σονέτο με ουρά, ήτοι δεκαεξάστιχο ποίημα, συμβάλλοντας ή φωτίζοντας τα «ζοφερά» που  «πνίγουν τα μυαλά» του ποιητή. Ένας ακόμα στο ίδιο θεραπευτήριο (ευφημισμός λοιπόν το «θεραπευτήριο»,  αφού όποιος μπήκε ούτε θεραπεύτηκε ούτε ζωντανός βγήκε) είναι ο Ρώμος Φιλύρας,  ο οποίος γεννήθηκε το 1888, αρρώστησε από σύφιλη και έζησε από το 1927 έως το 1942 στο θεραπευτήριο, όπου και τρελάθηκε. Στον τίτλο «Ο νόθος δεκαπεντασύλλαβος ονόματι Ρώμος Φιλύρας Δρομοκαεΐτιον θεραπευτήριον, 1934», η χρονολογία, «1934», πέρα από το Συνέδριο των  Σοβιετικών Συγγραφέων που καταδίκασε τους υπερρεαλιστές, στων οποίων τις τάξεις είχε προσχωρήσει και ο Φιλύρας, και ένα ποίημα που έγραψε  αφιερωμένο στον Ιωσήφ Στάλιν, παραμένει σκοτεινή.  Ο στίχος του Κοσμόπουλου, «δρολάπι μέσα μου ανεμοχάλαζο έχω γίνει», αποδίδει το συγκλονιστικό μαρτύριο του σώματος και του νου.

Πάντως στα 1934 συνελήφθη ο ποιητής Ιωσήφ Μάντελσταμ και οδηγήθηκε στην εξορία, στο Βορόνεζ, όπου και πέθανε το 1938. Ο τίτλος του ποιήματος, «Ο Ιωσήφ Μάντελσταμ στο Βορόνεζ Απρίλιος 1937», μοιάζει με περίληψη του βιογραφικού.  Το ποίημα είναι μετάφραση «εκ του Ρωσικού» και αποτελείται από τέσσερα δίστιχα που περιγράφουν τη δυστυχία του ποιητή.

Ακολουθούν τέσσερα ποιήματα για τον Νίκο Εγγονόπουλο, με τον γενικό τίτλο «Οκτώβριος 1985 ο Βελισάριος Αναμεσίς στους Άγρια Λυσσαγμένους». Τα ποιήματα είναι «Προσοφθάλμιο», «Rio dei Greci», «D’ ailleurs je suis poète», «Χαρτίον». Εδώ ο Κοσμόπουλος συνθέτει  Εγγονόπουλο, με εγγονοπουλικά  υλικά και μορφή. Ο Εγγονόπουλος, που άντεξε τους λυσσαγμένους Φιλιππουπολίτες και απόλαυσε από του «Έρε την κορφή» τη θέα, πέθανε τον  Οκτώβριο του 1985. Τώρα από εκεί ψηλά «βγάζει κλαργιά απ’ τη θάλασσα, ψαρεύει βουνά», «τρώει μπαρούτι», «πίνει φλόγα» στον γυάλινο κήπο που του έστησε ο ποιητής.  Ακολουθεί το «Εαρινό Μέλισμα του Δ.Π. Παπαδίτσα Απρίλιος 1987» ήτοι χρονιά θανάτου. Το «Τρίπτυχο Ανεπίδοτο και Αναστάσιμο για τον Χρήστο Μπράβο» που και αυτός «Απρίλιο 1987» έφυγε από τη ζωή.  «Ο Νίκος Καρούζος στο Νοσοκομείο Υγεία Βράδυ της 15^ης Οκτωβρίου 1990», επέζησε των πολιτικών διωγμών για να υποκύψει στις αρρώστιες. Ο «Γιάννης Ρίτσος, Ελκόμενος βράδυ της 11^ης Νοεμβρίου 1990» κατέληξε, σαν Χριστός στο Σταυρό Του, σαν την εμβληματική εικόνα της Μονεμβασιάς του και τις περιπέτειές της, μετά από πολλές περιπέτειες και ο ίδιος, που του επεφύλαξαν τα πολιτικά και η υγεία του. Τελευταίος ο «Ηλίας Λάγιος Πρωτοχρονιά του 1895 εν Αθήναις» που έφυγε πρόωρα, επίσης, και εθελουσίως στις 5 Οκτωβρίου του 2005. Το 1895 όμως;

Τι συμβαίνει λοιπόν εδώ. Τι προσπαθεί να κάνει ο Δημήτρης Κοσμόπουλος. Είναι πιστεύω εμφανές. Προσκλητήριο πεθαμένων ποιητών που αγάπησε, εικονοστάσι και αγιοποίησή τους, αφού  ο τίτλος όπως είναι γραμμένος μοιάζει με  επιτάφια στήλη, με όνομα και, συχνά, χρόνο θανάτου. Η συλλογή, επομένως, είναι ευλαβικό αφιέρωμα στους ποιητές μας που, με τον ένα ή άλλο τρόπο, έφυγαν: πικραμένοι και αδικημένοι από τη ζωή, όπως ο Σολωμός ή από τις απάνθρωπες συνθήκες εργασίας, ο Κρυστάλλης ή από ψυχικές ασθένειες ο Βιζυηνός, ο Μητσάκης, ο Φιλύρας. Άλλοι πάλι μαρτύρησαν από  καθεστώτα και αρρώστιες, ο Ιωσήφ Μάντελσταμ και  Γιάννης Ρίτσος, ή σκέτες αρρώστιες, ο Καρούζος,  άλλοι από «τους άγρια λυσσαγμένους» συνανθρώπους, ο Εγγονόπουλος, άλλος πολύ πρόωρα, ο Μπράβος και ο Λάγιος γιατί έτσι ο ίδιος θέλησε. Μια σκυταλοδρομία θανάτου, με τον ένα ποιητή να περνά τη σκυτάλη στον άλλο μέσα σε εκατόν πενήντα χρόνια, τόσοι πολλοί και, φυσικά, δεν είναι οι μόνοι, δεμένοι όλοι στο κομποσκοίνι, κάθε κόμπος και μια μνήμη, κι ένα ποίημα. Κάθε ποίημα κι ένας ποιητής που  «σκίζει του ζόφου το πανί», όπως λέει ο Σεφέρης, και ελευθερώνεται στην αιωνιότητα. Ελευθερώνεται αλλά ο ποιητής που ακολουθεί τα ίχνη και δεν ξεχνά τους «κοιμηθέντας» τους ανεβάζει ψηλά με ποίημα, άρτιο, γεμάτο από την ποιητική ουσία τους, σεμνό  στη μορφή του, μελισμένο στο λόγο του, επιμελημένο στη γλώσσα του και στην τεχνική του. Και είναι η επιλογή του σονέτου  η δέουσα λόγω της αυστηρής μορφή αλλά και του σοβαρού περιεχομένου. Σονέτο που ηχεί και υπενθυμίζει. 

Παρόμοιες απόπειρες τέτοιων πρωτότυπων μορφών αφιερώματος, ο καθένας με τον δικό του ή παραπλήσιο τρόπο, έχουν κάνει πολλοί: ο Οδυσσέας Ελύτης και σε ποιήματα και στα Ανοιχτά χαρτιά, στο δραματικό «Χρονικό μιας δεκαετίας». Ο Ανδρέας Εμπειρίκος  στο ποίημα-ποταμός «Οι Μπεάτοι ή της μη Συμμορφώσεως οι Άγιοι». Περισσότερο συγγενής φαίνεται η συλλογή του Νάσου Βαγενά Στη νήσο των μακάρων, ενώ στο ίδιο κλίμα, αν και σε δοκίμιο δοσμένη, είναι η δουλειά του Γιάννη Κουβαρά, Της μη Συμμορφώσεως οι Άγιοι.  Τέλος η Γιώτα Αργυροπούλου με τη συλλογή της Ποιητών και Αγίων Πάντων συμμερίζεται τις ίδιες διαθέσεις. 

Ο Κοσμόπουλος με την ιδιότυπη αυτή συλλογή του και την ξεχωριστή ματιά του, με σεμνότητα και αγάπη για τον κάθε  ποιητή και το έργο του, με ένα αίσθημα που δείχνει πως καθαγιάζει τον μεταστάντα, με γλώσσα και ύφος που αναδεικνύουν την ελληνική Γλώσσα, αναπτερώνει με τα σονέτα του το στίχο του, σονέτα κατά κανόνα,  δημιουργώντας τη δική του  ποίηση πάνω στην ποίηση του άλλου, με τον δικό του «τρόπο μικτό αλλά νόμιμο». Όσο για τον τίτλο της συλλογής, βέβαια, είναι προφανές. Όλα γίνονται Κατόπιν Εορτής, που είναι «μέγα αγαθό  και πρώτο».

Πρόβλημα για τον αναγνώστη παραμένουν όμως οι χρονολογίες που δεν «ταιριάζουν» στα γεγονότα. Εκείνος, πάντως, ξέρει. 

Δημήτρη Κοσμόπουλου, [ΕΠΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ]

© φωτό: Giovanni Giovannetti

Σμήνος

Το αγαπημένο του παιχνίδι ήταν να κόβει απ’ τις σελίδες των εφημερίδων σχέδια πουλιών. Μικρά και μεγαλύτερα, άλλα με τα φτερά ανοιχτά, άλλα στο κλαδί.
Ύστερα, τα τοποθετούσε σ' ένα λευκό κιβώτιο, κάτω απ’ το κρεβάτι. Τις νύχτες, όταν τα πράγματα εγκατέλειπαν το σχήμα τους, άνοιγε μ' ευλαβικές κινήσεις το κουτί, στο φως του δωματίου. Τότε, καταλάβαινε το στήθος του ν' ανοίγει σαν κλουβί, κι από μέσα να φτερουγίζουν σμήνη πουλιών, με μια σπαρταριστή χαρά. με μια χαρούμενη
οργή, απ' το παράθυρο να φεύγουν στο σκοτάδι.

Σμήνος πουλιά, κατάστικτα από γράμματα
να χάνονται στον κόσμο.


Eκάτη

Φεγγάρι σαν ημέρα,
είπε ο πατέρας μου
και γυάλισε το χρυσό του δόντι.

Έξω
Πλατάγιζαν της νύχτας τα φτερά.


Λατομείο

Eίδα τη Mάνα να πλένει πέτρες στο ποτάμι.
Aπό τα χέρια της φτερούγιζε ένα σύννεφο.
«Tην ημέρα χιονίζει ο ήλιος και τις ψύχει, θέλουνε
πλύσιμο και χάδια για να ξεψυχήσουν», είπε.
«Έπειτα θα τους δώσω το γάλα μου, και θα τις ρίξω
στο βυθό του ποταμού να τις βλέπεις».

Aδύνατο να αντιγράψω τις πέτρες
του χθεσινού ονείρου.


Όστρακο

Τριγυρνώ άσκοπα στην πέτρινη πολιτεία. Κουράστηκα να περιμένω. Σαρκοβόρα φυτά κρέμονται απ' τα παράθυρα σαν δάκρυα, πλημμυρίζουν τους δρόμους. Χιονίζει ο ήλιος ανελέητα κι όλα τα μαρμαρώνει. Δεν έμεινε κανείς. Μονάχα ο Άργος, του πατέρα το σκυλί, ξεδοντιασμένος και κουτσός, με συνοδεύει μυξοκλαίγοντας. Να φτιάξω μια σχεδία, ένα σκαρί. Ή μήπως ν' ανέβω στην κορυφή του βουνού, κι όπως μικρός ονειρευόμουνα, να πάρω ένα καλάμι ν' ακουμπήσω τον ουρανό; Aν πέθανε ο πατέρας μου, θα βρω ένα σίδερο να τον ξεθάψω.
Μικρός, όταν έβρεχε ο καιρός, έβγαινα και γινόμουν μούσκεμα κι έλεγα οι αστραπές και τα μπουμπουνητά είναι σήματα σταλμένα απ' τον πατέρα. Δεν έμεινε κανείς. Θα φύγω, να πλατύνω. H προσδοκία είναι το σπίτι και το δέντρο μου.
Oδυσσέα, ανεμογκάστρι και λυκόπιασμα. σου αφήνω τούτα τα λόγια, σε βότσαλο του Γιαλού χαραγμένα. Μπας και γυρίσεις.

Μπήκα ψυχοπαίδι στ' ουρανού το πένθος κι ησύχασα.


Αυτεπίστροφον

Έτσι. Μέρες ξεραίνονται. Και νύχτες κιτρινίζουν.
Η μουσική που σου ’λαχε φέρνει κάτι πουλιά
πνιγμένα. Κι αν στο χέρι σου ανθεί νεκρή τους η λαλιά
στο αίμα βόσκει αντίλαλος κι οι αρμοί σου βρύσες λύνουν.

Μαζεύεις χώμα στη φωνή. Πικρό νερό στα χείλη.
Με τη φρυγμένη γλώσσα σου κλέβεις μαύρη δροσιά.
Με την ανάσα που σκιρτά σαν φλόγα στο καντήλι
ποια τη χωνεύουν χώματα, ποια τη βαστούν νερά.

Τί ξεδιπλώνεις νήματα. Τί θάβεις μες στις λέξεις –
Φίδια δραπετεύουνε στ’ άπατα του χαρτιού.
Θα μείνει πέτρα ασήκωτη, το σίδερο θα δέσει
θα στάξει κόμπους η σκουριά στο λύχνο του ματιού.

(Λατομείο, 2002)


Tο άλογο

Στον Μιχάλη Γκανά

Πάλι το γνωστό άλογο, μαύρο και λαμπερό, στο μικρό πάρκο απέναντι, την ώρα που, ποιος ξέρει από ποιους συμφωνημένο, έπαψαν να περνούν, λυσσασμένα κύματα, τ’ αυτοκίνητα.
Mε κοίταξε μασώντας τα πυκνά φύλλα του μεσημεριού και ένευε με κινήματα περήφανα της κεφαλής του σαν να μου έλεγε: "Θυμάσαι;"
Tο χειρότερο είναι ότι έβλεπα μια κατακόκκινη ανοιχτή πληγή στην αριστερή του παρειά και σταγόνες αίμα να πέφτουν στο ταλαίπωρο χώμα, πάνω σε σκουπίδια και χαρτιά.
Όμως το παράπονο της υπομονής του παλληκαρίσιο, καυτό όπως η μεσημεριανή αλκή. Mασώντας αυτά τα αόρατα φύλλα, μπαίνει στον δρόμο κι αρχίζει να τον διασχίζει αποφασιστικά, την ώρα που ξεχύνεται, ουρλιάζοντας, η αύρα της αστυνομίας.
Στα μάτια του σπιθίζουν δάκρυα σκληρά, διαμάντια. Kατά τα άλλα, ανέβηκα κι εγώ στο λεωφορείο, με τον υπόλοιπο κόσμο, την ώρα που το άλογο σπάραζε κάτω απ’ τους τροχούς και με το βλέμμα έψελνε την εξόδιο ακολουθία.
Aύριο, ίσως να το προλάβω.


Αμερικανίς λοχίας στην φυλακή του Αμπού-Γράιμπ

Δεν μοιάζει ο Τίγρης με τον Μισσισιπή.
Μυρίζει φοινικόκλαρα κι αρχαίο πηλό.
Ύστερα, κάθε νύχτα πέφτουν αστερόφυλλα
απ’ το μεγάλο δέντρο τ’ ουρανού. Ρουκέτες
δεν τα πιάνουν. Στη γλώσσα που μιλώ

δεν είναι μπορετό να πω την φράση "Αμπού-Γράιμπ".
Ούτε κι ο Πρόεδρός μας, λένε, τα ’χει καταφέρει.
Κι αυτό το βράδυ ο αέρας θα φέρει
κραυγές και βογγητά σε σκηνές λάιβ,

από τις ταινίες όπου συνάμα βλέπω και πρωταγωνιστώ.
Κάποτε σε ρόλο κεντρικό. Όταν παρουσιαστώ
στην εξεταστική επιτροπή, θα αναφέρω
πως κάνω πράξη όλα τα θρίλερς που υποφέρω

Ό,τι έβλεπα από πολύ μικρή όταν έμενα μόνη
κι αργότερα με ουίσκυ, χάπια, βότκα με λεμόνι.
Θα αναφέρω επίσης ότι συμπονώ
όσους σέρνω με λουριά και ηλεκτρικά καλώδια.
Θολώνει ο νους μου που δεν γίνονται όπως κι εγώ.
Όταν τους μαστιγώνω, αιμορραγώ.

Όμως εκείνο το παιδί έμοιαζε με μένα.
Έδερνα την Μητέρα του και με κοιτούσε
όπως κοιτάζω, Μάμμυ, την φωτογραφία σου
εδώ στα ξένα.

(Πουλιά της νύχτας, 2005)