Κ. Π. Καβάφη, α. ΑΠΟΛΕΙΠΕΙΝ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΝ, β. ΟΣΟ ΜΠΟΡΕΙΣ, γ. ΟΤΑΝ ΔΙΕΓΕΙΡΟΝΤΑΙ

ΑΠΟΛΕΙΠΕΙΝ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΝ

Σαν έξαφνα, ώρα μεσάνυχτ', ακουσθεί

αόρατος θίασος να περνάμε μουσικές εξαίσιες, με φωνές -

την τύχη σου που ενδίδει πια, τα έργα σου

που απέτυχαν, τα σχέδια της ζωής σου

που βγήκαν όλα πλάνες, μη ανοφέλετα θρηνήσεις.

Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,

αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που φεύγει.

Προ πάντων να μη γελασθείς, μην πείς πως ήταν

ένα όνειρο, πως απατήθηκεν η ακοή σου·

μάταιες ελπίδες τέτοιες μην καταδεχθείς.

Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,

σαν που ταιριάζει σε που αξιώθηκες μια τέτοια πόλι,

πλησίασε σταθερά προς το παράθυρο,

κι άκουσε με συγκίνησιν, αλλ' όχι

με των δειλών τα παρακάλια και παράπονα,

ως τελευταία απόλαυσι τους ήχους,

τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου,

κι αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις.

ΟΣΟ ΜΠΟΡΕΙΣ

Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις

τούτο προσπάθησε τουλάχιστον

όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις

μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου,

μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες.

Μην την εξευτελίζεις πιαίνοντάς την,

γυρίζοντας συχνά κ' εκθέτοντάς την

στων σχέσεων και των συναναστροφών

την καθημερινή ανοησία,

ως που να γίνει σα μια ξένη φορτική.

ΟΤΑΝ ΔΙΕΓΕΙΡΟΝΤΑΙ

Προσπάθησε να τα φυλάξεις, ποιητή,

όσο κι αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται.

Του ερωτισμού σου τα οράματα.

Βάλ' τα, μισοκρυμένα, μες τες φράσεις σου.

Προσπάθησε να τα κρατήσεις, ποιητή,

όταν διεγείρονται μες το μυαλό σου

την νύχτα ή μες την λάμψι του μεσημεριού.

Διονύση Σέρρα, ΔΙΗΓΗΣΗ ή ΝΙΩΘΟΝΤΑΣ ΣΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ ΤΟΝ Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗ (12-13 Αυγούστου 2003 μ.Χ.)

Εδώ σίγα˙ κοιμώνται

των αγίων τα λείψανα

Ανδρέας Κάλβος

(Εις θάνατον, γ΄)

Ι

Τόσο λίγος λοιπόν
της ανάτασης τόπος –
και λιτές ατελείωτες
στης Λύπης τη ράχη.

Έτσι χαρά-
ζει ωραία για λύρας γραφές
του σεισμόσβηστου Χθες η επέτειος

με ανείδωτου φίλου ειδή
και Ήσκιων ηδύφωτων σάρκωση -

όλο αίμα ψυχής
γι’ άλλης Ποίησης πλάση.


ΙΙ

Μέρα συνάντησης
κι αυτή ηδονική
- της φαντασίας και του λόγου μας δώρημα –
δεν θα γραφτεί ποτέ στην Ιστορία του
(στο περιθώριό της)
ούτε στου βίου του τις έκτακτες σελίδες -

ή σε πληγής και χαρμονής Ημερολόγιο.



ΙΙΙ

Σαν εραστής πιστός
εγκάτοικος στων Ιδεών την πόλη

με αύρα φλόγας και με στάχτης φορεσιά

έφτασ’ εδώ γυρί-
ζοντας στης Μνήμης τα καντούνια
και στις στοές της αγοράς

- σε φως χαρούμενο της Ήβης -

μόνος
(και έτοιμος)
για των Ενόχων τον καιρό

προσκυνητής πρώτου κριτή
στη γειτονιά των ευκαλύπτων
και συνωδός ανάκουστος
στου Μαυσωλείου τη σιγή.



ΙV

Aθώρητος
(απ’ του Κενού τα σώματα)
στην είσοδο του ιερού

στέκει και μελετά
του Πνεύματος την όψη

κι ο νους του κάπως λησμονεί
τα καπηλειά της έκλυσης
ή της πικρής αναμονής -
τα μαγαζιά της θαλπωρής
(με πόθου άχνα στους καθρέφτες)
και τα δωμάτια της ερημιάς
με τα παράθυρα κλειστά
και της Αγάπης τα κεριά όλα λειωμένα.



V

Βαθιά ριγώντας κοινωνεί
τ’ ασώματα με την Αφή τους -

με φλέβες στήθους και ανάσας σωθικά
- μ’ Ελευθερίας σήματα
ή με μιλήματα της Τόλμης -

με βλέμματα μεθυστικά
(το μαύρο ιριδίζοντας)
και με σπορές εαρινές -
για ρίζες κρίνου κ’ έρωτα καλού
στης αντοχής τα χάσματα
ή στα χαλάσματα της ενδοχώρας.



VI

Ώρα μεσάνυχτα μετά

- σαν του ονείρου ο χορός τη Γνώση ανακαλεί
με του Θανάτου τις ωδές
ή με κινήματα του νόστου
(και με σφυγμούς που νιώθονται
σαν τη δική του στάση) -

σ’ άχτιστους κόσμους και σταθμούς
(περ’ από τείχη) ταξιδεύει -

πάντα (σαν τότε) ιαμβίζοντας
του Χρέους την τιμή
και της πορείας τη στιγμή

για το μεγάλο Ναι ή το γενναίο Όχι.

[Από την ποιητική συλλογή "Οι κήποι της απόδρασης" εκδ. Γαβριηλίδης 2007, σ. 37-40]

Δέσποινας Καποδίστρια, ΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΣΟΛΩΜΟ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΣΟΛΩΜΟΥ

[Αναδημοσίευση από τα ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΑ ΦΥΛΛΑ 27 (2007) 135-152 και σε ανάτυπο]

Ο Οργανισμός «Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων» αναγνωρίστηκε μετά τη σύστασή του από το Πρωτοδικείο Ζακύνθου με απόφαση της 21ης Απριλίου 1959 και στόχο είχε την στέγαση του Σολωμικού Αρχείου, δηλαδή των χειρογράφων του Ποιητή, πινάκων, φωτογραφιών και στεφάνων που είχαν συγκεντρωθεί από την Κεντρική Επιτροπή Εορτασμού για την Εκατονταετηρίδα του Σολωμού το 1903 και που φυλάσσονταν στην Αγγλική Τεκτονική Στοά Ζακύνθου, καθώς επίσης και την συγκέντρωση και διαφύλαξη κάθε τι σχετικού με τους επιφανείς Ζακύνθιους που ανέδειξαν με τον τρόπο τους κατά καιρούς το νησί μας. Ακολούθως, με την οικονομική αρωγή της Πανελλήνιας Νεολαίας και τη βοήθεια του Μητροπολίτη Ζακύνθου Αλεξίου Ιγγλέση[1], ο οποίος παρεχώρησε στον Οργανισμό το οικόπεδο του προσεισμικού Ναού του Παντοκράτορα[2] επετεύχθη η θεμελίωση και ανέγερση του Μουσείου. Στις 24 Αυγούστου 1966 έγινε ο εγκαινιασμός του «Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων», μετά την παραλαβή του από την Αρχαιολογική Υπηρεσία του Κράτους[3]. Το 1968 τα οστά του Διονυσίου Σολωμού[4] μεταφέρονται από την Πλατεία Αγ. Μάρκου, όπου είχαν ταφεί το 1865 μετά την μετακομιδή τους από την Κέρκυρα στην Ζάκυνθο, σε Μαυσωλείο εντός του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων μαζί με τα οστά του Ανδρέα Κάλβου.

Από τότε μέχρι σήμερα, πλήθος κόσμου όλων των εθνικοτήτων, των θρησκειών, των τάξεων και των μορφωτικών επιπέδων συρρέει διαρκώς στο Μουσείο, αποτίοντας φόρο τιμής σε όλους εκείνους που τίμησαν τον τόπο μας, καθώς «[…] εδώ είναι εθνικό προσκύνημα. […]», κατά την εύστοχη έκφραση του Καθηγητή Γεωργίου Αλεξάνδρου Μαγκάκη (13.9.86, βλ. παρακάτω). Μεταξύ των επισκεπτών ξεχωρίζει κανείς και διαπρεπείς ανθρώπους του Πνεύματος, οι οποίοι επισκέφθηκαν τους χώρους του Μουσείου και έγραψαν τις εντυπώσεις τους στο τηρούμενο βιβλίο επισκεπτών, που φέρει τον λιτό τίτλο Βιβλίο Επισκεπτών Μουσείου Σολωμού[5]. Ιεράρχες, ακαδημαϊκοί, ολυμπιονίκης, πανεπιστημιακοί, πρόεδρος Δημοκρατίας, πρωθυπουργοί, πολιτικοί, πρεσβευτές ξένων κρατών, άνθρωποι των Γραμμάτων και των Τεχνών έρχονται στο Μουσείο γι’ αυτήν την προσκυνηματικού τύπου επίσκεψη και καταγράφουν ύστερα κάποιοι από αυτούς τη συγκίνηση, τον θαυμασμό ή και τον εξαιρετικό συγκλονισμό που αισθάνθηκαν μπροστά στους Τάφους των Εθνικών Βάρδων Σολωμού και Κάλβου. Δηλώνουν, ότι η παρουσία τους στο Μουσείο είναι ιδιαίτερα σημαντική και «[…]οφείλεται πρωτίστως στην μεγάλη προσφορά του εθνικού μας ποιητού στη γλώσσα την Ελευθερία και την Πατρίδα, αλλά και στο σεβασμό που οφείλομε σ’ όλους τους επιφανείς Ζακυνθίους, μεταξύ των οποίων πρώτος ο Ανδρέας Κάλβος.» (Κωστής Στεφανόπουλος, 27.3.99, βλ. παρακάτω).

Από το πλήθος των σύντομων και σε κάθε περίπτωση θαυμαστικών γραφών τους δημοσιεύουμε εδώ τριάντα τέσσερις μόνο καταχωρήσεις[6], γραμμένες από τριάντα τρεις διακεκριμένους πνευματικούς ανθρώπους του καιρού μας, κατά τη χρονική περίοδο μιας πλήρους εικοσαετίας, δηλαδή από το 1984 έως το 2003 ή, με άλλους λόγους, από τον λογοτέχνη Τάσο Ζάππα έως τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο Α΄. Η επιλογή έγινε με βάση την αναφορά των υψηλών αυτών επισκεπτών στη «συνάντηση» και την όποια «συνομιλία» τους (άμεση ή έμμεση) με τον Διονύσιο Σολωμό, ο οποίος κοιμάται τον αιώνιο ύπνο στον τόπο εκείνον.

Τα κείμενα παρουσιάζονται παρακάτω με ημερολογιακή σειρά εγγραφής, τηρώντας την ορθογραφία των γραφέων.

Τάσος Ζάππας[7]

Γέμισα την ψυχή μου και το πνεύμα μου με όσα μοναδικά κλείνει το Μουσείο του Σολωμού και του Κάλβου. Φεύγω βαθύτατα συγκινημένος με όσα είδα και έζησα σήμερα από τις εθνικές μας ρίζες και τον πολιτισμό που δένονται με τις μεγάλες μορφές της Ζακύνθου και τον ανεπανάληπτο πολιτισμό της.
Ζάκυνθος 29.5.1984
[Υπογραφή]
(Τάσος Ζάππας)

Άννα Ψαρούδα - Μπενάκη[8]

Με ξεχωριστή συγκίνηση και υπερηφάνεια γύρισα τις αίθουσες του Μουσείου και αισθάνθηκα τιμημένη από την φιλόφρονα ξενάγηση. Τέτοιες μνήμες στηρίζουν την εθνική μας υπόσταση και μας δένουν με τις ρίζες του τόπου μας.
Ζάκυνθος 14.6.1984
[Υπογραφή]
Α. ΨΑΡΟΥΔΑ-ΜΠΕΝΑΚΗ
Βουλευτής Επικρατείας ΝΔ
Καθηγήτρια Παν/μιου

Εύα Κοταμανίδου[9]

Με συγκίνηση βρίσκεται κανείς ανάμεσα στις ιστορικές μνήμες της Ζακύνθου. Ανθρώπων που λάμπρυναν τα γράμματα και τις τέχνες. Είμαι ευτυχής που τις έζησα για λίγες στιγμές.
23.7.1984 Εύα Κοταμανίδου

Π. Δ. Μαστροδημήτρης[10]

Προεκτείνοντας την διδασκαλία της ποίησης του Σολωμού (στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών) ζήσαμε από κοντά την γοητεία των χειρογράφων του μεγάλου Επτανήσιου ποιητή. Αυτό ήταν μια ξεχωριστή ευτυχία για όλους μας: τους Δ ετεις του Τμήματος Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του πανεπιστημιακού έτους 1984-1985 και τον δάσκαλό τους, καθηγητή Π. Δ. Μαστροδημήτρη.
Ζάκυνθος, 20 Δεκεμβρίου 1984
Π. Δ. Μαστροδημήτρης

Τατιάνα Γκρίτση - Milliex[11]

Τόση η συγκίνηση που δεν υπάρχουν λόγια να την πεις…
Τατιάνα Γκρίτση-Milliex 25.6.85

Roger Milliex[12]

Συγκλονιστική η επίσκεψη τούτου του Μουσείου για όποιο[ν] αγαπάει το Νέο Ελληνισμό και το δημιουργικό της πνεύμα μέσα από τον προνομιούχο Επτανησιακό πολιτισμό.
Roger Milliex
28.6.85

Διονύσης Α. Ζήβας[13]

Με ιδιαίτερη συγκίνηση ξαναβλέπω τις αίθουσες του Μουσείου, τα νέα εκθέματα και την συνεχή προσπάθεια που με τόση αγάπη συντελεί στην ανάπτυξή του. Εντυπωσιάστηκα άλλη μία φορά και εγκάρδια συγχαίρω τη Διοίκηση του Μουσείου και εύχομαι για την συνέχιση του ωραίου αγώνα τους.
[Υπογραφή]
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Α. ΖΗΒΑΣ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ε[ΘΝΙΚΟΥ] Μ[ΕΤΣΟΒΙΟΥ] ΠΟΛΥΤ[ΕΧΝΕΙΟΥ]
13.9.85

Γιάννης Πυργιωτάκης[14]

Συγκινημένος από τις ομορφιές και τις χάρες του μυροβόλου Ζακυνθινού νησιού περπάτησα στο Μουσείο αυτό τον δρόμο της ιστορίας του, που τόσο επηρέασε την ευρύτερη ελληνική ιστορία και συνέβαλε στην διαμόρφωσή της.
Δρ. Γιάννης Πυργιωτάκης
Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης
13 Απριλίου 1986

Δημήτρης Λιαντίνης[15]

Τόπος ιερός και γη αγία
Λιαντίνης
20 Απρίλη 1986

Γεώργιος Αλέξανδρος Μαγκάκης[16]

Με βαθιά συγκίνηση βρέθηκα ξανά σ’ αυτό το Μουσείο που αναφέρεται στη μεγάλη προσφορά της Ζακύνθου σ’ ολόκληρο τον Ελληνισμό. Εδώ είναι εθνικό προσκύνημα.
Με εθνική ευγνωμοσύνη
13 Σεπτ[εμβρίου 19]86 Γ. Α. Μαγκάκης

Νίκη Γουλανδρή[17]

Με σεβασμό και βαθιά συγκίνηση.
Νίκη Αγγ. Γουλανδρή
6 Ιουνίου 1987

Αναστασία Δανάη Λαζαρίδου[18]

Με την ευχή να συνεχιστεί το αξιόλογο τούτο έργο του Μουσείου, διατηρώντας ζωντανή τη Μνήμη, και τη σπουδή της. Ευχαριστώ όσους κοπιάζουν για την τωρινή προσφορά.
26.1.1988 Αναστασία Δανάη Λαζαρίδου
Φιλόλογος (Παν[επιστή]μιο Γενεύης)

Ελένη Τσαντσάνογλου[19] – Κατερίνα Τικτοπούλου[20]

Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Δεμέτη, που με τόση φροντίδα φυλάγει τους θησαυρούς του Μουσείου αυτού, για τη βοήθεια και τη φιλόξενη συμπαράσταση που μας πρόσφερε στη μελέτη των χειρογράφων του Σολωμού.
4.7.1989 Ελένη Τσαντσάνογλου
Κατερίνα Τικτοπούλου

Δημήτρης Σγούρος[21]

Αποτίω φόρο τιμής εις τον εθνικόν μας ποιητή Σολωμό.
28.8.89
Δημήτρης Σγούρος

Ερατοσθένης Καψωμένος[22]

«Όμορφος κόσμος, ηθικός αγγελικά πλασμένος»
Με την ευγνωμοσύνη μου.
21.5.1991 [Υπογραφή]
Καθηγητής Ερατοσθένης ΚΑΨΩΜΕΝΟΣ

Μαρία Πολίτη[23]

21.10.1991
Με ανείπωτη συγκίνηση φεύγω από το Μουσείο του ποιητή, για τον οποίο εργάστηκα, όπως και ο πατέρας μου Λίνος Πολίτης, που τόσο είχε δεθεί με το έργο του ποιητή.
Θερμότατα συγχαρητήρια σε όσους συμβάλλουν στη διατήρηση της μνήμης.
Μαρία Πολίτη

Δ. Ν. Μαρωνίτης[24]

Μεράκι και φροντίδα σε τούτο το μουσείο, που σε κάνουν να βλέπεις, να στοχάζεσαι και να σωπαίνεις. Μακάριοι όσοι έχουν άμεση σχέση με το νησί του Κάλβου και του Σολωμού, και ξέρουν από μάνα και πατέρα όσα βλέπουν.
19 Ιουλίου 1993 Δ. Ν. Μαρωνίτης

Τηλέμαχος Χυτήρης[25]

Προσκύνημα στο[ν] τάφο των Ποιητών Σολωμού και Κάλβου. Ό,τι συμβολίζει την Νέα Ελλάδα, το πνεύμα, η ευαισθησία, το τάλαντο, η αγάπη στην ελευθερία.
Ευχαριστώ για την φιλοξενία, στον ιερό αυτό τόπο.
[Υπογραφή] ΤΗΛΕΜΑΧΟΣ ΧΥΤΗΡΗΣ
21.5.95
Επέτειος Ένωσης

Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος[26]

Περιήλθομεν το Μουσείον Σολωμού και άλλων Επιφανών Ζακυνθίων και εντυπωσιάσθημεν από την έκθεσιν, τόσον δια τον πλούτον της όσον και δια την θαυμασίαν τοποθέτησιν των εκθεμάτων. Συγχαίρομεν τους υπευθύνους, τους οργανωτές αλλά και τον ξεναγόν Ιωάννην Δεμέτην, ο οποίος μας ανέλυσε πολύ λεπτομερώς και επιτυχώς τόσον από ιστορικής απόψεως όσον και από απόψεως και τρόπου εκθέσεως των πλουσίων όντως εκθεμάτων. Εκφράζομεν μετά των συγχαρητηρίων και τας ευχαριστίας ημών και τας ευχάς ημών.
Τη 7η Νοεμβρίου 1995 + Ο Κύπρου Χρυσόστομος

Αδαμάντιος Πεπελάσης[27]

Το ίδιο πάντοτε ρίγος˙ κι ο πόνος για τον υπερήφανο τόπο.
Αδαμάντιος Πεπελάσης 25.5.1996

Ζήσιμος Συνοδινός[28]

Έζησα την μεγάλη και πλούσια ιστορία του όμορφου Τζάντε, μέσα σε θησαυρούς που φυλάνε την ψυχή και το πνεύμα του Φιόρου του Λεβάντε, στο χώρο που τόσο ευλαβικά συντηρούν σήμερα, μια χούφτα δυστυχώς, άνθρωποι. Τους ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου.
30.6.1996
[Υπογραφή] Ζ. Συνοδινός

Νανώ Χατζιδάκι[29]

Εύγε! για τα κειμήλια που ευλαβικά φυλάτε. Ευχή να κρατηθεί η ζεστασιά του Μουσείου σας.
3.8.1996
Νανώ Χατζιδάκι

Ιωάννης Μελισσανίδης[30]

26.8.96
-Ό,τι να γράψει κάποιος σε τούτες τις ταπεινές φυλλάδες για ιερά τέρατα, της εμβέλειας ενός Σολωμού ή του Κάλβου, θα φανεί υπερβολικά φτωχό και άνευ ουσίας. Περιορίζομαι σ’ ένα εγκάρδιο και δυνατόφωτο «ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ» που χαμηλόφωνα ψελλίζει η καρδιά μου.
[Υπογραφή] Ιωάννης Μελισσανίδης
«Χρυσός Ολυμπιονίκης»

Πέτρος Ζουμπουλάκης[31]

28.12.96
Ακόμη μια επίσκεψη – προσκύνημα στο λαμπρό μικρό μα τόσο πολύτιμο αυτό Μουσείο. Θα ’ταν ευχής έργο να επεκταθή και να διευρυνθή. Να αναπνεύσουν τα σπάνια εκθέματα.
Με χαρά και ευγνωμοσύνη
Πέτρος ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ
Ζωγράφος

Κωστής Στεφανόπουλος[32]

Αυτή την λαμπρή ημέρα της επετείου της Ενώσεως των Ιονίων Νήσων με την Μητέρα Πατρίδα, κατέθεσα εκ μέρους του Ελληνικού Έθνους στέφανον τιμής και δόξης στους τάφους των δύο μεγάλων τέκνων της Ζακύνθου των δύο Εθνικών ποιητών Κάλβου και Σολωμού.
21.5.1997
Κ. Στεφανόπουλος

Κική Δημουλά[33]

Μακάρι η επίσκεψη μου εδώ, να μου έδινε ίχνος δόξας απ’ αυτήν του Δ. Σολωμού, ίχνος της αθανασίας του, παρμένο από το άδειο σιωπηλό μελανοδοχείο του.
20.7.97
Κ[ική Δημουλά]

Κωστής Στεφανόπουλος[34]

Η παρουσία μου στα εγκαίνια της νέας πτέρυγας του Μουσείου Διονυσίου Σολωμού και επιφανών Ζακυνθίων οφείλεται πρωτίστως στην μεγάλη προσφορά του εθνικού μας ποιητού στη γλώσσα την Ελευθερία και την Πατρίδα, αλλά και στο σεβασμό που οφείλομε σ’ όλους τους επιφανείς Ζακυνθίους, μεταξύ των οποίων πρώτος ο Ανδρέας Κάλβος.
27 Μαρτίου 1999
Κ. Στεφανόπουλος

Πόπη Ζώρα[35]

Το χάσμα π’ άνοιξε ο σεισμός καλύφθηκε απ’ τη Ζακυνθινή αγάπη.
27.3.1998 [εννοείται 1999]
Π. Ζώρα

Ευάγγελος Μουτσόπουλος[36]

Με συγκίνηση βρίσκομαι αντιμέτωπος προς τα όλως εθνικής σπουδαιότητος εκθέματα του Μουσείου, και μ’ ευγνωμοσύνην στρέφω τους οφθαλμούς μου προς ό,τι αυτά συμβολίζουν. Η Ζάκυνθος μ’ έχει συνεπάρει και η επίσκεψή μου αυτή είναι όψιμη μεν, αλλά μονάχα η πρώτη.
Ε. Μουτσόπουλος 29.10.99

Κάρολος Καριοφύλης Μητσάκης[37]

Θερμά συγχαρητήρια για το θαυμάσιο Μουσείο. Εύχομαι να συνεχίσετε το πολύτιμο έργο σας. Πράγματι δικαιούσθε να είστε υπερήφανοι γι’ αυτό.
Κ. Κ. Μητσάκης
31.3.2000

Άννα Ψαρούδα – Μπενάκη[38]

Έπειτα από 17 χρόνια ξαναεπισκέπτομαι το Μουσείο και ευχαριστώ το Θεό που με αξίωσε να ξαναδοκιμάσω την ίδια συγκίνηση, όπως το 1984. Είναι μεγάλη η ψυχική ικανοποίηση και υπερηφάνεια όλων μας για την πρόοδο που έχει σημειωθεί και αξίζουν τιμή και συγχαρητήρια στους Ζακυνθινούς και όσους έχουν συμβάλει στην ανασυγκρότηση του Μουσείου.
11.3.2001 [Υπογραφή]
Α. ΜΠΕΝΑΚΗ-ΨΑΡΟΥΔΑ
Αντιπρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων

Απόστολος Κακλαμάνης[39]

Δεν αξίζουν απλώς συγχαρητήρια στους πρωτεργάτες και συνεχιστές του εθνικού έργου που επιτελεί αυτό το μουσείο. Αξίζουν το θαυμασμό, την ευγνωμοσύνη και κάθε μορφής βοήθεια για να πραγματοποιηθεί το μεγάλο όραμά τους.
Απ. Κακλαμάνης
5.1.02

Παναγιώτης Βοκοτόπουλος[40]

Ως παλαιός προϊστάμενος της Ε΄ Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων (Ιωαννίνων), υπό την οποία υπήγετο το Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, χαίρω πάρα πολύ για την επέκταση και την λαμπρή εξέλιξη που είχε τα τελευταία χρόνια. Θερμότατα συγχαρητήρια!
17.03.2002 Π. Βοκοτόπουλος
Ακαδημαϊκός

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος Α΄[41]

Υπερήφανοι και ημείς ως επίτιμος δημότης Ζακύνθου επεσκέφθημεν σήμερον το Μουσείον των Επιφανών ανδρών αυτής και ηυχήθημεν υπέρ αιωνίας μνήμης αυτών και αναδείξεως από Θεού πολλών αξίων συνεχιστών του μεγαλοπνόου αυτών έργου υπέρ της Νήσου και υπέρ του πολιτισμού γενικώτερον.
Διάπυρος προς Θεόν ευχέτης
+ Ο Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος
,βγ΄ Αυγούστου κγ΄.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Πρωτοπρεσβυτέρου Παναγιώτη Καποδίστρια, «Ο Μητροπολίτης Ζακύνθου Αλέξιος Ιγγλέσης ο από Ευρίπου (1911-1966)», Ημερολόγιον 1996 Ιεράς Μητροπόλεως Ζακύνθου, σ. 7-29.
[2] Για τον ιστορικό αυτό Ναό, βλ. Ντίνου Κονόμου, Εκκλησίες και Μοναστήρια στη Ζάκυνθο, Αθήνα 1967, σ. 127 εξ.
[3] Βλ. σχετικά, [Διονυσίου Αλεξ. Ρώμα], Λόγος Διονυσίου Αλεξ. Ρώμα, Προέδρου της Διοικούσης Επιτροπής, κατά την τελετήν των εγκαινίων του Μουσείου την 24ην Αυγούστου 1966, εκδ. Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, Ζάκυνθος 1966.
[4] Βλ. σχετικά, α) Διονύση Σέρρα, «Ένα κείμενο του Ν. Γρυπάρη για τον τάφο του Διον. Σολωμού», Επτανησιακά Φύλλα 19 (1998) 176-180 και β) Γιάννη Δεμέτη, «Ο νόστος του Διονυσίου Σολωμού», ό.π., 20 (1999-2000) 373-394.
[5] Πρόκειται για ένα χειροποίητο, δερματόδετο και πολύφυλλο βιβλίο διαστάσεων 25 x 35 εκ., χωρίς ακόμη σελιδαρίθμηση. Στο βιβλίο καταγράφονται οι εντυπώσεις των επισκεπτών από το 1984 έως σήμερα.
[6] Οφείλονται ευχαριστίες στο Διοικητικό Συμβούλιο του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων για την, κατόπιν σχετικής αιτήσεως μας, άδεια φωτογράφησης και δημοσίευσης των υπό παρουσίαση γραφών από το Βιβλίο Επισκεπτών Μουσείου Σολωμού. Ακόμα, ευχαριστούμε θερμά την κ. Κατερίνα Δεμέτη, αρχαιολόγο και Διευθύντρια του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων για την πρόθυμη βοήθειά της.
[7] Διηγηματογράφος και συγγραφέας ταξιδιωτικών βιβλίων (1902-1988).
[8] Καθηγήτρια (γεν. 1934) Ποινικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει διατελέσει Υπουργός Πολιτισμού και Δικαιοσύνης και από το 2004 μέχρι σήμερα Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων.
[9] Διεθνώς καταξιωμένη ηθοποιός.
[10] Καθηγητής (γεν. 1934) Νεότερης Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (1981), μελετητής της μεσαιωνικής, μεταβυζαντινής και νέας ελληνικής γραμματείας. Για το έργο του Πέντε δοκίμια για τη νεοελληνική πεζογραφία (1987, β΄ εκδ. διορθ. 1989) τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών (1989).
[11] Πεζογράφος της Α΄ Μεταπολεμικής γενιάς και μεταφράστρια (1920-2005). Βλ. σχετικά, «Αφιέρωμα στους Μιλλιέξ», Τομές τ. 12-13, Μάιος-Ιούνιος 1977.
[12] Για τον Γάλλο νεοελληνιστή Roger Milliex (1913-2006), βλ. α) ό.π. και β) Μιχάλη Σταφυλά, «Μιλλιέξ – Μιραμπέλ – Πιέρ Βιντάλ – Νακέ. Εραστές της Ελλάδας», Πνευματική Ζωή 171 (2006) 595 εξ. Πρβλ. Δέσποινας Καποδίστρια, «Γάλλοι Ελληνιστές και ο Λεωνίδας Χ. Ζώης (Άγνωστη Αλληλογραφία)», Επτανησιακά Φύλλα 26 (2006) 441 εξ και 454-457.
[13] Αρχιτέκτων, Ομότιμος Καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Γεννήθηκε στή Ζάκυνθο το 1928. Κορυφαίο έργο του «Η αρχιτεκτονική της Ζακύνθου», 1970.
[14] Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης.
[15] Παρωνύμιο του Δημ. Νικολακάκου (γεν. 1942-χάθηκε το 1998). Καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, δίδαξε Παιδαγωγικά θέματα με εκτενείς μελέτες στη φιλοσοφία της αγωγής και τη μεθοδολογία της διδασκαλίας. Βλ. επιλεκτικά, α) Διονύση Σέρρα, «Συναντώντας τον Δημήτρη Λιαντίνη», Επτανησιακά Φύλλα 19 (1998) 250-260, β) π. Παναγιώτη Καποδίστρια, «Λαθραίος», ό.π., σ. 249 και γ) Δημήτρη Λιαντίνη, «Ο Σολωμός ως Σωτήρας του Μύθου του ’21», ό.π., σ. 231-247.
[16] Ομότιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Γεννήθηκε το 1922. Έχει διατελέσει Υπουργός Δημοσίων Έργων, Δικαιοσύνης, Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και Αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών.
[17] Ιδρύτρια (γεν. 1925) μαζί με τον σύζυγό της Άγγελο Γουλανδρή του Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας (1964). Έχει διατελέσει Υφυπουργός Κοινωνικών Υπηρεσιών (1974-1975). Έχει τιμηθεί ως Επίτιμη Διδάκτωρ Α.Π.Θ. και ως Γυναίκα της Ευρώπης για το 1991. Η Ακαδημία Αθηνών της απένειμε τιμητική διάκριση, ενώ της έχει απονεμηθεί το παράσημο της Λεγεώνος της Τιμής και η Γαλλική Ακαδημία Ηθικών και Πολιτικών Επιστημών την εξέλεξε ως αντεπιστέλλον μέλος της.
[18] Δε βρέθηκαν περισσότερα βιογραφικά.
[19] Σολωμίστρια και καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (;-1995). Από το εκδεδομένο σημοντικότατο έργο της αξίζει να μνημονευθεί το, Διονυσίου Σολωμού, Η Γυναίκα της Ζάκυθος Όραμα του Διονυσίου Ιερομονάχου Εγκατοίκου εις ξωκλήσι Ζακύνθου, εκδ. Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης, Ηράκλειον 1991.
[20] Φιλόλογος, μελετήτρια του σολωμικού έργου.
[21] Πιανίστας, του οποίου η διεθνής αναγνώριση έχει ξεκινήσει από την ηλικία των ένδεκα ετών (γεν. 1969). Έχει τιμηθεί με το Βραβείο Χρήστου Μοτσενίγου της Ακαδημίας Αθηνών (1982) και με το διεθνές Βραβείο Λεονάρντο ντα Βίντσι (1983).
[22] Καθηγητής Τμήματος Φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Γεννήθηκε το 1938. Από τα σολωμικά του, βλ. Ο Σολωμός και η Ελληνική πολιτισμική παράδοση (Ερμηνευτική Μελέτη), εκδ. Βουλής των Ελλήνων, Αθήνα 1998 και Διονυσίου Σολωμού Ανθολόγιο θεμάτων της σολωμικής ποίησης, εκδ. ό.π., Αθήνα ό.π.
[23] Παλαιογράφος, κόρη του σολωμιστή Λίνου Πολίτη.
[24] Καθηγητής (γεν. στην Θεσσαλονίκη το 1929) της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1975), κριτικός της λογοτεχνίας και μεταφραστής.
[25] Βουλευτής και ποιητής της Γενιάς του ’70 (γεν. 1945). Διετέλεσε Υφυπουργός Προεδρίας και Τύπου και Μ.Μ.Ε.
[26] Αρχιεπίσκοπος Κύπρου (γεν. 1927) από το 1977 έως το 2005.
[27] Καθηγητής (γεν. 1922) Οικονομικών στα Πανεπιστήμια της Νέας Υόρκης, της Καλιφόρνιας και της Βιρτζίνια. Διοικητής της Εμπορικής και της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος. Πρόεδρος του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού και Γενικός Διευθυντής του Ιδρύματος Μελετών Λαμπράκη.
[28] Ιστορικός, Αρχειονόμος (γεν. 1958).
[29] Καθηγήτρια Βυζαντινής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
[30] Χρυσός Ολυμπιονίκης (γεν. 1977) της ενόργανης γυμναστικής στους Ολυμπιακούς αγώνες της Ατλάντας το 1996.
[31] Ζωγράφος και σκηνογράφος (γεν. 1937).
[32] Γεννήθηκε στην Πάτρα το 1926. Διετέλεσε Υπουργός Εσωτερικών, Κοινωνικών Υπηρεσιών και Προεδρίας Κυβερνήσεως καθώς και πρόεδρος του κόμματος της Δημοκρατικής Ανανέωσης. Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας κατά την περίοδο 1995-2005.
[33] Ποιήτρια της μεταπολεμικής περιόδου (γεν. στην Αθήνα το 1931). Ως επιστέγασμα της ποιητικής της προσφοράς η Ακαδημία Αθηνών την εξέλεξε μέλος της το 2002 στην Τάξη των Γραμμάτων και των Τεχνών.
[34] Βλ. παραπάνω.
[35] Λαογράφος και επίτιμη Διευθύντρια του Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης (γεν. 1924).
[36] Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1930. Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών (1977), μέλος της Ακαδημίας Αθηνών (1984) και επίτιμο μέλος της Ρουμανικής Ακαδημίας (13.10.2006).
[37] Καθηγητής (γεν. 1932) Βυζαντινής και Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, κατόπιν Καθηγητής της Νέας Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (1972) και στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1978). Εσχάτως, δώρισε στην Βιβλιοθήκη του Μουσείου Σολωμού περί τις 30.000 τίτλους βιβλίων.
[38] Βλ. παραπάνω.
[39] Γεννήθηκε στην Λευκάδα το 1936. Κατά την περίοδο 1981-1990, διετέλεσε Υπουργός Εργασίας, Παιδείας, Δικαιοσύνης, Προεδρίας και Υγείας. Κατά την περίοδο 1993-2004, διετέλεσε Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων.
[40] Ομότιμος Καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1930. Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών (2000) και ξένος εταίρος της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών. Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών για το 2007.
[41] Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως και Οικουμενικός Πατριάρχης από το 1991 (γεννήθηκε στην Ίμβρο το 1940). Διδάκτωρ Κανονικού Δικαίου του Γρηγοριανού Πανεπιστημίου της Ρώμης, έχει τιμηθεί με την διάκριση του Επιτίμου Διδάκτορα από τα μεγαλύτερα Πανεπιστήμια παγκοσμίως.

Οδυσσέα Ελύτη, ΤΟ ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ

Θα πενθώ πάντα - μ’ ακούς; - για σένα,
μόνος, στον Παράδεισο

Ι

Θα γυρίσει αλλού τις χαρακιές
Της παλάμης, η Μοίρα, σαν κλειδούχος
Μια στιγμή θα συγκατατεθεί ο Καιρός

Πώς αλλιώς, αφού αγαπιούνται οι άνθρωποι

Θα παραστήσει ο ουρανός τα σωθικά μας
Καί θα χτυπήσει τον κόσμο η αθωότητα
Με το δριμύ του μαύρου του θανάτου.


ΙΙ

Πενθώ τον ήλιο καί πενθώ τα χρόνια που έρχονται
Χωρίς εμάς καί τραγουδώ τ’ άλλα πού πέρασαν
Εάν είναι αλήθεια

Μιλημένα τα σώματα καί οι βάρκες πού έκρουζαν γλυκά
Οι κιθάρες πού αναβόσβησαν κάτω από τα νερά
Τα "πίστεψέ με" και τα "μη"
Μια στον αέρα μια στη μουσική

Τα δυο μικρά ζώα, τα χέρια μας
Ποy γύρευαν ν’ ανέβουνε κρυφά το ένα στο άλλο
Η γλάστρα με το δροσαχί στις ανοιχτές αυλόπορτες
Καί τα κομμάτια οι θάλασσες πού ερχόντουσαν μαζί
Πάνω απ’ τις ξερολιθιές, πίσω απ’ τούς φράχτες
Την ανεμώνα πού κάθισε στο χέρι σου
Κι έτρεμες τρεις φορές το μοβ τρεις μέρες πάνω από τούς καταρράχτες

Εάν αυτά είναι αλήθεια τραγουδώ
Το ξύλινο δοκάρι καί το τετράγωνο φαντό
Στον τοίχο με τη Γοργόνα με τα ξέπλεκα μαλλιά
Τη γάτα πού μάς κοίταξε μέσα στα σκοτεινά
Παιδί με το λιβάνι και με τον κόκκινο σταυρό
Την ώρα πού βραδιάζει στων βράχων το απλησίαστο
Πενθώ το ρούχο πού άγγιξα καί μού ήρθε ο κόσμος.


ΙΙΙ

Έτσι μιλώ για σένα καί για μένα

Επειδή σ’ αγαπώ καί στην αγάπη ξέρω
Να μπαίνω σαν Πανσέληνος
Από παντού, για το μικρό το πόδι σου μες στ’ αχανή σεντόνια
Να μαδάω γιασεμιά κι έχω τη δύναμη
Αποκοιμισμένη, να φυσώ να σε πηγαίνω
Μες από φεγγερά περάσματα καί κρυφές τής θάλασσας στοές
Υπνωτισμένα δέντρα με αράχνες πού ασημίζουνε

Ακουστά σ’ έχουν τα κύματα
Πώς χαϊδεύεις, πώς φιλάς
Πώς λες ψιθυριστά το "τι" και το "ε"
Τριγύρω στο λαιμό στον όρμο
Πάντα εμείς το φως κι η σκιά

Πάντα εσύ τ’ αστεράκι καί πάντα εγώ το σκοτεινό πλεούμενο
Πάντα εσύ το λιμάνι κι εγώ το φανάρι το δεξιά
Το βρεγμένο μουράγιο καί η λάμψη επάνω στα κουπιά
Ψηλά στο σπίτι με τις κληματίδες
Τα δετά τριαντάφυλλα, και το νερό πού κρυώνει
Πάντα εσύ το πέτρινο άγαλμα καί πάντα εγώ η σκιά πού μεγαλώνει
Το γερτό παντζούρι εσύ, ο αέρας πού το ανοίγει εγώ
Επειδή σ’ αγαπώ καί σ’ αγαπώ
Πάντα εσύ το νόμισμα καί εγώ η λατρεία πού το εξαργυρώνει:


Τόσο η νύχτα, τόσο η βοή στον άνεμο
Τόσο η στάλα στον αέρα, τόσο η σιγαλιά
Τριγύρω η θάλασσα η δεσποτική
Καμάρα τ’ ουρανού με τ’ άστρα
Τόσο η ελάχιστη σου αναπνοή

Πού πια δεν έχω τίποτε άλλο
Μεσ’ στους τέσσερις τοίχους, το ταβάνι, το πάτωμα
Να φωνάζω από σένα καί να με χτυπά η φωνή μου
Να μυρίζω από σένα καί ν’ αγριεύουν οι άνθρωποι
Επειδή το αδοκίμαστο καί το απ’ αλλού φερμένο
Δεν τ’ αντέχουν οι άνθρωποι κι είναι νωρίς, μ’ ακούς
Είναι νωρίς ακόμη μεσ’ στον κόσμο αυτόν αγάπη μου

Να μιλώ για σένα και για μένα.


ΙV

Είναι νωρίς ακόμη μεσ’ στον κόσμο αυτόν, μ’ ακούς
Δεν έχουν εξημερωθεί τα τέρατα μ’ ακούς
Το χαμένο μου το αίμα καί το μυτερό, μ’ ακούς
Μαχαίρι
Σαν κριάρι πού τρέχει μέσ’ στους ουρανούς
Καί των άστρων τούς κλώνους τσακίζει, μ’ ακούς
Είμ’ εγώ, μ’ ακούς
Σ’ αγαπώ, μ’ ακούς
Σε κρατώ καί σε πάω καί σου φορώ
Το λευκό νυφικό τής Οφηλίας, μ’ ακούς
Πού μ’ αφήνεις, πού πάς και ποιος, μ’ ακούς

Σου κρατεί το χέρι πάνω απ’ τούς κατακλυσμούς

Οι πελώριες λιάνες καί των ηφαιστείων οι λάβες
Θα ’ρθει μέρα, μ’ ακούς
Να μάς θάψουν κι οι χιλιάδες ύστερα χρόνοι
Λαμπερά θα μάς κάνουν πετρώματα, μ’ ακούς
Να γυαλίσει επάνω τούς η απονιά, ν’ ακούς
Των ανθρώπων
Και χιλιάδες κομμάτια να μάς ρίξει
Στα νερά ένα-ένα, μ’ ακούς
Τα πικρά μου βότσαλα μετρώ, μ’ ακούς
Κι είναι ο χρόνος μια μεγάλη εκκλησία, μ’ ακούς
Όπου κάποτε οι φιγούρες μ’ ακούς
Των Αγίων
Βγάζουν δάκρυ αληθινό, μ’ ακούς
Οι καμπάνες ανοίγουν αψηλά, μ’ ακούς
Ένα πέρασμα βαθύ να περάσω
Περιμένουν οι άγγελοι με κεριά καί νεκρώσιμους ψαλμούς
Πουθενά δεν πάω, μ’ ακούς
Ή κανείς ή κι οι δύο μαζί, μ’ ακούς

Το λουλούδι αυτό τής καταιγίδας καί μ’ ακούς
Της αγάπης
Μια για πάντα το κόψαμε
Καί δεν γίνεται ν’ ανθίσει αλλιώς, μ’ ακούς
Σ’ άλλη γη, σ’ άλλο αστέρι, μ’ ακούς
Δεν υπάρχει το χώμα δεν υπάρχει ο αέρας
Πού αγγίξαμε, ο ίδιος, μ’ ακούς

Καί κανείς κηπουρός δεν ευτύχησε σ’ άλλους καιρούς

Από τόσον χειμώνα κι από τόσους βοριάδες, μ’ ακούς
Να τινάξει λουλούδι, μόνο εμείς, μ’ ακούς
Μέσ’ στη μέση τής θάλασσας
Από το μόνο θέλημα τής αγάπης, μ’ ακούς
Ανεβάσαμε ολόκληρο νησί, μ’ ακούς
Με σπηλιές καί με κάβους κι ανθισμένους γκρεμούς
Άκου, άκου
Ποιος μιλεί στα νερά καί ποιος κλαίει - ακούς;
Ποιος γυρεύει τον άλλο, ποιος φωνάζει – ακούς;
Είμ’ εγώ πού φωνάζω κι είμ’ εγώ πού κλαίω, μ’ ακούς
Σ’ αγαπώ, σ’ αγαπώ, μ’ ακούς.


V

Για σένα έχω μιλήσει σε καιρούς παλιούς
Με σοφές παραμάνες καί μ’ αντάρτες απόμαχους
Από τι νά ’ναι πού έχεις τη θλίψη του αγριμιού
Την ανταύγεια στο μέτωπο του νερού του τρεμάμενου
Καί γιατί, λέει, να μέλει κοντά σου νά ’ρθω
Που δεν θέλω αγάπη αλλά θέλω τον άνεμο
Αλλά θέλω της ξέσκεπης όρθιας θάλασσας τον καλπασμό

Καί για σένα κανείς δεν είχε ακούσει
Για σένα ούτε το δίκταμο ούτε το μανιτάρι
Στα μέρη τ’ αψηλά της Κρήτης τίποτα
Για σένα μόνο δέχτηκε ο Θεός να μου οδηγεί το χέρι

Πιο δω, πιο κει, προσεχτικά σ’ όλο το γύρο
Του γιαλού του προσώπου, τούς κόλπους, τα μαλλιά
Στο λόφο κυματίζοντας αριστερά

Το σώμα σου στη στάση του πεύκου του μοναχικού
Μάτια της περηφάνειας καί του διάφανου
Βυθού, μέσα στο σπίτι με το σκρίνιο το παλιό
Τις κίτρινες νταντέλες καί το κυπαρισσόξυλο
Μόνος να περιμένω που θα πρωτοφανείς
Ψηλά στο δώμα ή πίσω στις πλάκες της αυλής
Με τ’ άλογο του Αγίου καί το αυγό της Ανάστασης

Σαν από μια τοιχογραφία καταστραμμένη
Μεγάλη όσο σε θέλησε η μικρή ζωή
Να χωράς στο κεράκι τη στεντόρεια λάμψη την ηφαιστειακή

Που κανείς να μην έχει δει καί ακούσει
Τίποτα μέσ’ στις ερημιές τα ερειπωμένα σπίτια
Ούτε ο θαμμένος πρόγονος άκρη-άκρη στον αυλόγυρο
Για σένα, ούτε η γερόντισσα μ’ όλα της τα βοτάνια

Για σένα μόνο εγώ, μπορεί, και η μουσική
Που διώχνω μέσα μου αλλ’ αυτή γυρίζει δυνατότερη
Για σένα το ασχημάτιστο στήθος των δώδεκα χρονώ
Το στραμμένο στο μέλλον με τον κρατήρα κόκκινο
Για σένα σαν καρφίτσα η μυρωδιά η πικρή
Που βρίσκει μέσ’ στο σώμα καί που τρυπάει τη θύμηση
Καί να το χώμα, να τα περιστέρια, να η αρχαία μας γη.


VI

Έχω δει πολλά καί η γη μέσ’ απ’ το νου μου φαίνεται ωραιότερη
Ωραιότερη μέσ’ στους χρυσούς ατμούς
Η πέτρα η κοφτερή, ωραιότερα
Τα μπλάβα των ισθμών καί οι στέγες μέσ’ στα κύματα
Ωραιότερες οι αχτίδες όπου δίχως να πατείς περνάς
Αήττητη όπως η Θεά της Σαμοθράκης πάνω από τα βουνάτής θάλασσας

Έτσι σ’ έχω κοιτάξει πού μου αρκεί
Νά ’χει ο χρόνος όλος αθωωθεί
Μέσ’ στο αυλάκι που το πέρασμά σου αφήνει
Σαν δελφίνι πρωτόπειρο ν’ ακολουθεί

Καί να παίζει με τ’ άσπρο καί το κυανό η ψυχή μου!
Νίκη, νίκη όπου έχω νικηθεί
Πριν από την αγάπη καί μαζί
Για τη ρολογιά και το γκιούλ-μπρισίμι
Πήγαινε, πήγαινε καί ας έχω εγώ χαθεί

Μόνος και ας είναι ο ήλιος που κρατείς ένα παιδίνεογέννητο
Μόνος, και ας είμ’ εγώ η πατρίδα που πενθεί
Ας είναι ο λόγος που έστειλα να σού κρατεί δαφνόφυλλο
Μόνος, ο αέρας δυνατός καί μόνος τ’ ολοστρόγγυλο
Βότσαλο στο βλεφάρισμα του σκοτεινού βυθού
Ο ψαράς που ανέβασε κι έριξε πάλι πίσω στους καιρούς τον Παράδεισο!


VII

Στον Παράδεισο έχω σημαδέψει ένα νησί
Απαράλλαχτο εσύ κι ένα σπίτι στη θάλασσα

Με κρεβάτι μεγάλο καί πόρτα μικρή
Έχω ρίξει μες στ’ άπατα μιαν ηχώ
Να κοιτάζομαι κάθε πρωί που ξυπνώ

Να σε βλέπω μισή να περνάς στο νερό
και μισή να σε κλαίω μες στον Παράδεισο.

Οδυσσέα Ελύτη, ΜΙΚΡΗ ΑΝΘΟΛΟΓΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ (Επιμέλεια: π. Π. Καποδίστριας)

1
Κατάστηθα στο ρεύμα
Ψάρι που ψάχνει διαύγεια σ’ άλλο κλίμα
Χέρι που δεν πιστεύει τίποτε

Δεν είμαι σήμερα όπως χτες
Οι ανεμοδείχτες μ’ έμαθαν να νιώθω
Λιώνω τις νύχτες τις χαρές γυρίζω απ’ την ανάποδη
Σκορπάω τη λήθη ανοίγοντας έναν περιστερεώνα
Φεύγοντας απ’ την πίσω πόρτα τ’ ουρανού
Χωρίς μιλιά στο βλέμμα
Καθώς παιδί που κρύβει ένα γαρίφαλο
Μες στα μαλλιά του.

(από τη συλλογή «ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ»)

2

[…]
Δεν μπορώ
η αγχόνη τα δέντρα μου εξουθένωσε
και τα μάτια μαυρίζουν.
Δεν αντέχω
και τα σταυροδρόμια που ήξερα έγιναν αδιέξοδα.
Σελτζούκοι ροπαλοφόροι καραδοκούν.
Χαγάνοι ορνεοκέφαλοι βυσσοδομούν.
Σκυλοκοίτες και νεκρόσιτοι κι ερεβομανείς
κοπροκρατούν το μέλλον.
Όπου και να σας βρίσκει το κακό, αδελφοί
όπου και να θολώνει ο νους σας
μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό
και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη.
[…]

(από το «ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ»)

3

Θάρρος: ο ουρανός αυτός είναι
Και τα πουλιά του εμείς
όσοι άλλου δε μοιάζουμε
[…]

Ξέρω πως είναι τίποτε όλ’ αυτά και πως η γλώσσα που μιλώ δεν έχει αλφάβητο

Αφού και ο ήλιος και τα κύματα είναι μια γραφή συλλαβική που την αποκρυπτογραφείς μονάχα στους καιρούς της λύπης και της εξορίας […]

(από το «ΦΩΤΟΔΕΝΤΡΟ ΚΑΙ Η ΔΕΚΑΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΟΜΟΡΦΙΑ»)

4

Ψαρεύοντας έρχεται η θάλασσα
κι είναι στη μυρωδιά της μέσα που το ψάρι αστράφτει
μάταια μην ψάχνεις

Κάπου ανάμεσα Τρίτη και Τετάρτη
πρέπει να παράπεσε η αληθινή σου μέρα.

[…]
Έννοια σου κι απ’ αυτά που σου αφαιρεί
σου προσθέτει ο πόνος Άνθρωπε
Ψυχοσυντήρητε
που καυχησιολογείς

Όσο θες πολέμα
δεν έχει φτέρνες η Τελειότητα

Κι είναι ανάγκη να πάμε μπροστά
να γεμίσουμε όλα τα Κενά
εάν όχι και ν’ αυτοκαταστραφούμε αντλώντας δύναμη από τα περασμένα.
Ένας καιρός θα 'ρθεί να κελαηδήσουμε όρθιοι
και στην ομορφιά γενναίοι.
Αργά-γρήγορα
τα πουλιά θα μας εξημερώσουν
[…]

(από την «ΜΑΡΙΑ ΝΕΦΕΛΗ»)

5

Τι θα γίνει λοιπόν όταν
κάποτε λήξουν οι κοινωνικοί αγώνες όταν οι εφευρέσεις
αυτοαχρηστευθούν τα αιτήματα όλα ικανοποιηθούν

κενό

που μέσα του θα πέσουν (και καλώς να πέσουν)
όσοι γυρίζουν τον τροχό για τον Τροχό

θάμβος

οι άλλοι εμείς
θ’ αρχινίσουμε να ζούμε μυημένοι στα σανσκριτικά του σώματος
ουσιαστικά και μεταφορικά μιλώντας
[…]

(από τα «ΤΡΙΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΕ ΣΗΜΑΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ»)

6

Βρήκα μια μικρή εκκλησιά όλο τρεχούμενα νερά και την κρέμασα στον τοίχο. Τα μανουάλια της είναι πήλινα και μοιάζουν με τα δάχτυλά μου όταν γράφω. Από το πώς αστράφτουν τα τζάμια καταλαβαίνω αν πέρασε άγγελος. Και συχνά κάθομαι τ’ απογέματα έξω στο πεζούλι και κρατιέμαι στις κακοκαιρίες όπως το γεράνι.

[…]

Έγινα χιλιάδων ετών και ήδη χρησιμοποιώ τη μινωική γραφή με τόση άνεση που ο κόσμος απορεί και πιστεύει στο θαύμα.

Το ευτύχημα είναι ότι δεν καταφέρνει να με διαβάσει.

(από το «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΣ ΑΘΕΑΤΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΥ»)

7

Ότι μπόρεσα ν’ αποχτήσω μια ζωή από πράξεις ορατές για όλους, επομένως να κερδίσω την ίδια μου διαφάνεια, το χρωστώ σ’ ένα είδος ειδικού θάρρους που μού ‘δωκεν η Ποίηση: να γίνομαι άνεμος για το χαρταετό και χαρταετός για τον άνεμο, ακόμη και όταν ουρανός δεν υπάρχει.
[…]

Τριποδίσματα ωραίων αλόγων θα με βοηθήσουν
Να πω την προσευχή μου πριν να κοιμηθώ
Στην ψάθα -όπως γεννήθηκα- με λίγες πιτσιλάδες
Ήλιου στο μέτωπο και την αρχαία καρδιά
Που ξέρει όλον τον Όμηρο γι’ αυτό και αντέχει ακόμη
[…]

(από τη συλλογή «Ο ΜΙΚΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΟΣ»)

8

[…]
Λάμπει μέσα μου κείνο που αγνοώ. Μα ωστόσο λάμπει

Αχ ομορφιά κι αν δεν μου παραδόθηκες ολόκληρη ποτέ
Κάτι κατάφερα να σου υποκλέψω. Λέω: κείνο το πράσινο κόρης οφθαλμού που πρωτο-
Εισέρχεται στον έρωτα και τ’ άλλο το χρυσό, που όπου κι αν το τοποθετείς ιουλίζει.
Τραβάτε τα κουπιά οι στα σκληρά εθισμένοι. Να με πάτε κει που οι άλλοι παν
Δε γίνεται. Δεν εγεννήθηκα ν’ ανήκω πουθενά
Τιμαριώτης τ’ ουρανού κει πάλι ζητώ ν’ αποκατασταθώ
Στα δίκαιά μου. Το λέει κι ο αέρας
Από μικρό το θαύμα είναι λουλούδι και άμα μεγαλώσει θάνατος
[…]

(από «ΤΑ ΕΛΕΓΕΙΑ ΤΗΣ ΟΞΩΠΕΤΡΑΣ»)

9

[…]
Όλα περνάνε μείον το βάρος της ψυχής. Πού και με τι τρόπο
Τόπο να του αλλάξεις γίνεται. Κι όπως τον τρυφερό τους τράχηλο
Ελαφρά μόλις δαγκάνοντας τα νεογνά της ευκίνητη γαλή
Από ένα σ’ άλλο σπίτι απάγει˙ έτσι κι εγώ με τα μωρουδιακά
της λύπης μου σε
Τόπων άγνωστα μικρά ή μεγάλα καταφύγια προστρέχω
Κι αυτοκυνηγιέμαι από φοβερές κραυγές φονευομένων κλαγγές όπλων
Αθέατων απ’ τους θνητούς σιγανά κλάματα κόρης που ο κλήρος δεν της έλαχε ο επιθυμητός
Σ’ όλες τις γλώσσες το αδύνατον διαρκεί
[…]

Κοιμάται πιο βαθιά κείνος που έχει περιβραχεί απ’ την Ιστορία
Μπρος μ’ ένα σπίρτο ας την ανάψεις σαν οινόπνευμα
Ποίηση μόνον είναι
Κείνο που απομένει. Ποίηση. Δίκαιη και ουσιαστική κι ευθεία
Όπως μπορεί και να τη φαντασθήκαν οι πρωτόπλαστοι
Δίκαιη στα στυφά του κήπου και στο ρολόι αλάθητη.

(από τα «ΔΥΤΙΚΑ ΤΗΣ ΛΥΠΗΣ»)

10

[…]

Κείνες οι ξαφνικές λιακάδες μες στο καταχείμωνο δεν είναι παρά οι προσπάθειες που κάνει ένα παραπλανημένο περσινό τζιτζίκι να ξαναβρεί τον προσεχή του Ιούλιο.

[…]

Από παιδιά και μόνον φτιάχνεις Ιεροσόλυμα.

[…]

Το νερό της ομοιότητας δεν άλλαξε, ούτε το δέρμα της ηλικίας. Ο Ξενοφών τυγχάνει εξάδελφός μου και η μικρή Ασία ομοεθνής. Κατά τ’ άλλα, πραγματικά τρώω περγαμόντο για να ξημερώσει και γράφω ποιήματα ώστε να ερωτεύομαι σωστά.

Να χαράζεσαι στη ζωή τόσο προσεκτικά, που να μη ματώνει ποτέ η ευλάβεια.

[…]

Ο καλύτερος αγωγός θερμότητας είναι η λύπη. Γι’ αυτό βλέπεις να καίνε κάθε μέρα οι καμινάδες, χωρίς να φαίνεται πουθενά καμιά φωτιά.

[…]

Κοίτα να κόβεις κάθε τόσο τα νύχια της Ιστορίας, επειδή έτσι και μεγαλώσουν θα πνίξουν κι εσένα και την αλήθεια.

[…]

Η ίδρυση της προσωπικής σου πρεσβείας πλησίον των αλλοεθνών πουλιών θα συντελούσε στη διεθνή συνεννόηση. Όχι τόσο μέσω των κρωγμών όσο μέσω των σκιρτημάτων, που η έλλειψή τους στις ημέρες μας δημιουργεί τον κίνδυνο αληθινού λιμού.

Έχω πει τόσες πολλές αλήθειες, που μοιάζει με ψέματα.

(από το «ΕΚ ΤΟΥ ΠΛΗΣΙΟΝ»)

π. Παναγιώτη Καποδίστρια, α. ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ, β. AFGHAN GIRL, γ. ΤΟ ΠΑΤΗΜΑ, δ. ΤΑΦΟΣ ΑΝΩΝΥΜΟΥ, ε. ΑΣΤΟΣ ΚΑΙ ΘΕΡΜΑΙΝΟΜΕΝΟΣ

ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ

Εκεί που τότε σημαίνονταν Όρθροι

να:

Κοκοράκια

ταφεία λυγμών

θωπείες αγιάτρευτες

και θορυβώδεις.

Άβατα βάτα φράζουνε τη Σπηλούλα

μέχρι που νάρθει

βράχου κελλιώτης

σκαπανέας μοναχός

ολομόναχος.

Βίγλα ελέους λογχίζει

ως έπρεπε

νέους πειρατές

νιο μυρίζει φως

φοβερά προστασία

μέντα νεαρή.

Τ’ άηχα χνάρια

τα ρητά και τ’ άρρητα

τα δυσνόητα

ουσίες

αφές

φωτιές υποχθόνιες προαισθάνομαι.

Φρέαρ της νήψης κοχλάζει δες

αστείρευτο.

Νίψου το έαρ.

(7-12.5.2000)

[Από το βιβλίο «Έσχατος Φίλος», 2001, σ. 56 εξ.]

AFGHAN GIRL

λόγω National Geographic

Τι κοιτάς ισκιωμένη

με φόβο κοφτερό

και κόκκινο πολύ

του γρήγορου

και αδίστακτου;

Όσα βλέπεις δεν είναι.

Μεθαύριο

ξημερώνεσαι γριά πολλών χειμώνων

με τη μαντήλα της φυλής

να κρύβει τη Γυναίκα

πάλι φοράς τα μάτια σου

πλην

μάτια ρουφηγμένα προς τα μέσα.

Όσα βλέπεις

είναι δεν είναι

αδιάφορο.

(19.3.2002)

[Από το βιβλίο «Της αγάπης μέγας χορηγός», 2003, σ. 107]

ΤΟ ΠΑΤΗΜΑ

Στη Μεγάλη Πέτρα με τ’ απολιθώματα

και τις αμφιβολίες

των οστρακόδερμων ανέμων και των κοχυλιών

πρωτεύουσα πάλαι ποτέ

βαστάει καλά το Μακελειό.

Έψαυες τότε πάνω απ’ τη Σπηλιά

το Πάτημα της Παναγίας

κι αναθάρρευες

σα να περπάτησε αρχαίο πουλί

σε ώρα παλίρροιας

παρασυρμένο από την ευωδιά του εφτάζυμου.

Τώρα

τσιμενταρίστηκαν αυλή και προσδοκία

ασφαλαχτός το ψέμα της αγάπης

φυτρώνει ολόγυρα

και παραπέρα θες δε θες βαστάει ακόμη

το Μακελειό των Εωσφόρων.

[Από το βιβλίο «Mater Dolorosa», 2005, σ. 34]

ΤΑΦΟΣ ΑΝΩΝΥΜΟΥ

Στιγμή του Τρυγητή στους λόφους κάπου

λησμονάω το πού

ξάφνου πατώ πλάκα επιτύμβια

και δυσερμήνευτη

όμως το νιώθω:

Αν παρακάμψω τα ερπετά κτερίσματα

τσόφλια ζωής παράτολμης

και κατεβώ στην Άβυσσο από δω

μπορεί να ιδώ

τους αδελφούς Εριχθόνιο και Ζάκυνθο

τη μητέρα τους Βατία και τον πατέρα Δάρδανο

τον Δία παππού και την Ηλέκτρα νόννα

κ' ίσως κάπου βαθύτερα

τον τραγικό Ιασίωνα

που πήγε απ' του πατέρα του τον κεραυνό

ή από το χέρι του αδελφού

για το βασίλειο των Αρκάδων.

[ό.π., σ. 35]

ΑΣΤΟΣ ΚΑΙ ΘΕΡΜΑΙΝΟΜΕΝΟΣ

Καλάμι απόφασης παραμυθιάζει τον καιρό

λύπη Λαμπρής αμύθητη μετρά ποιος λείπει

χήρες καμπάνες λοιδορούν το σώμα σου

νήπια σκότη.

Και μή καλύτερα-

αστός και θερμαινόμενος έκτοτε ο Προεστός

πιάνει την Ιστορία απ' τα μαλλιά

και της δίνει να καταλάβει

αργά Μεγάλης Πέμπτης με Ίνα τι

Νέα Τετάρτη να γιατί

ολέθριος θηλασμός φωτός δηλοί την ήττα.

(Πρωτομαγιά 2003)

[ό.π., σ. 39]

Διονύση Σέρρα, ΣΠΟΡΕΣ ΕΑΡΙΝΕΣ

Στη Φωτεινή
και τον Παναγιώτη Καποδίστρια,
πνοής αντιχάρισμα.

1

Ζείδωρη ώρα-
γι’ ανάσας σκηνώματα
και Λόγου ροές.

2

Φίλοι Απρίλη
μ’ «Ωσαννά!» τριαδίζουν
του άδυτου φως.

3

Έλυτρα ήλιου
υγραίνουν ματόφυλλα
ως τα σωθικά.

4

Λιόφεγγοι λόφοι-
Πώς βραδύνει τη δύση
των μίσχων Λιτή!

5

Του μωβ ηδονές
σε στρώματα πράσινου
αυγές ιονίζουν.

6

Σώματα κήπου
τρυγούν για την άβυσσο
τα μελισσάνθια.

7

Σ’ ολόανθο μπλε
θροΐζουν χρυσόφτερα
τα μυροπούλια.

8

Σπηλιάς λειτουργός
ο οίστρου ισάδελφος
σιωπές μελωδεί.

9

Με ήλιου αφές
των φύτρων η δότειρα
σκιές χρυσουργεί.

10

Γι’ άνοιξη στήθους
κοντύλι της Ίριδας
σπηλαιογραφεί.

11

Ήλοι ανάστασης
και πνοές συνωδίας
τα πάθη οδυνούν.

12

Υγρή συνηχεί
για Σιγής κατασάρκιο
η Ευχαριστία.

1999

[Από το βιβλίο του Διονύση Σέρρα, Οι κήποι της απόδρασης, εκδ. Γαβριηλίδης, 2007, σ. 26-28]