π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΤΟ ΝΕΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΣΚΙΑΘΟΥ

Ἑόρτιον, ἐπί τῇ προσδοκίᾳ τοῦ ἱεροῦ Δωδεκαημέρου, πάντιμον δώρημα

Ὁ κ. Γιάνννης Θ. Παρίσσης, συνταξιοῦχος Πλοίαρχος τοῦ Ἐμπορικοῦ Ναυτικοῦ σήμερα, ἀλλὰ καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ ὡς ἄνω περικαλλοῦς καὶ ὑπέροχου κατὰ πάντα Ναυτικοῦ Μουσείου, ποὺ στολίζει ὄντως τὴ γείτονα νῆσο, εἶχε τὴν εὐγένεια νὰ μοῦ στείλει κι ἐφέτος τὸ νέο Ἡμερολόγιο τοῦ ἐν λόγῳ Πολιτιστικοῦ Ἱδρύματος, τὸ ὁποῖο, κατὰ κύριο λόγο,  καὶ εἶναι ἀφιερωμένο στοὺς ταρσανάδες καὶ στὴ ναυπηγικὴ τέχνη. Καὶ λέω κατὰ κύριο λογο, γιατὶ στὰ ὀπισθόφυλλα κάποιων ἀπὸ τὶς σελίδες τοῦ Ἡμερολογίου παρουσιάζονται καὶ φωτογραφίες ἀπὸ τὸ ὄντως καλοστημένο Μουσεῖο: Συγγενικὴ καὶ πολὺ σωστὴ ἡ ἐπιλογή. 

Φυλλομετρώντας τὸ ἐν λόγῳ Ἡμερολόγιο, λοιπόν, ὅσοι ἔχουμε μελετήσει προσεχτικὰ τὰ Σκιαθίτικα διηγήματα τοῦ Ππδ., ζοῦμε στιγμὲς συγινίνησης καὶ ρίγους μνήμης ἱερῆς. Γιατὶ μέσα ἀπὸ τὶς σελίδες τοῦ Ἡμερολογίου αὐτοῦ, ἀναδύεται ἡ ἄρρητος εὐωδία τοῦ Παπαδιαμαντικοῦ λόγου, ὅμως σὲ ἐποπτικό, θὰ τὸ λέγαμε, πεδίο. Ἔτσι, καθὼς διαβάζουμε πώς, “ ἀνάμεσα εἰς τὲς Πλάκες καὶ εἰς τὴν Σπηλιά, πρὸς ἀνατολάς, εὑρίσκετο ὁ ἀρσανὰς τῶν Μαθιναίων, παλαιὸν κτίριον, τρίπατον, παραπλήσιον μὲ τοὺς μοναστηριακοὺς ἀρσανάδες τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Διὰ νὰ καταβῇ τις ἀπὸ τὸν βράχον καὶ φθάσῃ εἰς τὴν ἄμμον τῆς ἀκρογιαλιᾶς, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ τρεμουλιάσουν τὰ γόνατά του, τὸ ὁποῖον θὰ συνέβαινεν ἂν κατήρχετο διὰ τῆς κρημνώδους καὶ στενῆς ἀτραποῦ, ἀοράτου εἰς τὸ βλέμμα καὶ μόλις βατῆς εἰς τὸν πόδα. Τὰ τρία πατώματα τοῦ ἀρσανᾶ ἡνώνοντο τὸ ἓν μὲ τὸ ἄλλο ἀπὸ τρεῖς καραβίσες σκάλες. Ἡ πρώτη ἤρχιζεν ἀπὸ τὴν σκεπήν, διὰ τοῦ φεγγίτου, καὶ κατήρχετο εἰς τὸ ἄνω πάτωμα, ἡ δευτέρα ἔφθανεν εἰς τὸ μεσαῖον πάτωμα, καὶ ἡ τρίτη εἰς τὸ ἰσόγειον, τὸ γυμνὸν ἔδαφος τῆς γῆς. Εἰς τὸ ἄνω πάτωμα ἐρροκάνιζαν καὶ ἐπριόνιζαν ξύλα, εἰς τὸ δεύτερον ἐπελεκοῦσαν στραβόξυλα, καὶ εἰς τὸ ἰσόγειον ἐσκάρωναν βάρκες.” (Ἀλέξανδρος Παπαδιαμαντης, Βαρδιάνος στὰ σπόρκα), τὸν ἀρσανὰ αὐτὸν τὸν βλέπουμε σὲ παλιὰ φωτ. (βλ. Ἡμερολόγιο,  Ἰούνιος 2019) μαζὶ μὲ τοὺς παλιοὺς μαστόρους-μαραγκούς. 

Πολλὲς τώρα εἶναι οἱ φωτογραφίες ποὺ θυμίζουν τὸ παλιὸ τὸ ναυπηγεῖο, τὸ ὁποῖο βρίσκονταν «εἰς ὅλην τὴν μακρὰν καὶ πλάτείαν ἁμουδιὰν τὴν ἁπλουμένην μεταξὺ τῆς λίμνης τοῦ Ἁγίου Γεωργίου καὶ τοῦ λιμένος». (Ἀλ. Παπαδιαμάντης) 

«Ἐνθυμεῖσαι, συνεχίζει ὁ Σκιαθίτης λογογράφος, ὑπῆρχαν τότε τρία μεγάλα σκάφη πλησίον ἀλλήλων ναυπηγούμενα, ὑπὸ τὸν αὐτὸν ἀρχιναυπηγόν. Θαυμάσιος ἄνθρωπος! Πῶς ἠδύνατο νὰ ἐπαρκῇ καὶ εἰς τὰ τρία, τρέχων ἀπὸ σκάφης εἰς σκάφην, μ᾿ ἕνα πῆχυν εἰς τὴν χεῖρα, μὲ μίαν στάθμην καὶ μ᾿ ἓν σκέπαρνον ἀπὸ τοῦ αὐχένος κρεμάμενον μὲ τὴν λαβὴν ἐπὶ τοῦ στέρνου. Καὶ ὁποία στρατιὰ ἀνθρώπων ἐτέλει ὑπὸ τὰς διαταγάς του! Ὁ πλοίαρχος, οἱ βοηθοί του, οἱ πριονισταί, οἱ πελεκηταί, οἱ μαραγκοὶ καὶ οἱ καλαφάται! Δὲν ἔλειπαν καὶ οἱ Γύφτοι, οἵτινες εἶχον ἱδρύσει προχείρως ἀνὰ μίαν καλύβην ὄπισθεν ἑνὸς ἑκάστου τῶν σκαφῶν. Καὶ μὲ τὴν κάμινον πλήρη ἀνθράκων, μὲ τοὺς φυσητῆρας, μὲ τοὺς ἄκμονας, μὲ τοὺς ραιστῆρας καὶ τὰς βαρείας σφύρας των, ἔκοπταν, ἔκοπταν μεγάλα καρφία, τζαβέτες*. Ὁποῖος φοβερὸς θόρυβος! Οἱ κτύποι τοῦ ραιστῆρος ἔπνιγον τὸν ἔρρυθμον τριγμὸν τοῦ πρίονος, ὁ κρότος τοῦ σκεπάρνου ἐκάλυπτε τὸν δοῦπον τῆς ξυλίνης ματσόλας, δι᾿ ἧς ἐκτύπα τὸ στυππεῖον ὁ καλαφάτης, καὶ ὑπὲρ πάντας τοὺς ἄλλους κρότους ἐδέσποζεν ὁ βαρὺς ροῖβδος τοῦ πελωρίου ραιστῆρος, δι᾿ οὗ ἐνέπηγον τὰ χονδρὰ καρφιὰ καὶ τοὺς ξυλίνους ἥλους, τὲς καβίλιες, εἰς τὰς στρογγύλας πλευρὰς τοῦ κολοσσαίου σκάφους...» Ἀλ. Παπαδιαμάντης, Ὁλόγυρα στὴν Λίμνην.

Νὰ γιατὶ ἀγαπάμε καὶ τιμᾶμε αὐτὰ τὰ κορυφαῖα πολιτιστικὰ τεκμήρια, ποὺ μᾶς προσφέρει ἡ ἀκάματη καὶ πάντα φωτεινὴ προσπάθεια τοῦ καπετὰν Γιάννη Παρίσση. Ὁ ὁποῖος δὲν ἀγαπᾶ μονάχα τὴ Σκιάθο, τὴν πατρίδα του δηλαδή, καὶ τὴ ναυτικὴ παράδοσή της, ἀλλὰ σκύβει μὲ προσοχὴ πάνω τους καὶ συλλέγει ἕναν θησαυρό, ποὺ σήμερα μπορεῖ νὰ μὴν ἐκτιμᾶται ὅσο πρέπει, ὅμως μὲ τὰ χρόνια θὰ φανεῖ τὸ μεγαλόπνοο καὶ καθοριστικὸ γιὰ τὴ γνήσια Σκιαθίτικη παράδοση ἔργο του. 

Ἀπὸ τὴ γείτονα νῆσο, τὴν πάλαι ποτὲ «ναυτικὴν νῆσον», ὅπως ἦταν καί ἡ Σκιάθος τὸν εὐγνωμονῶ γιὰ τὴν ἱστορική του αὐτὴ κατάθεση καὶ εὔχομαι νὰ βρεθεῖ χορηγός, ὥστε ὅλες αὐτὲς οἱ φωτογραφίες, ποὺ στόλισαν τόσα καὶ τόσα ἡμερολόγια τοῦ Συλλόγου τῶν συνταξιούχων Ναυτικῶν τῆς Σκιάθου, νὰ διασωθοῦν σὲ λευκώματα, τὰ ὁποῖα θὰ τεκμηριώσουν πλήρως τὸν ποιητικὸ στίχο: «Εἴμαστε ἀπὸ καλὴ γενιά». Καὶ μήπως δὲν εἶναι ἔτσι; 

π. κ. ν. κ. 

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΤΗΣ ΓΙΟΡΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΟ ΙΕΡΟ ΡΙΓΟΣ

Ἡμερολογιακὰ σημειώματα 

[φωτ.   Τό Λουτράκι στὶς ἀρχὲς τοῦ 1950. Στό βάθος τά Κλήματα]

Εὐτυχῶς πού ὑπάρχουν κι αὐτές οἱ παλιές οἱ φωτογραφίες ἀπό κάποιον καιρό, καιρό ψεσινό, ξεχασμένο σέ κάποιους, πάντως ἀκόμα  ζωντανό μέσα μας, παρ᾿ ὅλο πού ὁ τόπος, αὐτό τῶν παιδικῶν μας χρόνων τό κατοικητήριο,  ἔχει ἀλλάξει τήν ὄψη του καί ἔχει τόσο ὑπερβολικά διαφοροποιηθεῖ! Σκέφτομαι, λοιπόν, καθώς κοιτάζω αὐτή τήν παλιά φωτογραφία, ἐκεῖνο τό φτωχό, τό λιτό, τό ἀπέριττο ἐκκλησἀκι τοῦ Ἁγίου Νικολάου στό Λουτράκι. Τό ἀγαπούσαμε αὐτό τό ναΐδριο, γιατί μᾶς θύμιζε πολλά. Πιό πολύ ὅπως γιατί ταυτίζονταν μὲ τά ὀνόματα τοῦ Πατέρα καί τοῦ Παπποῦ, πού γιόρταζαν τήν ἡμέρα ἐκείνη,  πού πανηγύριζε. Κι ἐμεῖς, τὴν ἡμέρα αὐτὴ μπορεῖ νά μήν εἴμασταν ἐκεῖ, ὅμως ἡ ψυχή κατηφόριζε ἀπό τό Κάτω Χωριό, ἀπό τήν παλιά μας τήν ἐκκλησία, ὅπου δέσποζε ἡ Εἰκόνα τοῦ Ἀγίου Νικολάου, ἀφιέρωμα τοῦ καπετάν Σταμάτη Χήρα, τοῦ Γέρο-Ζεμπίλη, ὅπως τόν ξέρανε στό χωριό, γιά νά συνευρεθεῖ στήν πανήγυρι, μέσα σ᾿ ἐκείνη τήν μισοσκότεινη τήν ἐκκλησιά - πάντα ἔτσι τή θυμᾶμαι· μέ τούς τοίχους της βαμμένους στό θαλασσί, μέ τά καντήλια της πάντα ἀναμμένα, γιατί ὅλο καί κάποιος καϋμός, συντροφευμενος μέ μιά παρακληση εἶχε ἤδη κατατεθεῖ στήν ἀρχαία τήν Εἰκόνα τοῦ Ἁγίου.  

Ὅμως μάκρυνα πολύ. Σήμερα εἶναι Γιορτή. Ἡ Γιορτή τοῦ Ἁγίου Νικολάου. Μέ τό σπίτι μας κλειστό, ἐδῶ καί τόσα χρόνια. Ὁ φοῦρνος πάλι πάγωσε ἀπό τούς χειμῶνες πού δέχτηκε κι εἶναι πιά  ἕτοιμος νά καταρρεύσει. Καί μαζί τους νά θαφτοῦν τόσα ὄνειρα ποὺ φτερούγισαν ἐκεῖ, τόσες ἐλπίδες, ἀλλά καί γιορτές. Γιορτές μέ τή θαλπωρή τῆς παραστιᾶς, τό χαμηλό φῶς τῆς λάμπας, τήν εὐωδιά τῶν γλυκῶν καί τῆς ρακῆς, τό ράμφισμα τῆς βροχῆς στό τζάμι... Γιορτές πού ἔκλεισαν τόν κύκλο τους ὅπως ἡ ζωή, ὅπως τό σπίτι πού ἐρημώθηκε, παραγέμισε σκόνη καί ὑγρασία.  Πάει τό σκαμνί τοῦ παπποῦ πού καθόταν σιμά στή φωτιά· τῆς γιαγιᾶς τό καλάθι μέ τό πλέξιμο, τό τραπέζι μέ τά λιτά του τά στολίδια πού εἶχε, σάπισε καί θάφτηκε κι αὐτό στό χωνευτήρι τῆς μνήμης. Ἀπό χρόνια ἔχει νά καεῖ τό τζάκι, ἐνῶ, ἀλλοίμονο, τό χαγιάτι πού κοίταζε κατά τό πέλαγο σάπισε, διαλύθηκε κι ἀπόμεινε μονάχα στή θύμηση νά μᾶς φέρνει κάθε  ἕξη τοῦ Δεκεμβρίου, σ᾿ ὥρα ἀπόβραδη καί νοσταλγική, σιμά στόν κόσμο ἐκεῖνο,  τόν πολύτιμο καὶ πάντα εὐλογημένο κόσμο τῆς παιδικῆς μας ἡλικίας...    

παπα- κων. ν. καλλιανός

Γιώργου Λέκκα: ΤΟ ΦΩΣ ΠΟΥ ΘΑΛΛΕΙ (νέο ποίημα)

«-Πάμε να σταθούμε απέναντι.

Θα ‘χει καλύτερη θέα.»

P. Pawlikowski, Cold War

(Τελευταία σκηνή της ταινίας)

Τί μας απόμεινε, αγάπη

απ’ ό,τι ερωτευθήκαμε κάποτε ο ένας στον άλλο

εκτός από τούτο το φως, που δεν είναι δικό μας.

Τί κι αν τούτο το φως δεν μας ανήκει

εντούτοις θάλλει μες τα συντρίμμια μας, αγάπη

κι είναι το δώρο που μας ενώνει.

Σε κρατώ και βαδίζουμε χέρι με χέρι

-σ’ αγαπώ και το ξέρω πως κι εσύ μ’ αγαπάς-

γυρνώ να σε δω

και το βλέμμα σου αστράφτει τώρα στο φως

που μας κρατά απ’ το χέρι και τους δύο σφιχτά

και μας πάει απέναντι μαγεμένους.

Φθινόπωρο και γέρνουν τα δέντρα

για να μας ραίνουν κόκκινα φύλλα, αγάπη

ενώ βαδίζουμε κι οι δυο προς τα εκεί

όπου το σπίτι του έχει το φως

προσκυνούμε μαζί

κι ανυπόδητος ένας-ένας διαβαίνει.

18.11.2018

[Ο Πρωτοπρεσβύτερος Δρ. Γεώργιος Λέκκας είναι άμισθος κληρικός της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος. Ζει, εργάζεται και διακονεί ιερατικά στις Βρυξέλλες.]

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΤΟ ΒΑΘΥ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΑΠΟΤΑΜΙΕΥΜΕΝΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΩΝ

Ποιμαντικὰ καὶ ἄλλα βιώματα 

Ἱερὸ Μνημόσυνο Μητροπολίτου Τανάγρας κυροῦ Πολυκάρπου

Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι ὁ Θεὸς μᾶς παραχώρησε τὸ μέγα προνόμιο στὸ νὰ γινόμαστε σιωπηλοὶ δέκτες συμπεριφορῶν τῶν συνανθρώπων μας, μὲ τοὺς ὁποίους και ἐρχόμαστε σὲ ἐπικοινωνία.  Καὶ μᾶς τὸ ἔδωσε μὲ μοναδικὸ σκοπό τὴν πνευματική μας βελτίωση καὶ τὴ βαθύτερη κατανόηση τοῦ ἑαυτοῦ μας, μὲ μοναδικὸ συμπέρασμα, πὼς κανένας μας δὲν εἶναι τέλειος. Μονάχα Ἐκεῖνος. Παράλληλα, δὲν θὰ πρέπει νὰ λησμονοῦμε, πὼς μᾶς παρέχεται ἕνα σπουδαῖο μάθημα ἀνθρωπογνωσίας.  

Ὅμως ἄς πάρουμε τὰ πράγματα ἀπὸ τὴν ἀρχή. 

Ἀκόμα ἀπὸ βρέφος ὁ καθένας μας παρατηρεῖ καὶ βιώνει τὴ συμπεριφορὰ τῶν γύρω του, μὲ κορυφαία ἐκείνη τῆς Μητέρας, ὅπου ὑπερέχει ἡ στοργή, ἡ εὐαισθησία κι ἡ τρυφερότητα. Φυσικὰ ὅλ’ αὐτὰ τὰ ζεῖ, σὲ λιγότερο βαθμό, κι ἀπὸ ἄλλα πρόσωπα, ὅπως τοῦ πατέρα, τοῦ παπποῦ, τῆς γιαγιᾶς, τῶν ἀδελφῶν κ.λ.π. Μέχρι νὰ φτάσει σὲ ἡλικία τέτοια, ποὺ θὰ βγεῖ ἀπὸ τὸ σπίτι, θὰ πάει στὴ γειτονιά, στὸ δρόμο, στὴν παιδικὴ χαρά, ὅπου κι ἐκεῖ θὰ δεχτεῖ τὴ συμπεριφορὰ τῶν ἄλλων παιδιῶν ἀλλὰ καὶ τῶν μεγάλων, ποὺ δὲ θὰ διστάσουν νὰ τὸ ἀπαξιώσουν, νὰ τὸ μαλώσουν, ἀκόμα καὶ νὰ τὸ χτυπήσουν. Εἶναι δὲ αὐτές οἱ πρῶτες ἀρνητικὲς συμπεριφορὲς ποὺ ζεῖ τὸ παιδί, τὶς ὁποῖες καὶ δύσκολα λησμονεῖ. Γιατὶ κάποιες ἀπὸ αὐτὲς εἶναι ἀναμφίβολα σοβαρὲς τραυματικὲς ἐμπειρίες.

Ὡστόσο, δὲν πρέπει νὰ ξεχνοῦμε, πὼς κι ὁ σχολικὸς ὁ χῶρος εἶναι κι ἀποτελεῖ τὸ ἄλλο στάδιο, ὅπου ὁ ψυχισμὸς τοῦ παιδιοῦ δέχεται πολλὲς καὶ ποικίλες ἐμπειρίες, οἱ ὁποῖες καὶ διαπιστώνονται ἀπὸ τὴν συμπεριφορὰ τὴν ὁποία δείχνουν συμμαθητὲς καὶ δάσκαλοι. Ἐκεῖ, λοιπόν, ταμιεύονται πολύτιμα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀργότερα ρυθμίζουν τὸν ψυχισμὸ τοῦ παιδιοῦ. Κι ἕνα ἀπὸ τὰ πρῶτα βιώματα εἶναι ὁ ἔπαινος ἤ ἡ ἀπόρριψη ἀπὸ μέρους τοῦ Δασκάλου καί, μάλιστα, μπροστὰ σὲ ὅλη τὴν τάξη. Γιὰ νὰ ἔλθει ἡ ἐφηβεία μὲ τὶς ἀνησυχίες καὶ τοὺς ὅποιους ὁραματισμούς, ποὺ  πραγματοποιεῖ μὲ φαντασία καὶ τόλμη ὁ κάθε νέος. Γιατὶ ὅταν πλησιάσει ἡ ὥρα νὰ περατώσει τὶς λυκειακές του σπουδές, τότε θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἕτοιμος, ὥστε νὰ διαλέξει τὸ δρόμο του στὸν ἐπαγγελματισμό. Φυσικὰ τότε ξεκινᾶνε καὶ τὰ πρῶτα ἐρωτικὰ σκιρτήματα, στὰ ὁποῖα καὶ καραδοκεῖ πάντα ὁ κίνδυνος τῆς ἀπογοήτευσης καὶ τῆς ἀπόρριψης, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὑπερβολικοῦ ναρκισσισμοῦ.  

Ὅμως μὴ ξεχνᾶμε πὼς ὁ καιρὸς τῆς ἐφηβείας εἶναι ἐκεῖνος ποὺ μὲ δειλὰ βήματα ὁδηγεῖ τὸ νεό ἤ τὴ νέα στὸν ἐπαγγελματισμό. ἀφοῦ τὰ καλοκαίρια τούλαχιστον τὰ περισσότερα παιδιά, κυρίως τῶν τελευταίων τάξεων τοῦ Λυκέιου, κάπου ἀπασχολοῦνται, γιὰ νὰ μαθαίνουν πρῶτα καὶ μετὰ γιὰ νὰ συνδράμουν στὰ οἰκονομικὰ τοῦ σπιτιοῦ. 

Τότε, λοιπόν, εἶναι ποὺ δέχεται αὐτὸ τὸ παιδὶ μεγάλες καὶ διδακτικὲς ἐμπειρίες, οἱ ὁποῖες μποροῦν νὰ βελτώσουν ἤ νὰ βυθίσουν στὴν ἀπόγνωση τὸν χαρακτήρα του. Κι αὐτό,  ἐπειδὴ πολλὲς φορὲς ἡ ἔνταση τῆς ἐργασίας, ἰδίως σὲ περιοχὲς μὲ πολυκοσμία, δημιουργεῖ ἐντάσεις, ποὺ ἀσφαλῶς τὶς δέχεται πρῶτος ὁ μικρότερος κι ὁ πλέον ἀνίσχυρος. Γι᾿ αὐτὸ ἀπαιτεῖται σὲ τέτοιες περιπτώσεις ἡ ἐπαγρύπνηση τοῦ γονιοῦ, ὄχι τοῦ τρόπου «ἄστον νὰ τριφτεῖ στὴ δουλιά, νὰ μάθει», ἀλλὰ στὸ νὰ προσέξει μήπως ἀπὸ ὅλη αὐτὴν τὴν ὑπόθεση, μὲ τὶς ἀπάνθρωπες συμπεριφορὲς ποὺ εἰσπράττει ὁ ἔφηβος, κάποια στιγμὴ γίνει ἡ μεγάλη ἐσωτερικὴ ἔκρηξη, ποὺ θὰ τοῦ κοστίσει ἀργότερα ἀκριβά...

    

Ὅμως τὶς πλέον ἰσχυρὲς ἐμπειρίες ἀρνητικῶν ἤ θετικῶν συμπεριφορῶν τὶς βιώνει ὁ κάθε νέος, ὅταν  θὰ περατώσει τὶς σπουδές του καὶ θὰ στραφεῖ, ὅπως εἶναι σωστό, στὴν ὅποια ἐργασία ἔχει ἐπιλέξει, ὥστε νὰ βιοποριστεῖ καὶ συνάμα νὰ προσφέρει τὶς ὑπηρεσίες του. [Δὲν ἀναφέρω ἐδῶ τὶς ὅποιες ἐμπειρίες κομίζουμε ὅλοι ἀπὸ τὴ στρατιωτική μας θητεία, γιατὶ εἶναι ἕνα μεγάλο κεφάλαιο, τὸ ὁποῖο χρειάζεται ἰδιαίτερη προσοχή, ἐπειδὴ ὁ Στρατὸς εἶναι μιὰ μικρογραφία τῆς κοινωνίας, ὅπου ὁ καθένας μας δίνει τὶς ἀπαραίτητες ἐξετάσεις προόδου καὶ ἀντοχῆς συνάμα]. 

Ὁ ἐργασιακὸς χῶρος τώρα,  εἶναι γιὰ τὸν κάθε νέο  ἕνα στάδιο, ὅπου καλεῖται ν᾿ ἀγωνιστεῖ, ὄχι μονάχα, ἀλλὰ νὰ δοκιμαστεῖ «ὡς χρυσὸς ἐν χωνευτηρίῳ» (Σοφ. Σολ. 1, 6.) Νὰ δοκιμαστεῖ,  δηλαδή,  στὴν ὑπομονή, στὴν ἀνεκτικότητα στὴν φιλοτιμία καὶ φιλανθρωπία, ἀλλὰ καὶ στὴ φιλεργία. Φυσικὰ οἱ λέξεις αὐτὲς, ὅπως ὅλοι γνωρίζουμε, ἔχουν καὶ τὸ ἀντίθετό τους νόημα καὶ σημασία, ἡ ὁποία καὶ καραδοκεῖ νὰ ὑποκαταστήσει τὴν κύρια σημασία τῆς λέξης. Δηλαδή, πίσω ἀπὸ τὴν ὑπομονὴ ὑπάρχει ἡ ἔναγχος βιασύνη καὶ ἀδημονία, πίσω ἀπὸ τὴν ἀνεκτικότητα βρίσκεται ἡ ἐγωϊστικὴ ἀδιαφορία κ. ἄ. Ὅμως τότε τὰ πράγματα ὁδηγοῦνται στὴν τραγικὴ ἀποτυχία, ἀφοῦ ὁ συνεκτικὸς κρίκος τῆς συνεργασίας δὲν ὑφίσταται πιά,  λόγω τῶν ἐγωϊστικῶν κὰ ἄλλων παραμέτρων ποὺ εἶναι φυσικὸ νὰ ἐμφανίζονται σὲ αὐτὲς τὶς περιπτώσεις. 

Τότε, λοιπόν, εἶναι οἱ κορυφαῖες στιγμὲς ποὺ ζεῖ ὁ κάθε νέος, καθὼς ἀποταμιεύει πλῆθος συμπεριφορῶν καὶ βρίσκεται σὲ δεινὴ θέση κάποτε νὰ διαπιστώσει ποιὸς εἶναι ὁ εἰλικιρινής, ὁ ἔντιμος, ὁ φίλος, ὁ συνεργάτης. Πράγμα ἀρκετὰ δύσκολο, ἐπειδὴ πάντα καιροφυλακτεῖ τὸ λεγόμενο θέλημα, ἡ προσπάθεια ὑπεροχῆς τοῦ ἄλλου, ἀκόμα καὶ μὲ μέσα ὄχι καὶ τόσο ἔντιμα. Γιατὶ μῆν τὸ ξεχνᾶμε: εἶναι τὸ μέγα ζητούμενο τῆς ἐπιβίωσης στὸ μέσον κι ὁ ἄλλος παραμερίζει εὔκολα φιλίες, συναδελφικότητες καὶ φιλοτιμία. [Πόσο, στ᾿ ἀλήθεια, δύσκολο εἶναι νὰ ὑπερβεῖ κανεὶς τὴν καθημερινότητα καὶ νὰ θυσιάσει τὴν ὅποια του ἀπολαβή (ὑλικὴ καὶ ἠθική), γιὰ νὰ πεῖ ὅτι ἔπραξε τὸ δίκαιο καὶ τὸ φιλανθρωπο!  Κι ὅμως... Ὁ καθένας μας ἔχει βιώσει παρόμοιες καταστάσεις καὶ σωπαίνει, γιατὶ πιστεύει ὅτι κι ὅ ἴδιος μπορεῖ κάποτε νὰ ἐπαναλάβει τὰ ἴδια. Βλέπεις, ὁ ἀνθρώπινος χαρακτήρας συχνὰ παραπαίει, μέχρι νὰ βρεῖ -σὲ μάκρος χρόνου- τὸν πραγματικό του ἑαυτό. Μὲ λίγα λόγια νὰ ὡριμάσει. Δηλαδή, νὰ κατορθώσει νὰ κάνει λιγότερα λάθη καὶ νὰ εἶναι πιὸ προσεχτικός. Ἔτσι, τὸ κυριακὸ λόγιο «γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί» (Μτθ. 10, 16), δὲ νομίζω ὅτι εἰπώθηκε τυχαῖα. Μάλιστα, ἄν τὸ δοῦμε σωστότερα, θὰ παρατηρήσουμε ὅτι ἔχει ἄμεση σχέση μὲ τὴν στερέωση τῆς οἰκοδομῆς τοῦ εἶναι μας.

  

Ἕνα, λοιπόν, εἶναι βέβαιο στὴ βιοτή μας. Ἡ καθημερινὴ εἴσπραξη συμπεριφορῶν καὶ τρόπων ἀπὸ μέρους τῶν συνανθρώπων μας,  ὅπως καταλαβαίνει ὁ καθένας, εἶναι μιὰ πολύτιμη συλλογὴ στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἄν τὰ ἐπεξεργαστοῦμε σωστὰ εἶναι δυνατὸ νὰ ἀπομακρύνουμε ἀπὸ πάνω μας κάθε ἀγχωτικὴ ἐνόχληση. Χώρια ποὺ ἀποτελοῦν καὶ εἶναι ἕνα μέγιστο μάθημα ἀνθρωπογνωσίας. Ἐμπειρικῆς ἀνθρωπογνωσίας, μάλιστα. Γιατὶ ὅλ᾿ αὐτὰ ἄν τὰ μεταχειριστοῦμε «εἰς διόρθωσιν βίου», τότε θὰ νοιώσουμε τὸ χέρι τοῦ Θεοῦ πάνω μας. Πρωτίστως νὰ μᾶς σκέπει... 

π. κ. ν. κ.

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΣΑΡΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΛΟΙΠΟΝ...

Τὸ σπίτι ἦταν τότε βολεμένο, στολισμένο καὶ ὄμορφο. Τὰ πρόσωπα ὅλα νέα καὶ φωτεινά, χαμογελοῦσαν κι ἄφηναν τὴ χαρά τους νὰ ταυτιστεῖ μὲ τῆς γιορτῆς τὴ μέρα. Ναί, ξημέρωνε τῶν Ταξιαρχῶν. Ἐδῶ καὶ σαράντα χρόνια. Σαράντα χρόνια... Ἀλήθεια, πότε πέρασαν καὶ πόση στάχτη ἄφησαν στὴν ψυχή καὶ γύρω τους. 

Θυμᾶσαι... Μέσα στὸ παγωμένο ἀπόβραδο τοῦ Νοεμβρίου τὴ γιορτὴ νὰ ἀνοίγεται μὲ εὐχές, μὲ ἐπισκέψεις,  μὲ παρουσία ἀνθρώπων. Ποὺ σήμερα ἔφυγαν κι ἄφησαν μονάχα τὸν ἴσκιο τους νὰ στέκει στὸ ἴδιο σκοτεινὸ τὸ δωμάτιο, ποὺ τότε ἦταν φωτισμένο, περιποιημένο, χαμογελαστό.  

Ἀλήθεια, πόσες μνῆμες εἶναι ἀπό τότε μαγεμένες, στιμωγμένες λές, στὸ νοῦ στὴν ψυχή, γύρω σου. Μνῆμες τότε λαμπερές καὶ σήμερα ἀχνοφωτισμένες μαζὺ μὲ τὰ πρόσωπα ποὺ πέρασαν, μαζὶ μὲ τὰ λόγια ποὺ ἄφησαν, μαζὶ μὲ τὰ βήματα,  ποὺ ἀκόμα λές κι ἀκούγονται στὰ σκαλοπάτια, στὸ ἄδειο σαλόνι, στὸ μισοφωτισμένο σπίτι, ποὺ ἑτοιμάζεται νὰ γιορτάσει καὶ πάλι. Νὰ γιορτάσει, συντροφιὰ μὲ θύμησες, συντοφιὰ μὲ τὴ συγκίνηση, ποὺ ἀνεβαίνει στὰ μάτια σὰν ψιχάλα βροχῆς...

π.κ.ν.κ.

Γιά τό βιβλίο: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΠ. ΤΣΙΩΛΗΣ, “ΟΛΑ ΤΑ ΕΝ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΩ ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΗ”

Τὸ ταξίδι τοῦ Ἀλέξανδρου Μωραϊτίδη στὸ Καρπενήσι (1901), ἔκδ. Εὐρωπαικοῦ Κέντρου Εὐρυτανικῶν Σπουδῶν καὶ Ἐρευνῶν, Ἀθήνα 2018, σ. σ. 106.

ΓΡΑΦΕΙ Ο π. ΚΩΝ. Ν. ΚΑΛΛΙΑΝΟΣ

Στὰ χρόνια μας, ὅπου ὁ ἄλλος κορυφαῖος Σκιαθίτης λόγιος, ὁ Ἀλέξανδρος Μωραϊτίδης τείνει νὰ λησμονηθεῖ, ἀφοῦ ἀκόμα καὶ στὴν πατρίδα του, τὴ Σκιάθο, δεσπόζει μονάχα ὁ ἕτερος Ἀλέξανδρος, ὁ Παπαδιαμάντης, ἕνας λόγιος Γιατρός,  χρόνια τώρα, ἐρευνώντας παλιὲς ἐφημερίδες κι ἄλλες πηγές τίμησε δεόντως τὴ Μορφὴ  τοῦ ἑτέρου Ἁγίου τῶν Γραμμάτων μας, τοῦ Μωραϊτίδη. Καὶ τὴν τίμησε εὐπρεπῶς, καὶ μὲ τὴν εὐλάβεια ποὺ τὸν διακρίνει ἀπέναντι σὲ αὐτὰ τὰ ἀθάνατα Πρόσωπα τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ. Ἔτσι,  μᾶς πρόσφερε τὸ ὡς ἄνω ἐξαίρετο βιβλίο του, στὸ ὁποῖο θησαυρίζεται τὸ ταξίδι τοῦ Μωραϊτίδη στὸ Καρπενήσι. Ἕνα ταξίδι ποὺ πραγματοποιήθηκε τὸν Δεκέμβριο τοῦ 1901 (σ. 18), ἀλλὰ πρωτοδημοσιεύτηκε στὴν ἐφ. «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ» στὶς 15 Ἰανουαρίου τοῦ 1902 (σελ. 47, ὑποσημείωση). 

«Σ᾿ αὐτὸ τὸ ταξιδιωτικὸ τοῦ Καρπενησίου, μᾶς λέει ὁ σ., ἔγινε προσπάθεια μέσω ἔρευνας νὰ φωτιστοῦν καὶ νὰ σχολιαστοῦν ἀναλόγως κάποιες ὄψεις καὶ κάποιες ἰδιαίτερες στιγμὲς  αὐτοῦ τοῦ ὄχι εὐρέως γνωστοῦ ταξιδιοῦ [τοῦ Μωραϊτίδη] στὴν περιοχή» (σ. 13) Καὶ πράγματι ὁ  σ. μὲ ὑπομονὴ ἔψαξε ὅλες τὶς διαθέσιμες πηγές καὶ  κοίταξε νὰ μᾶς παραδώσει ἕνα ἄρτιο βιβλίο. Βιβλίο, ποὺ ἔχει γραφεῖ μὲ μεγάλο μεράκι (καὶ τὴ γνωστὴ τελειομανία ποὺ εἶναι τιμητικὸ ἰδίωμα τοῦ φίλου γιατροῦ), γιατὶ ὁ σ. προσπάθησε νὰ μᾶς ἐξηγήσει τὰ πάντα, ὅσα δηλαδή ἀναφέρει ὁ Μωραϊτίδης στὸ ταξιδιωτικό κείμενό του. Ἔτσι μᾶς δίνει τὶς πληροφορίες ποὺ χρειαζόμαστε π. χ. γιὰ  τὸ πλοῖο μὲ τὸ ὁποῖο ταξίδεψε ὁ Σκιαθίτης λογογράφος (σελ. 18-20 καὶ σημ. 9), τὸ ξενοδοχεῖο ποὺ ἔμεινε στὴ Λαμία, (σελ. 31, σημ. 33), τὸ χάνι ὅπου κατέλυσε στὸ χωριὸ Κάψη (σελ. 33, σημ. 42)  καὶ τέλος, γιὰ τὶς μεγαλοπρεπεῖς χιονισμένες πλαγιὲς τοῦ Καρπενησίου (σελ. 37). 

Τέλος, πρέπει νὰ ὑπογραμμίσουμε ὅτι ὁ σ. δὲν ἀγνόησε καὶ τὴν ἀναδημοσίευση τοῦ ταξιδιωτικοῦ αὐτοῦ στὴ σειρὰ «Μὲ τοῦ βορηὰ τὰ κύματα»,  (βλ. τ. Ε΄ σελ. 77-93) ὅπου παρουσιάζεται τὸ σύνολο σχεδὸν τῶν ταξιδιωτικῶν τοῦ Μωραϊτίδη. Ὁ σ. προσέχει τὶς διαφορὲς   καὶ τὶς σημειώνει, ἔτσι ὥστε τὸ ὅλο του ἔργο νὰ εἶναι -ὅπως καὶ πράγματι εἶναι- ἀπό κάθε ἄποψη τέλειο. 

Τὸν εὐχαριστοῦμε καὶ περιμένουμε τὰ ἄλλα του Μωραϊτίδεια ποὺ πρωτοείδαμε δημοσιευμένα στὴν ἐφημερίδα «Χρονικὰ Δυτικῆς Μακεδονίας». 

π. κ. ν. κ.

   

Γιώργου Λέκκα: ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ (νέο ποίημα)

Γεννηθήκαμε μ’ έναν πανίσχυρο

φωτογραφικό φακό στα μάτια

που και η τελευταίας τεχνολογίας Canon

του γιαπωνέζου τώρα στο μετρό μαζί μου

αποτελεί μια απλώς φτηνή απομίμησή του.

Κάθε τόσο η φωτογραφική μας κάννη

σημαδεύει στο ψαχνό τον χρόνο

μα τα μόνα λάφυρα, οι μνήμες μας – 

ταπεινές αποδείξεις της ζωής μας.

Φωτογραφίζουμε διαρκώς ο ένας τον άλλον –

ο γιαπωνέζος το κορίτσι του

εγώ στα κρυφά και τους δυο

αυτές εδώ οι γραμμές και τους τρεις μας –

μέχρις ότου ο καθένας μας παραδώσει

το σύνολο των φωτογραφικών του αποτυπώσεων

για να κριθεί οριστικά

με αποκλειστικό κριτήριο

την πρόθεση του φωτογράφου.

20.10.2018.

[Ο Πρωτοπρεσβύτερος Δρ. Γεώργιος Λέκκας είναι άμισθος κληρικός της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος. Ζει, εργάζεται και διακονεί ιερατικά στις Βρυξέλλες.]  

Φωνή και Φως από τα Εσώτερα (Με αφορμή "Τα ελεγεία της Οξώπετρας" του Οδυσσέα Ελύτη)

Γράφει ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας

Ξαναδιαβάζω αὐτές τίς μέρες "Τά Ἐλεγεῖα τῆς Ὀξώπετρας" τοῦ Ὀδυσσέα Ἐλύτη, πού κυκλοφόρησαν τόν Ὀκτώβριο τοῦ 1991 ἀπό τίς Ἐκδόσεις Ἴκαρος, μέ ἐξώφυλλο τῆς Ἰουλίτας Ἡλιοπούλου καί μέ προμετωπίδα τοῦ Κώστα Πανιάρα. Τά περίμενα δέκα ὁλόκληρα χρόνια. Ἀπό τήν ἐποχή δηλαδή, πού ὁ ἴδιος ὁ Ποιητής εἶχε μιλήσει γι' αὐτά στό νέο τότε Περιοδικό ἡ λέξη, ὅπου δήλωνε χαρακτηριστικά: 

"Καί εἶναι τά Ἐλεγεῖα τῆς Ὀξώπετρας μιά σειρά ἀπό ποιήματα πού ἔχω στή μέση καί πού παρακαλῶ νά μοῦ δοθεῖ ἡ δύναμη νά τά ὁλοκληρώσω. Ὀξώπετρα εἶναι, γεωγραφικά μιλώντας, ἕνα ἀκρωτήριο στό νησί τῆς Ἀστυπαλαίας. Γιά μένα εἶναι τό πιό προχωρημένο σημεῖο τῆς ἐποχῆς μας μέσα σέ μιάν ἄλλη ἐποχή, καί τό πιό προχωρημένο σημεῖο τῆς ζωῆς μου μέσα στόν θάνατο. Ἴδωμεν" (1). 

Αὐτά τήν Ἄνοιξη τοῦ 1981. Ἀρχές Δεκεμβρίου τοῦ 1991 ἔφτασε στά χέρια μου, σταλμένο ἀπό τόν ἴδιο τόν Ποιητή καί μέ ἰδιόχειρη μάλιστα ἀφιέρωσή του. Ἡ ἀτμόσφαιρά τους 

"Μυρίζει εὐγένεια ξύλου παλαιοῦ 

Ἤ ζώου ταπεινωμένου" (2). 

Οἱ στίχοι ἀπό "Τά Ἐλεγεῖα τῆς Ὀξώπετρας" ἔρχονται νά μετακινήσουν καθοριστικά καί ἀναστάσιμα τή Μέσα μας Πέτρα-Ταφόπετρα, ἀφήνοντας μοιραῖα ἐκτεθειμένη τήν ἀνεπάρκεια τῶν αἰσθημάτων μας καί τή συχνότατα στενόκαρδη βιοτή μας. Ὁ Ἐλύτης, προερχόμενος ἀπό τά Ἐρχόμενα περισσότερο ἔμπειρος τώρα παρά ποτέ, ἀναδεικνύεται στό ἑξῆς Προφήτης ἀπ' τούς Μείζονες (μέ τήν ἔννοια πάντοτε, ὄχι τοῦ μάντι, ἀλλά τοῦ διαγγελέα), ἀποφαινόμενος τελεσίδικα πιά γιά "ὑπόθεσες ψυχικές", πού θἄλεγε κι ὀ Σολωμός, ὁ ἄλλος ἐκεῖνος Μείζων. Τόν ὁραματίζομαι Πρωθιερέα τῆς Ἀλήθειας, ἡ ὁποία, κατ' αὐτόν, "μόνον ἔναντι θανάτου δίδεται" (3), νά προπορεύεται ἀσκεπής κατά τή Μεγάλη Εἴσοδο, κι ἐμεῖς οἱ ἐναπομείναντες πιστοί, διαιωνίζοντας τήν "ὅλο εὐσέβεια" (4), "συντριβή καί δέος" (5), πράξη τῆς αἱμορροούσας γυναίκας, νά ψαύουμε "τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ" (6), ἐνῶ ἀπό τά Ἐσώτερα, πίσω ἀπό τό βελούδινο βυζαντινό παραπέτασμα τοῦ Ἀβάτου, φθάνει βιωματικά ὥς ἐμᾶς ὁ ἀπόηχος ἀπό τήν ἀναπόφευκτη ἔκρηξη τῶν Ὅλων, τῶν Πρίν καί τῶν Μελλόντων, μεταποιούμενων ὁλοένα σέ 

"Ὄμικρον ἄλφα κι ἔψιλον ἀπ' τά Παντοτινά" (7). 

Ὁ Ποιητής Ἐλύτης μέ τοῦτο ἰδιαίτερα τό ξέσπασμα τῆς ποιητικῆς του ὁρμῆς μᾶς μυεῖ στά φιλοσοφικά ἰδιώματα τῆς Γλώσσας, ἀλλά καί στίς γλωσσικές ταυτόχρονα ὑποστάσεις τοῦ Φιλοσοφεῖν. Μᾶς ἐκπαιδεύει πῶς κι ἀπό ποῦ θά μποροῦν νά δραπετεύουν στό ἑξῆς οἱ ἀντιφρονοῦντες τῆς ζωῆς, δίχως νά τούς ἀγγίζει ὁ Θάνατος. Χρησιμοποιεῖ γλώσσα μέλλουσα, τόσο μά τόσο δύσκολα εὔκολη, μά δική του. 

"Αὐτά στή γλώσσα τή δική μου. Κι ἄλλοι ἄλλα σ' ἄλλες" (8), 

λέει. Μεταχειρίζεται ἤχους ἀπό τόν πλάγιο τοῦ πρώτου ἕως καί βαρύ, ἀχώρητους στήν παρτιτούρα πιά. Τό "Φωτόδεντρο" θά φύεται στό ἑξῆς στή νέα "Κομμαγηνή" καί ὁ "ἀθέατος Ἀπρίλιος" παράγει τώρα λόγο, πού "ἰουλίζει". Ὁ "Ἥλιος ὁ Πρῶτος" φανερώνει σήμερα τόν "Ἥλιο τόν Κρυπτό", καί τό "Λακωνικόν" ἤ τό "Σηματολόγιον" τιτλοφορεῖται τώρα "Ρῆμα τό Σκοτεινόν", δίχως πιά τύψεις, 

"Ἐνῶ τοῦ ἥλιου ἡ λόγχη πάνω στό σφουγγαρισμένο πάτωμα ὅπου σφάδαζα μ' ἀποτελείωνε" (9). 

Θά μποροῦσε τελικά νά ἰσχυρισθεῖ ἀνενδοίαστα κανείς, ὅτι τά "Ἐλεγεῖα", κοιταγμένα ἀπό μιάν ἰδιαίτερη ἄποψη, ἀποτελοῦν τήν κωδικοποίηση τοῦ θεσμικοῦ πλαισίου καί τῆς (μέ εὐρεία ἔννοια) πολιτικῆς δεοντολογίας καί τακτικῆς γιά μιά νέα "ἐπικράτεια", 

"τήν Ἑλλάδα τή δεύτερη τοῦ ἐπάνω κόσμου" (10), 

τήν ὁποίαν εἶχε ἀνασύρει παλαιότερα στήν ἐπιφάνεια ὁ Ἐλύτης μές ἀπό τόν "Μικρό Ναυτίλο". 


ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: 

1. Ὀ δ υ σ σ έ α Ἐ λ ύ τ η, "Σέ β' πρόσωπο" (συνέντευξη), Περιοδικό Ἡ λέξη 3 (1981) 24. 
2. Τ ο ῦ Ἴ δ ι ο υ, Τά Ἐλεγεῖα τῆς Ὀξώπετρας, Ἐκδ. Ἴκαρος, (Ἀθήνα 1991), σ. 9. 
3. ὅ. π. , σ. 37. 
4. ὅ. π. , σ. 9. 
5. ὅ. π. , σ. 16. 
6. Λ κ 8, 44. 
7. Ὀ δ υ σ σ έ α Ἐ λ ύ τ η, ὅ. π., σ. 23. 
8. ὅ. π. , σ. 37. 
9. ὅ. π. , σ. 17. 
10. Τ ο ῦ Ἴ δ ι ο υ, Ὁ Μικρός Ναυτίλος, Ἐκδ. Ἴκαρος, (Ἀθήνα 1985), σ. 27.

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΜΑΘΗΤΕΥΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΙΕΡΩΣΥΝΗ ΜΕ ΣΧΟΛΑΡΧΗ ΤΟΝ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟ ΠΑΠΑ-ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟ

Φοιτητικὲς κι ἄλλες ἀναμνήσεις

Στὸν π. Ἰωάννη καὶ τὴν ἁγιοφόρο Συνοδεία του, ταπεινὸ ἀντίδωρο φιλαδελφίας 

Τὸ σχολικὸ ἔτος 1973-74 ἦταν καθοριστικὸ γιὰ τὶς ἱερατικές μου σπουδές, γιατὶ ἀναχωρώντας ἀπὸ τὴν Ἀνωτέρα τῆς Ριζαρείου, συνέχισα στὴν ὄντως πρωτοπόρα Ἀνωτέρα Ἱερατικὴ Σχολὴ τῆς Θεσσαλονίκης, ποὺ στεγάζονταν τότε στὸ μεγαλο οἴκημα,  δίπλα στὴ μονὴ τῆς Ἁγίας Θεοδώρας.

 Σχολάρχης ἐκεῖ ἦταν τότε ὁ πολὺς παπα-Συμεὼν Κραγιόπουλος, ἕνας ἁπλὸς, γλυκομίλητος καὶ σοβαρὸς κληρικός, ποὺ δὲν εἶχε καμμία ἔπαρση καὶ δασκαλίστικο ἤ ἀρχομανὲς πνεῦμα. Γιατὶ δὲν τοῦ χρειάζονταν, ἄλλωστε. Κι αὐτό, ἐπειδὴ ἦταν ἀπὸ τότε ὣριμος καὶ κατασταλαγμένος. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὅταν τὸν ἔβλεπες, νόμιζες πὼς ἦταν ἡλικιωμένος, ἐνῶ στὴν πραγματικὸτητα ἦταν ἀρκετὰ νεότερος, καὶ τὸν σεβόσουν. Σὲ κέρδιζε δηλαδή, ἡ μορφή του. 

Ὁ ἕνας χρόνος, λοιπόν, ποὺ σπούδασα ἐκεῖ, μὲ Σχολάρχη τὸν π. Συμεὼν ἦταν πολὺ σημαντικός, διδακτικός, ἀλλὰ καὶ ταμιευμένος μὲ ἐμπειρίες φιλάγιες, ὑπεύθυνες καὶ ἀταλάντευτες,  ἀφοῦ ἔλαβα τόσα, ὅσα χρειαζόμουν πιά. Γιατὶ ἐκεῖ ἔζησα τὶς πρῶτες ἀγρυπνίες στὴν τότε κατανυκτικότατη Ἁγία Θεοδώρα, μὲ πλῆθος πιστῶν νὰ προσέρχονται-ἀλήθεια, πῶς νὰ λησμονήσεις τὸν σεμνὸ καὶ ταπεινὸ καθηγητὴ τῆς Λειτουργικῆς, τὸν ἀείμνηστο Ίω, Φουντούλη (Φοντούλη τὸν ἔλεγε ὁ Γέροντας Συμεών), ποὺ κοινωνοῦσε πάντα καὶ δὲν ἔλειψε ποτέ του!

Κι ὕστερα ἐκεῖνοι οἱ λόγοι τοῦ π. Συμεὼν  στὸ χαμηλόφωτο καθολικό, ποὺ εἶχαν πάντα κάτι νὰ προσφέρουν, ὥστε νὰ τὸ πάρεις μαζί σου καὶ νὰ τὸ ἐπεξεργαστεῖς ἥρεμα καὶ μὲ  προσευχὴ καὶ προσοχή. Ἀλησμόνητος π. χ. θὰ μείνει ὁ λόγος του στὸν Ἅγιο Νικόλαο, ποὺ εἶχε ὡς κεντρικὸ θέμα του τὸ πῶς ὁ κάθε  ἄνθρωπος θὰ κατορθώσει νὰ γίνει ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ καὶ πιστὸς θεράπων, ὅπως ὁ Ἅγιος Νικόλαος. Μὲ λίγα λόγια, τόνισε ὅτι, ὅπως ὁ Θεὸς ἔγινε ἄνθρωπος γιὰ νὰ σώσει τὸ κόσμο, ἔστι κι ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ καταφύγει σιμὰ στὸ Θεό, γιὰ νὰ βρεῖ τὴ σωτηρία του. 

Στὰ μαθήματα ποὺ μᾶς ἔκανε ἦταν πάντα εὐχάριστος καὶ διόλου κουραστικός ἤ αὐστηρός. Γιατὶ σεβόμασταν πάντα αὐτὰ ποὺ μᾶς ἔλεγε μὲ ἁπλότητα καὶ ἡρεμία, λὲς καὶ κήρυττε ἤ κατηχοῦσε. Θυμᾶμαι,  μάλιστα, ὅτι στὴν Ἐξομολογητική, εἶχε σταθεῖ στὸ ἐνταλτήριο Γράμμα ποὺ δίδει ὁ πνευματικὸς στὸν μέλλοντα κληρικό. Καὶ θυμᾶμαι  πὼς τὸ εἶχε τότε δείξει καὶ στὸν ἐπίσης ἀείμνηστο καθηγητή μας τὸν Ἰω. Κορναράκη, ποὺ μᾶς ἔκανε Ποιμαντική κι ἐκεῖνος τὸ εἶδε μὲ μεγάλο ἐνδιαφέρον. Δὲν ἔμαθα ποτὲ ἄν ὁ δεύτερος ἔγραψε κάτι πάνω σὲ αὐτό, ὅσο κι ἄν τὸ ἔψαξα...

Ἀλησμόνητα ἐπίσης θὰ μείνουν στὴν ψυχὴ ἐκεῖνα τὰ μυρωμένα ἀπογεύματα τῆς Μ. Σαρακοστῆς ποὺ ἀνεβαίναμε στὸ μοναστήρι τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου, στὸ Πανόραμα, ὅπου ὁ Γέροντας θὰ τελοῦσε τὴν τόσο εὐκατάνυκτη Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία... Πάντα χαμηλόφωνα, ταπεινά, ἥσυχα, χωρὶς περιττὲς κινήσεις καὶ αὐτοπροβολή. Ὅλα τους εἶχαν, δηλαδή, μιὰν ἱεροπρέπεια, ποὺ ζύμωνε τὶς ψυχές μας, ὥστε ν᾿ ἀκολουθήσουμε αὐτὸν τὸ δρόμο, ποὺ παραδειγματικὰ μᾶς ἔδειχνε: Τὸ δρόμο τῆς μέλλουσας   ἱερατικῆς μας πορείας.

Ὅμως δὲν μποροῦν νὰ λησμονηθοῦν καὶ οἱ τόσο φωτεινές του ὁμιλίες στὴν αἴθουσα τῆς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, ποὺ ἦταν ὄντως κατάμεστες ἀπὸ κόσμο. Κι ἐδῶ θυμᾶμαι μέ συγκίνηση τὸ πόσο χαροποιοῦσε τὸν Γέροντα νὰ ἀναφέρεται σὲ ἀσκητὲς καὶ ἁγιασμένες μορφές, τονίζοντας πάντα τὴν εὐλογία τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς προσευχῆς.  «Κι ἕνα πουλάκι, ἔλεγε, νὰ λαλήσει, ἀμέσως χάνεται ἡ ἡσυχία τοῦ προσευχομένου ἀσκητῆ». 

Εἶχα τὴν εὐλογία, χρόνια μετὰ τὴν ἀποφοίτησή μου -κληρικὸς πιά- νὰ τὸν ἐπισκεφτῶ στὸ εὐλογημένο μοναστηράκι ποὺ τότε τὸ ἔφτιαχναν. Θυμᾶμαι, ὅτι ἦταν καλοκαίρι, Ἰούλιος μήνας καὶ καθίσαμε στὰ σκαλιὰ τοῦ ἀμφιθέατρου, ποὺ ἑτοίμαζαν καὶ βρίσκονταν σὲ δροσερὸ μέρος. Ἦταν γιὰ μένα μιὰ ἐμπειρία ποὺ ἀκόμα τὴν κρατῶ, ὅπως κρατῶ τὴ Μορφή του, ποὺ στερνὴ φορὰ συνάντησα στὸ βιβλιοπωλεῖο «Τὸ Περιβόλι τῆς Παναγίας». Τὶς κρατῶ, λοιπόν, αὐτὲς τὶς συναντήσεις ὡς μοναδικές, εὐγνωμονώντας τὸν Κύριο ποὺ μοῦ τὶς χαρισε. 

Ὁ παπα-Συμεὼν ἐκοιμήθη, ὅμως οἰ διδαχές του, ἡ παρουσία καὶ ἡ προσφορά του ἀπομένουν τεμκήρια ἱκανὰ ἑνὸς ἁγασμένου ὄντως λειτουργοῦ τοῦ Ὑψίστου. Τὴν εὐχή του νὰ ἔχουμε.

παπα-κων. ν. καλλιανός 

Κρατική Ορχήστρα Αθηνών 19-10-18, Πόλεμος και Ειρήνη ΙΙ - Μωρίς Ραβέλ, Σεργκέι Προκόφιεφ, Λούντβιχ Βαν Μπετόβεν

Γράφει η ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ 

Μωρίς Ραβέλ (1875-1937), Ο Τάφος του Κουπρέν  (Prélude, Foriane, Menouet, Rigaudon)

Ο τίτλος, Ο Τάφος του Κουπρέν,  στεγάζει τέσσερα πιανιστικά κομμάτια,  τα οποία συνέθεσε ο Μωρίς Ραβέλ το 1917 και ενορχήστρωσε το 1920. Τα έργα αυτά συντέθηκαν μέσα στη βαριά σκιά του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, που άφησε την  Ευρώπη καταχρεωμένη, κατερειπωμένη, με έντεκα εκατομμύρια νεκρούς στα πεδία των μαχών, εκατομμύρια τραυματίες, ακρωτηριασμένους, παραμορφωμένους, ανεξακρίβωτο αριθμό αμάχων σκοτωμένων από οβίδες, πείνα, επιδημίες, ανεπανόρθωτες ψυχικές βλάβες. Σ’ αυτόν τον φριχτό πόλεμο, ο Μωρίς Ραβέλ, μικρόσωμος και ασθενικός, υπηρέτησε ως οδηγός ασθενοφόρου και εκεί μπούκωσαν από τη φρίκη η όραση κι όσφρησή του. Μια οξεία δυσεντερία όμως τον απάλλαξε από το μαρτύριο και το έστειλε πίσω στο σπίτι του. Το 1917, κι ενώ ο πόλεμος ήταν ακόμα στην ακμή του, πέθανε η μητέρα του. Στα όσα τραύματα κουβαλούσε ήδη προστέθηκε και το βαρύ πένθος που τον οδήγησε σε βαριά κατάθλιψη. Κι επειδή ο θάνατος μόνο με την τέχνη νικιέται, συνθέτει έξι πιανιστικά έργα, αφιερωμένα σε φίλους που έπεσαν στη μάχη, συγχρόνως όμως και  τιμή στον Φρανσουά Κουπρέν  (1668-1773), μεγάλο συνθέτη του γαλλικού μπαρόκ, στη μουσική του οποίου βρήκε ψυχικό καταφύγιο.

Το 1919 ενορχήστρωσε λιτά τα τέσσερα κομμάτια, αφήνοντας την Τοκκάτα και τη Φούγκα και αλλάζοντας τη σειρά. Η πρεμιέρα δόθηκε τον Φεβρουάριο του 1920. Το όμποε και τα ξύλινα ανέδειξαν την κρυστάλλινη μορφή του κάθε κομματιού, κάτι που παραπέμπει στον Κουπρέν. Το πρελούδιο και το μενουέτο είναι όροι συχνά χρησιμοποιούμενοι, ενώ το Foriane  και το  Rigaudon είναι χοροί, παλιός βενετσιάνικος ο ένας και γρήγορος προβηγκιανός ο άλλος.

Το δεύτερο έργο που παίχτηκε από τη ΚΟΑ ήταν το Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 2, σε σολ ελάσσονα, έργο 16 του Σεργκέι Προκόφιεφ (1891-1953). Ένας προικισμένος καλλιτέχνης που βρέθηκε στη δίνη των πολιτικών εξεγέρσεων της πατρίδας του. Έχοντας ήδη μελετήσει έργα απαιτητικά -Μπετόβεν, Ραχμάνινοφ, Τσαϊκόσφσκι, Σοπέν και Λιστ- έφτασε στην ολοκλήρωση του δεύτερου κοντσέρτου του, τον Αύγουστο του 1913, σολίστ ο ίδιος στην πόλη Παβλόσκ, κοντά στην Αγία Πετρούπολη. Οι μοντερνιστικοί τρόποι του κοντσέρτου όμως δεν άρεσαν στο κοινό. Όπως του είπε και  ο λαϊκός κομισάριος Ανατόλι Λουνατσάρσκι «Εσύ είσαι επαναστάτης στη μουσική, εμείς στη ζωή. Οφείλουμε να δουλέψουμε μαζί». Ωστόσο, το 1918 προτίμησε να φύγει στη Δύση, αφήνοντας την παρτιτούρα στο διαμέρισμά του. Η παρτιτούρα χάθηκε, μετά από μια  διάρρηξη, αλλά η μητέρα του κρατούσε αντίγραφο και αφού το ξαναδούλεψε και επέφερε μικρές αλλαγές, το παρουσίασε στο Παρίσι τον Μάιο του 1924. Ενώ εν τω μεταξύ το Τρίτο Κοντσέρτο του είχε ήδη μεγάλη επιτυχία στις αίθουσες.

Στο δεύτερο κοντσέρτο, λοιπόν, το αρχικό andantino μας προετοιμάζει για κάτι αισθησιακό αλλά και σκοτεινό, ακολουθεί ένας γοργός ρυθμός gavotte, που άρεσε πολύ στον Προκόφιεφ, μια μεγάλη καντέντσα,  μετά, αναπτύσσει το andantino, ίσως η δυσκολότερη καντέντσα στο πιανιστικό ρεπερτόριο, που αφού φτάσει στην κορύφωση, η ορχήστρα θα κάνει  μια καταιγιστική εμφάνιση. Στο δεύτερο μέρος ένα γρήγορο σκέρτσο,  ο καταιγισμός του πιάνου με δέκατα έκτα χωρίς παύση (επίδραση από τη Δεύτερη Σονάτα του Σοπέν), μετά το intermezzo, που για την περιγραφή του έχουν χρησιμοποιηθεί επίθετα όπως «τρομακτικό», «σκωπτικό», «τερατώδες», «γκροτέσκο». Τη σύνθεση ολοκληρώνουν  οι σαν ακροβατικές χειρονομίες του φινάλε και η εκρηκτική μελωδία του τέλους.

Ο Προκόφιεφ πέθανε στις 5 Μαρτίου του 1953, την ίδια μέρα που πέθανε και ο Στάλιν. Όλοι οι μουσικοί και όλα τα ανθοπωλεία επιστρατεύτηκαν για την κηδεία. Έτσι, ο Προκόφιεφ, δυο βήματα από την Κόκκινη Πλατεία, περίμενε τρεις μέρες για να μπορέσει να μεταφερθεί στα γραφεία της Ένωσης των Σοβιετικών Συνθετών. Τελικά η κηδεία έγινε με χάρτινα λουλούδια και μαγνητοφωνημένο το πένθιμο εμβατήριο από το μπαλέτο Ρωμαίος και Ιουλιέτα.

Τρίτο έργο της βραδιάς, η  Συμφωνία αρ. 7 σε λα μείζονα, έργο 92,  του Λούντβιχ Βαν Μπετόβε .  Η Συμφωνία αναπτύσσεται σε τέσσερα μέρη: Poco sostenuto- Vivace, Allegretto, Presto-Assai meno presto, Allegro con brio.

Εκατό χρόνια,  σχεδόν, μετά τον Ραβέλ και τον Προκόφιεφ, ο τιτάνας της μουσικής Μπετόβεν (1770-1827) κάνει τα πρώτα σχέδια της 7^ης Συμφωνίας του, συγκεκριμένα το φθινόπωρο του 1811,  όταν ήταν στο Τέπλιτσε, μια πόλη κοντά στην Πράγα. Επιστρέφοντας  στη Βιέννη ολοκλήρωσε το έργο και η επιτυχημένη του πρώτη δόθηκε τον Δεκέμβριο του 1813, για την στήριξη των θυμάτων της πόλης Χάναου.

Για την ιστορία, το Χάναου ήταν μια πλούσια πόλη κοντά στην Φραγκφούρτη που υπέστη μεγάλη καταστροφή κατά τους ναπολεόντειους πολέμους, γκρεμίστηκαν τα τείχη της και θρήνησε πολλά θύματα. Για την στήριξη των κατοίκων της πόλης ο Μπετόβεν έγραψε τη Συμφωνία του. Το 1989,  ο Μορίς Μπεζάρ, συμμετέχοντας στις επετειακές εκδηλώσεις για τα 200 χρόνια από τη Γαλλική Επανάσταση χρησιμοποίησε το πένθιμο εμβατήριο στο μπαλέτο του, αφιέρωμα στα θύματα του γαλλικού εμφύλιου σπαραγμού.

Η εκτενέστατη αργή εισαγωγή του έργου μπορεί και να αυτονομηθεί. Στη συνέχεια το φλάουτο εκθέτει το πρώτο θέμα, μετά μπαίνουν άλλα όργανα και το δεύτερο θέμα, το οποίο όμως προέρχεται από το ίδιο υλικό. Το δεύτερο μέρος, σε λα ελάσσονα, κινείται ανάμεσα σε ένα πένθιμο εμβατήριο και ένα μεγαλόπρεπο χορικό με μεγάλη συναισθηματική ένταση. Το τρίτο μέρος αποτελείται από ένα ζωηρό σκέρτσο και ακολουθείται από ένα μεγαλοπρεπές, αλλά πιο αργό τρίο. Με επανάληψη και του σκέρτσου και του τρίο θα καταλήξει σε ένα ξαφνικό τέλος στην τονικότητα της αρχής. Η χορευτική του διάθεση του έργου φτάνει στο απόγειό της, στο τέταρτο μέρος, σε φόρμα σονάτας, σαν αντιστάθμισμα στην αργή εισαγωγή. Και τον επίλογο γράφει με μια μεγάλη coda, ένα  εκστατικό φινάλε, σαν επεξεργασία του θεματικού υλικού. Για το έργο αυτό εκφράστηκε θετικά ο Ρίχαρντ Βάγκνερ, ο οποίος επεσήμανε την ενέργεια της Συμφωνίας,  την καταιγίδα της ψυχής, την ανάγκη για Χορό, με τον χορό ως «υψηλή πράξη  της ανθρώπινης κίνησης». Όπως παρατηρεί ο Τίτος Γουβέλης, «Η χορευτική διάσταση της Έβδομης ανήκει πράγματι σε ένα πνευματικό, υπαρξιακό επίπεδο, όπου ο θρίαμβος της ανθρώπινης ύπαρξης, μια μεταφυσική και οικουμενική κατάφαση της ζωής εκφράζονται και βιώνονται μέσα από τη διαρκή συσσώρευση ρυθμικής ενέργειας».

Στο πιάνο, για το κοντσέρτο του Προκόφιεφ, έκατσε ο εξαιρετικός πιανίστας Τίτος Γουβέλης ενώ στο πόντιουμ ανέβηκε ο διεθνούς φήμης Βέλγος Αρχιμουσικός Μισέλ Τιλκέν.

Οι μεγάλοι δημιουργοί, με διάμεσο την ΚΟΑ μας άνοιξαν τις πόρτες της ψυχής και του μυαλού για να συλλάβουμε πού βρίσκονται οι ρίζες και πώς γεννιούνται τα μεγάλα έργα της Τέχνης. L’ art est une blessure, έλεγε ο Μπρακ.

Metropolitan Maximos of Sardes: THE ECUMENICAL PATRIARCHATE IN THE ORTHODOX CHURCH. A study in the History and Canons of the Church

Read the interesting study of the late Metropolitan Maximos of Sardes, entitled: The Ecumenical Patriarchate in the Orthodox Church, [publication of the Patriarchal Institute for Patristic Studies (Thessaloniki, 1989)]

Καθ. A. Kartaschoff: "Το της Εκκλήτου δικαίωμα των Οικουμενικών Πατριαρχών εν τη πράξει"

Δημοσιεύουμε σήμερα την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη του Καθ. A. Κartaschoff, με τίτλο: "Το της Εκκλήτου δικαίωμα των Οικουμενικών Πατριαρχών εν τη πράξει" (περιοδικό ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ, Τόμος ΚΓ', 1948)

Αρχιεπισκόπου Αγχιάλου Βασιλείου: «Πραγματεία περί του κύρους της χειροτονίας κληρικών υπό Επισκόπου καθηρημένου και σχισματικού χειροτονηθέντων»

Δημοσιεύεται εδώ μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη του Αρχιεπισκόπου Αγχιάλου Βασιλείου, μετέπειτα Σμύρνης, με τίτλο: "Πραγματεία περί του κύρους της χειροτονίας κληρικών υπό Επισκόπου καθηρημένου και σχισματικού χειροτονηθέντων" (Σμύρνη, 1887)

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΝΑΙ, ΚΙ ΑΥΤΑ «ΟΛΟΝ ΣΥΓΚΡΟΤΟΥΝ ΤΟΝ ΘΕΣΜΟΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

Σημειώσεις ἀπὸ ἕνα ἀκόμη Ἱερατικό Συνέδριο

Εἶναι ἀλήθεια πιά, ὅτι ὅσο περνοῦν τὰ χρόνια, ὅσο τὰ σκαλιὰ πρὸς τὸ βάθος τῆς ἐξόδου ἀπὸ τὸν ἐγκόσμιο βίο ἐλαττώνονται, τόσο καὶ συνειδητοποιεῖς, πὼς οἱ μεγάλες εὐκαιρίες, οἱ δωρεὲς τοῦ Θεοῦ, δηλαδή, εἶναι ἁπλᾶ πράγματα μὲ ἀξία ὡστόσο ἀμύθητη. Κι ὅλ᾿ αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα ἀσφαλῶς, ποὺ καταλύουν τὴν ἀπανθρωπία καὶ τὴν μεταποιοῦν σὲ φιλανθρωπία, σὲ ἐπικοινωνία φωτεινή, σὲ διδαχὴ ἀθάνατη. Ἔστω κι ἄν τὸ χρονικὸ διάστημα αὐτῆς τῆς συναντήσεως, τῆς διαπροσωπικῆς σχέσης, εἶναι ἐλάχιστο. Εἶναι ὅμως ἱερὰ στέρεο, θεοφιλές καὶ ἐκκλησιολογικὰ ἀπαιτούμενο. Γιατὶ μέσα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἐπικοινωνία ἐμβρυωδῶς λειτουργεῖ τὸ Μέγα Συνοδικόν, ἤ μᾶλλον αὐτὴ ἡ  συνάντηση-ἐπικοινωνία εἶναι τὸ κλειδὶ ποὺ ἀνοίγει τὴ θύρα τοῦ Συνοδικοῦ Θεσμοῦ τῆς Ἐκκλησίας μας. Καί θὰ ἐξηγήσω στὴ συνέχεια αὐτὰ ποὺ θέλω νὰ πῶ.  

Ἕνα Ἱερατικὸ Συνέδριο ἴσως νὰ φαίνεται μιὰ ἁπλῆ, καθιερωμένη καὶ γιὰ κάποιους ἀνιαρὴ συνάθροιση, ὅμως στὴν πραγματικὸτητα εἶναι μιὰ προέκταση τοῦ ἱεροῦ μηνύματος τῆς Πεντηκοστῆς, τὸ ὁποῖο δὲν εἶναι ἄλλο ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ ψάλλουμε: «Εἰς ἑνότητα πάντας ἐκάλεσεν...». Κεκλημένοι, λοιπόν, εἴμαστε ἀπὸ τὸν Ἐπίσκοπο σὲ αὐτὴν τὴν σύναξη, ὄχι γιὰ νὰ ἀκροασθοῦμε τὴν α΄ ἤ β΄ εἰσήγηση μονάχα καὶ νὰ συζητήσουμε πάνω σὲ καίρια καὶ ποιμαντικὰ θέματα ποὺ μᾶς ἀφοροῦν, ἀλλὰ πρωτίστως, γιὰ νὰ πιστοποιήσουμε τὸ γεγονὸς τῆς Ἐκκλησίας. Γι᾿ αὐτὸ εἶναι παρόντες, τόσο ὁ Ἐπίσκοπος, ὅσο καὶ ὅλος ὁ κλῆρος, ποὺ διακονοῦν καὶ μὲ ἀνύστακτο ἐνδιαφέρον ποιμαίνουν τὴν τοπικὴ Ἐκκλησία τους. Γιὰ τὴν Ὁποία ἔχουν ὑποχρεώσεις καὶ ἀναφαίρετα δικαιώματα πνευματικῆς πατρότητος καὶ φιλαδέλφου φροντίδος.

Μάλιστα, δὲν θὰ πρέπει νὰ λησμονοῦμε, πὼς ἡ κάθε Ἱερατικὴ σύναξη εἶναι καὶ μιὰ ἀκόμα ἐπιβεβαίωση τοῦ Συνοδικοῦ θεσμοῦ, μὲ τὸν ὁποῖο καὶ λειτουργεῖ ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἀπὸ τὰ χρόνια τὰ πρῶτα τὰ πρωτοχριστιανικά, μὲ τὴν Ἀποστολικὴ Σύνοδο (βλ. Πρξ.15, 6-11)  νὰ  γίνεται ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος πάνω στὸν ὁποῖο καὶ στηρίχτηκαν ἀργότερα οἱ μεγάλες Σύνοδοι (βλ. Οἰκουμενικές, Τοπικές κ.λ.π.). Λιθάρι, λοιπόν, στὸ οἰκοδόμημά τους εἶναι ἀναμφίβολα καὶ τούτη ἡ Σύναξη. 

Ὡστόσο, στὴν ἄλλη της ὄψη αὐτὴ ἡ Ἱερατικὴ συνάντηση παρουσιάζει καὶ μιὰν ἄλλη πτυχή. Ἀνθρώπινη πτυχή, πασπαλισμένη μὲ τῆς χαρμολύπης τὴν ἄχνη καὶ φωτισμένη μὲ τῆς ἀλήθειας τὸ ἄσβηστο τὸ κερί. Γιατὶ πέρα ἀπὸ ὅλα αὐτὰ ποὺ εἰπώθηκαν,  αἰωρεῖται καὶ τὸ ἄλλο, τὸ μέγιστο τὸ ἐρώτημα: Ἀλήθεια, μήπως αὐτὴ ἡ Σύναξη ἦταν ἕνα τραπέζι ἀποχαιρετισμοῦ; Δηλαδή, μήπως κάποιοι ἀπὸ μᾶς θὰ γραφοῦν στὰ Δίπτυχα τῶν ἱερῶς κεκοιμημένων στὸ ἄλλο, τὸ μελλοντικό, μὲ τὴ Χάρη Του, Συνέδριο; Καὶ φυσικὰ θὰ ὑπάρξουν οἱ ἀπόντες, ὅπως ὑπῆρξαν καὶ ἐφέτος μὲ ἐκείνους,  ποὺ τὰ ὀνόματά τους ἀκούστηκαν  στὸ Μνημόσυνο ποὺ τελέστηκε: ὄχι, ἀσφαλῶς,  τυχαῖα, γιατὶ κι αὐτὸ ἦταν καὶ εἶναι τὸ ἀναπόσπαστο κομμάτι μιᾶς τέτοιας Σύναξης καὶ δὴ Ἱερατικῆς. Κι αὐτὸ γιατὶ μαζὶ μὲ τοὺς παρόντες θέση, καὶ μάλιστα περίοπτη, ἔχουν καὶ οἱ ἀποιχόμενοι ἀδελφοὶ καὶ συλλειτουργοὶ ποὺ ἡ Ἐκκλησία δὲν λησμονεῖ καὶ τοὺς μνημονεύει. Λὲς καὶ τοὺς προσκαλεῖ κι αὐτοὺς σὲ τούτη τὴ συντροφιά...

Ὅπως κάποτε θὰ γίνει καὶ μὲ μᾶς. Ἀλήθεια, ἀμφιβάλλει κανείς;

Χαλκίδα 16 –Σκόπελος 19 Ὀκτ. 2018   π. κ. ν. κ .

Μητροπολίτου Σάρδεων Μαξίμου: ΤΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ ΕΝ ΤΗ ΟΡΘΟΔΟΞΩ ΕΚΚΛΗΣΙΑ. Ιστορικοκανονική μελέτη

Δημοσιεύουμε κατωτέρω ολόκληρη την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη του Μητροπολίτου Σάρδεων Μαξίμου, με τίτλο: Τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ - ἔκδοσις τοῦ Πατριαρχικοῦ Ἰδρύματος Πατερικῶν Μελετῶν (Θεσσαλονίκη, 1989).

Γιώργου Λέκκα: ΠΙΣΩ ΑΠ’ ΤΟΝ ΚΑΘΡΕΦΤΗ (νέο ποίημα)

Στον καθρέφτη του πάνω όλος ο κόσμος

ένα απέραντο νεκροταφείο

που συντηρείται απ’ τις εισπράξεις ατραξιόν

 για την αναψυχή μελλοθανάτων.  

Ζούμε πολύ συντομότερα απ’ όσο νομίσαμε·

φαντάσου να χρειαζόταν

και ν’ αποχαιρετήσουμε οριστικά

όσους συναπαντήσαμε.

Στον καθρέφτη του κόσμου συνήθως

πάθη, κραυγές, πόνος και αίμα

και μόνο κάθε που σπάζει

μπορεί και να δεις παραπίσω μονίμως

αγάπη   χαρά   ειρήνη   σιωπή

Ό,τι ακριβό δεν το γνωρίσεις

έστω και λίγο σ’ αυτήν τη ζωή

δεν θα μπορέσεις να το πάρεις μαζί σου

για πάντα στην άλλη.

19.9.18.

[Ο Πρωτοπρεσβύτερος Δρ. Γεώργιος Λέκκας είναι άμισθος κληρικός της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος. Ζει, εργάζεται και διακονεί ιερατικά στις Βρυξέλλες.] 

π. Κων. Ν. Καλλιανός: ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΧΑΜΕΝΟ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΟ ΧΡΟΝΟ ΜΑΣ

ἤ, Ὅταν ἡ ἐξομολόγηση μετατραπεῖ σὲ μονολόγου περιπέτεια

Δὲν εἶναι ἀλήθεια λίγες οἱ φορὲς ποὺ ὁ πνευματικὸς ἔρχεται σὲ δυσκολία νὰ μπορέσει νὰ σταματήσει τὴν ἀκατάσχετη φλυαρία κάποιων -κυρίως γυναικῶν- ποὺ θεωροῦν ὅτι στὴν ἐξομολόγηση μποροῦν νὰ μιλᾶνε συνεχῶς, δίχως ν᾿ ἀφήνουν κάποιο περιθώριο στὸν ἀκροατή τους νὰ ἔχει γνὠμη ἐπὶ τῶν λεγομένων. Δηλαδή, νὰ μπορεῖ νὰ ρωτήσει κάτι ποὺ δὲν τὸ πολυκατάλαβε ἤ τὸ εἶδε ὅτι εἶναι πολὺ μπερδεμένο. Ἔτσι, ἡ ἐξομολόγηση γίνεται -δίχως νὰ τὸ ἐπιδιώνει ὁ πνευματικὸς αὐτό- μιὰ ἀνούσια περιπέτεια, στὴν ὁποία ὁ ἐξομολόγος εἰσέρχεται ἀγανακτισμένος κάποτε. Γιατί; Μὰ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει τὸ κριτήριο τῆς διακρίσεως ἀπὸ μέρους τοῦ ἐξομολογουμένου, ποὺ νομίζει ὅτι μόνον αὐτὸς μπορεῖ νὰ ὁμιλεῖ καὶ νὰ ἀποφαίνεται, γιατὶ ὁ σκοπός του εἶναι ἀσφαλῶς καθορισμένος ἐκ τῶν προτέρων: Τὸ νὰ αὐτοδικαιωθεῖ,  δηλαδή, ρίχνοντας ὅλους τοὺς λίθους τῶν ἀναθεμάτων στοὺς ἄλλους, ἐκτὸς ἀπὸ τὸν ἑαυτό του. Γιὰ τὸν ὁποῖο ὅμως μπορεῖ νὰ πεῖ, μετ᾿ ἐμφάσεως μάλιστα, ὅτι στὸ ἐξομολογητήριο εἰσῆλθε, ὄχι γιὰ τὴν ἄφεση τῶν δικῶν της ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ γιατὶ φορτώνεται τὶς ἁμαρτίες ποὺ οἱ ἄλλοι τοῦ προσθέτουν, τὸν ἀναγκάζουν νὰ κάνει ἤ νὰ δεχτεῖ.  «Δὲν τὸ ἤθελα νὰ τὸ πῶ αὐτό ( π. χ. νὰ κατηγορήσω, νὰ βάλω λόγια κ.λ.π.), μὲ ἀνάγκασαν». Φράσεις στερεότυπες, ὡστόσο αὐτοαπαλλακτικές. Ἔτσι, μὲ κριτήριο ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀμυνθεῖ, γιὰ νὰ σώσει τὴν ὑπόληψή του, καταφεύγει σ᾿ αὐτὲς τὶς πρακτικές. Κι ὅλ᾿ αὐτά, σημειωθήτω, ἀναφέρονται στὸν πνευματικὸ μὲ μιὰ ἄνεση καὶ πολυλογία, μὲ σκοπὸ νὰ κατορθώσει νὰ ἐπιβληθεῖ στὸν ἐξομολόγο μὲ τὴν συνεχῆ καὶ ἐντυπωσιακὴ πολυλογία. 

   

Εἶναι, τὸ ξέρω, ἄπειρες αὐτὲς οἱ περιπτώσεις ποὺ συναντᾶμε. Κι εἶναι ἀσφαλῶς περιπτώσεις ποὺ πραγματικὰ μᾶς ταλαιπωροῦν, ὅταν μάλιστα ἔχουμε ἔξω κι ἄλλες ψυχὲς,  ποὺ περιμένουν τὴ σειρά τους νὰ προσέλθουν στὸ Μυστήριο αὐτό. Κι ὁ χρόνος ἀπὸ τὴν ἄλλη νὰ πιέζει...

Ἀλήθεια, πόσοι ἀπὸ μᾶς κάτι τέτοιες στιγμὲς δὲν κοιτάζουμε νὰ ὑψώσουμε κάποιο ἀνάχωμα, ὥστε νὰ σταματήσει κάπου αὐτὴ ἡ ἀνούσια πολυλογία. Ποὺ τὴ θεωροῦμε ἀσφαλῶς ἀπώλεια πολύτιμου ποιμαντικοῦ χρόνου, ἀφοῦ πουθενὰ δὲν βγάζει; Κι ἀγανακτοῦμε, μάλιστα, γι᾿ αὐτό, ἀγχωνόμαστε καὶ στεναχωριόμαστε  πολύ.

Κι ὅμως στὴν ἄλλη της ὄψη αὐτὴ ἡ περιπέτεια κάτι ἔχει νὰ δείξει, κυρίως σὲ μᾶς τοὺς πνευματικούς. Τὸ τὶ εἶναι αὐτὸ θὰ φανεῖ, ὄχι ἐκείνη τὴ στιγμή, ἐκεῖνες τὶς ὧρες ποὺ ἀσφαλῶς εἶναι πασπαλισμένες ὑπερένταση καὶ κάποιο ἄγχος. Καὶ δικαίως μάλιστα, ἀφοῦ ἡ κάθε ψυχὴ ποὺ θὰ παρουσιαστεῖ ἔχει τοὺς δικούς της κώδικες καὶ κανόνες, κι αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ σέβεται ὁ διακριτικὸς πνευματικός, ἀλλιῶς οἱ ψυχὲς αὐτὲς θὰ κλειδώσουν μιὰ γιὰ πάντα καὶ ἔτσι θὰ παραμείνουν. Κι ὑπεύθυνοι θὰ εἴμαστε ἐμεῖς γι᾿ αὐτό. Βλέπεις, δὲν εἰπώθηκε τυχαῖα ὅτι ἡ πνευματικὴ πατρότητα εἶναι «τέχνη τεχνῶν». 

Γι᾿ αὐτὸ καὶ οἱ τραγικές (κάποτε πολὺ τραγικές, ὄντως) αὐτὲς περιπτώσεις,  πρέπει νὰ φροντίζουμε νὰ τὶς προσέχουμε, ὅσο βαρετὲς καὶ ἀνούσιες κι ἄν εἶναι. Γιατὶ μέσα βαθιά, στὸν πυρήνα τους, κρύβουν τὸ ζητούμενο: τὴν εἰρήνευση τῆς ψυχῆς καὶ τὸ δέσιμο τοῦ σχοινιοῦ τῆς ἐπικοινωνίας μὲ τὸ Θεό. Αὐτὴ εἶναι ἡ μοναδική ἀναζήτηση, πού, δυστυχῶς, χάνεται σὲ μονοπάτια μάταιου φαρισαϊσμοῦ, ἀθεμελίωτης αὐτοδικαίωσης καί ἄκαρπης προσπάθειας γιὰ ἐντυπωσιασμό. 

Καὶ τὸ κυριώτερο, κανένας ποιμαντικὸς χρόνος δὲν πάει χαμένος, γιατὶ ἁπλούστατα, ὅταν αὐτὸς συντελεῖται καὶ ἀναλώνεται μέσα στὰ πλαίσια τῆς ἱεραποστολικῆς μας μαρτυρίας καὶ διακονίας, τότε εἶναι χρόνος προσευχῆς, λατρείας καὶ διδαχῆς - ἔστω καὶ μὲ τὶς μετ᾿ ἐμποδίων παρουσίες κάποιων, ποὺ, ὅμως,  γιὰ νὰ προσέλθουν στὸ ἐξομολογητήριο κάτι γυρεύουν... Τό δικό τους χαμένο κέντρο ἤ μήπως τὴ δικιά μας ὑπομονή, ἀντοχὴ καὶ φιλία, ποὺ ἀσφαλῶς ὁ κόσμος δὲν τοὺς ἔδωσε...

Ἄλλωστε δὲν μᾶς δόθηκε ἔτσι ἁπλᾶ ἡ ἐντολὴ «ἐρευνᾶτε τὰς γραφάς». Γιατὶ κάτω ἀπὸ τὴν ἔρευνα τῶν γραφῶν ὁ κάθε ποιμένας καλεῖται νὰ ἐρευνήσει καὶ τὶς ψυχὲς τῶν ὅσων ποιμαίνει. Μὲ διάκριση, ὑπομονή, ἀγωνία, φιλανθρωπία καὶ πάνω ἀπ᾿ ὅλα μὲ ἀγάπη. Ἤ μήπως δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἀποστολή μας.

Ἄς τὸ ψάξουμε, λοιπόν...

π. κ. ν. κ.