Από το εργαστήρι των Πλαισαίων στον «Ερωτόκριτο»

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Το νησί μας και κυρίως το αστικό του κέντρο, η λεγόμενη Χώρα, τον τελευταίο καιρό, παράλληλα με την οικονομική κρίση, βιώνει και πνευματική πενία, παράλληλα με μια επίφοβη πολιτική ασάφεια. Ίσως, μάλιστα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, ο ανδριάντας του εθνικού μας ποιητή μας έχει γυρίσει την πλάτη, κοιτώντας το αχανές του πελάγου και η προτομή του Φώσκολου, κρυμμένη ευρηματικά σε μια απομονωμένη γωνιά της πλατείας, χάνεται όλο και πιο πολύ από την μνήμη μας και την καθημερινότητά μας, απονέμοντας στον τόπο της «μητρικής του γης» στεφάνια καμωμένα ή «γεναμένα», αν προτιμάτε την γλώσσα του Γενάρχη, όχι από δάφνη ή έστω «λίγα χορτάρια», αλλά από λησμονημένα καλώδια! Όσο για ’κείνον τον υψιπετή ευαγγελιστή Ιωάννη του Νικολάου Καντούνη, που σώθηκε από τις θεομηνίες και συντροφιά με τον ομόλογό του Ματθαίο, επιμένει στον τοίχο της κάτω αίθουσας του Μουσείου μας, έχοντας ενδιάμεσα ένα κομμάτι αίθριας ελπίδας από την ουρανία της Φανερωμένης, η κάποτε άνοδός του γίνεται σήμερα φυγή και τα χρώματά του νοιώθουν την μεγαλύτερη μοναξιά της βιωτής του, αισθανόμενα την κυριαρχία του κιτς και την αχρωματοψία των απογόνων του δημιουργού του και των πιστών, που κάποτε τον προσκύναγαν.

Μ’ άλλα λόγια, ζούμε την κυριαρχία του γκρι και την αυτοκρατορία της μετριότητας. Είναι, πιθανόν, η επικράτηση της μωρίας, πριν την μεγάλη απώλεια.

Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν και οάσεις ελπίδας και αναλαμπές υπόσχεσης, οι οποίες τονίζουν πως μπορεί να χάθηκαν τα δαχτυλίδια, αλλά παραμένουν τα δάχτυλα, όχι με χρυσά πια στολίδια ή ασημένια, αλλά μ’ ελπίδα να ξαναφορέσουν έστω ένα κόσμημα φτιαγμένο από τα φοινικόφυλλα των Βαΐων, έτσι για να μην χαθεί η παράδοση τόσων αιώνων και να μείνει κάτι να θυμίζει την άνοδο αυτού του τόπου, που ίσως γίνει αιτία πνευματικής μας επανάκαμψης και σωτηρίας.

Σ’ αυτές τις αληθινά και περισσότερο από ποτέ ελπιδοφόρες εξαιρέσεις ανήκουν οι σύγχρονοι ποιητές μας, οι οποίοι ισοφαρίζουν συχνά την κακοφημία μας, οι εικαστικοί μας δημιουργοί, με το αντίδοτο και αντίδωρο των χρωμάτων τους και την παρηγορία των Δοξαράδων, κάποιοι νέοι μουσικοί, οι οποίοι επανέκαμψαν, δίχως να προδίδουν τις παρακαταθήκες του Παύλου Καρρέρ, αλλά και μερικοί πολιτιστικοί σύλλογοι, που, εκτός από την σφραγίδα στο ντουλάπι τους, κρατούν άσβεστη την ελπίδα και συνεχίζουν την παρακαταθήκη όσων μας θεμελίωσαν στέρεες βάσεις και οι σεισμοί, οι κυριολεκτικοί και οι μεταφορικοί, προσπαθούν να τις ταρακουνήσουν, ισοπεδώνοντας και καταστρέφοντας.

Σ’ αυτούς τους τελευταίους συμπεριλαμβάνεται αναμφίβολα και σε θέση κερδισμένη με το σπαθί του ο Πολιτιστικός Σύλλογος Σκουλικάδου, «Ερωτόκριτος», ο οποίος αυτές τις μέρες τάραξε πάλι τα νερά με μια θεατρική παράσταση και ξεκινώντας, πριν λίγα χρόνια, με τους ήχους των πετάλων του έργου του Βιτσέντζου Κορνάρου, που το φιλοξένησε το χωριό του και άλειψε με λάδι τις πληγές της προσφυγιάς του, έφτασε μέχρι και τον μεγάλο Γάλλο κωμωδιογράφο Ζωρζ Φεντώ, που ο «Ράφτης κυριών» του, «με μηνύματα επίκαιρα και δοσμένα με έξυπνο και ωραίο τρόπο», όπως γράφει και ο Πρόεδρος του Συλλόγου και σκηνοθέτης της παράστασης, Μπάμπης Συγούρος, έθιξε τον καθωσπρεπισμό μας και μας ξεγύμνωσε πάνω στη σκηνή, όχι τόσο για να μας γελοιοποιήσει, όσο για να μας συνετίσει.

Πράγματι «η φύση των ανθρώπων δεν αλλάζει», όπως εύστοχα μας θυμίζει, μια και όλοι το γνωρίζουμε, η Ουρανία Πλέσσα, στο παραπάνω έντυπο. Και πολύ σωστά συνεχίζει: «Η συζυγική απιστία […] και οι ρομαντικές περιπέτειες από την μια μεριά, η υποκρισία και ο φόβος για το κοινωνικό σκάνδαλο από την άλλη πάντοτε υπήρξαν και εξακολουθούν να είναι τα πιο ενδιαφέροντα και πιο πιπεράτα θέματα, ιδιαίτερα όταν αφορούν άλλους. – Εμείς ποτέ! Πάντα οι άλλοι».

Μόνο που το θέατρο και η τέχνη γενικότερα καταργεί το «οι άλλοι» και μας αναγκάζει σε αυτοκριτική και αυτοεξομολόγηση. Μας συνετίζει εκθέτοντάς μας πάνω στο σανίδι. Γιατί ενώ δείχνουμε πως γελάμε με τον γείτονα και τον πλησίον, μέσα μας γνωρίζουμε καλά πως ο φόβος μας αναγκάζει να γελοιοποιούμε τον συνάνθρωπο, ενώ στην ουσία εφαρμόζουμε το «το δικό μου τ’ όνομα πάρτο εσύ γειτόνισσα», κάτω από την απειλή της αυτογνωσίας.

Δεν θέλω, όμως, με αυτό εδώ το κείμενο ούτε να κρίνω την παράσταση, κάτι που σαν μη ειδικός δεν είμαι σε θέση να κάνω, όσο και αν αγαπάω το θέατρο, ούτε να αναλύσω το έργο του Φεντώ. Αυτά ας τα κάνουν άλλοι, περισσότερο αρμόδιοι. Σκοπός δικός μου είναι να εντοπίσω μια ανάσα πολιτισμού, που αντιστέκεται, καιρό τώρα, στο όμορφο αυτό και με παράδοση ριζοχώρι και να δώσω στον εαυτό μου πρώτα και ύστερα σε όλους εσάς, που με διαβάζετε κάθε βδομάδα, μια ελπίδα και μια ακτίνα παρηγοριάς.

Εκεί, λοιπόν, σαν αντίδραση στις θρυμματισμένες πλάκες της Πλατείας Ρούγας και αντίσταση στον μπετόν πολιτισμό της υπνωτικής ευμάρειάς μας, καλυτερεύουν την ζωή των χωριανών και την ζωή μας, υποσχόμενοι ένα καλύτερο αύριο, ένα μουσικό τμήμα για την εκμάθηση κιθάρας και αρμονίου, μια παιδική χορωδία, μια θεατρική ομάδα - όπως ήδη γνωρίσαμε - και μια παρόμοια νέων, καθώς και το χορευτικό τμήμα παραδοσιακών χορών με τέσσερα συγκροτήματα, παιδιών, νέων και ενηλίκων. Μ’ άλλα λόγια στο Σκουλικάδο ακούγεται συνεχώς, όπως θα πληροφορηθούμε σε λίγες μέρες από τον μεγάλο υμνωδό, ένας «ήχος καθαρός εορταζόντων», ο οποίος μπορεί να μας οδηγήσει στο πανηγύρι της Άνοιξης και την λύτρωση της Ανάστασης και ανάτασης.

Δεν είναι τυχαίο, μάλιστα, που στον ίδιο χώρο υπήρξε παλιότερα το φημισμένο, για τους καιρούς του, εικαστικό εργαστήρι της καλλιτεχνικής οικογένειας Πλαίσα, με τους ζωγράφους της φαμίλιας, τον πρεσβύτερο και νεώτερο Παναγιώτη και τους μαθητές τους, που κράτησαν την ταυτότητα της τοπικής μας έκφρασης και δεν επέτρεψαν στην νοοτροπία μας να αυτομολήσει, ούτε που το χωριό αυτό ήταν η γενέτειρα του ανανεωτή Κονίδη Πορφύρη και του πολύ Γιάννη Κεφαλληνού.

Στην εύφορη και πολιτιστικά αυτή γωνιά της Ζακύνθου, όπως ήδη αναφέραμε, επιβίωσε και διατηρήθηκε ένα από το αριστουργήματα της νεώτερης ελληνικής λογοτεχνίας, ο περίφημος Ερωτόκριτος. Διασκευασμένος, μάλιστα, στην ντόπια γλώσσα και την ξεχωριστή μας νοοτροπία, παίχτηκε πολλές φορές από τους κατοίκους του χωριού και έγινε παράδοσή του.

Τον Αύγουστο του 2005 το διαμάντι αυτό της κρητικής και όχι μόνο λογοτεχνίας επανήλθε στην καθημερινότητά μας και ξεκινώντας από την ιστορική θέση «Μερτούλα» του χωριού, που την γνωρίζαμε ως τότε, εμείς οι εκτός, μονάχα από τα σχετικά κείμενα του Κονίδη Πορφύρη, μέσω του γηπέδου μας, έφτασε ως και το Κάστρο μας, δίνοντάς του ζωή και θυμίζοντάς μας, όχι μόνο το τι χάνουμε με την αδιαφορία μας, αλλά και το τι αληθινά μας αρμόζει και μας αξίζει.

Μέσω της τέχνης ο Κορνάρος μπορεί να έχει πρώτου βαθμού συγγένεια με τον Φεντώ και το νησί μας να ξαναγίνει σταυροδρόμι πολιτισμού και σκάλα στην μετακίνηση των ιδεών.

Το Σκουλικάδο βάζει συνεχώς ακρογωνιαίους λίθους στο οικοδόμημα. Εμείς απλά ας αντισταθούμε στην κατεδάφιση. Τότε μπορούμε να ελπίζουμε.

[Φωτογραφίες από την παράσταση: π. Π. Καποδίστριας]

Παναγιώτη Καποδίστρια: MATER DOLOROSA (εκδ. δίγαμμα, Ζάκυνθος 2005) [γραφές διαφόρων]

ΓΡΑΦΕΣ για το «MATER DOLOROSA»

«(…) Χαράν ού την συνήθη αισθανόμεθα οσάκις βλέπομεν τύποις εκδιδομένους καρπούς της εργώδους προσπαθείας της περί τα γράμματα ενασχολήσεως, της εκ του ανεξαντλήτου φρέατος της γνώσεως αντλήσεως και του προς οικοδομήν του πλησίον ζήλου των τέκνων της Εκκλησίας.

Την χαράν ταύτην ησθάνθημεν λαβόντες και τα προφρόνως αποσταλέντα ημίν πονήματα της υμετέρας αγαπητής Αιδεσιμολογιότητος, λαογραφικού και ποιητικού περιεχομένου. Είμεθα βέβαιοι ότι οι αναγνώσται και μελετηταί αυτών ικανήν θα αποκομίσουν εξ αυτών τέρψιν και πνευματικήν ενίσχυσιν καί διαφώτισιν. Ευχαριστούντες, όθεν, εγκαρδίως επί τη πρόφρονι υποβολή των καρπών τούτων των κόπων υμών, συγχαίρομεν επί τη συγγραφική υμών επιδόσει και τη καλλιεργεία του δοθέντος υμίν παρά Θεού ταλάντου, ευχόμεθα δε και εις το μέλλον ο κάλαμος υμών να δώση πολλούς και ευχύμους καρπούς του πνεύματος υμών, ως “κάλαμος γραμματέως οξυγράφου”. (…)»

Βαρθολομαίος Α΄

Οικουμενικός Πατριάρχης

«(…) Εξετίμησα πολύ την Ποίησή σας και Σας εξομολογούμαι πως κατά κάποιο τρόπο το “Mater Dolorosa” με βοήθησε ουσιαστικά. Να είσθε καλά και να συνεχίζετε να μας χαρίζετε πάντα καλή και ουσιαστική Ποίηση. (…)»

Γαλάτεια Σαράντη

Πεζογράφος-Ακαδημαϊκός

«(…) Ποιήματα καίρια, επιγραμματικά, με μια γλώσσα απλή, καθημερινή, που μας αγγίζει άμεσα. Μας προσφέρετε ερείπια ονείρων, στοχαστικότητα, και επισημαίνετε πολύ σωστά “την ανάγκη να τραγουδάμε”».

Τάκης Βαρβιτσιώτης

Ποιητής-Ακαδημαϊκός

«(…) Να σας θυμίσω ότι οι Λατίνοι αποκαλούσαν vates όχι μόνο τους προφήτες και τους ιερείς, αλλά και τους ποιητές, για να τονίσουν ότι οι ποιητές ήταν και εκείνοι απεσταλμένοι του Θεού. Η ποίηση του πατέρα Καποδίστρια είναι ένα παιχνίδι ανάμεσα σε νέες ποιητικές τεχνικές και έναν ανάλαφρο προβληματισμό πάνω στα ανθρώπινα. Οι πρωτότυπες ομοιοκαταληξίες του δίνουν το στίγμα της σατιρικής του διάθεσης. Η πίστη του τον εμπνέει αδιάκοπα, γίνεται το βάθρο πάνω στο οποίο χτίζει πολλά από τα ποιήματά του (…)».

Ζωή Σαμαρά

Καθηγήτρια Πανεπιστημίου-Ποιήτρια

«(…) Πόσο ωραία αυτά: “Βιβλιοθήκες, ράφια ονείρων και ψυχών”, “του νέου καταποντισμού αίτιοι μαζί και τιμητές”, πόσο αληθινά! Καί τόσα άλλα! Σας ζηλεύω που ζείτε στη Ζάκυνθο του Σολωμού, κοντά στον Άϊ Λύπιο και τα Τρία Πηγάδια! Σημαντικές και οι πληροφορίες για τη λιτάνευση Εσταυρωμένου και Παναγίας της Οδύνης τη Μ. Παρασκευή, στη Ζάκυνθο. (…)»

Στυλιανός Αλεξίου

Καθηγητής Πανεπιστημίου-Σολωμιστής

«(…) Είναι πολύ σημαντικό να εξακολουθεί κανείς να δουλεύει, συνεχώς, για να αισθάνεται πως υπάρχει και προσφέρει – ό,τι δύναται ο καθένας-. Αυτή η δουλειά είναι που θα μείνει στο τέλος. τα τετρακίνητα jeep και τα “επώνυμα” ρούχα μάλλον θα πεταχτούν κάποτε στα σκουπίδια. (…)»

Διονύσης Α. Ζήβας

Καθηγητής Ε. Μ. Πολυτεχνείου-Αρχιτέκτονας

«(…) Διαβάζω –και πολλές φορές ξαναδιαβάζω- τα ποιήματά σου, που ανήκουν σε νέες τεχνοτροπίες –νέος οίνος δεν χωρεί σε παλιούς ασκούς… Προσπαθώ να συμπληρώνω τα ελλείποντα και να φωτίζω τα ολιγοσκοτεινά. Συχνά το κατορθώνω, και τότε θαυμάζω τα ανεβάσματά σου, ακόμη και τους υπαινιγμούς σου. Δεν είναι, βλέπεις, όλοι για τέτοια ανεβάσματα… (…)»

Π. Β. Πάσχος

Ποιητής-Καθηγητής Πανεπιστημίου

«(…) τη μεταθρησκευτική σας ποίηση, (…) τη διαβάζω πάντα με ευχαρίστηση. (…)»

Φάνης Ι. Κακριδής

Καθηγητής Πανεπιστημίου

«(…) Χάρηκα για μια ακόμη φορά, τη βαθιά πνευματικότητά σας που γνωρίζει τις μυστικές διαδρομές της ανθρώπινης ψυχής αλλά μεταφράζεται σε στίχους φωτεινούς, συχνά σκωπτικούς, πάντα όμως καίριους και αποφθεγματικούς. (…)»

Θανάσης Νιάρχος

Ποιητής - Δοκιμιογράφος - Εκδότης Περιοδικού η λέξη

«(…) περιλαμβάνει εύχυμα ποιήματα, γεμάτα πλάγιους φωτισμούς, που αποκαλύπτουν “κεκαλυμμένα μυστήρια”. Ευχαριστώ για τις συγκινήσεις».

Ηλίας Κεφάλας

Ποιητής

«(…) το γνωστό και αγαπητό σε μένα ποιητικό ύφος, με μια κλίση αυτή τη φορά και προς λογοπαίγνια, παρηχήσεις και πράγματα δηλαδή αρεστά και οικεία στο δικό μου στιλ (τάφος τα φώτα, καινοτάφιο κλπ) (…).

Σας εύχομαι λοιπόν καλή άνοιξη και πάντα άγγελοι, γήινοι ή επουράνιοι, να μας/σας συνοδεύουν και να μας/σας εμπνέουν. Παραμένοντας λοιπόν ποιητικός “οπαδός” σας και περιμένοντας καινούργια ποιήματά σας, σας χαιρετώ εγκάρδια».

Γιώργος Καραντώνης

Ποιητής

«(…) Στην εποχή μας (και ειδικότερα στις τελευταίες μέρες) χρειαζόμαστε την ποίηση υπέρ ποτέ άλλοτε. Εύχομαι (…) να μεταδίδεις τη διαφάνεια της αγιότητας στους στίχους και την ομορφιά της ποιήσεως στις ψυχές (…)».

π. Βασίλειος Θερμός

Ποιητής-Παιδοψυχίατρος

«(…) Βρίσκω τη συλλογή Mater Dolorosa εξαιρετική. Σιγά-σιγά η οικονομία του λόγου έρχεται στην επιφάνεια και ο στίχος κερδίζει σε ακρίβεια και βάθος.

(…) Η σημερινή Ζάκυνθος είναι τόσο ψεύτικη, ώστε χρειάζεται αντίβαρο αλήθειας».

Φ. Δ. Δρακονταειδής

Συγγραφέας

«(…) Θέλω να ξέρετε ότι σας εκτιμώ και ως άνθρωπο και ως ποιητή. Εκτιμώ κυρίως τον διαπιστούμενο έρωτά σας προς την τέχνη και την δημιουργία. Θεωρώ ότι προσεγγίζετε την τέχνη με την υπευθυνότητα που της αξίζει – και που δυστυχώς δεν χαρακτηρίζει αυτονοήτως όλους τους ομότεχνους. Διάβασα και την τελευταία ποιητική συλλογή σας MATER DOLOROSA. Είσθε αναμφισβήτητα γνήσιος ποιητής, έχετε πλήρη συναίσθηση των όρων του ποιητικού λόγου –περιεκτικότητα, ρυθμικότητα, υπαινικτικότητα κ.τ.λ. – (…)»

Ορέστης Αλεξάκης

Ποιητής

«Χαίρομαι που υποχώρησαν κάπως οι υπερρεαλιστικοί τόνοι. Δεν θα σωζόταν ούτε ο Ελύτης αν δεν έριχνε μπόλικο νερό στο υπερρεαλιστικό κρασί του. Το λυρικό εξομολογητικό στοιχείο κυριαρχεί. Καλό σημάδι κι αυτό της νέας δημιουργικής σου περιόδου».

Θανάσης Παπαθανασόπουλος

Ποιητής-Εφέτης

«(…) Η ποιητική σας συλλογή “Mater Dolorosa” είναι εκλεκτή. Δεν ξαφνιάζεσαι από στίχο σε στίχο, αλλά από λέξη σε λέξη, δεν ξέρεις τι θα σου συμβεί. Απρόσμενα επίθετα, φοβερές αντιθέσεις, που όλα κλείνουν σ’ ένα βαθύ πόνο, σαν της Παναγίας του Πάθους, αλλά και μια κρυφή ελπίδα. Μέσα από μουσικούς στίχους, αλλά και κάποια, ηθελημένα πεζολογικά πιστεύω στοιχεία, υφαίνετε μια δαντέλα έξοχη, επίσημη, ζακυνθινή, για μεγάλες ώρες. (…)»

Μοναχός Μωϋσής Αγιορείτης

Ποιητής - Εκδότης Περιοδικού Πρωτάτον

«(…) Κοινωνώ απόλυτα με την ελεγειακή διάθεση του ποιητή μπροστά στις τόσες πάτριες και άγιες ωδίνες. Ας γίνει ο ποιητικός σου λόγος, σε όσους τον νοιώθουν, αντίδοτο στην ασχήμια και τη φθορά. (…)»

Σαράντης Αντίοχος

Ποιητής

«(…) Πραγματικά το Mater Dolorosa, παρά τον τίτλο του, αν δεν σε γνώριζε κανείς, θα ήταν δύσκολο να υποπτευθεί πως είναι έργο ενός ιερωμένου.

Θέλω να πω ότι ο τρόπος που πλησιάζεις το κοσμικό μου φαίνεται πιο τρυφερός από τον τρόπο, όπου διακονείς το θείο. Και προπαντός, έτσι όπως στέκεσαι άφοβα απέναντι στις λέξεις.

Ίσως γιατί εσύ ξέρεις καλύτερα, ότι οι λέξεις που ταιριάζουν στους ανθρώπους είναι οι ίδιες λέξεις που ονομάζουν το ιερό.

Εκείνο ωστόσο που με συγκινεί, διαβάζοντας το Mater Dolorosa είναι που νιώθω πως διαβάζω ποίηση, στης ποίησης την τελετή πως συμμετέχω. Και είναι η ποίηση αυτή που εντέλει εξυψώνει, ό,τι κι αν βλέπει ο καθείς εκεί ψηλά. (…)»

Σταύρος Ζαφειρίου

Ποιητής

«(…) Η ποίησή σου πάντα με συνεπαίρνει ξεχωριστά και θαυμάσια και υπάρχει πάντα δίπλα μου σε πρώτη ζήτηση… (…)»

Σταύρος Μίχας

Ποιητής

«(…) Είναι ποίηση που ταλαντεύεται ανάμεσα στο ανοιχτό και στο κλειστό, γέρνοντας περισσότερο προς το δεύτερο. Ίσως γι’ αυτό και πικρή.

Ωστόσο, “Φτου, ξελευτερία για όλους”».

Στέφανος Διαλησμάς

Συγγραφέας-Δοκιμιογράφος

«(…) Όσο για το Mater Dolorosa… αυτή επισφραγίζει, άλλη μια φορά, τις ποιητικές σας αρετές, τις αναγνωρισμένες. Ωστόσο, τούτη η παρουσία σας ξεχωρίζει για το πνευματώδες, εδώ και κει, το ευρηματικό παίγνιον των λέξεων.

Όμως αν με ρωτούσατε για το αν πιστεύω στην “Τέχνη για την τέχνη”ή την Ποίηση για την ποίηση θα σας έλεγα “όχι”. Αλλ’ αυτό αφορά τους δικούς μου στίχους. Αγαπώ κάθε ποιητική έκφραση, όταν είναι όμορφη, όπως η δική σας. (…)»

Γιώργος Κάρτερ

Ποιητής-Δημοσιογράφος

«(…) Η ποίησή σου έχει την απλότητα της φύσης, το βάθος της πίστης και τη χάρη των ανθρώπων, που απορούν, θαυμάζουν, πονούν, ζουν… Σ’ αυτό το γόνιμο έδαφος αισθήσεων, αισθημάτων και συναισθημάτων ριζώνουν οι λέξεις σου φωτεινές. (…)»

Διονύσης Καρατζάς

Ποιητής

«Οι λειμώνες της ποίησης, ως γνωστόν, αποτελούν τόπους δυσπρόσιτης νομής για τους αμύητους. Παράλληλα όμως αποτελούν γυμναστήρια νοός και ψυχικής καλλιέργειας για όσους με συμπάθεια και μεθεκτική πρόθεση εντρυφούν στους φωτεινούς ορίζοντες των ιδεών, του κάλλους και του στοχασμού, αποκομίζοντας την ευδαίμονα εκείνη πνευματική αίσθηση που εγγενοποιεί τήν “καλλυντικήν” ανάγκη της γνώσης. Το κινούν αίτιο, φυσικά, της εμπιστευτικής αυτής αναφοράς μου, δεν είναι άλλο από την Mater Dolorosa σου, που για μιαν ακόμη φορά, δικαιώνει δεδομένες πλέον προσωπικές μου θέσεις απέναντι στον ποιητικό σου λόγο.

Δεν ξέρω αν, μέσα στα πολλά που θάχε να πει κανείς γι’ αυτή την τελευταία ποιητική σου δουλειά, θα μπορούσε ακόμη να πιστώσει στον τίτλο της, τη διαχρονικότητα και τη διατοπικότητα του ανθρώπινου πόνου για αυτά που καθημερινά βαρύνουν τη μοίρα του κόσμου τούτου, όπως και νάχει το πράγμα, είναι για μένα, ένα μαλακτικό αντίδοτο στα όσα, όλο και πιο πολύ πληγώνουν την υπαρξιακή μου διαδρομή. (…)»

Στέλιος Τζερμπίνος

Συγγραφέας-Ερευνητής

Οι συνειρμοί μιας επιτυχημένης ημερίδας

της Κατερίνας Δεμέτη

Την Κυριακή 20 Μαρτίου 2011, πραγματοποιήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο Ζακύνθου από τη ΧΕΝ, Ημερίδα για τη «ΒΙΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ».

Το παρόν δημοσίευμα στοχεύει από τη μια να συγχαρεί την προσπάθεια του τοπικού παραρτήματος της ΧΕΝ Ζακύνθου, που σε καιρούς πραγματικά δύσκολους για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αναλαμβάνει πρωτοβουλίες που ταράζουν τα λιμνάζοντα ύδατα και επιπρόσθετα να συγχαρεί τις βασικές ομιλήτριες, οι οποίες μέσα από τις εμπεριστατωμένες ανακοινώσεις τους, από την επιστημονική ιδιότητά της η καθεμιά, ανέλαβαν το βάρος της πληροφόρησης, της ενημέρωσης και γιατί όχι της προτροπής για τη λύση της ένοχης σιωπής.

Στην ημερίδα έλαβαν μέρος με τα κάτωθι ειδικά θέματα, οι κυρίες:

• Μαίρη Ρουκανά-Αμπελά, φιλόλογος: «Σωματική βία και ψυχολογικός βιασμός»

• Κυριακή Βεντουρή, παθολογοανατόμος: «Σωματικές επιπτώσεις της κακοποίησης των γυναικών»

• Μαίρη Καρακασίδη, ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια: «Ψυχολογικές επιπτώσεις της κακοποίησης στη γυναίκα» και η

• Ανδριανή Μαλλιά, δικηγόρος: «Η προστασία της γυναίκας από μορφές βίας στο ποινικό δίκαιο»,

• Ενώ η κ. Ελένη Σάρδη, Πρόεδρος της ΧΕΝ, απηύθυνε χαιρετισμό, μιλώντας για την ανάληψη πρωτοβουλιών από την πλευρά της ΧΕΝ και ειδικότερα του παραρτήματος της ΧΕΝ Ζακύνθου,

• και η ηθοποιός-σκηνοθέτης, Τζίνα Δράκου, δραματοποίησε αποσπάσματα από λογοτεχνικά κείμενα που σχετίζονται με το θέμα.

Αλλά το σημερινό μας δημοσίευμα θέλει κυρίως να σταθεί στους συνειρμούς που ήρθαν στο μυαλό μας, μετά την παρακολούθηση της επιτυχημένης ημερίδας. Ιδιαίτερα στις δηλώσεις του επιτυχημένου ζωγράφου Κώστα Τσόκλη στην κρατική τηλεόραση: «Δεν καταλαβαίνω, είπε ο γνωστός καλλιτέχνης, γιατί ο βιαστής είναι πιο κακός από την κοπέλα που προκαλεί. Τη βία τη ζητά η ίδια. Ποιος είναι αλήθεια ο πιο ζωντανός άνθρωπος; Ο γερο-ηλίθιος που κάθεται στο σπίτι του και δεν έχει κανένα ερωτισμό μέσα του ή εκείνος ο οποίος ρισκάροντας την ζωή του και την ελευθερία του επιτίθεται σε ένα πλάσμα σεξουαλικό; Και δεν είναι ωραίο πράγμα στο κάτω κάτω βρε παιδί μου η επίθεση»;

Οι απόψεις αυτές βέβαια εξόργισαν πλήθος κόσμου από τον πολιτικό και καλλιτεχνικό χώρο και στάθηκαν η αφορμή για να γραφτούν εξαιρετικά κείμενα στον ημερήσιο τύπο. Αξίζει ν’ αναφερθούμε επιλεκτικά σε δύο από αυτά:

1. Στο άρθρο της Ξένιας Κουναλάκη, που φέρει τον τίτλο «Ενοχοποιώντας το θύμα» στην εφ. Καθημερινή, διαβάζουμε: «Υπάρχει ισονομία, ίση μεταχείριση από το νόμο για όλους τους πολίτες; Εξαρτάται. Αν είσαι Τσόκλης ή Πολάνσκι, όταν βιάζεις (φραστικά ή κυριολεκτικά) είσαι ωραίος τύπος, ζωντανός, με… αναρχικές απόψεις και ελαστική ηθική. Αν είσαι αλβανός βιαστής ανήλικης σαπίζεις στη φυλακή και μάλιστα κακοπερνάς στα χέρια των συγκρατούμενών σου, καθώς παραδοσιακά οι βιαστές βρίσκονται στην χειρότερη ιεραρχικά θέση των σωφρονιστικών καταστημάτων».

2. Στο άρθρο του Ιστορικού της Τέχνης και Καθηγητή στο Παν/μιο Αθηνών Μάνου Στεφανίδη από την εφ. Αυγή με τον τίτλο: «Οίκτος για τον Τσόκλη (Ή η αισθητική της παρόλας)», όπου ανάμεσα στα άλλα αναφέρει: «…Ο Τσόκλης ανήκει σε μια γενιά που τη σκλήρυνε η ανέχεια, τη γαλβάνισε η δυσκολία και τη μορφοποίησε η φιλοδοξία. Ο Κεσσανλής, ο Τάκις, ο Παύλος, ο Καράς, ο Κανιάρης, ο Θόδωρος, ο Δανιήλ, ο Κωνσταντίνος Ξενάκης, ο Μυταράς, ο Φασιανός, ο Κοντός, γεννημένοι όλοι γύρω στο 1930, έζησαν εξ απαλών ονύχων πολέμους και εμφύλιες δυστυχίες, γι' αυτό και ζήτησαν εκτός Ελλάδος την όποια καταξίωση. …Από την εποχή που ο Τσόκλης έφτιαχνε γιγαντοαφίσες για το σινεμά στη Σταδίου, ως βοηθός του Βακιρτζή, άλλαξαν πάρα πολλά. Ένας νέος κόσμος αναδύθηκε. Αρπακτικός, άπληστος, προκλητικός. Ένας κόσμος που ήθελε ν' αποκτήσει το καθετί χωρίς να ξέρει την αξία του οτιδήποτε…. Κάποιοι δημιουργοί, όπως ο Δανιήλ, ο Κοντός, ο Θόδωρος κ.ά. έζησαν λίγο ως πολύ σε αξιοπρεπή ανέχεια. Οι άλλοι ξεσάλωσαν πουλώντας χρυσό το πολιτισμικό τους υπερπροϊόν χωρίς αποδείξεις ή λοιπές μικροαστικές γραφειοκρατίες. Κάποιος ευαίσθητος τεχνοκριτικός, σε συνεργασία με τον ΣΔΟΕ, θα μπορούσε να γράψει κάποτε την "εναλλακτική ιστορία της σύγχρονης ελληνικής τέχνης σε συσχετισμό με την αλματώδη άνοδο και πτώση του Χρηματιστηρίου"! Ή το "πώς οι συλλέκτες φτιάχνουν τους καλλιτέχνες που φτιάχνουν τα έργα, κι όχι το αντίστροφο"! Και πόσο κοστίζουν όλα αυτά …. Και πιο κάτω γράφει ο Στεφανίδης ένα συγκλονιστικό υστερόγραφο: «Για τα έργα του Τσόκλη όπως η "Κιβωτός" έχω γράψει πολλά κείμενα. Αυτό είναι το πρώτο και τελευταίο κείμενο που γράφω για τον Τσόκλη - άνθρωπο. Για την προβοκατόρικη αμετροέπεια του οποίου μπορεί να φταίω κι εγώ, επειδή στον ενθουσιασμό μου υπερτόνισα το έργο, εντυπωσιακό οπωσδήποτε στη θεατρικότητά του, και παρέβλεψα τον χαρακτήρα, τη στάση. Τώρα πια ξέρω, πολύ αργά όμως, πως καμιά αληθινά μεγάλη δημιουργία δεν μπορεί να προκύψει από μισαλλόδοξες πόζες ή επηρμένες συμπεριφορές. Τι, όμως, είναι "μεγάλη δημιουργία"; Τίποτε περισσότερο από εκείνη που μας παρωθεί, που μας πείθει ν' αλλάξουμε τον κόσμο, αλλάζοντας πρωτίστως και πρώτα απ' όλα τον εαυτό μας...»

Γι’ αυτό κάθε φορά που φτάνουν στα χέρια μας ειδήσεις για «Βιασμούς “μαϊμού” που καταγγέλλουν οι Βρετανίδες» (ΗΜΕΡΑ ΤΣΗ ΖΑΚΥΘΟΣ, 18-3-2011), καλόν είναι πριν βιαστούμε να χειροκροτήσουμε το Διοικητή του Αστυνομικού Τμήματος Λαγανά, κ. Δημήτρη Αγγελούδη, ο οποίος είπε τα πράγματα με τ’ όνομά τους: «αφού στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων αποδεικνύεται ότι τα φερόμενα ως θύματα είναι ανέγγιχτα», ας φροντίσουμε να βελτιώσουμε την ποιότητα του παρεχόμενου τουριστικού προϊόντος μας στους Βρετανούς, δηλαδή κατά Στεφανίδη: «ν' αλλάξουμε τον κόσμο αλλάζοντας πρωτίστως και πρώτα απ' όλα τον εαυτό μας».

Μία καλή ιδέα θα μπορούσε να είναι, η αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου που παρακολουθεί τέτοιες ημερίδες, να μην γεμίζει μόνο από γυναικείο κοινό.

π. Παναγιώτη Καποδίστρια: ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΑΝΤΟΧΕΣ ΤΗΣ ΖΑΚΥΝΘΟΥ (όλο το βιβλίο)

Έκδοση Δήμου Ζακυνθίων, Ζάκυνθος 2002. Δημοσιεύεται εδώ ολόκληρο σε ψηφιοποίηση!

Διονύση Φλεμοτόμου: ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΗ ΙΣΗΜΕΡΙΑ (ανέκδοτο ποίημα)

Είχαν τα πάντα μιαν ιερότητα.

’Κείνα τα λίγα χόρτα

στη σχισμή του κέντρου

τα χέρια

σαν τα ’κρυβαν

απ’ τις πεινασμένες γερόντισσες

τα τσιρότα που τόνιζαν την γυμνότητα

μα προπάντων

οι δύο είσοδοι στο φως

με την αδέκαστη ταυτότητα

στην εαρινή προανάκρουση.

Αργότερα

με σύνεση εκτέθηκαν

όλα τα μυστικά της φωτογράφησης

με προβολείς αρμόδιους

και κοσμικογράφους επικαιρότητας.

Ήταν

ως δήλωσαν

για πανανθρώπινη συναίνεση

μα ξέχασαν

πως από ’κεί επανεντάχτηκαν

οι πιο σώφρονες στίχοι.

[21 Μαρτίου 2009]

Ζαχαρία Στουφή: ΜΙΚΡΗ ΠΛΑΝΗ (ανέκδοτο ποίημα)

Μη πλανιέσαι, νου,

με το εξωτικό ηλιοβασίλεμα∙

δεν γίνεται για σένα, μα γι’ αυτούς.

Γονάτισε με σκυφτό το κεφάλι

βόσκησε μάραθα και σίναπα στο νεκροταφείο

έτσι όπως έκανε η προγιαγιά σου.

Μην πλανιέσαι

χαζεύοντας ουρανούς και σύγνεφα,

είναι ώρα να πάρεις τους ποντικούς απ’ τις Παγίδες

και αφού καλά-καλά τους λειώσεις με την Πέτρα,

Πρου κιού κιού Πρου κιού κιού

να έρθουν τα κοτοπουλάκια να τα θρέψεις.

Ή μήπως ελησμόνησες τη θεία σου την Κουκού;

Αλλά εσύ πλανιέσαι, νου, και δεν κάνεις το πρέπον,

μου λες ότι δεν φταις εσύ

αλλά η μούσα, που έρχεται και σε φωτίζει αδιάκοπα.

Χωρίς να βλέπεις, πίσω σου, την τρύπα στο σακί,

τα λιγοστά σου γράμματα σκορπίζονται στους δρόμους

μα είναι ανορθόγραφα και όλοι γελούν με σένα.

- Και τότε, η Μούσα, τι ζητά συνέχεια κοντά μου;

Ένα μονάχα θα σου πω, αποπλανημένε νου,

αυτούς τους λένε Ποιητές

μα εσένα αιμομίκτη.

 

Διονύση Σέρρα: ΠΑΙΧΝΙΔΙΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΠΟΙΗΤΕΣ (ανέκδοτο ποίημα)

 

1

Πώς φαντάζουν ύψους Στίχοι

σαν της προστασίας τείχη!

2

Κι απ’ του Φώσκολου το μνήμα

παίρνε Φως, για λάμψης βήμα.

3

Του Ανδρέα Κάλβου δάδα

οι Ωδές, γι’ άλλη Ελλάδα.

4

Μες στου Σολωμού τα άγια

άλλης Φύσης βρίσκεις μάγια.

5

Άλλο χέρι του Καβάφη

πάθη γέννας καταγράφει.

6

Έλεγος, θυμός, φαρμάκι

στις τομές του Καρυωτάκη.

7

Για βυθούς, μες στην ομίχλη

φέγγει του Σεφέρη η Κίχλη.

8

Για τις θύρες άλλου οίκου

τα κλειδιά του Εμπειρίκου.

9

Πάλι ο Ρίτσος σ’ αύρας στράτα

γράφει τ’ ουρανού σονάτα.

10

Μες στης ερημιάς τη Λύπη

του Ελύτη ανθούν οι κήποι.

 

Παναγιώτη Καποδίστρια: ΜΑΘΗΜΑΤΑ Α΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (ανέκδοτο ποίημα)

συνομιλία με την Ε. Κ. και τον Γ. Χ.

1

Σε τρένο σωστό

σε προσήλιο Κήπο

επαφίεται

με τα καλά του ρούχα

περήφανος κόκορας.

Η μάνα ήδη

τηγανίζει τα ψάρια

στρώνει αγάπη

και καλεί στο τραγούδι

πρόσωπα εχέμυθα.

Τι πολλά δώρα

ελάτε σιγά-σιγά

θα χαρούν όλοι.

Γιατί σιγά μητέρα;

Γάτα, μη τα χηνάκια.

2

Όσο θ’ αυξαίνεις

τον προεστώτα Φόβο

μην αμελήσεις

τα γκράφιτι στους τοίχους

τη μυρουδιά ιωδίου.

Λεωφορεία

παίρνουν αφήνουν κόσμο

στην Ακοσμία

και πατείς με πατώ σε

στο κατώι τού Χαμού.

Γιατί να πάμε;

-Έλλη, να ένα μήλο.

Με χαρά πηδώ

είναι μια χρυσόμυιγα

Πρώτη σέρνει το χορό.

(19-20.10.2007)

Ελένης Δημάκου: ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ (ανέκδοτο ποίημα)

 

Ασημένιο, γαλήνιο

κατευναστικό φεγγάρι,

κόσμημα της νύχτας ακριβό

που πλάι σου τ’ αστέρια αργοσβήνουν,

ακούραστο στη σιωπηλή σου πορεία

εσύ, που η λάμψη σου φωτίζει

της μνήμης τα σκοτεινά μονοπάτια

κι όλα τα μυστικά γνωρίζεις της ψυχής,

σε κάθε αγρυπνία συμπαραστάτης

καθώς στα τρίστρατα του νου διεισδύεις

με το βλέμμα σου

και με κύκλους επταφώτιστους ορίζεις

όλα τα θεϊκά μηνύματα της μοίρας

τις μάταιες αγωνίες αποκαλύπτοντας,

κι όταν όλα σκεπαστούν

απ’ του καιρού τη σκόνη

εσύ θα συνεχίζεις,

νυχτερινό και ολόφεγγο,

την ουράνια διαδρομή σου.

 

Αθηνάς Βλαχιώτη: [ΣΕ ΒΛΕΠΩ ΔΙΟΝΥΣΙΕ…]

 

(Απόσπασμα από την υπό έκδοσιν ποιητική συλλογή «Οι Αφηγήσεις του Αγγέλου Rom», εκδόσεις Ιδεόγραμμα)

(…) Έσχατος όλων πρόβαλε μέσα στο ανεμόβροχο ο Διονύσιος και,

Σε βλέπω, Διονύσιε, στην προκυμαία, απορροφημένος στις σκέψεις σου, με χαλασμένο κορμί κι αβέβαιο βήμα. Κρύο και βροχή δέρνουν τα γκρίζα μαλλιά σου, και τρέμεις. Ισορροπείς στο εύθραυστο τοιχίο και αποκάτω η θάλασσα μανιάζει κι αφρίζει λαίμαργα να σ’ αρπάξουν τα κύματα να σε αφανίσουν.

Τέλειο θύμα της άπληστης ποίησης που ήθελες και, επιμένεις να είσαι, ιερέας του αδύνατου, να απωθείς τον ήχο των ένοχων πραγμάτων, μέχρι που δεν άντεξες τη μνήμη σου, δεν άντεξες ούτε την πατρίδα να πορνεύεται, να σέρνεται σε πρόστυχα κρεβάτια, και άπλωσες τις λέξεις σαν πένθιμα πέπλα, σκέπασες το πρόσωπό της να μη βλέπεις το αυτάρεσκο γέλιο της και τα αρχαία της σφραγίσματα.

Μα πιο πολύ ξέχασες την επιθυμία για ’κείνο που έχασες οριστικά, και θαύμασες που άκουσες την ψυχή του ανθρώπου να τραυλίζει σαν να μην ήταν η δική σου ψυχή. (…)

 

Λούλας Βάλβη-Μυλωνά: ΤΟΛΜΗ (ανέκδοτο ποίημα)

α΄

Στα τζαμωτά των θαλασσών

τ’ αστέρια συγκλονίζονται.

β΄

Έμπα στο χρόνο

και μίλα του να ξεδώσει.

γ΄

Κάθε σου τόλμη

κάνει τη σάρκα όνειρο.

δ΄

Σπείρε κάτι κι εσύ

να διαβάζεται.

 

Σαράντη Αντίοχου: ISLE OF DOGS* (ανέκδοτο ποίημα)

Στο νησί των σκύλων

μια φορά το χρόνο έχουνε όλοι οι σκύλοι

πανηγύρι

Εκεί βλέπεις

σκύλους που έχουν έλθει

από κάθε μεριά της οικουμένης

Απ’ τις Ινδίες

το Μακάο

το νησί της Παρθένου

την Τζαμάϊκα και τη Σάντα Λουτσία

απ’ το νησί του Ροβινσώνα - τουτέστιν

το Χουάν Φερναντέζ

Σκύλοι

από τας Ευρώπας

τους τροπικούς και από το βόρειο κύκλο

που σέρνουν μέχρι να πεθάνουν τα έλκηθρα των Εσκιμώων

Σκύλοι ευγενέστατοι

με σμόκιν και βελάδα

αραιά και πού κανένας κρυφοδαγκανιάρης (το βλέπεις εύκολα από την ουρά του και φυλάγεσαι)

Από την παραμονή της φιέστας έχουνε καταπλεύσει μπρίκια κατάφορτα με friskies κι άλλες τροφές

σοφιστικέ

Τη μέρα της γιορτής μετά την εκκλησία

γίνεται η διανομή των εδεσμάτων

κι έπειτα κάθε σκύλος καλοφαγωμένος

τρέχει στο πάρκο και ξαπλώνει στο γρασίδι

κι όλοι μαζί ακούνε ροκ en vivo

βλέπουν κανένα χάπενινγκ

κανένα στρίκινγκ

γελούν - χορεύουν- κλαίνε εν αναγαλλιάσει

βλέπουνε Punch and Judith

ξεκαρδίζονται στα γέλια

κι έπειτα λίγο-πολύ ξενερωμένοι

κάνουνε έρωτα οι καημένοι!

Και κοιμούνται...

κοιμούνται ώς το βράδυ

που θα κατέβουνε όλοι στο λιμάνι

στα dock

στις παλιές τις αποθήκες

να δουν στο θέατρο τον «Γκουντακίντερ»

ή του «Μπάρμπα Θωμάκου την Καλύβα»,

και θα ’χει δωρεάν ένα σκουτέλι

ζεστό ζουμί

μήπως και πάει κάτου

η πίκρα

γιατί – πράγμα ανήκουστο

οι σκύλοι μας γνωρίζουν ότι

τη νύχτα εκείνη

ΤΕ-ΛΕΙ-Ω-ΝΕΙ

η γιορτή τους

[* Ανέκδοτο, από την ενότητα: Nur Narr! Nur Dichter!]