Γιάννης Γρυντάκης, Το Πρωτόκολλο του Επαρχιώτη Νοταρίου Ιωάννη Μ. Βλαστού / Archivio di Stato di Venezia, Notai di Candia (B.285) / ΤΑΛΩΣ, Περιοδική Έκδοση Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου / Χανιά Κρήτης, 2012

Γράφει η ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

Ορισμένα βιβλία μοιάζουν με χαραμάδες που ανοίγονται για να φωτίσουν άγνωστους κόσμους και να φέρουν στην επιφάνεια πληροφορίες ενός πολιτισμού, παλιού, που όμως είχε μεγάλη σημασία και σημάδεψε μια εποχή. Μοιάζουν ακόμα με αυλαία θεάτρου που ανοίγει για να αφήσει ελεύθερο το πεδίο στο θέμα. Σαν σε κινηματογραφική ταινία, θα ορμήσουν οι ήρωες της άλλης εποχής, αυθεντικοί, όχι ηθοποιοί ( ο χώρος, ο χρόνος, η ενδυμασία, η γλώσσα), για να γεμίσουν τη σκηνή και να αναβιώσουν την εποχή τους με τα ενδιαφέροντά τους. Η Κρητική Σχολή έχει αναδείξει ζωγράφους, ποιητές, θέατρο, μυθιστόρημα. Ο Ερωτόκριτος, η Ερωφίλη, οι ιππότες, η γιόστρα, τα φονικά, αλλά και ο Θεοτοκόπουλος, τα κάστρα, οι δρόμοι και τα μνημεία υπάρχουν εκεί για να μας  θυμίζουν ένα ένδοξο παρελθόν που όλος κόσμος ξέρει.  Όμως, υπάρχουν και πολλά άλλα που δεν ξέρουμε και τα οποία ανήκουν στα πρακτικά και αναγκαία όπως, ας πούμε, τα συμβόλαια, αλλιώς τα Πρωτόκολλα (τα κατάστιχα),  τα οποία είναι θησαυρός πολιτισμικών πληροφοριών. Παρεμπιπτόντως, μου έρχεται στο νου η φράση (και την μεταφέρω, όπως πρόχειρα την ανακαλώ) που μας είχε πει στην Επιμόρφωση  ο αξέχαστος πανεπιστημιακός δάσκαλος Βασίλης Σφυρόερας: δεν μπορώ να ησυχάσω, αν πέσει στα χέρια μου μισή σκισμένη σελίδα Ιστορίας.  Θέλω οπωσδήποτε να βρω και την υπόλοιπη. Να βρω την πληροφορία.

Στα  Βιβλία του Γιάννη Γρυντάκη, λοιπόν, όλα, μα όλα, θα βρούμε πολλές τέτοιες σελίδες που εκείνος ερεύνησε στα Βενετσιάνικα  Αρχεία και σε  ξεχωριστούς τόμους μας παρέδωσε. Ο παρών, αφιερωμένος στο Νοτάριο, συμβολαιογράφο, Ιωάννη Μ. Βλαστό, διαφοροποιείται από τους προηγούμενος ως προς τη  γλώσσας. Συγκεκριμένα, ενώ τα προηγούμενα τέσσερα πρωτόκολλα που  έχει δημοσιεύσει,  είναι γραμμένα στη Βενετσιάνικη γλώσσα, το παρόν είναι γραμμένο στα Ελληνικά της εποχής (με την ορθογραφία του γράφοντος), πράγμα που από μόνο του καθίσταται στοιχείο ιδιαίτερα πληροφορητικό, για κάποιον που η αναζήτηση της πολιτισμικής μας κληρονομιάς είναι πεδίο ανοιχτό ες αεί. Ο προφορικός λόγος δεν διασώζει καμιά ορθογραφία. Είναι η ακουστική αίσθηση που κυριαρχεί. Εδώ όμως είναι η οπτική της γλώσσας, η οποία ανακαλεί και την ακουστική.

 Ο συγγραφέας μας πληροφορεί πως το κέντρισμα του το προκάλεσε ο Πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου της Βενετίας, Μανούσος Μανούσακας, όταν βρέθηκε εκεί, το 1981. Ο αείμνηστος Μανούσακας τον συμβούλεψε να ασχοληθεί με τους νοταρίους του νομού Ρεθύμνου γιατί μέσα στα νοταριακά κείμενα «βρισκόταν ένα μεγάλο μέρος του θησαυρού της πολιτισμικής μας ιστορίας». Και έτσι είναι.

Ο Γρυντάκης, λοιπόν, στην Εισαγωγή των τετρακοσίων περίπου σελίδων τόμου, περιγράφει το πρωτογενές υλικό του: πού βρίσκεται: στα κρατικά Αρχεία της Βενετίας, στη σειρά Notai del regno di Candia· τι περιέχει: εκατόν επτά  φύλλα, με τριακόσιες τρεις καταχωρημένες πράξεις·  ποιας χρονικής περιόδου: η πρώτη συντάχτηκε στις 15 Δεκεμβρίου 1599 και η τελευταία στις 10 Ιουνίου 1614· σε ποια κατάσταση: καλή, χωρίς «πολλά σβησίματα ή μουτζούρες» ή πρόσθετα προβλήματα για τον μελετητή. Ο Γρυντάκης συνεχίζει την περιγραφή του με τις ιδιαιτερότητες του κειμένου. Τη διάταξή του στη σελίδα, το ευρετήριο, που δεν είναι σε αλφαβητική σειρά των επωνύμων αλλά των βαπτιστικών ονομάτων, αναφέρεται ο ένας των συμβαλλομένων, ενώ είναι περισσότεροι και άλλοτε πάλι αντί του ονόματος του συμβαλλομένου αναφέρεται η δικαιοπραξία. Υπάρχει ακόμα ευρετήριο, το εξώφυλλο του πρωτοκόλλου με μνεία στην καλλιτεχνική απεικόνιση του Αρχικού «Ε» στην πρώτη παράγραφο: «Έτη από της θήας γεννήσεος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού» και στη δεύτερη: «Πρωτόκολλο Αουτέντικο τζη Νοδαρήας εμού Ιωάννη  Βλαστού, νοδάριο ιμπεριάλ…».

Ο συγγραφέας μας πληροφορεί ότι εκτός από το, Βλαστό, στο Ρέθυμνο υπήρχαν  ακόμα έξι νοτάριοι, τους οποίους αναφέρει, καθώς επίσης το είδος του πρωτοκόλλου, τη γλώσσα και τη χρονολογία του.

Γενικά για τον Βλαστό μαθαίνουμε το τόπο καταγωγής του, τους προγόνους του, από τους οποίους πολλοί ήταν nobili cretensi, έφεραν δηλαδή τον τίτλο της κρητικής ευγενείας. Ο Βλαστός πρέπει να γεννήθηκε και να μεγάλωσε στα Ρούστικα στα μέσα του 16^ου αιώνα. Η καλή χρήση της ιταλικής γλώσσας κάνει τον μελετητή να συμπεράνει πως ο Βλαστός έγινε νοτάριος, αφού επέστρεψε στα Ρούστικα και μάλλον είχε αποκτήσει την άδεια άσκησης του νοταριακού επαγγέλματος, για το οποίο προϋπόθεση ήταν η καλή γνώση της ιταλικής γλώσσας, αν θα εργαζόταν σε πόλη, και της ελληνικής, αν θα εργαζόταν σε χωριό. Προαπαιτούμενο επίσης ήταν η συμπεριφορά, η ηθική, η εντιμότητα, η καλή έξωθεν μαρτυρία.

Από τα οχτακόσια δέκα ονόματα των συμβαλλομένων τα τριακόσια είναι Βλαστοί, πράγμα που μας υποδηλώνει τη συγγένεια των ανθρώπων μεταξύ τους. Στο ίδιο χωριό υπήρχαν και άλλοι νοτάριοι. Το επάγγελμα προσέδιδε κύρος στον ασκούντα, ήταν περιζήτητο και προσοδοφόρο. Για το διορισμό νοταρίου την αρμοδιότητα είχε ο Δούκας της Κρήτης ή το Συμβούλιό του, οπότε έφερε το προσωνύμιο «δημόσιος» - publicο  ή αυτοκρατορικό-  imperial. Ο Βλαστός σε οκτώ περιπτώσεις αναφέρει και το ύψος της αμοιβής του, η οποία άλλοτε είναι δέκα υπέρπυρα, άλλοτε πέντε, άλλοτε δύο λίρες και άλλοτε μία λίρα.

Όσον αφορά τις δυσκολίες που συνάντησε ο ερευνητής, αυτές οφείλονται  στην ορθογραφία. Για παράδειγμα γράφει ένα όνομα μέσα στο ίδιο πρωτόκολλο δυο τρεις φορές και κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο: Αλέξιος, Αλέξης, Αλέξηος. Δεν τονίζει τις λέξεις, οπότε δυσκολεύει την κατανόηση, βάζει τελεία πάνω από το γιώτα  σαν να είναι ιταλικό – i ή χρησιμοποιεί συχνά το  j.

Οι σελίδες με τα πρωτόκολλα καλύπτουν τις σελίδες 23- 300. Η αίσθηση αυτού του παλιού, σπουδαίου κόσμου αναδύεται από την αφάνειά του. Παράδειγμα:

«Εjς του Χριστού το όνομα, αχδ, Νοεμβρίου τζη γ,  εjς το χοριό Ρούστικα, ντρεστρέτο Ρεθέμνου, ης το σπίτι της κατικίας του κηρ Μανόλι Βλαστού, καπετάγνιο. Εδεκί, ο άνοθε κηρ Μανόλης Βλαστός , απού το ένα μέρος, και ο κηρ Σταβριανός Βλαστός ποτέ Μανούσο, από το άλο, φανερόν ήλθασι ησέ σιβίβασι σιμφονίας γάμου είτζη κράζοντας πρότον το όνομα της Αγίας Τριάδος και την χάριν της υπεραγίας Θεοτόκου.  Όθεν ο άνοθε κηρ Μανόλι τάσι να κάμι και με έργο να τελιόσι να δόσι τι θυγατέρα τζη, τι κερά Ανέζα, του άνοθε κηρ Σταβριανού εj γινέκαν του εβλογητηκή παρθενηκί, οσάν το ορίζη ιj αγία του Θεού εκλισία…». Συνεχίζει με το τι της δίνει ως προίκα: «πρότο τιν ευχήν του και δεύτερο τζη τάσι να τζη δόσι υπέρπυρα χιλιάδες τρις ήμισι, ήγου τζη χιλιάδες δίο και τρακόσα στίμα λινά, τζόχινα, κατά τάξη, και τα επίλιπα, ήγου χίλια διακόσια, ασίμι και τορνέσα…  οσάν τ’ ορίζη ιj αγία του Θεού εκλισία…» κ.λ.π. και υπογράφουν οι παρευρισκόμενοι  «μαρτίρι παρακαλετί» και ο συμβολαιογράφος. Όπως είναι φανερό, από το παραπάνω συμβόλαιο, πρωτόκολλο, κατάστιχο δεν προκύπτει απλώς η συμφωνία ανάμεσα στα συμβαλλόμενα μέρη αλλά και η σημασία και η βαρύτητα την οποία δίνουν στο γεγονός, επικαλούμενοι του Χριστού το όνομα, στην αρχή, την Αγία Τριάδα και την Υπεραγία Θεοτόκο, στη συνέχεια, και κλείνουν με την Θεού Εκκλησία. Υπογράφουν, για όσα θα δώσουν,  ενώπιον Θεού και ανθρώπων για να είναι στερεωμένοι και κοινωνικά και ηθικά. Η  λεπτομερής καταγραφή της προίκας,  η οποία βεβαίως είναι ο θεσμός,  πέρα από ενίσχυση του νέου ζευγαριού αποτελεί και τιμή και για τον δίδοντα και για τον λαμβάνοντα, σώζοντας την αξιοπρέπεια και των δύο μερών. Και ενώ όλα γίνονται στον συμβολαιογράφο, γραφειοκρατικά, θα λέγαμε σήμερα,  τίποτα δεν μπορεί να σταθεί χωρίς την θεία παρουσία. Ο υπεράνω όλων κριτής και μάρτυς είναι ο Θεός. Τα πρωτόκολλα είναι πολλά και οι περιπτώσεις  ποικίλες. Από όλα όμως αναδύεται η ποιότητα ενός κόσμου, ο οποίος στα κράσπεδα των ευγενών διατηρούσε τη δική του ευγένεια, των ταπεινών.

Η αγωνία του ιππότη πριν τη νίκη

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Η Γκιόστρα Ζακύνθου 2014, όπως κάθε τι, πέρασε κι αυτή στην ιστορία κι αποτελεί για όλους εμάς, διοργανωτές και θεατές, πρόσφατο μεν, αλλά παρελθόν δε.

   Πολλά θα μπορούσαμε να γράψουμε γι’ αυτήν κι ακόμα περισσότερα θα μπορούσαμε να διαπιστώσουμε. Τ’ αφήνουμε, όμως, για κάποιους άλλους ή ίσως για κάποιες μελλοντικές στιγμές και στο σημερινό, μεθεόρτιο, κείμενό μας θα σταθούμε σε τρία από τα βασικότερα στοιχεία της. Είναι εκείνα, που, κατά τη γνώμη μας, της δίνουν ταυτότητα και την σηματοδοτούν, μια και μ’ αυτά δείχνει να έχει σκοπό και όραμα. Συγκεκριμένα πρόκειται για την απονομή της οφειλόμενης τιμής σε τρεις μορφές, οι οποίες έχουν άμεση σχέση με τον τόπο κι έχουν στιγματίσει τον πολιτισμό και την ιστορία του. Οι δύο πρώτες, επειδή είναι καθαρόαιμοι Ζακύνθιοι κι ο τρίτος επειδή στα χώματά του βρήκε την αιώνια ανάπαυση κι ο θάνατός του έχει ταυτιστεί με το νησί και την προνομιούχα, προπάντων τότε, γεωγραφική του θέση.

   Ξεκινάμε με τον μεγάλο ποιητή μας και συγχρόνως και εθνάρχη, τον Διονύσιο Σολωμό, τον επώνυμο αυτό Ιόνιο. Γύρω από τον ανδριάντα του, στην ομώνυμη πλατεία, το βράδυ της πρώτης μέρας των εκδηλώσεων, πιάστηκαν, χέρι με χέρι τα Επτάνησα και χόρεψαν κυκλωτικά τους δικούς τους χορούς. Συγκινητική, μεγάλη και συμβολική αυτή η εκδήλωση και με μηνύματα και προεκτάσεις.

   Ο κοινός πολιτισμός τους, από την παρούσα με ιδιαίτερη στις εκδηλώσεις αρχοντιά, Κέρκυρα, μέχρι τους φετινούς νικητές του Palio των αγώνων, τα καθαρόαιμα επτανησιακά Κύθηρα, τα ενώνει και τα στηρίζει κι αν θέλουν να συνεχίσουν να υπάρχουν και να υφίστανται, αντιστεκόμενα σε κάθε επικίνδυνη ισοπέδωση, η οποία τα απειλεί με εξαφανισμό, πρέπει να στέκονται αγαπημένα και να κρατήσουν τους κοινούς δεσμούς τους, στέλνοντας σπίτι τους όλους αυτούς τους ανιστόρητους και ανίδεους, που θέλουν να τα προσαρτήσουν, με την αγράμματη πολιτική τους, στις απέναντι στεριές. Αυτός ήταν και ο σκοπός και ο συμβολισμός του κοινού, γύρω από τον Ποιητή τους, χορού, ο οποίος στους μεγαλόπνοους στίχους του εκφράζει όλο το μεγαλείο και την ιδιαιτερότητα του πολιτισμού τους.

   Συνεχίζουμε με τον άλλο μεγάλο, αλλά και παγκόσμιο Ζακυνθινό, τον δημιουργό των Τάφων, Ούγο Φώσκολο, ο οποίος ενώνει συγγενικούς λαούς και πολιτισμούς και στο πρόσωπό του συνυπάρχουν οι ξένες χώρες, οι οποίες συμμετέχουν κάθε χρόνο στην εκδηλώσεις της Γκιόστρας της Ζακύνθου.

   Το Σάββατο, Τρίτη μέρα των εκδηλώσεων, πριν την επίσημη υποδοχή των προσκεκλημένων στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ζακυνθίων (Ζακύνθου το λένε οι άσχετοι κυβερνώντες), έγινε κατάθεση στεφάνων στην προτομή του και οι δύο λαοί, που σ’ αυτούς ανήκε και ανήκει, στάθηκαν κοντά του μονιασμένοι κι αγαπημένοι, αναζητώντας τα κοινά και ξεπερνώντας τις ελάχιστες, αν υπάρχουν, διαφορές τους.

   Ιδιαίτερα συγκινητική η στιγμή, που κάποιος από τους εκπροσώπους τους  Σαν Μαρίνο στάθηκε μπρος στην ορειχάλκινη προτομή του και απήγγειλε το σονέτο του, το αφιερωμένο στη Ζάκυνθο, ατενίζοντας τις ίδιες ιερές με εκείνον ακτές του νησιού του και έχοντας σαν φόντο μακρινό το αγαπημένο του Αργάσι, που κάπου εκεί ήθελε να τελειώσει την επίγεια, πολυτάραχη ζωή του.

   Τα δάφνινα στεφάνια ήταν ό,τι λιγότερο για την μεγάλη προσφορά του στους δύο λαούς, αλλά η συνύπαρξή τους και προ πάντων η λόγω Γκιόστρας νέα φιλία τους, ήταν αυτή που τον ικανοποιούσε και γλύκαινε τον πόνο της αιώνιας ξενητείας.

   Η Τρίτη και τελευταία μορφή που τιμήθηκε στις τετραήμερες αυτές εκδηλώσεις ήταν ο μεγάλος, πρώτος ανατόμος Ανδρέας Βεζάλ, ο οποίος επιστρέφοντας από ένα μεγάλο και μακρινό του ταξίδι στα Ιεροσόλυμα, κατέληξε στο νησί μας κι εδώ βρήκε την αιώνια ανάπαυση, κατ’ άλλους στην καθολική εκκλησία της Παναγίας των Χαρίτων, όπου είναι η επικρατέστερη άποψη -κατά την γνώμη μας- και κατ’ άλλους στον απόμακρο τότε και ήσυχο Λαγανά.

   Αφορμή γι’ αυτήν την τελευταία αφιέρωση η διπλή επέτειος φέτος της συμπλήρωσης 500 χρόνων από την γέννησή του και 450 από τον θάνατό του. Αξίζει να σημειωθεί πως για την επέτειο αυτή και με αφορμή την τιμητική μορφή των εκδηλώσεων της Γκιόστρας ήρθε στο νησί μας ο πρέσβης του Βελγίου Marv Van Den Reeck, ο οποίος έδωσε τιμητικά το σπαθί του νικητή των ιππικών αγώνων της, καθώς και ο Πρόξενος Theo Dirix.

   Δεν θέλω να τελειώσω το κείμενό μου αυτό σαν σχολιαρόπαιδο άλλης εποχής, που γράφει έκθεση ιδεών και πρέπει να καταλήξει με συμπεράσματα και επιλόγους. Κλείνοντας, θέλω να σας μεταφέρω μια εμπειρία μου, η οποία επαληθεύει την αξία όλων των παραπάνω.

  Λίγο πριν φύγουν μίλησα με τους εκπροσώπους της Τσεχίας, οι οποίοι παρευρέθηκαν για πρώτη φορά στην φετινή Γκιόστρα και μας προσκάλεσαν, ανταποδίδοντας, στις δικές τους εκδηλώσεις. «Εμείς, δεν έχουμε», μου είπαν, «μεγάλους και παγκόσμιους ποιητές, ούτε ανατόμους, στην πατρίδα μας. Έναν μόνο αυτοκράτορα διαθέτουμε και σ’ αυτόν κάνουμε συνέχεια τις αναφορές μας. Σας περιμένουμε, όμως, με αγάπη».

   Τι άλλο να τονίσω; Σκέφτομαι τις ευθύνες μας και το τι φορτίο έχουμε, σαν Ζακυνθινοί και σαν Επτανήσιοι. Ας το αναλογισθούμε πριν είναι αργά.

ΣΟΝΑΤΕΣ ΚΑΙ ΑΡΙΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΟΠΡΑΝΟ ΕΛΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΙΑΝΙΣΤΑ ΣΤΕΦΑΝΟ ΝΙΚΟΤΙΑΝ ΣΤΟΝ Φ. Σ. "ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ"

ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥ ΑΚΡΟΑΤΗ γράφει η ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ 

Η Μουσική είναι η κίνηση του ήχου να φτάσει την ψυχή και να της δείξει την αρετή (Πλάτων)

Άριστες εντυπώσεις αποκομίσαμε από τους δύο καλλιτέχνες Έλλη Αναστασοπούλου και Στέφανο Νικοτιάν, που μας ταξίδεψαν στη μαγεία του πιάνου και της όπερας στις 10-5-2014, στην  ωραία και φιλόξενη αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός».

Το πρόγραμμα άνοιξε ο πιανίστας Στέφανος Νικοτιάν με δύο αριστουργήματα του  Ludwig Van Beethoven γραμμένα κατά την πρώιμη περίοδο της ζωής του, την  Σονάτα έργο 13, Παθητική και τη Σονάτα έργο 27 Νο. 2, Υπό το Σεληνόφως.

«Μη θυσιάζετε ποτέ μια ωραία ιδέα σε έναν τυραννικό κανόνα», θα πει στο νεαρό Beethoven ο δάσκαλός του Joseph  Haydn και ο μαθητής του «σαν έτοιμος από καιρό» αξιοποιεί το λόγο του, μάχεται τους αυστηρούς παραδοσιακούς κανόνες  που υποχρεώνουν το δημιουργό στην επανάληψη και τη μίμηση και με το ελεύθερο επαναστατικό του πνεύμα,  ανοίγεται σε νέους μουσικούς ορίζοντες. Ο  Beethoven, στα είκοσι εφτά χρόνια του, το 1798, συνέθεσε τη  Σονάτα έργο 13, γνωστή ως  Παθητική- Pathétique -και την αφιέρωσε στο φίλο του, πρίγκιπα Lichnowsky. Με το πρώτο άγγιγμα των πλήκτρων φάνηκε η σε βάθος ανάγνωση του σολίστ στο έργο του Τιτάνα. Ανέδειξε την δραματικότητα του ήχου, στη οποία οφείλει και την ονομασία της η Σονάτα και, μετουσιώνοντας σε ρίγος το μουσικό δέος, δικαίωσε το λόγο του Haydn για το μαθητή του «Το στυλ κάθε συνθέτη αντιπροσωπεύει τον άνθρωπο». 

Η Σονάτα έργο 27, από τις πιο δημοφιλείς συνθέσεις για πιάνο που ακούσαμε στη συνέχεια, αποτελείται από δύο Σονάτες την Quasi una fantasia και την Clair de Lune, Υπό το  Σεληνόφως. Γράφτηκε το 1801 και δημοσιεύτηκε την επόμενη χρονιά. Είναι αφιερωμένη στη δεκαεφτάχρονη μαθήτριά του, κοντέσα Giulietta Guicciadi, της  οποίας ο έρωτας που του ενέπνευσε λειτούργησε λυτρωτικά στην «άθλια και μίζερη» -κατά την ομολογία του συνθέτη- «ζωή» του. Το όνομά της το χρωστάμε στον Γερμανό ποιητή και μουσικοκριτικό Ludwig Rellstab (1799-1860), που έκαμε την παρατήρηση ότι μοιάζει με το φως της σελήνης, καθώς λάμπει πάνω από τη Λίμνη της Λουκέρνης. Και είναι ο Hector Berlioz, που χαρακτηρίζει το πρώτο μέρος Adagio Sostenuto ως «ποίημα που η ανθρώπινη γλώσσα αδυνατεί να περιγράψει», για να συμπληρώσει ο  Franz Liszt ότι το δεύτερο μέρος της, το Allegretto, είναι σαν «λουλούδι που αναδύεται μέσα από χάσμα» και να ολοκληρώσει  ο σύγχρονος Αμερικανός πιανίστας και μουσικολόγος Charles Rosen (1927-2012) χαρακτηρίζοντας το τρίτο μέρος Presto Agitato, ως «την πιο αχαλίνωτη εκπροσώπηση των συναισθημάτων», προσθέτοντας ότι «ακόμα και σήμερα 200 χρόνια μετά, η ορμητικότητά του είναι συγκλονιστική». Ο Νικοτιάν, επιστρατεύοντας την τεχνικήγνώση του και ερμηνεύοντας κατά τρόπο μοναδικό το πνεύμα του έργου ανέδειξε το ρομαντικό και ονειρικό στοιχείο, τη γλυκιά ηρεμία και το θυελλώδες Μπετοβενικό ξέσπασμα. 

Παρενθετικά θα πούμε εδώ ότι η συγκεκριμένη Σονάτα του Beethoven υπήρξε πηγή έμπνευσης για το αξεπέραστο ποίημα του Γιάννη Ρίτσου Η Σονάτα του Σεληνόφωτος, όπου η μουσική σύνθεση αποτελεί διακριτικό φόντο και υπογραμμίζει  τη μοναξιά της ηρωίδας. Επίσης, σύμφωνα με τα λόγια του θρυλικού σκαθαριού, John Lennon, το τραγούδι του Because είναι εμπνευσμένο από το πρώτο μέρος  της  Σονάτας, καθώς την ώρα που το συνέθετε η Yoko Ono το έπαιζε στο πιάνο.

Στο δεύτερο μέρος η υψίφωνος Έλλη Αναστασοπούλου με την ωραία σκηνική της παρουσία, την εντυπωσιακή  σε έκταση και υγιή  φωνή της αλλά και τον πλούτο των ψυχικών της αποθεμάτων ερμήνευσε με μεγάλη ευαισθησία και θεατρικότητα διάσημες άριες από τους θησαυρούς της όπερας των Donizetti, Dvorak, Catalani, Puccini, Wagner, Lehar, Χατζηαποστόλου. Αξιοθαύμαστη η ικανότητά της να μεταμορφώνεται από χαρακτήρα σε χαρακτήρα. Δραματική, λυρική, άλλοτε κωμική και σπιρτόζα, με κοινό χαρακτηριστικό σε όλες τις ερμηνείες της τη λεπταίσθητη προσέγγιση των ηρωίδων, ώστε να αναδεικνύεται η προσωπικότητα και ο συναισθηματικός κόσμος τους. Η άριστη μουσικότητα, η καθαρότητα της φωνής και η χάρη της κίνησης ήταν τα όπλα της για να εισχωρήσει στο βάθος, να ανιχνεύσει τις λεπτές διαφορές που κάνουν τη μία ηρωίδα να ξεχωρίζει από την άλλη. Διακριτικός  συνοδός της στο πιάνο ο Στέφανος Νικοτιάν συνέβαλε στο άρτιο αποτέλεσμα. Οι δυο νέοι συγκίνησαν βαθιά, άγγιξαν την ψυχή  των  ακροατών και τους έδειξαν την… αρετή, καταχειροκροτούμενοι. 

Παππούς, γιαγιά κι εγγόνια χωρισμένων γονιών

Διάλεξη της Διονυσίας Μούσουρα-Τσουκαλά

[Η διάλεξη οργανώθηκε από τον Σύνδεσμο Ελλήνων Συγγραφέων / Λογοτεχνων Αυστραλίας και δόθηκε σήμερα, Κυριακή 8/06/2014, στις 3 το απόγευμα, στην αίθουσα Παπαφλέσσας της Παμμεσηνιακής Αδελφότητας στο Θόρνμπουρυ της Μελβούρνης.]

Του παιδιού μου το παιδί δυο φορές παιδί μου! Ή όπως λέμε στη Ζάκυνθο, Του παιδιού μου το παιδί δυο φορές το γέννησα!

Όντως, μια από τις ωραιότερες και πιο συγκινητικές στιγμές στη ζωή του ώριμου ανθρώπου, είναι η είδηση πως θα αποκτήσει εγγονάκι! Από κείνη τη στιγμή, λες κι αλλάζουν όλα στη ζωή του! Καινούρια όνειρα, καινούριες ελπίδες καινούριες προσδοκίες! Ξαφνικά, αποκτά ξανά νόημα η ζωή. Κι όταν πια φτάσει η ιερή εκείνη στιγμή που θα κρατήσουν στα χέρια τους εκείνο το μικρό πλασματάκι, που είναι συνέχεια της ίδιας της ζωής τους, αλλάζουν όλα! Η Γιαγιά, καθόλου απίθανο, τους μήνες που προηγήθηκαν να έβγαλε ξεχασμένες βελόνες και βελονάκι και ν' άρχισε να πλέκει εκείνα τα πανέμορφα μικροσκοπικά παπουτσάκια και σκουφάκια για το μωρό.

Τα πρώτα συννεφάκια στον ευτυχισμένο ορίζοντα της οικογένειας, εμφανίζονται καμιά φορά με το όνομα που αποφασίζουν οι νέοι γονείς να δώσουν στο μωρό τους. Ακόμα και στις μέρες μας αρκετοί γονείς του ζευγαριού αναμένουν ή και απαιτούν το νεογέννητο να πάρει το όνομα του παππού ή της γιαγιάς, συνήθως από τον πατέρα. Αυτό όμως δε γίνεται πάντα και ακολουθούν τρικούβερτοι καβγάδες ανάμεσα στο ζευγάρι και τους γονείς που αμαυρώνουν και σκιάζουν τις σχέσεις τους καμιά φορά ανεπανόρθωτα!

Ο Κωνσταντίνος, όταν γέννησε το πρώτο παιδί η νύφη, ένα πανέμορφο κοριτσάκι, δεν πήγε στο Νοσοκομείο να το δει, μέχρι να μάθει τι όνομα θα του δώσουν. Ο λόγος;  τη γυναίκα του τη λέγανε Κωνσταντίνα και φοβόταν πως, αν βγάλουν την μικρή Κωνσταντίνα και να αποκτούσαν αγόρι μετά, δεν θα έβγαζαν το όνομά του! Οι εντολές στο γιο απαράβατες: Μην τολμήσετε να την βγάλετε Κωνσταντίνα!

Αφού ξεπεραστεί, αν προκύψει, το θέμα του ονόματος, ακολουθεί πού θα βαφτιστεί το μωρό αν προέρχεται από μικτό γάμο! Κι εδώ επεμβαίνουν οι γονείς του ζεύγους, απαιτώντας και οι μεν και οι δε, να βαφτιστεί σύμφωνα με το δικό τους δόγμα. Ατελείωτες συζητήσεις και διαπληκτισμοί που επηρεάζουν και τις σχέσεις του ζευγαριού. Κάποια στιγμή, αναγκαστικά υποχωρεί ο ένας γονιός, βαφτίζεται το μωρό κι από την ημέρα εκείνη δεν ξαναπατάει σε εκκλησία, αφού δεν ήταν επιλογή των γονιών, αλλά ενέδωσαν σε πιέσεις. Φυσικά, δεν συμβαίνουν πάντα αυτά, δυστυχώς όμως συμβαίνουν αρκετά συχνά.

Αναπόφευκτα, παραμερίζονται αυτά κάποια στιγμή και αμφότεροι οι  παππούδες και γιαγιάδες πλέουν σε πελάγη ευτυχίας με το εγγονάκι! Αλλάζουν όλα μέσα στο σπίτι! Μαζεύονται μπιμπελό, εύθραυστα αντικείμενα, πετσετάκια κι ό,τι άλλο κινδυνεύει από το... παιδί ή το παιδί κινδυνεύει από αυτά και οι περισσότεροι χώροι άνετοι κι ελεύθεροι για να μπουσουλάει το μικρό, να πάρει τα πρώτα του βήματα και μετέπειτα να τρέχει! Γεμίζουν οι τοίχοι, τα παράθυρα, το ψυγείο, οι πόρτες από τα ντουλάπια με δεκάδες φωτογραφίες του λατρεμένου παιδιού που στολίζουν το σπίτι και που με μεγάλη περηφάνια και καμάρι, επιδεικνύουν σε γνωστούς και φίλους!

Τυχερά τα νέα ζευγάρια σήμερα, γιατί έχουν πολλή  μεγάλη βοήθεια από τους γονείς στη φροντίδα των παιδιών τους. Κάτι, που στερήθηκε η πρώτη γενιά, αφού στην πλειοψηφία, μόνοι ήλθαν εδώ οι περισσότεροι, μόνοι παντρεύτηκαν, μόνη η κάθε κοπέλα αγωνιζόταν να στήσει και να κρατήσει νοικοκυριό, μόνη πέρασε τους πολλές φορές δύσκολους 9 μήνες της εγκυμοσύνης, χωρίς τη στήριξη της μάνας, μόνη πήγε να γεννήσει, αφού κι ο άντρας της έπρεπε να πάει στη δουλειά, κι επί πλέον, δεν ήταν ευπρόσδεκτοι τότε οι πατεράδες στο Νοσοκομείο ή την αίθουσα τοκετού. Συνήθως, τους έστελναν στο σπίτι και τους ειδοποιούσαν μέσω τρίτων πολλές φορές, κάτι λόγω γλώσσας κάτι έλλειψης τηλεφώνου, ότι γέννησε η γυναίκα τους. Γέννησε ολομόναχη, σε ξένο προς αυτήν περιβάλλον αφού καλά-καλά δεν καταλάβαινε τι της έλεγε η Νοσοκόμα ή η μαία.

Ερχόταν σπίτι μετά, και με οδηγό την αγάπη για το μωρό της αλλά και το ένστικτο, κάποιες φορές με συμπαράσταση και συμβουλές από μεγαλύτερες γυναίκες, προσπαθούσε να αντεπεξέλθει στον καινούριο κι άγνωστο για  αυτήν ρόλο της Μάνας! Τυχερή αν μπορούσε να καθίσει σπίτι και να φροντίσει το μωρό της για κάμποσους μήνες. Πολλές φορές όμως αναγκαζόταν να το δώσει σε «γυναίκα» από πολύ μωρό και να γυρίσει στη δουλειά.

Λίγο-πολύ γνωστά στην πρώτη γενιά όλα αυτά, καθώς και τα πολλαπλά προβλήματα που προέκυπταν αλλά και οι συνέπειες.

Οι κόρες τους όμως σήμερα δεν αντιμετωπίζουν τέτοια προβλήματα. Η γιαγιά κι ο παππούς στη διάθεση τους. Θα  πάει τα παιδιά εκεί το πρωί η Μαμά και θα πάει να τα πάρει το βράδυ, χωρίς να αγωνιά όλη μέρα πώς είναι, αν τα τάισαν στην ώρα τους, αν τα αλλάζουν, αν τα φροντίζουν, αν τα αφήνουν και κλαίνε και πολλά ακόμα. Τώρα θα τα βρει χαρούμενα, καθαρά, περιποιημένα, θα βρει και φαγητό έτοιμο να πάρει σπίτι ώστε να μην κουράζεται να μαγειρεύει. Ο παππούς κι η γιαγιά αφοσιώνονται ολοκληρωτικά στα εγγονάκια τους όχι μόνο από αγάπη αλλά και για να μην ταλαιπωρηθούν τα παιδιά όπως εκείνες και για να μην υποφέρουν τα μικρά σε ξένα χέρια. Η ζωή τους όλη προγραμματίζεται και ρυθμίζεται ανάλογα με τις ανάγκες των παιδιών. Έχει φορές, που ακόμα και μια επίσκεψη στο γιατρό, γίνεται πρόβλημα, γιατί προτεραιότητα έχουν πάντα τα εγγονάκια. Με λίγα λόγια αυτά τα λατρεμένα πλασματάκια γίνονται το άλφα και το ωμέγα της ζωής τους!!!

Και ξαφνικά έρχονται τα πάνω κάτω! Κεραυνός εν αιθρία!!! Το ανδρόγυνο, χωρίζει!... Τα προβλήματα που προκύπτουν ποικίλα κι ατελείωτα. Οικονομικά, κοινωνικά, νομικά, συναισθηματικά και πολλά άλλα. Δεν είναι εύκολο να διαλύεται μια οικογένεια, ένα σπιτικό από τη μια στιγμή στην άλλη και ιδιαίτερα όταν υπάρχουν παιδιά. Το άσχημο είναι ότι σπάνια χωρίζει πολιτισμένα και ας πούμε φιλικά το ζευγάρι! Επεμβαίνουν και οι τρίτοι, σε μια καλοπροαίρετη προσπάθεια να προστατέψει ο καθένας το δικό του παιδί και η κατάσταση ξεφεύγει. Δικηγόροι, δικαστήρια, εντολές επί εντολών, για τη μοιρασιά των περιουσιακών στοιχείων, όπου συνήθως είναι κόποι των γονιών αφού το νέο ζευγάρι δεν πρόλαβε να κάνει και πολλά πράγματα, διαπληκτισμοί και τσακωμοί τι και πόσα θα πάρει ο ένας τι ο άλλος, και μέσα σε όλα αυτά, το πιο σοβαρό, η κηδεμονία των παιδιών! Σε πολλές περιπτώσεις, τα μεγαλύτερα προβλήματα προκύπτουν στη «μοιρασιά» των παιδιών.

Το παιδί, όμως, έχει ανάγκη και τους δυο γονείς, τους αγαπά και τους δυο και είναι απάνθρωπο ο ένας γονιός να προσπαθεί να το στρέψει εναντίον του άλλου. Μεγαλύτερη ζημιά, όταν αυτές οι προσπάθειες, συνειδητά ή όχι, γίνονται από τον παππού ή τη γιαγιά. Ιδιαίτερα, αν δεν εγκρίναν το γάμο εξ αρχής ή αν δεν συμφωνούσαν με τη νύφη ή το γαμπρό ως προς τη συμπεριφορά τους απέναντι όχι μόνο στο δικό τους παιδί αλλά και στα εγγονάκια.

Γεγονός, ότι η νέα γενιά διαφέρει πάντα κατά πολύ από την προηγούμενη. Μπορεί κάποιοι γονείς να μη συμφωνούν ή να μην εγκρίνουν τον τρόπο που μεγαλώνουν τα παιδιά τους οι νέοι σήμερα, δεν πρέπει να ξεχνούν ποτέ όμως, ότι ΔΕΝ τους πέφτει λόγος. Μολονότι μπορεί να έχουν πολλά παράπονα, τόσα όσων ουκ έστιν αριθμός, δεν είναι άμεσα δικό τους θέμα .

Δυστυχώς, πάρα πολλές φορές αν η νύφη, κυρίως, είχε παράπονα από τα πεθερικά, θα εμποδίσει με κάθε τρόπο τη συχνή επικοινωνία των παιδιών με τον παππού και τη γιαγιά μετά το χωρισμό. Ιδιαίτερα,  αν νόμιζε πως τα «κακομαθαίνουν» με τα πολλά χάδια, να τους κάνουν όλα τα χατίρια, να μην τα πειθαρχούν, να μην ακολουθούν τις δικές της οδηγίες, στον τρόπο με τον οποίο μεγάλωνε και πειθαρχούσε εκείνη τα παιδιά της,  θα είναι πολύ απρόθυμη όχι μόνο να ενθαρρύνει στενή σχέση αλλά και να την επιτρέψει. Φυσικά, ο Νόμος αναγνωρίζει πόσο σοβαρή και σπουδαία για τη φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού είναι οι σχέση  με τον παππού και τη γιαγιά και παραχωρεί δικαιώματα ώστε να υπάρχει κάποια επικοινωνία μεταξύ τους, αν όμως ο γαμπρός που έχει την κηδεμονία ή η νύφη δεν θέλουν τέτοια επικοινωνία, θα βρουν πολλούς τρόπους να την εμποδίσουν. Ο πιο εύκολος και γνωστός, να μείνει τόσο μακριά από αυτούς ώστε να μην είναι εύκολο να τα βλέπουν τα πεθερικά. Πολλές φορές επιλέγουν να αλλάξουν και πόλη ή Πολιτεία ώστε να είναι ανέφικτη η επικοινωνία Άλλος τρόπος, ο φόρτος σχολικής εργασίας, τα σπορ, οι δήθεν αδιαθεσίες των παιδιών, οι «κοινωνικές» υποχρεώσεις τους, γιατί πρέπει να πάνε αυτό το Σαββατοκύριακο σε πάρτι γενεθλίων φίλων τους ή έχουν ήδη προγραμματίσει κάτι  για αυτό το Σαββατοκύριακο και πλείστοι άλλοι λόγοι!

Σε τέτοιες περιπτώσεις, μόνον αν ο παππούς και η γιαγιά έχουν κουράγιο και χρήματα μπορούν να καταφύγουν στο Οικογενειακό Δικαστήριο. Χρονοβόρος και πολυέξοδος αγώνας, χωρίς εγγύηση ότι θα δικαιωθούν.  Αλλά και να δικαιωθούν, δε σημαίνει απαραίτητα ότι θα τρέξει να συμμορφωθεί ο γαμπρός ή η νύφη με τις εντολές του Δικαστηρίου, οπότε οι παππούδες υποχρεούνται να ξαναπάνε στο Δικαστήριο κι αρχίζει φαύλος κύκλος, από τον οποίον οι μόνοι κερδισμένοι είναι συνήθως οι δικηγόροι!

Κάποιες φορές όμως, επιβάλλεται από το Νόμο να μην υπάρχει επικοινωνία. Υπάρχουν περιπτώσεις, (ναι, και στην παροικία μας), που ο παππούς έχει κακοποιήσει σεξουαλικά εγγονάκι του και τότε η ίδια η κόρη ή ο γιος του ένοχου καταφεύγουν στο Δικαστήριο, ώστε να απαγορευτεί στον παππού να ξαναδεί όχι μόνο το κακοποιημένο εγγονάκι αλλά και όσα άλλα εγγόνια υπάρχουν. Το κακό είναι ότι σε τέτοιες περιπτώσεις, στερείται και η γιαγιά τα εγγόνια.

Άλλος σοβαρός λόγος που μπορεί να μην επιτραπεί η επικοινωνία, είναι όταν υπάρχει ψυχιατρική ασθένεια στον παππού ή στη γιαγιά, όπου μπορεί να απειλεί την ευημερία ή σωματική ακεραιότητα του παιδιού. Πριν χρόνια, Ελληνίδα γιαγιά πήρε το λίγων μηνών εγγονάκι της να το πάει βόλτα μια ηλιόλουστη μέρα και παρά τις συστάσεις της κόρης, να μην πάνε πέρα από τη γωνία του σπιτιού, αυτή απομακρύνθηκε κάπως, μπήκε σε ταξί με το μωρό, πήγαν σε μακρινή παραλία, πλήρωσε τον ταξιτζή κι εξαφανίστηκε για πολλές ώρες. Καταλαβαίνετε την αναστάτωση και τρόμο που προκάλεσε στην κόρη της και στο γαμπρό της. Τους βρήκαν μετά από εντατικές έρευνες της Αστυνομίας  το βράδυ αργά. Η αξιολόγηση της γιαγιάς από ειδικούς μετά από αυτή την αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά, έδειξε ότι όντως έπασχε από μορφή ψυχοπάθειας, που μέχρι τότε δεν είχε διαγνωσθεί. Μετά από αυτό, μολονότι η γιαγιά είχε υποβληθεί σε θεραπεία, ανυποχώρητη η κόρη κι ο γαμπρός δεν της επέτρεψαν να ξαναδεί το μωρό!

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο παππούς ή η γιαγιά έχουν ενδείξεις ή και σοβαρούς λόγους να πιστεύουν ότι ο πατέρας, ο οποίος με το χωρισμό διεκδικεί πρόσβαση ή και κηδεμονία των παιδιών του, έχει κακοποιήσει σεξουαλικά κατ΄ επανάληψη  ένα από τα παιδιά του. Τότε καταφεύγουν αυτοί στο Δικαστήριο διεκδικώντας την κηδεμονία των παιδιών. Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου είτε για σοβαρούς λόγους υγείας, όπως ψυχιατρική πάθηση, είτε λόγω χρήσης/διακίνησης ναρκωτικών ουσιών, ή μπλεξίματος με το Νόμο, η μάνα αδυνατεί να έχει τη φροντίδα τους.

Και σε αυτές τις περιπτώσεις όμως, προς μεγάλη απογοήτευση των παππούδων, αλλά και αγωνίας για το μέλλον των εγγονιών τους που τα λατρεύουν, το Δικαστήριο θα λάβει υπόψη πολλούς παράγοντες και δεν θα αναθέσει, απαραίτητα, τη φροντίδα στους παππούδες, αλλά σε τρίτους, όπως σε ανάδοχες οικογένειες, οπότε η επικοινωνία με τον παππού και τη γιαγιά καταντά υποτυπώδης.

Πιο δύσκολα ακόμα τα πράγματα, αν ο ένας ή και οι δύο γονείς βρίσκονται στη φυλακή. Υπάρχουν καταστάσεις όπου αν το ζητήσουν οι παππούδες, υπό προϋποθέσεις,  θα τους ανατεθεί η φροντίδα των παιδιών. Δύσκολο πολύ αυτό γιατί μολονότι δεν επιθυμούν να πάνε σε ξένα χέρια τα εγγόνια τους, βρίσκονται σε προχωρημένη ηλικία και καλούνται να αναλάβουν πάλι το δύσκολο ρόλο του γονιού. Ρόλος εξαιρετικά υπεύθυνος και απαιτητικός για ηλικιωμένα άτομα.

Ο Ηλίας και η Μαργαρίτα (όχι τα πραγματικά ονόματά τους), ανέλαβαν τη φροντίδα του Γιώργου από δύο χρονών, γιατί κι οι δυο γονείς του σκοτώθηκαν σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Ο Γιώργος, δεν τους αποκάλεσε ποτέ, παππού / γιαγιά, αλλά μαμά και μπαμπά... αφού αυτούς γνώρισε για γονείς και μολονότι μεγαλώνοντας έμαθε την αλήθεια, κοντά 30 χρονών σήμερα, εξακολουθεί να τους θεωρεί γονείς του και να τους αποκαλεί, πατέρα και μάνα.

Ο πρόωρος θάνατος ενός από τους δυο γονείς, εκτός από την απέραντη θλίψη που προκαλεί, αποξενώνει τον παππού και τη γιαγιά από τα εγγόνια τους. Ιδιαίτερα, αν ο γάμος ήταν μικτός. Η Τασία και ο Βασίλης, είχαν ένα μοναχογιό, που είχε δεσμό από τα σχολικά ακόμα χρόνια με μια συμμαθήτρια του Ιταλίδα κι όταν τελείωσαν το Πανεπιστήμιο, παντρεύτηκαν, αφού οι γονείς και των δύο, παραμέρισαν ό,τι αντιρρήσεις μπορεί να είχαν, κι όλοι αγαπημένοι, καμάρωναν τα παιδιά τους και λάτρευαν τον μικρό τους εγγονό. Ο γιος, όμως, ούτε 30 χρονών πέθανε από ανακοπή καρδιάς. Έμεναν σε επαρχιακή πόλη μακριά από τη Μελβούρνη. Λες και δεν έφτανε ο καημός των γονιών, η νύφη τους επέμενε να ταφεί ο άνδρας της εκεί κοντά της. Όλες οι εκκλήσεις των γέρων γονιών να τον θάψουν στη Μελβούρνη γιατί  θα τους είναι αδύνατο να πηγαίνουν τόσο μακριά να του ανάβουν το καντήλι, έπεσαν στο κενό. Στην αρχή, τους έφερνε το μικρό μια φορά το μήνα να τον βλέπουν, λίγο μετά όμως αραίωσε πολύ και, παρά τις διαμαρτυρίες τους, λίγες φορές το χρόνο μόνο βλέπουν το μοναδικό τους εγγόνι, με το οποίο ούτε να συνεννοηθούν μπορούν, αφού με το θάνατο του πατέρα του, δεν άκουσε άλλο Ελληνικά το παιδί.

Έχουν περάσει 4-5 χρόνια, αφότου πέθανε ο πατέρας του μικρού, νέα γυναίκα η μαμά του, αναπόφευκτα δημιούργησε δεσμό κι ετοιμάζεται να ξαναφτιάξει τη ζωή της. Τους εξήγησε ότι δεν επιθυμεί να συνεχίσει να τους βλέπει ο μικρός γιατί χρειάζεται κι εκείνη  να αφήσει πίσω το παρελθόν, να αφοσιωθεί στη νέα της οικογένεια και η παρουσία τους έστω και σποραδική, θα διαταράσσει τη ζωή τους... Φυσικά, το τελευταίο που επιθυμεί η Τασία και ο Βασίλης, είναι να καταφύγουν στα δικαστήρια για να βλέπουν με το ζόρι το παιδί δημιουργώντας του άθελα τους προβλήματα.

Υπάρχουν όμως περιπτώσεις, που ακόμα και μετά το θάνατο του ενός εκ των γονέων, η σχέση παππούδων κι εγγονιών δεν επηρεάζονται.. Όταν πέθανε ξαφνικά δική μας κοπέλα παντρεμένη με Αυστραλό κι άφησε πίσω δυο μικρά κοριτσάκια, εκείνος δέθηκε περισσότερο με τα πεθερικά του, κι όταν παντρεύτηκε αργότερα, με τη νέα του γυναίκα, μια θαυμάσια κοπέλα, έγιναν όλοι σαν μια πολύ στενή οικογένεια, με τις μικρές να μη λείπουν από τον παππού και τη γιαγιά, να πηγαίνουν σε Ελληνικό Σχολείο, να μαθαίνουν κι εξοικειώνονται με όλα τα Ελληνικά ήθη και έθιμα και να υπάρχει τέλεια ισορροπία στις σχέσεις τους!

Άλλος λόγος μη επικοινωνίας με τα εγγόνια, το παράδειγμα της Αναστασίας, όπου δεν έχει δει ποτέ τα εγγονάκια της από την κόρη της, παρά μόνο σε φωτογραφίες, που έχει ο γιος της. Η κόρη δεν συγχώρησε ποτέ τη μάνα της γιατί πριν από 20 χρόνια περίπου, όταν η ίδια ήταν ήδη 20 χρονών κι ο αδελφός της 18, η Αναστασία αναγκάστηκε να φύγει νύχτα από το σπίτι της εξαιτίας του βίαιου συζύγου όπου το συγκεκριμένο βράδυ, την κυνηγούσε με μαχαίρι.

Ακόμα, η περίπτωση του Θωμά και της Κατίνας, όπου η κόρη τους παρεξηγήθηκε μαζί τους λόγω διαφωνίας τους με το γαμπρό όταν αυτός πρόβαλε παράλογες οικονομικές απαιτήσεις,  κι έκοψε κάθε επικοινωνία μαζί τους για πολλά χρόνια, στερώντας τους τα εγγόνια τους που τα ξαναείδαν οκτώ χρόνια αργότερα όταν, την εγκατέλειψε ο άνδρας της και τότε στράφηκε αναπόφευκτα στους γονείς της για βοήθεια και στήριξη.

Και μία ακραία περίπτωση, όπου ο παππούς δεν είδε ποτέ τις εγγονούλες του, μολονότι γνώριζε την ύπαρξη τους. Πέθανε τρία χρόνια πριν με αυτό τον καημό μόνος και έρημος με μόνη φροντίδα αυτή των κρατικών υπηρεσιών. Όσο για τα παιδιά του, είχει να τα δει από πολύ μικρά, από την ημέρα, που σε μια κρίση παρανοϊκής ζήλιας, σκότωσε τη μάνα τους. Κι όμως τον πονούσε περισσότερο που έμαθε πως ήταν παππούς και δεν είδε ποτέ τα εγγόνια του.

Τεράστιο το πρόβλημα με τις σχέσεις παππούδων / γιαγιάδων κι εγγονιών, όταν κάτι δεν πάει καλά με το ζευγάρι. Εύκολες λύσεις δεν υπάρχουν, δυστυχώς. Όπως είδαμε, υπάρχουν πολλοί λόγοι όπου ο παππούς και η γιαγιά μπορεί να στερηθούν τα εγγόνια τους, κι αυτοί που αναφέρθηκαν εδώ, οπωσδήποτε, δεν είναι οι μόνοι. Επί πλέον, η κάθε περίπτωση είναι διαφορετική και ανάλογα κρίνεται από το Οικογενειακό Δικαστήριο.

Καλό είναι, ο παππούς και η γιαγιά να καταβάλουν κάποια προσπάθεια ώστε να μην επεμβαίνουν στη ζωή των παντρεμένων παιδιών τους, ούτε με λόγια ούτε με έργα, όσο δίκιο και να νομίζουν ότι έχουν ή όσο κι αν κατά τη γνώμη τους, το κάνουν για το καλό τους ή για να τα βοηθήσουν. Η απειλή ότι θα αποκληρώσουν το γιο ή την κόρη ή ακόμα και τα εγγόνια αν δεν ακολουθήσουν τις συμβουλές τους, είναι το λιγότερο, καθαρός εκβιασμός και αφορμή πολλές φορές να μην τους λένε ούτε Καλημέρα τα παιδιά τους και φυσικά να τους στερούν και τα εγγόνια τους. Η αγάπη, δεν εκβιάζεται. Αν οι γονείς φροντίζουν να είναι διακριτικοί και να διατηρούν καλές σχέσεις με το γαμπρό και τη νύφη, έχουν πολύ καλύτερες πιθανότητες, σε περίπτωση χωρισμού, αυτές οι σχέσεις να διατηρηθούν και μετά το χωρισμό, ώστε να βλέπουν τα εγγόνια τους. Βέβαια, αυτό δεν εξαρτάται πάντα μόνο από τον παππού και τη γιαγιά…

Εγώ, θα ήθελα να σας αφήσω με το εξής: «Όσο υπάρχουν Γιαγιάδες, θα υπάρχει αγάπη στον κόσμο»!

Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου: [ΛΟΓΟΣ ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΙΡΑΝΩΝ]

[Τίρανα, 1 Ιουνίου 2014]

“Αὕτη ἡ ἡμέρα ἥν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώμεθα καί εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ” (Ψαλμ. 117:24).

Ἐξοχώτατε Κύριε Πρόεδρε  τῆς Δημοκρατίας,
Παναγιώτατε, Οἰκουμενικέ Πατριάρχα, Κύριε Βαρθολομαῖε,
Μακαριώτατοι Προκαθήμενοι καί Σεβασμιώτατοι Ἐκπρόσωποι τῶν Ὀρθοδόξων Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν,
Ἐξοχώτατoι Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, Κύριε Πρωθυπουργέ, Κύριε Δήμαρχε τῶν Τιράνων,
Σεβάσμιοι ἐκπρόσωποι τῶν ἐν Ἀλβανίᾳ Θρησκευτικῶν Κοινοτήτων,
Kύριοι Πρέσβεις,
Προσφιλεῖς ἀδελφοί καί ἀδελφές.

1. Αἰσθήματα δοξολογίας, εὐγνωμοσύνης καί ἀγαλλιάσεως κατακλύζουν τήν ψυχή τῶν Ὀρθοδόξων τῆς Ἀλβανίας καθώς ἀναλογιζόμαστε τίς ἐξαιρετικές εὐεργεσίες τοῦ Θεοῦ κατά τἀ τελευταῖα 23 χρόνια. Καί αὐθόρμητα ἐπανέρχεται στή σκέψη ἡ πρώτη προσωπική ἐπαφή μέ τόν ταλαιπωρημένο Ὀρθόδοξο λαό αὐτῆς τῆς χώρας.

Στίς ἀρχές τοῦ 1991, ἡ Ἱερά Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἔλαβε τήν πρωτοβουλία νά μοῦ ἀναθέσει νά ἔρθω στήν Ἀλβανία ὡς Πατριαρχικός Ἔξαρχος, γιά νά διερευνήσω τί εἶχε ἀπομείνει ἀπό τήν ἀθεϊστική λαίλαπα. Ἦταν Ἰούλιος τοῦ 1991 ὅταν φθάσαμε, μέ δύο συνοδούς, στό ἀεροδρόμιο τῶν Τιράνων. Μᾶς ὑποδέχθηκε μιά μικρή ὁμάδα ἡλικιωμένων ἀνθρώπων, ταλαιπωρημένων ἀπό τόν ἀδυσώπητο διωγμό.  Ἀπό ἐκεῖ κατευθυνθήκαμε πρός τόν ἐρειπωμένο ναό τοῦ Εύαγγελισμοῦ. Ἀπό τήν πρώτη στιγμή, θέλησα νά προσδιορίσω τό ούσιαστικό μήνυμα τῆς ἀποστολῆς μου. Ζήτησα νά πάρουν ὅλοι ἀπό ἕνα κερί καί ρώτησα πῶς λένε στά Ἀλβανικά τό “Χριστό Ἀνέστη”. Ἄναψα τό κερί ἀναβοώντας “Krishti u Νgjall”,  δηλαδή “Χριστός Ἀνέστη”. Τό ἕνα μετά τό ἄλλο ἄναψαν τά κεριά τῶν λίγων πιστῶν πού ἀποκρίθηκαν μέ δάκρυα στά μάτια: “Vërtet u Νgjall”, “Ἀληθῶς Ἀνέστη! Ἔκτοτε, τό “Χριστός Ἀνέστη” ἔγινε τό σύνθημα μέ τό ὁποῖο πορευθήκαμε μέχρι σήμερα. Χάρισε φῶς στό μελαγχολικό φθινόπωρο καί τήν παγερή βαρυχειμωνιά  πού ἀκολούθησαν. Καί κυριαρχεῖ στήν πνευματική ἄνοιξη πού τελικά μᾶς χάρισε ὁ Θεός. Ἡ Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ ἔγινε τό ἐκφραστικώτερο σύμβολο τῆς Ἐκκλησίας μας.

Μέ βαθειά εὐγνωμοσύνη, Παναγιώτατε, ἀναλογιζόμαστε πάντοτε, κλῆρος καί λαός, τήν ἀγάπη καί τήν ἀνύστακτη μέριμνα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, τῆς Μητρός Ἐκκλησίας, στά ζοφερά χρόνια τοῦ ὁλοκληρωτικοῦ διωγμοῦ. Τίς ἅμεσες προσωπικές Σας ἐνέργειες γιά τήν ἀνασυγκρότηση τῆς Ὀρθοδόξου Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας τῆς Ἀλβανίας. Καί κατά τή στιγμή αὐτή τῶν ἐγκαινίων τοῦ νέου Καθεδρικοῦ Ναοῦ, αἰσθανόμαστε τό χρέος νά ἐκφράσουμε, “ἔτι καί ἔτι”, τίς ὁλόψυχες εὐχαριστίες μας.

Ἐπίσης, ἐκ καρδίας εὐχαριστῶ καί ἡμᾶς, Μακαριώτατοι Πατριάρχες Ἱεροσολύμων κ. Θεόφιλε, Σερβίας κ. Εἰρηναῖε, Ρουμανίας κ. Δανιήλ· καί ἡμᾶς, Μακαριώτατοι Ἀρχιεπίσκοποι Κύπρου, κ. Χρυσόστομε, Ἀθηνῶν, κ. Ἱερώνυμε, Βαρσοβίας, κ. Σάββα· καθώς καί ἡμᾶς, Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες, ἐκπρόσωποι τῶν Πατριαρχείων Ἀλεξανδρείας, Ἀντιοχείας, Ρωσίας, Βουλγαρίας καί Γεωργίας, διότι εὐηρεστήθητε νά συμμετάσχητε στήν ἱστορική γιά τήν Ἐκκλησία τῆς Ἀλβανίας αὐτή ἡμέρα.

Ἡ παρουσία σας ἐδῶ κατά τή σημερινή Κυρική, πού συμπίπτει μέ τή μνήμη τῶν Ἁγίων 318 Πατέρων τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, τονίζει μέ ἰδιαίτερη ἔμφαση τήν ἑνότητα τῆς Ὀρθοδοξίας, τήν ἀλήθεια ὅτι “εἴτε πάσχει ἕν μέλος, συμπάσχει πάντα τά μέλη, εἴτε δοξάζηται ἕν μέλος συγχαίρει πάντα τά μέλη” (Α΄ Κορ. 12:26-27)· καί ὅτι ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι ἕνα σῶμα, “τό σῶμα αὐτοό (τοῦ Χριστοῦ), τό πλήρωμα τοῦ τά πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου” (Ἐφεσ. 1:23). Τό σημερινό, λοιπόν, γεγονός δέν ἀποτελεῖ μόνο μεγάλη τιμή γιά τήν Ἐκκλησία τῆς Ἀλβανίας, ἀλλά συγχρόνως καί μιά εὐρύτερη μαρτυρία τῆς “ἀπό περάτων ἕως περάτων” τῆς Οἰκουμένης Ὀρθοδοξίας.

Ἡ παροῦσα ἡμέρα ἐπισφραγίζει μιά ἱστορική περίοδο Πάθους, Ταφῆς καί Ἀναστάσεως τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τῆς Ἀλβανίας. Δέν πρόκειται νά ἀναφερθῶ τώρα στίς συνθῆκες, τά ἀδιέξοδα, τίς παρανοήσεις, τίς συκοφαντίες, τίς ἀντικειμενικές δυσκολίες, τίς σκληρές δοκιμασίες ἤ στά ἐπιτεύγματα κατά τή μακρά 23χρονη περίοδο. Εἶναι πλέον ἀναμφισβήτητο ὅτι, σέ μιά ἐποχή ἀβεβαιότητος καί ἀναταραχῶν, ἡ Ὀρθόδοξος Αὐτοκέφαλος Ἐκκλησία τῆς Ἀλβανίας, μέ τήν παρουσία της καί τίς πολύπλευρες κοινωνικές πρωτοβουλίες της,  τόνωσε τήν πίστη, τήν ἀγάπη καί τήν ἐλπίδα τοῦ Ὀρθοδόξου λαοῦ καί, γενικώτερα, τῆς Ἀλβανικῆς κοινωνίας. Μέ τή δράση της, συνέβαλε οὐσιαστικά, σέ μιά κρίσιμη ἱστορική περίοδο, στήν εὐρύτερη ἀνοικοδόμηση, στήν πνευματική καί κοινωνική ἀνάπτυξη τῆς Ἀλβανίας. 

2. Ἐμφανέστατο σύμβολο τῆς ἐπίπονης ἐκ θεμελίων ἀνοικοδομήσεως τῆς Ὀρθοδόξου Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας τῆς Ἀλβανίας, σέ ὅλους τούς τομεῖς, ἀποτελεῖ ὁ νέος αὐτός Καθεδρικός ναός. Ἡ γενική σύλληψη τῆς ἀρχιτεκτονικῆς του συνυφαίνεται μέ πολλούς συμβολισμούς ἀπό τήν Ὀρθόδοξη Παράδοση. Πηγή ἐμπνεύσεως ὑπῆρξε τό ἐπιβλητικό ἐπίτευγμα τῆς Ὀρθοδόξου ἀρχιτεκτονικῆς, ἡ Ἁγία Σοφία, μέ ἀναζήτηση νέου τρόπου ἐκφράσεως, βασισμένου στή σύγχρονη τεχνολογία. Ὁ ναός στηρίζεται σέ τέσσερεις πυλῶνες, οἱ ὁποῖοι σχηματίζουν σταυρό. Ἐπάνω σέ αὐτόν ὑψώνεται ὁ τροῦλλος  μέ 52 παράθυρα, σύμβολο τῶν ἑβδομάδων τοῦ ἔτους· καί στήν κορυφή του δεσπόζει τό ψηφιδωτό τοῦ Παντοκράτορος,  πού συνδέει τόν κτιστό χρόνο μέ τήν αἰωνιότητα.

Στήν κόγχη τοῦ ἱεροῦ, ἕνα ἀκόμη μεγάλο ψηφιδωτό ἀναφέρεται στόν παγκόσμιο θρίαμβο τοῦ Ἀναστάντος, στήν ἐντολή καί ὑπόσχεση μέ τήν ὁποία κλείνει τό κατά Ματθαῖον Εὐαγγέλιο: “ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καί ἐπί γῆς. Πορευθέντες οὖν μαθητεύσατε πάντα τά ἔθνη … Καί ἰδού ἐγώ μεθ’ ὑμῶν εἰμί πάσας τάς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος” (Ματθ. 28:19-20). Ἡ ὅλη παράσταση σχετίζεται μέ τό ἱεραποστολικό νέο ξεκίνημα πού ἄρχισε στήν Ὀρθόδοξη ἑκκλησία  πρίν ἀπό μισό περίπου αἰώνα. Ἡ ἁγιογράφηση προβλέπεται νά συμπληρωθεῖ μέ τόν Μυστικό Δεῖπνο καί ἄλλες παραστάσεις.

Στό σημεῖο αὐτό, ἐπιτρέψατέ μου μία παρένθεση. Πρό ὀλίγων ἡμερῶν, συμπληρώθηκαν πενήντα χρόνια ἀπό τήν χειροτονία τοῦ ὁμιλοῦντος εἰς πρεσβύτερον (24 Μαΐου 1964) καί τήν αὐθημερόν ἀναχώρησή του γιά τήν Ἀφρική. Ἦταν ἐκπρόσωπος μιᾶς νεανικῆς ὁμάδος πού ποθοῦσε τήν ἀναζωπύρωση τῆς Ὀρθοδόξου ἐξωτερικῆς ἱεραποστολῆς καί ἤθελε, ὑπακούοντας στήν τελευταία ἐντολή τοῦ Ἀναστάντος “Πορευθέντες …”, νά πορευθεῖ σέ νέα σύνορα, γιά νά μεταφέρει τό μήνυμα τῆς Ἀναστάσεως σέ ἀνθρώπους ἀδικημένους, πού διψοῦσαν τήν ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου. Πολύ ἀργότερα ἀπό τήν Ἀφρική, ἀκολούθησε τό κάλεσμα γιά μιά ἄλλη πορεία, στήν πληγωμένη από τόν ἀθεϊστικό διωγμό  Ἀλβανία.

Στή δυτική ὄψη τοῦ Καθεδρικοῦ, ἡ κεντρική του εἴσοδος θυμίζει ἀνοικτή ἀγκαλιά, πού, σιωπηλά, ἀπευθύνει τήν πρόσκληση τοῦ Οίκοδεσπότου Χριστοῦ “Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καί πεφορτισμένοι κἀγώ ἀναπαύσω ὑμᾶς” (Μτ 11:28). Μιά πρόσκληση πού συνοψίζει τό μήνυμα τῆς ἀποστολῆς μας.

Ἕνας φωτεινός γαλάζιος ὑαλοπίνακας, παραπέμπει στό οὐράνιο τόξο, σημάδι εἰρήνης καί ἐλπίδος μετά τόν κατακλυσμό. Ἐπάνω ἀπό τήν κεντρική εἴσοδο, ὑψώνεται ἕνας ὀρειχάλκινος σταυρός, περιβαλλόμενος ἀπό δύο στάχυα, σύμβολο τῆς θυσιαστικῆς ἀγάπης καί τῆς ἀφιερώσεως, ὅπως τήν προσδιόρισε ὁ Χριστός πρό τοῦ Πάθους Του: “ἐάν μή ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσών εἰς τήν γῆν ἀποθάνῃ οὗτος μόνος μένει· Ἐάν δέ ἀποθάνῃ, πολύν καρπόν φέρει” (Ἰω. 12:24). Καθοριστικός στίχος τῆς ὅλης πορείας.

Ὅσο γιά τό κωδωνοστάσιο, οἱ τέσσερεις πασχαλινές λαμπάδες παραπέμπουν στούς τέσσερεις Εύαγγελιστές, οἱ ὁποῖοι ἀναγγέλλουν τήν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ.

Τό μικρό παρεκκλήσιο τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ ὑπενθυμίζει ὅτι ὅλα ξεκίνησαν ἀπό τήν ταπείνωση καί τήν ἀγάπη τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Λόγου. Ὁ Καθεδρικός περιστοιχίζεται ἀπό τό Συνοδικό καί τό Πολιτιστικό Κέντρο, ὑπογραμμίζοντας τήν πεποίθησή μας ὅτι ὁ πολιτισμός συνδέεται ἅμεσα μέ τή ζωή τῆς Ἐκκλησίας. Ὅλα τονίζουν ὄτι στήν Ὀρθόδοξη παράδοση, ἀλληλοπεριχωροῦνται ἡ ἁλήθεια, ἡ ἀγάπη καί τό κάλλος.

Στήν πραγματοποίηση τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ Καθεδρικοῦ αὐτοῦ Ναοῦ συνέβαλαν πολυάριθμοι ἐπώνυμοι καί ἀνώνυμοι: Κατ’ ἀρχήν, οἱ διατελέσαντες Πρωθυπουργοί τῆς Ἁλβανίας κατά τήν τελευταία δεκαετία. Πολλοί δωρητές καί συνεργάτες ἀπό διάφορες χῶρες. –Τά δίπτυχα προσευχῆς τοῦ Ναοῦ, περιλαμβάνουν ἑκατοντάδες ὀνόματα, ὅσων συνέβαλαν στήν ἀνέγερσή του. Ἡ εὐχαριστία μας πρός ὅλους αὐτούς παραμένει εἰλικρινής καί βαθύτατη.

Ἐλπίζουμε ὅτι ὁ Καθεδρικός αὐτός Ναός θά ἀποτελέσει -ὅπως δεηθήκαμε στήν ἀκολουθία τῶν ἐγκαινίων- “λιμένα χειμαζομένων, ἰατρεῖον παθῶν, καταφύγιον άσθενῶν”, πηγή παρηγορίας, ἀγάπης καί ἐλπίδος, συμβάλλοντας στήν ἀνάπυξη μιᾶς δυναμικῆς λειτουργικῆς ζωῆς καί Ὀρθοδόξου πνευματικότητος. Καί ὅτι θά προσφέρει ἀδιάκοπη ἕμπνευση γιά τή συνέχιση «τῆς λειτουργίας μετά τή Λειτουργία». Ὥστε ἡ καθημερινή μας ζωή νά μεταμορφώνεται σέ προσωπική Λειτουργία, ὅπου μέ δοξολογική διάθεση θά μοιραζόμαστε μέ τούς συνανθρώπους μας, ἔργῳ καί λόγῳ, τά δῶρα, πού μᾶς ἕχει χαρίσει ὁ Θεός. 

3. Μέσα στά πλαίσια τῆς γενικῆς αύτῆς χαρᾶς καί εύλογίας, έπιβάλλεται νά προσέξουμε καί τό μυστικό μήνυμα, τό ὁποῖο ὁ Θεός στέλνει στόν καθένα μας προσωπικά μέ τήν εύκαιρία αύτή τῶν ἐγκαινίων: Τό χρέος τοῦ προσωπικοῦ ἀνακαινισμοῦ τῆς ὑπάρξεώς μας, γιά νά εἴμαστε “ναοί Θεοῦ ζῶντος”.

Στόν λόγο του “Εἰς τήν καινήν Κυριακήν”,  ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος συνυφαίνει τήν κλήση γιά ριζική ἀνανέωση τῶν πάντων, πού συντελεῖται μέ τήν άνάσταση τοῦ Χριστοῦ, μέ τό χρέος τοῦ χριστιανοῦ γιά ἀδιάκοπη ἀνανεωτική προσπάθεια. Τό βασικό του μήνυμα κορυφώνεται στήν ἀποστροφή: “Τά παρόντα ἐγκαίνια πνευματικῶς πανηγυρίσωμεν”. “Τά ἀρχαῖα παρῆλθεν· Ἰδού γέγονε τά πάντα καινά”. “Τοῦτο τῇ ἑορτῇ καρποφόρησον, τήν καλήν ἀλλοίωσιν ἀλλοιώθητι”. “Ἐγκαινίζεσθε, ἀδελφοί· καί τόν παλαιόν ἄνθρωπον ἀπορρίψαντες, ἐν καινότητι ζωῆς πολιτεύεσθε”. “Οὕτως ἐγκαινίζεται ἄνθρωπος· οὕτω τιμάσθω ὅ ταν ἐγκαινίων ἡμέρα”. `’Ἀνακαινίζου!”, παρακινεῖ τόν καθένα μας ἡ Ἐκκλησία. Καθιέρωσε μέ συνέπεια τή ζωή σου στόν Θεό τῆς ἀγάπης.

Τό μεγάλο ζητούμενο γιά κάθε πιστό, παραμένει, πῶς θά καταστοῦμε ναοί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ὄχι μέ γενικότητες καί ἀοριστίες, ἀλλά καλλιεργώντας τόν καρπό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στήν καθημερινότητά μας. Καί πῶς, μέ τή ζωή μας, θά εἴμαστε μάρτυρες τῆς δυνάμεως τοῦ Σταυροῦ καί τῆς χαρᾶς τῆς Ἀναστάσεως.

Ἄς εύχηθοῦμε ὁ ἕνας στόν ἄλλο, τό ὁλόλαμπρο ἀναστάσιμο φῶς νά καταυγάζει τήν ὕπαρξή μας, νά ἐνισχύει τήν πίστη μας στόν Σταυρωθέντα καί Ἀναστάντα Χριστό· καί νά στηρίζει τούς ἀγῶνες μας γιά τήν πνευματική πρόοδο τοῦ τόπου μας καί τοῦ κόσμου ὁλόκλήρου.

Ἄς δεηθοῦμε, ὁ Καθεδρικός αὐτός ναός νά καταστεῖ σύμβολο μιᾶς Ὀρθοδοξίας ἀνοικτῆς στόν σύγχρονο κόσμο· χῶρος, ὅπου θά βιώνεται καί θά κηρύσσεται τό μυστήριο τοῦ ἐν Τριάδι Θεοῦ, ἡ ἐν Χριστῶ θεία οἰκονομία διά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος·  ἀληθινό φυτώριο πνευματικῆς καλλιεργείας πιστῶν μέ ἀναστάσιμη  συνείδηση πού ἀγκαλιάζει ὅλη τήν Οἰκουμένη· καί ἀκτινοβολεῖ τήν ἀλήθεια, τή δύναμη καί τό κάλλος τῆς Ὀρθοδοξίας.

“Τῷ δέ δυναμένῳ ὑπέρ πάντα ποιεῖσαι ὑπερεκπερισσοῦ ὧν αἰτούμεθα ἤ νοοῦμεν, κατά τήν δύναμιν τήν ἐνεργουμένην ἐν ἡμῖν, αὐτῷ ἡ δόξα ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ εἰς πάσας τά γενεάς τοῦ αἰῶνος ταῶν αἰώνων. Ἀμήν”. (Ἐφεσ. 3:20-21).