Απόστολου Θηβαίου: ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Την φωνάζανε «ηλεκτρισμένη.» Γυρνούσε μέχρι το πρωί στα Χαφτεία, τον Κεραμεικό, την περιοχή του Γκαζιού. Με μια ασταμάτητη, νευρική κίνηση, πάει να πει το σώμα της παρουσίαζε μια απρόσμενη ένταση, τιναζόταν, άναβαν κρεμαστοί, κατάμαυροι λαμπτήρες στα μάτια της. Συνήθως φορούσε ρούχα εφαρμοστά, κόκκινων αποχρώσεων. Μπορεί να πει κανείς πως έμοιαζε με μια όρθια πληγή, τέτοιο ήταν το βάθος του χρώματος. Αργά τη νύχτα, εγκατέλειπε τα φωτισμένα σημεία της πόλης. Την βρήκαν νεκρή στα υπόγεια σπίτια της πλατείας Βικτωρίας. Ήταν χαμογελαστή, με το αισθησιακό, μισάνοιχτο στόμα της, σε μια στάση ηρεμίας, όπως στις πτώσεις του χιονιού. Εκείνοι που την αναζήτησαν μίλησαν για την ίδια σαν να ζούσε. Μίλησαν για τις ηλεκτρισμένες νύχτες, για τα φώτα που της τεμάχιζαν το πρόσωπο μίλησαν, είπαν για τις σειρήνες που ουρλιάζουν με τη συριστική, γυναικεία κραυγή και την τρομάζουν, καθώς ονειρεύεται στο μέσον της οδού Αθηνάς. Πέρασαν από τα υπόγεια σπίτια της Βικτώριας, άφησαν λουλούδια και αναμμένα τσιγάρα και κεριά χαμηλά, λιωμένα από τις ολονύκτιες καύσεις. Κλαίγαν όλοι και έλεγαν πως είναι κρίμα ένα τέτοιο τέλος για την «ηλεκτρισμένη.» Ακόμα και οι καθισμένοι άνθρωποι των αγορών με τα τραχιά πρόσωπα λυπήθηκαν πολύ και είπαν πως τέτοια πράγματα όταν συμβαίνουν προξενούν μια θλίψη σε ολόκληρη την πόλη.

 Τώρα πόσοι θυμούνται το «ηλεκτρισμένο» κορίτσι, τις φρενήρεις, νύκτιες πτήσεις της, όταν φλεγόμενη συντριβόταν στις στέγες των σπιτιών ή εισέβαλε μανιασμένη, μέσα από τα ανοιχτά παράθυρα και πίσω της τα πουλιά που ανέβλυζε το σώμα της. Τώρα κανείς δεν μιλά για την «ηλεκτρισμένη.» Τα σπίτια έχουν τον ίδιο, ισόγειο ορίζοντα, έχουν μια οσμή ανθρώπινης βιολογίας, έχουν διαλυμένα παράθυρα, ποτέ το φως δεν εισβάλλει στο εσωτερικό εκείνων των σπιτιών. Λένε πως το κορίτσι εκείνο ετάφηκε σε μια άκρια του Κεραμεικού. Εκείνοι που θα ‘ρθουν κάποτε θα διαβάζουν την επιγραφή στην επιτύμβια στήλη. Βεβαίως, τότε πια το χώμα θα έχει κατασπαράξει το υπέροχο στόμα για το οποίο σας μίλησα.

ΟΙ «ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΕΣ» ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΥΓΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΥΚΛΑΔΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥ ΑΚΡΟΑΤΗ γράφει η ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ  

Κάθε φορά που επισκεπτόμαστε το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης έχουμε την αίσθηση ότι βρισκόμαστε σε μιαν άλλη Ελλάδα. Την Ελλάδα των ονείρων μας, του πολιτισμού, της συνέπειας, της έρευνας, την Ελλάδα των σπουδαίων επιστημόνων και των μεγάλων δημιουργών. Τούτο οφείλεται στους σημαντικούς ανθρώπους που πλαισιώνουν το Μουσείο, ψυχή του οποίου είναι ο Διευθυντής του, διακεκριμένος  Καθηγητής Νικόλαος Σταμπολίδης.

Είναι πλέον παράδοση το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης  να οργανώνει εκθέσεις μεγάλου ενδιαφέροντος, υψηλής αισθητικής και σπάνιας αρτιότητας! Και η έκθεση «Οι Πριγκίπισσες της Μεσογείου στην Αυγή της Ιστορίας», που εγκαινιάστηκε στις 13 Δεκεμβρίου και θα διαρκέσει ώς τις 10 Απριλίου του 2013, ανήκει στην ίδια κατηγορία και  αντικατοπτρίζει τα υψηλά ιδανικά των δημιουργών της.

Εμπνευστής της έκθεσης ο Διευθυντής του Μουσείου, αναδεικνύει, με τη συνεργάτιδά του Δρ Μιμίκα Γιαννοπούλου, Αρχαιολόγο, τη μορφή τής Γυναίκας μέσα από επιλεγμένα ταφικά σύνολα του 10^ου έως και του 6ου  αιώνα π.Χ. από την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ιταλία.

Ο όρος «Πριγκίπισσες», όπως λέει ο Καθηγητής, προέρχεται από τη Λατινική λέξη Princeps και χρησιμοποιείται στην έκθεση, με την έννοια του πρώτου σε μια κοινωνία. Και έτσι στην έκθεση έχουμε τις αρχόντισσες, τις πλούσιες και όχι τις δούλες ή τις σκλάβες, γιατί για τις πρώτες υπάρχει πληθώρα  πληροφοριών από την ποικιλία και την ποιότητα των υλικών ευρημάτων.

Πάνω από 500 αρχαία αντικείμενα από τα 24 ταφικά σύνολα γυναικών, δίδουν στοιχεία, μεσ’ από τα φυσικά κατάλοιπά τους για τις συνήθειες, τη διαβίωση και σε συνδυασμό με τα κτερίσματα, τα ενδύματα, τα κοσμήματα, το είδος και τον τρόπο ταφής τους, η αρχαιολογική έρευνα, μπόρεσε, ανασηκώνοντας το παραπέτασμα του χρόνου, να ανασυνθέσει, έστω και αμυδρά, τη μορφή  των «Πριγκιπισσών».

Η σκηνογραφική αποτύπωση και η σχεδιαστική αναπαράσταση των νεκρών γυναικών, φέροντας όλη την εξάρτησή τους και πλαισιωμένες από τα κτερίσματά τους, συμβάλλει στη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας εναρμονισμένης με τον κόσμο των γυναικών, που μαρτυρούν ύστερα από χιλιάδες χρόνια την ιστορία τους και φέρνουν στο φως  την πραγματικότητα του παρελθόντος.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεωγραφικό τοπίο από την ανατολική και κεντρική Μεσόγειο [Κύπρο, Ελλάδα, Ιταλία] για τη μεγάλη ποικιλία στο πολιτικό, οικονομικό-εμπορικό, πολιτισμικό και ιδεολογικό πεδίο. Περικλείει τα Πρωτογεωμετρικά, Γεωμετρικά και Αρχαϊκά χρόνια.

Ο Καθηγητής σε μια προσπάθεια ανάγνωσης της Ιστορίας όχι από την πλευρά των ανδρών [βασιλέων, πριγκίπων, πολεμιστών, εμπόρων], αλλά των γυναικών, ανέδειξε το ρόλο τους, κυρίως ως φορέων πολιτισμικών στοιχείων σε μια κοινωνία. Η αισθητική των γυναικών, οι επιλογές, ο τρόπος διαβίωσης, οι καθημερινές συνήθειες κλπ. προβάλλονται τόσο μέσα από την έκθεση όσο και από τις σελίδες  του άρτιου, τρίγλωσσου [Ελληνικά, Ιταλικά, Αγγλικά] καταλόγου του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.

Στη συγκλονιστική ξενάγησή του ο Καθηγητή κύριος Νικόλαος Σταμπολίδης  παρουσίασε ολοζώντανες τις μοναδικές μορφές της Αρχαιότητας, όπως την «Αρχόντισσα από το Λευκαντί»,την «Εύπορη Αθηναία» από την Αρχαία Αγορά, τις «Πριγκίπισσες της Οινωτίας» τη «Μικρή Πριγκίπισσα», τις «Αριστοκράτισσες - Ιέρειες» από την Ελεύθερνα, τις «Ετρούσκες Πριγκίπισσες» από την περιοχή της Τοσκάνης, την «Ιέρεια της Σίδνου» και τη «Δέσποινα των Αιγών» για να αναφέρουμε μερικές μόνο από τις πρωταγωνίστριες της σημαντικής αυτής έκθεσης.

Τα αντικείμενα της Έκθεσης, δείγματα  της υψηλής τέχνης,  του πλούτου, της δόξας, των ιδεών και πίστεων του γυναικείου κόσμου στην αυγή της Ιστορίας, αποτελούνται από χάλκινα, φαγεντιανά, γυάλινα αγγεία, πήλινα και χάλκινα σκεύη, ελεφαντοστέινα ειδώλια, αλλά και κοσμήματα: ζώνες, περικάρπια, περιβραχιόνια, σκουλαρίκια, δαχτυλίδια, σφηκωτήρες για τα μαλλιά, περιδέραια, χάντρες από ημιπολύτιμους λίθους, ακόμα και χρυσές μάσκες που κάλυπταν το πρόσωπο και επιστήθια κοσμήματα. Από δε την ταφή στο Verruchio της Ιταλίας παρουσιάζεται για πρώτη φορά ο περίφημος ξύλινος θρόνος της «Μικρής Νεκρής Πριγκίπισσας» μαζί με τα ξύλινα έπιπλά της.   Καθώς επίσης τα μοναδικά κοσμήματα της Πικηνής Βασίλισσας Sirolo-Numana. 

Η εν λόγω έκθεση που  τελεί υπό την  αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας κυρίου Καρόλου Παπούλια και της Α. Ε. του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας κυρίου Giorgio Napolitano, με την πρωτοτυπία της σύλληψής της και το άψογο της παρουσίασής της εκτός από τις ανεκτίμητες πληροφορίες που παρέχει ακόμα και στον πιο απαιτητικό επισκέπτη  για μια τόσο μακρινή εποχή, του δίνει τη δυνατότητα μέσα από νοερό ταξίδι στο παρελθόν αυτό, μαγεμένος να διαπιστώσει πως η φύση του ανθρώπου δεν έχει αλλάξει από τότε και πολύ. Για το λόγο αυτό και φρονούμε πως όλοι θα πρέπει να επισκεφτούν ώς τις 10 Απριλίου του 2013 την έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, για να χαρούν και να μάθουν όπως κι εμείς! 

Παύλου Φουρνογεράκη: ΚΑΙΡΟΣ ΤΗΣ ΣΠΑΝΗΣ (ποίημα)

Στήθηκαν πάλι τα πλαστικά

περσινά και προπέρσινα

στολίδια

ίδιες αξίες, με καμένα φωτάκια

λες να μην τις φωτίσουν

τα φθαρμένα;

Πώς λάμπουν οι Μάγοι

στο απέριττο των αστέγων

γονυπετείς

κι Εκείνος σπαργανωμένος

αστροφεγγίζει την αγάπη 

ο Νεογέννητος

[Ζάκυνθος,  Δεκέμβρης 2012]

Μια μικρή, αλλά σημαντική, έκδοση για τον Άγιό μας

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Στην βιβλιοθήκη του σπιτιού μου, εκτός των άλλων, βρήκα κι ένα μικρό βιβλιαράκι, του γνωστού τυπογράφου Φ. Δ. Κοντόγιωργα, αφιερωμένο στον προστάτη και πολιούχο μας Άγιο Διονύσιο. Πρόκειται για μια κομψή, για την εποχή, έκδοση, η οποία κυκλοφόρησε το 1948 και έχει τίτλο «Ο Άγιος Διονύσιος, βιογραφία και θαύματα».

   Επειδή αυτό το  μικρό βιβλιαράκι πολλά μού λέει, θέλω να σας τα μεταφέρω, φίλοι αναγνώστες, τιμώντας έτσι και την επέτειο την κοίμησης του Αγίου μας, που θα γιορτάσουμε σε λίγες μέρες.

   Μα πρώτα απ’ όλα ας γνωρίσουμε τον συγγραφέα. Ο Φίλιππος Κοντόγιωργας, διευθυντής των γνωστών, ομώνυμων τυπογραφείων, που τόσα πρόσφεραν στο νησί μας, αλλά και της εφημερίδας Καθημερινή, είναι ο τελευταίος συνεχιστής μιας παράδοσης πολλών χρόνων, η οποία ξεκινά από το Νικόλαο Κοντογέωργα (με το πέρασμα του χρόνου έγινε και η αλλαγή του επωνύμου), συνεχίζεται με τον Σπυρίδωνα και αργότερα με τον Νικόλαο, για να φτάσει σ’ αυτόν, δίνοντας τυπογραφικά και εκδοτικά αρκετά έργα, τα οποία πλούτισαν την ζακυνθινή βιβλιογραφία.

   Στην αρχή της και συναισθηματικά πολύτιμης αυτής έκδοσης υπάρχει μια ολοσέλιδη εικόνα του Αγίου μας. Είναι ο γνωστός πίνακας του Νικολάου Κουτούζη, που όπως μας πληροφορεί η λεζάντα, βρισκόταν στην πινακοθήκη του Ευσταθίου Γιαννόπουλου, πατέρα της γνωστής λογίας Μαριέττας Γιαννοπούλου-Μινώτου. Ο πίνακας αυτός, ο οποίος έχει αντιγραφεί πολλές φορές από τον Χρήστο Ρουσέα, αλλά και από πολλούς νεότερους ζωγράφους και αγιογράφους, είναι για μας τους Ζακυνθινούς η γνησιότερη απεικόνιση του Αγίου μας. Μαζί με ένα άλλο έργο του Δημητρίου Πελεκάση, το οποίο ιστορούσε το Λείψανο του Ιεράρχη στην θύρα του και κυκλοφορούσε σε πολλά αντίτυπα, αγαπήθηκε απ’ όλους τους ντόπιους και είναι αυτό που χαρακτηρίζει τον Άγιό μας, σε αντίθεση με πολλά νεότερα και άσχετα με την αισθητική μας, τα οποία κυκλοφορούν τελευταία και τίποτα δεν έχουν να μας πουν, σαν καθαρά εμπορικά και ξενόφερτα. Εξαίρεση αποτελεί μια εικόνα η οποία πουλιέται στην εκκλησία του πολιούχου μας, το πρωτότυπο  της οποίας βρίσκεται στο μουσείο της Μονής και ανήκει στην Επτανησιακή Σχολή, παριστάνοντας τον Δεσπότη της Αίγινας ένθρονο και με πολλά κοινά στοιχεία με τον πίνακα του Κουτούζη.

   Η έκδοση που αναφερόμαστε, όπως διαβάζουμε και στο «αντί προλόγου», έγινε «επ’ ευκαιρία των εορτών των εγκαινίων του Νέου Ιερού Ναού του Προστάτου ημών Αγίου Διονυσίου και τη προτροπή πολλών συμπολιτών μας και ξένων». Αυτό δείχνει την αγάπη και την λατρεία των Ζακυνθινών στον Άγιό τους, αλλά και την φιλομάθειά τους και την αγάπη τους στην τέχνη, μια και πιο κάτω διαβάζουμε πως στην έκδοση, εκτός των βιογραφικών στοιχείων του Πολιούχου μας υπάρχουν και κάποια κοσμαγάπητα και γνωστά ποιήματα, τα οποία γράφτηκαν για την μορφή του.

   Για να γνωρίσουμε και το ύφος της γραφής της εποχής, αντιγράφουμε το σχετικό απόσπασμα: «Προς αρτιωτέραν απόδοσιν του αναληφθέντος έργου μας, εις το τέλος της βιογραφίας και των θαυμάτων παραθέτομεν το εμπνευσμένον ποίημα του αείμνηστου Ζακυνθίου ποιητού Ανδρέα Μαρτζώκη “Ο Γούμενος της Αναφωνητρίας”, ως και όμοιον του Ιωάννου Π. Τσιλιμίγκρα υπό τον τίτλο “Το Θαύμα” και την προσευχήν του Εθνικού μας ποιητού Σολωμού, κατά μετάφρασιν Στεφάνου Μαρτζώκη, με την πεποίθησιν ότι εξυπηρετούμεν ούτω το φιλάγιον Χριστιανικόν ποίμνιον και προς δόξαν του Πολιούχου και Προστάτου μας».

   Και πράγματι. Το κοινό της Ζακύνθου αγαπούσε τα παραπάνω ποιήματα και ιδιαίτερα το επικολυρικό πρώτο, του Ανδρέα Μαρτζώκη, που σε όλους μας διδάχτηκε σαν ιστορία από τους δικούς μας, οι οποίοι το γνώριζαν απέξω και μας το απήγγειλαν συχνά και ιδιαίτερα στις μέρες των δύο γιορτών του Αγίου μας, σαν παραμύθι. Είναι ένα δείγμα της παλιότερης παιδείας αυτού του νησιού, αποτέλεσμα της οποίας ήταν να τιμηθεί με όλες της μορφές της τέχνης ο δικός του Άγιος, περισσότερο αναμφίβολα απ’ όλες τις άλλες ιερές μορφές της πίστης μας.

   Το μικρό βιβλιαράκι του Φίλιππου Κοντόγιωργα, παρότι είναι γραμμένο με φροντίδα και αγάπη φιλολογική, δεν διεκδικεί ούτε την άρτια βιογραφία της μορφής του Πολιούχου μας, μήτε προσθέτει νεότερα στοιχεία στην έρευνα. Είναι όμως ένα δείγμα της παιδείας μας και της ιδιοσυγκρασία μας, αποτυπώνοντας όλα αυτά που ψιθυρίζουμε καθημερινά για τον Προστάτη μας. Είναι η καθαρή ματιά τού Τζαντιώτη για τον Άγιό του. Το εγχειρίδιο της δικής μας πίστης. Αυτής που θέλει τον Άγιο πάνω απ’ όλα και τον πιστεύει σαν Θεό, όπως το αποθανάτισαν στους στίχους τους και ο Σολωμός και ο Μαρτζώκης στα έργα τους που περιέχονται στην έκδοση.

   Μακάρι να ξαναβρεθεί η νόνα, που θα ξαναπεί στα εγγόνια της τον «Γούμενο της Αναφωνητρίας». Τότε σίγουρα ο Άγιος, σαν γνήσιος Ζακυνθινός, θα χαμογελάσει στην λάρνακά του.

   Φίλοι και φίλες «με το καλό η γιορτή του Αγίου μας».