Δημήτρη Γ. Μαγριπλή: Ο ΑΝΑΜΟΡΦΩΜΕΝΟΣ (διήγημα)

Τον πήγαν στο τρίτο Τάγμα.

- Πιστεύεις στην μεγάλη Ελλάδα, ρε;

- Πιστεύω, ψέλλισε.

Τον πλάκωσαν στο ξύλο γιατί έλεγε ψέματα. Αίματα και μύξες σε όλο το πρόσωπο. Μελανιές παντού. Τον γύρισαν τέσσερεις και τον πέταξαν στην σκηνή. Ξύπνησε από τις φωνές.

- Σήκω ρε Βούλγαρε.

Τον έσυραν έξω στο κρύο.

- Πιστεύεις στην μεγάλη Ελλάδα, ρε;

- Όχι, απάντησε.

Τον έκαναν τ’ αλατιού. Δεν του άφησαν ούτε δόντι και αφού απόκαμαν από την κούραση άναψαν τσιγάρο και κοιτούσαν την αυγή. Αυτός κοίταγε ένα μυρμήγκι που έβγαινε πίσω από την ρίζα του ραδικιού. Ήρθε κοντά στη λίμνη μύρισε το αίμα και απομακρύνθηκε. Δεν είχε όρεξη φαίνεται. Έκανε στροφή και πλησίασε στο ανοιχτό του στόμα. Εκεί έχασε κάθε οπτική επαφή. Τι απέγινε κανείς δεν ξέρει. Μπορεί και να έκανε το γύρο των σωθικών του, μπορεί και να έφυγε από τα δεξιά πίσω ακριβώς από το σπασμένο σαγόνι του.

Για μέρες δεν τον πείραξαν. Αναθάρρησε. Τον φρόντισε και ο φοιτητής της ιατρικής, με ό,τι μπόρεσε… Κάποτε σηκώθηκε όρθιος. Βγήκε από τη σκηνή και ένας γεναριάτικος ήλιος τον ζάλισε. Έπεσε πάλι στη γη. Το μυρμήγκι τον υποδέχθηκε χαρούμενα. Έτρεξε προς το μέρος του και ανέβηκε στο πιο ψηλό σημείο του κεφαλιού του. Ένας άνεμος το πέταξε πάλι κάτω και έκανε μια αστεία τούμπα μπροστά στα μάτια του. Έμεινε κάτω για ώρα. Τον σήκωσε κάποιος με βία.

- Πιστεύεις στη πατρίδα, ρε;

- Πιστεύω, του απάντησε.

- Υπόγραψε, και του έτεινε μια κόλλα χαρτί και ένα στυλό.

Έβαλε την υπογραφή του και λοξοκοίταξε με φόβο τον φρουρό.

Πάνω στο φορείο τον πήγαν στο αναρρωτήριο.

Μετά από καιρό, μόνο μια ζάλη, πιο πολύ όταν θυμόταν, του έμεινε. Και πόνοι σε όλο του το κορμί.

- Περαστικά, του είπε ο υπίατρος και του έδωσε κάμποσες ασπιρίνες. Γύρισε στη σκηνή.

Στην πρωινή αναφορά έβγαλε λόγο.

- Αποτάσσομαι, έλεγε ξανά και ξανά.

Χειροκροτήματα δέχθηκε μόνο από τους βασανιστές του. Αυτό τον προβλημάτισε. Ευτυχώς η δημόσια ομολογία δεν κράτησε πολύ. Ύστερα τον πήραν στον λόχο διοικήσεως. Του έδωσαν καινούργια φορεσιά και πηλήκιο με ένα αστραφτερό έμβλημα. Ήταν επιτέλους αναμορφωμένος. Ο λόγος του εστάλη ταχυδρομικώς για να διαβαστεί από τον παπά του χωριού του στην εκκλησία. «Δήλωση μετανοίας», έγραφε σαν τίτλος. Ήταν κάτι σαν πιστοποιητικό βάφτισης και έπρεπε να το είχε πάντα μαζί του.

Τις πρώτες μέρες πήγαινε σε αγγαρείες ρουτίνας. Θαλαμοφύλακας, μαγειρεία, καντηλανάφτης… Εκεί γνώρισε και τον νεαρό Αρχιμανδρίτη από την Πρέβεζα. Καλό παιδί. Επαγγελματίας. Πήγαιναν οι κρατούμενοι για εξομολόγηση και κρατούσε ημερολόγιο. Ό,τι του έλεγαν το μετέφερε στη διοίκηση. Το ήξερε, αλλά δεν τον πείραζε. "Μέρος της αναμόρφωσης", σκέφτηκε και ξεκούραζε το μυαλό του. Καλό παιδί. Αυτός τον ευλόγησε μαζί με καμιά εικοσαριά άλλους αναμορφωμένους και τους παρέδωσε κάτι ευλογημένα ρόπαλα. Ήταν άνδρες ξανά. Μετέλαβαν και κατηφόρισαν από την εκκλησία. Αυτός διάλεξε τη σκηνή του. Εκεί δοκίμασε το ρόπαλο. Γερό. Με ένα χτύπημα έσπασε ένα κεφάλι. Λίμνη το αίμα. Έσκυψε. Το μυρμήγκι έκανε το γύρο της λίμνης.

- Το βλέπεις; ρώτησε τον φοιτητή.

Καμία απάντηση. Το πήρε στη παλάμη του και το άφησε μέσα στη λίμνη.

- Κολυμπάει, είπε και έφυγε γελώντας.

Το βράδυ δεν είχε ύπνο. Έφαγε πολύ; Μα το κρέας τού άρεσε. Άλλωστε, κανείς δεν είχε παραπονεθεί. Τι να είχε;

Το πρωί ήταν καλύτερα και μάλιστα κατάφερε να λουφάρει στην εκκλησία. Κοιμήθηκε του καλού καιρού. Το μεσημέρι έφαγε φασολάδα και κάθισε στη λιακάδα με μια οδοντογλυφίδα να σκαλίσει τα δόντια του. Αγνάντευε την ακτή απέναντι και επιθυμούσε τη Μαριγώ. Πόσο καιρό είχε να νοιώσει τη φύση του... Μια ακταιωρός εμφανίστηκε στον ορίζοντα. Ερχόταν στο νησί. "Εφοδιασμός", σκέφτηκε.

Την επομένη βρέθηκε να δέρνει ώρες ολόκληρες. Από παντού άκουγες ριπές και ποδοβολητά όχλου. Καθόταν πάνω από τον δρόμο και χτύπαγε ό,τι ερχόταν. Στα τυφλά. Αρκεί να εύρισκε αντίσταση. Όποτε ένοιωθε τον αέρα στο ξύλο του σταμάταγε. Ήξερε ότι είχε διάλειμμα.

Σαν απόκαμαν οι φύλακες και η ακταιωρός έπαψε να βάλει, μέτρησαν τα πτώματα. Αυτός τα βρήκε τριακόσια και τα είχε τετρακόσια όσο κι αν ο διοικητής επέμενε ότι ήταν γύρω στα είκοσι.

- Εντάξει τα υπόλοιπα, είπε, κάνω λάθος, αλλά στην αριθμητική;

Δεν το χώνεψε. Βρήκε και τον νεαρό Αρχιμανδρίτη και το εξομολογήθηκε.

Εκείνο το βράδυ ο επιλοχίας τον έβγαλε με τα σώβρακα έξω από τον θάλαμο. Έκανε κρύο πολύ και τουρτούριζε.

- Ξέρεις να μετράς ρε;

- Ξέρω, απάντησε.

Το πρωί το κεφάλι του ήταν σαν καρπούζι. Βγήκε στην αναφορά και όταν τον ρώτησαν τι έπαθε, είπε ότι έπεσε από το κρεβάτι.

- Ελεύθερος υπηρεσίας, ανακοίνωσε ο επιλοχίας.

- Ο παπάς, σκέφτηκε κι έφτυσε αίμα. Το πάτησε με την αρβύλα και κανείς δεν πρόλαβε να το δει.

Παραφύλαξε. Ήταν όλοι στο γήπεδο. Κάποιος επίσημος έβγαζε λόγο για τις αρετές του έθνους. Πήγε στην εκκλησία. Κατέβασε τις εικόνες και τις έβαλε τη μια πάνω στην άλλη. Άνοιξε τον αναπτήρα, έβγαλε το μπαμπάκι που ήταν ποτισμένο βενζίνη και το έβαλε κάτω από τον σωρό. Άναψε σπίρτο.

- Φωτιά, φωτιά, ακούστηκε από το λόχο.

Η εκκλησία ζωσμένη στις φλόγες και κείνος ατάραχος, με ένα χαρτί στα χέρια ούρλιαζε:

- Τα τριάκοντα αργύρια ρε! Τα τριάκοντα αργύρια.

Μόνο το χαρτί σώθηκε. Το σήκωσε ο καπνός και το πήρε ο άνεμος. Καψαλισμένο κάθισε πάνω στη θάλασσα.

«Δήλωση μετανοίας», έγραφε, όταν το κύμα το διέλυσε σε τριάντα κομμάτια.

 [Φωτογραφία από την ταινία-ντοκιμαντέρ "Μακρόνησος" (2008) των Ηλία Γιαννακάκη και Εύης Καραμπάτσου]

Η οικογενειακή μας Γκιόστρα

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Ήταν το δειλινό της περασμένης Παρασκευής 23 Απριλίου 2010, την ώρα που με την μπάντα των τυμπανιστών της Γκιόστρας πηγαίναμε, διασχίζοντας αυτό που θα έπρεπε να είναι το, έστω και σε απομίμηση ή αποκατάσταση, ιστορικό μας κέντρο, αλλά εμείς το κάναμε ομαδικό τόπο παρκαρίσματος και επέκταση της επαίσχυντης επιθυμίας μας για πλουτισμό, όταν συνέβη το παρακάτω περιστατικό, όπου θα σας περιγράψω σήμερα και θα προσπαθήσω να το εξηγήσω, πρώτα για μένα και ύστερα για σας, μια και με προβλημάτισε και μ’ έκανε πολλά και διάφορα να σκεφτώ.

Όταν, λοιπόν, πηγαίναμε με το καπίτουλο του Σωματείου επικεφαλής και τα παιδιά, που άοκνα και με μεράκι, από καιρό τώρα, συνοδεύουν με τους ρυθμικούς τους ήχους και την εφηβική τους αγάπη, τις διάφορες ιπποτικές αναμετρήσεις, της έστω και σ’ επαναφορά και αναβίωση Γκιόστρας της Ζακύνθου, με την δημιουργική και ανάργυρα προσφέρουσα καθοδήγηση του δασκάλου τους Νίκου Αρβανιτάκη, μια γιαγιά, ακούγοντας την μουσική και βγαίνοντας στο μπαλκόνι της κοίταξε και αυτή, σαν την άλλη προκάτοχό της, εκείνη την ανεπανάληπτη, που με τζαντιώτικο χιούμορ του περιγράφει μοναδικά ο πολυγραφότατος Γρηγόρης Ξενόπουλος στο κείμενό του για την «Λιτανεία του Φώσκολου» και ρώτησε:

- Καρναβάλι έχουμε;

Αυτό βέβαια, γιατί η εικόνα και η σκηνή γενικότερα της θύμιζε τις αποκριάτικες στιγμές του τελευταίου Σαββάτου της ανέμελης αυτής εορταστικής περιόδου, που η επανερχόμενη στην ζωή μας και την καθημερινότητά της και καθημερινότητά μας Γκιόστρα, χαρακτηριστικό κομμάτι του παλιότερου, αλλά ευτυχώς και του νεότερου Καρναβαλιού, περνούσε μπρος από το σπίτι της, στο αλλοτινό «αφάλι τση Χώρας» και της χάριζε ακούσιες, γι’ αυτό και σημαντικές, στιγμές της επαναφοράς της ταυτότητάς της.

- Όχι γιαγιά -το «νόνα» είναι πια αραιό και σπάνιο- τής απάντησε κάποιο από τα παιδιά. Για την Γκιόστρα του Άι - Γιώργη πάμε.

Αυτή τότε κοντοστάθηκε, στράφηκε προς τη νότια πλευρά της πόλης μας, εκεί κατά την είσοδο και έξοδο της Καμάρας του Αγίου Λαζάρου και κάνοντας μισοδακρυσμένη το σταυρό της, συμπλήρωσε συγκινημένη:

- Α, γι’ αυτά που γίνονταν πάνω στον Άι - Γιώργη του Πετρούτσου, μού λέτε.

Και με την πολλά καθρεφτίζουσα ματιά της αγκάλιασε τα νεαρά βλαστάρια της Ζακύνθου και τούς έδωσε την ευχή της!

Σ’ αυτήν την σκηνή και σ’ αυτόν τον μικρό, αλλά περιεκτικό, διάλογο, κρύβεται, πιστεύω, όλη η σημασία και η αξία της αναβίωσης, φέτος, για πρώτη φορά, μετά το πολλαπλά καταστρεπτικό 1953, της περίφημης, λαϊκής Γκιόστρας του Άι - Γιωργιού, από την Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρεία “Giostra di Zante”.

Η επαναφορά της άλλης και κεντρικής, αυτής του Καρναβαλιού, η οποία έχει καθιερωθεί πια και έχει γίνει θεσμός για το νησί μας και πρόταση ιστορικής και σε βασισμένης σε ερευνητικά στοιχεία έκφρασης των κατοίκων του, αλλά και τρόπος επιστροφής τους στις ρίζες και τις ιδιαιτερότητές τους, έχει τα πρωτεία, αποτελεί, όπως και στα χρόνια της ακμής και της νεότητάς της, ένα σπουδαίο γεγονός, αλλά αυτή της 23ης του Απρίλη, η λαϊκή στην ουσία εκδοχή της προηγούμενης και η για την διάσωσή της μετάλλαξή της, είναι κάτι ιδιαίτερο και αν και όχι μοναδικό, μια και είναι σχεδόν πανελλήνιο και πανευρωπαϊκό έθιμο, σε κατά νοοτροπίες, βέβαια, προσαρμοσμένη, μορφές, είναι ο τρόπος έκφρασης και διασκέδασης των κατ’ ουσίαν και σάρκα προγόνων μας και μια γλυκιά ανάμνηση των προσεισμικών συγγενών μας, οι οποίοι ακόμα αντιστέκονται και επιμένουν, έστω και με την αποκαταστατική τους ενθύμηση.

Μ’ άλλα λόγια, εάν η Γκιόστρα της Αποκριάς είναι πολυδιάστατη και πολυσυζητημένη, με τα υπέρ και τα κατά της, αυτή της επετείου της μνήμης του Τροπαιοφόρου Μεγαλομάρτυρα, στην απαρχή της επικράτησης του φωτός και της πορείας μας προς το καλοκαίρι, επικρατεί αυτόφωτα και διαλαλιέται μόνη της, δίχως τυμπανοκρουσίες και φανφάρες, δίχως την ανάγκη διαφήμισης και προβολής. Η πείρα και η γνώση της γιαγιάς, που προαναφέραμε, είναι γι’ αυτό η πιο αδιάψευστη επιβεβαίωση.

Η ιππική αυτή αναμέτρηση δεν είχε, όπως έχουμε ξαναγράψει, καμιά σχέση με τη μητέρα της, παρ’ ότι έχει αποδειχτεί πως είναι γνήσια και πιστή της κόρη. Ούτε επίδειξη δύναμης περιέχει, ούτε επιβολή περικλείει, αλλά μήτε και η αντιγραφή δεν την κάνει νόθα ή -για να μην ξεχνάμε και τα δικά μας- «παιδί φυσικό». Είναι η μίμηση μιας άλλης, προγενέστερης και πιο λαμπρής, μα όχι και η απομίμηση. Δεν αντιγράφει, αλλά γράφει ή πιο σωστά υπογράφει. Έχει το γνήσιο και το αυθεντικό και πάνω απ’ όλα δεν φωτοτυπεί το πρωτότυπο, μα το αποδίδει με τις δικές της γνώσεις και τις μοναδικές της ευαισθησίες και ικανότητες.

Εγκαταλείπει, μάλιστα, την ειδωλολατρική -όπως θέλετε ερμηνεύσετε την λέξη- διαβίωση και δίχως να αποκοπεί από τις ρίζες της και την παράδοσή της, την γνήσια ελληνοπρέπειά της και την αρχαιοελληνική φινέτσα της, τιμά με τρόπο όμοιο έναν έφιππο Μεγαλομάρτυρα, ο οποίος πολλούς μεγάλους και μικρότερους θεούς έχει διαδεχτεί και συντηρήσει.

Ίσως ο μύθος του Αγίου Γεωργίου είναι μια μεγάλη ιπποτική ιστορία. Ίσως να είναι και μια μικρογραφία μιας αληθινής Γκιόστρας. Υπάρχει η νίκη του παλικαριού, η γυναικεία παρουσία, το αήττητο του καβαλάρη και επικράτηση της δικαιοσύνης και της αρχοντιάς. Το ίδιο συμβαίνει και με τις δυτικές, αλλά και τις επτανησιακές, όπως είναι φυσικό, ιστορήσεις του Αγίου στις πολυάριθμες εικόνες του. Σε κάποιες τοπικές, μάλιστα, εικονίζονται οι τυμπανιστές, οι σαλπιγκτές και τα πολύχρωμα λάβαρα, που κρέμονται από τα μπαλκόνια του πύργου. Και είναι αναγκαίο. Ο ζωγράφος την εποχή του απέδωσε στον Άγιο και μέσα στον τόπο του και τον χρόνο του τον τοποθέτησε. Αυτό είναι, ίσως, η μεγαλύτερή του ευλάβεια, ικεσία και προσευχή.

Στους αγώνες του Άι-Γιωργιού και την δική του ζακυνθινή Γκιόστρα η εξιστόρηση αυτή μένει στην ασημόντυτη εφέστια εικόνα της καθέδρας της εκκλησίας του ή ακόμα και την δεσποτική της προσπετίβας του. Έξω οι ολιγαρκείς, λόγω σοφίας και πείρας, πιστοί του, οι ενορίτες, αδελφοί και γείτονές του, έχουν καλλωπίσει το άλογό τους, του έχουν φορέσει την πιο πολύτιμη ιπποσκευή και καμαρωτοί πάνω στη σέλα του τιμούν τον προστάτη τους και γιατί όχι και συναγωνιστή τους, αμιλλώμενοι και αγωνιζόμενοι, «στο τρέξιμο και το λιθάρι», όπως θα έλεγε και ο ποιητής.

Δεν ψάχνουν για περίτεχνα κεντημένα Palio, ούτε για ασημένια σπαθιά και χρυσά σπιρούνια. Η πατροπαράδοτη κουλούρα του ζακυνθινού πανηγυριού τούς αρκεί και ίσως κάπου - κάπου κάτι πιο χρήσιμο και ουσιαστικό τους φτάνει. Ένα ζευγάρι σκαλτσούνια, για παράδειγμα ή ένα ρολόι χειρός, ένα μαντήλι ή έστω ένα απλό δάφνινο στεφάνι χαράς και πανάρχαιας δόξας τους είναι έπαθλα πολύτιμα. Αυτό τους επαρκεί και τους περισσεύει. Η διάκρισή τους, εδώ, εξάλλου, είναι καθαρά εσωτερική τους ικανοποίηση. Πανηγυρίζουν κυριολεκτικά και γιορτάζουν καθαρότατα. Με τον τρόπο τους αποκτούν το κατ’ εικόνα και επιδιώκουν το καθ’ ομοίωση.

Να γιατί η φετινή αναβίωση της πολυαγάπητης Γκιόστρας του Άι - Γιωργιού έχει και αυτή εξίσου μεγάλη σημασία με αυτήν της επαναφοράς του Καρναβαλιού και ίσως μεγαλύτερη. Να γιατί άξιζε τον κόπο να επανέλθει στην από μυριάδες κινδύνους επαπειλούμενη ζωή μας.

Μια άλλη προσφορά της τριήμερης εκδήλωσης ήταν, που πολλοί έψαχναν να βρουν το μέρος όπου βρισκόταν η περιλάλητη εκκλησία του Πετρούτσου. Υπάρχεις από την στιγμή που αναζητάς τις ρίζες σου, από την ώρα που τις γνωρίζεις και τις αγαπάς. Απ’ όταν γίνονται βίωμά σου.

Μακάρι και η Γκιόστρα του Άι-Γιωργιού να καθιερωθεί και να γίνει και αυτή θεσμός. Θα είναι η οικογενειακή μας Γκιόστρα.

π. Βασιλείου Θερμού: ΠΥΡΑΓΟΣ ΕΠΙ ΤΙΜΗ (10 ποιήματα)

[Επιλογή από τη νέα ποιητική συλλογή "Πυραγός επί τιμή" (έκδ. 2010) του π. Βασιλείου Θερμού. Το κολάζ είναι του ίδιου και κοσμεί, μαζί με άλλα, το βιβλίο.]

Καρδία εύφλεκτη

Και μέσα στον ορυμαγδό ήθελα να πω κάτι

διαφορετικό. Αλλά δεν είχα

μετά από τόσα και τόσα λόγια (κάποιοι πήραν και βραβεία).

Όταν δεν μένει τίποτε που να μην έχει ειπωθεί

οι παραιτημένοι σου λένε να σωπάσεις

οι βιαστικοί προτείνουν να δοκιμάσεις άλλη γλώσσα

και κάποιοι λοξοί σου λένε να βάλεις φωτιά στην καρδιά σου.

Προειδοποίηση

Κάθε φορά που μιλούμε

ό,τι και να λέμε

μεταφράζουμε από ένα πρωτότυπο που έχει χαθή.

Αλλεργικό σοκ

Λέξεις λόγια λέξεις σμήνος μελισσών.

Άλλοι σκορπίζουν μακριά το συντομώτερο.

Άλλοι τις υποτάσσουν με καπνούς ιδεών.

Άλλοι τσιμπήθηκαν από μία και μόνη

και έκτοτε δεν συνήλθαν ποτέ.

Υπενθύμιση

Από τη νοσταλγία

κανένας δεν επέζησε

για να μάς πει πώς είναι εκεί.

Πυρ εκ πυρός προϊόν

Επιπαφλάζει άρμα πύρινο

που ήλθε ν’ αφαρπάσει καρδίες.

Ψαράδες πολύγλωσσοι

άνευ λεξικών αγορεύουν.

]Υγρή φωτιά πυρπολεί τα σπλάχνα

και σκάνε τα πυρομαχικά που οι αιώνες

εμπιστεύθηκαν.

Καλό να περπατάς εσύ στα νερά.

Μέγα να περπατά η φωτιά σε σένα.

Προσευχή

Συ όλα τα γνωρίζεις, Θεέ μου

και όμως είσαι ο πλέον εύπιστος.

Πάντα εμπιστεύεσαι μια καινούργια αρχή.

Πανήγυρις Αποστόλου Θωμά

Όλοι παρόντες, κλήρος και λαός

και ο λαμπροφορεμένος επίσκοπος.

Μόνο ένας έλειπε, Κύριε, τι στο καλό 

ένας πλαστικός χειρουργός δεν βρέθηκε

για να Σού κλείσει τις πληγές;

Ποίηση ρέζους θετικού

Γράφω για όσους βρέχουν άκοντες

τα πόδια τους στα ποτάμια του χάρτη.

Που παρέταξαν τα αιμοσφαίριά τους

μπαλίτσες σε αριθμητήριο άλλων.

Που απρόθυμα υπέγραψαν

φιλική δήλωση ατυχήματος

στη μετωπική σύγκρουσή τους με τον χρόνο.

Βιογραφικό σημείωμα

Η Κόλαση πάντ' άγρυπνη σού στάθηκε τριγύρω

στον ερημόβραχο απάνω που άπλωνες

τις τύψεις να στεγνώσουν.

Κάθε πρωί η μοναξιά γεννούσε μια τόλμη

που ώς το βράδυ κείτονταν γερασμένη

και πια λεγόταν φθόνος.

Φυσικό φαινόμενο

Γύρω μας ίπτανται πανάρχαιες

σοφίες υπερηχητικές

που ευλόγως δεν ακούγονται.

Στην εποχή μας οι αλήθειες προστίθενται μόνο

χάριν ευφωνίας.

Μητροπολίτου Προικοννήσου Ιωσήφ: ΠΕΝΤΕ ΝΕΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΟΡΦΑΝΑ ΦΙΛΙΑ

Ἀρχίσαμε σταυροφορία ἐναντίον τοῦ καπνίσματος

καὶ στὴν καπνοπαραγωγὸ Ἑλλάδα μας,

Χριστέ μου!

Ρεκλάμες, προειδοποιήσεις,

ἀνατριχιαστικὰ ἰατρικὰ

καὶ θλιβερὰ στατιστικὰ στοιχεῖα

στὴ δημοσιότητα,

κατατοπιστικὴ ἐνημέρωση γιὰ τὶς ἀπαίσιες,

τὶς τρομερὲς συνέπειες τοῦ τσιγάρου.

Κι ὅμως τὰ πεζοδρόμια, οἱ δρόμοι,

οἱ γωνίες, τὰ παρτέρια, τὰ τασάκια,

εἶναι γεμάτα μὲ μυριάδες ἀποτσίγαρα.

Ρίξε τους μιὰ προσεκτικὴ ματιά!

Δὲν τὰ ἀναγνωρίζεις;

Εἶναι τὰ ὀρφανὰ φιλιὰ

ποὺ δὲ βρῆκαν τὸ δρόμο

γιὰ τὸ φῶς τοῦ προσώπου Σου,

μήτε γιὰ τὴν περίπυστή Σου εἰκόνα,

τὸν Πλησίον.

Πειραιεύς, 21-1-2010

ΕΑΡ ΓΛΥΚΥΤΑΤΟN !...

Τὴν ἄνοιξη, ὡς γνωστόν,

τὴν ψάλλουν τὰ πουλιὰ κ’ οἱ ποιητές•

τὴ λούζει ὁ ἥλιος

μὲ φῶς ἀνθέων καὶ μὲ χρώματα,

ἀπ’ τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἀπουσιάζει

τὸ μενεξελὶ τοῦ πένθους.

Τὴν ἄνοιξη τὴ χαϊδεύει ἡδονικὰ ὁ ἄνεμος

μὲ εὐωδία νιότης ἁρμυρῆς,

οἱ μέλισσες τῆς δίνουν τραταμέντο

μέλι καὶ κηρύθρα

καὶ τὴν καλωσορίζουνε ὁλόδροσα

χαμογελώντας τὰ δελφίνια.

Τὴν ἴδια ὥρα ἀκριβῶς, ἡ Ἄνοιξη,

ἤρεμα σταυροχεριασμένη,

χρυσοκέρινη, μέσα στὶς πασχαλιὲς

καὶ μέσα στοὺς λεμονανθούς,

κυκλωμένη ἀπὸ νέφη θυμιάματος,

ἀπὸ λαμπάδες, ἑξαπτέρυγα

καὶ μάτια ἀπορημένα παιδικά,

κάτω ἀπὸ ἤχους ἀντρίκιας φοβερῆς καμπάνας

καὶ ἐγκωμίων τρυχομένης Μάννας λυρικῶν,

δέχεται θρῆνο χαρμολύπης ἐπιτάφιο

καὶ ἑτοιμάζεται χαράματα τῆς Κυριακῆς

νὰ ἀνατείλει ὡς Νυμφίος

ἔρωτος κάλλει ὡραῖος, ὁλοφώτεινος,

ἐκ παστάδος μετὰ δόξης ἐξερχόμενος!

Πειραιεύς, 26-2-2010

ΑΝΑΣΤΑ Ο ΘΕΟΣ

Μᾶς ξεκούφανες μεγαλοσαββατιάτικα

μὲ τὸ ἐζάνι σου στὴ διαπασῶν τῶν μεγαφώνων

καρσὶ στ’ ἀφτιὰ τοῦ Ἅη Γιώργη!

Φώναζε ὅσο θὲς ὥς τὰ μεσάνυχτα•

καὶ τότε θὰ ἀκούσεις καὶ τοῦ λόγου σου

ἕνα μυριόστομο Χριστὸς ἀνέστη!

νὰ βγαίνει ἀπὸ τὰ ἔγκατα τοῦ ἅδη,

νὰ τὸ φχαριστηθεῖ κ’ ἡ ἀφεντιά σου!

Φανάρι, Μ. Σάββατο, 3-4-2010

ΜΠΑΛΟΥΚΛΙ

Ἀπὸ τ’ ἀριστερὰ μπαξὲς μὲ ὀβελίσκους•

ἀπὸ τὰ δεξιὰ κῆπος μὲ σταυρούς.

Ἀπὸ ‘κεῖ τὸ νεκροραφεῖο•

ἀπ’ ἐδῶ τὸ κοιμητήριο.

Καὶ στὴ μέση ἡ Ὁδός.

Χωρίζουσα ἤ συνδέουσα•

ἀναλόγως• ὅπως τὴν πάρεις!...

Φανάρι, Μ. Σάββατο, 3-4-2010

ΕΛΛΑΣ, ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟΝ ΣΟΥ!...

Ξεκινήσαμε μ’ ἕναν μέλανα ζωμὸ

κι ἕνα «μολὼν λαβέ»∙

φθάσαμε αἰσίως στὸ «ἐν τούτῳ νίκα»

καὶ σὲ μιὰν Ἁγιὰ Σοφιά∙

προχωρήσαμε σ’ ἕνα «ἐλευθερία ἤ θάνατος»

μὲ ἕνα τσίπουρο κι ἕνα ξερίχι∙

ἀνεβήκαμε σ’ ἕνα «ὄχι!» καὶ σ’ ἕνα «ἀέρα!»

μὲ κρυοπαγήματα πυρπολούμενου στήθους∙

ξελαρυγγιαστήκαμε φωνάζοντας

«ψωμί, παιδεία, ἐλευθερία»,

γιὰ νὰ καβαλικέψουμε, ἐπὶ τέλους!

ἕνα ἀστραφτερὸ καλάμι

διπλοῦ διαφορικοῦ ἑλληναράδικο,

φιλοσοφοῦντες φραπεστί,

ρεβόμενοι ἀστακομακαρονάδα

καὶ τιραμισοὺ πατροπαράδοτο,

ὥσπου νὰ προσγειωθοῦμε –Oh Mon Dieu!

σὲ ἕνα «ὅ,τι ἔχετε εὐχαρίστηση!».

Πειραιεύς, 22-4-2010

Φιλελληνισμός και Διεθνής Αλληλεγγύη

Γράφει ο Παύλος Φουρνογεράκης [*]

Για δεύτερη χρονιά γιορτάζουμε φέτος, σήμερα 19 Απριλίου, ημέρα θανάτου του Λόρδου Βύρωνα (πέθανε στο Μεσολόγγι στις 19-4-1824), την ημέρα Φιλελληνισμού και Διεθνούς Αλληλεγγύης. Στο πλαίσιο αυτό θα επιχειρήσω μια ιστορική αναδρομή της ιστορίας του φιλελληνισμού και της διασύνδεσής του με την αναγκαιότητα της διεθνούς αλληλεγγύης.

Ο όρος φιλελληνισμός είναι πολύ πιο παλιός απ’ ότι φανταζόμαστε. «Πρώτος ο Ηρόδοτος αποκάλεσε φιλέλληνα τον Φαραώ της Αιγύπτου Άμασι, αλλά και κατά τους Μακεδονικούς χρόνους ονομάστηκαν φιλέλληνες και άλλοι βασιλιάδες, προστάτες ή φίλοι των Ελλήνων, καθώς και όσοι φρόντιζαν για την εθνική ενότητα ή έδειχναν ενδιαφέρον για τον αγώνα των Ελλήνων κατά των Περσών». Στην αρχαία Ρώμη, αυτοκράτορες όπως ο Μάρκος Αυρήλιος οδήγησαν τον ελληνικό χώρο σε νέα εποχή ακμής.

Συνεχίζοντας την περιήγησή μας μέσα στους αιώνες, θα διαπιστώσουμε ότι στα σκοτεινά χρόνια του Μεσαίωνα ονομάζονταν φιλέλληνες οι θαυμαστές της αρχαιότητας γενικά, ενώ φτάνοντας στην Αναγέννηση, όπου οι επιστήμες και οι τέχνες αρχίζουν να ανοίγουν τους ορίζοντες του, ως τότε, αγράμματου και θρησκόληπτου ανθρώπου, ο φιλελληνισμός θα αποκτήσει και άλλες διαστάσεις.

Οι ανθρωποκεντρικές επιστήμες κερδίζουν διαρκώς έδαφος, καθώς ο ουμανισμός και οι κλασικές σπουδές γίνονται πλέον της μόδας για τις πιο εύπορες τάξεις. Το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, σε συνδυασμό με το ρομαντισμό αλλά και τον έντονο φιλελευθερισμό, που τολμά να βγει από τα σπάργανα, οδηγεί τους πιο μορφωμένους αστούς, τους «πεφωτισμένους», σε ριζοσπαστικές κινήσεις για την ελευθερία και ανεξαρτησία των λαών.

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα του Διαφωτισμού έχουμε θεμελιώδεις Διακηρύξεις των δικαιωμάτων του ανθρώπου, που παρ’ όλο που βρίσκονται ακόμα σε πρωτολειακή μορφή, θα οδηγήσουν σε ρηξικέλευθες επαναστάσεις, όπως η αμερικανική και η γαλλική. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να μείνει πίσω η σκλαβωμένη Ελλάδα;

Το φαινόμενο του φιλελληνισμού θα βρει πολύ πρόσφορο έδαφος για να αναπτυχθεί στη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική τις δύο πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα, για να φτάσει στο ζενίθ με το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης. Εκδηλώθηκε δε, με πολλούς τρόπους. Οι αρχαίες ελληνικές σπουδές γίνονται της μόδας, πολλοί περιηγητές έρχονται να επισκεφθούν τη σκλαβωμένη χώρα μας...

Οργανώθηκαν δημοσιογραφικές εκστρατείες υπέρ της αγωνιζόμενης Ελλάδας. Ο Τύπος υποστηρίζει ανοιχτά τον Αγώνα, αλλά και στη ζωγραφική, τη γλυπτική, τις λιθογραφίες, τη λογοτεχνία, την ποίηση η εξεγερμένη Ελλάδα κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Οι διάσημοι πίνακες του Γάλλου Ντελακρουά «Σκηνές από τις σφαγές της Χίου» και «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» τάραξαν για τα καλά τα ήρεμα νερά της υπνωτισμένης Ευρώπης.

Ο μεγάλος Γάλλος λογοτέχνης και οραματιστής Βίκτωρ Ουγκώ, γράφει στους στίχους του, όπως τους μετέφρασε ο Παλαμάς:

«Τούρκοι διαβήκαν, χαλασμός,

θάνατος πέρα ως πέρα. Ερμιά παντού

Μα κοίτα πάνου εκεί στο βράχο…

κάποιο παιδί μονάχο…

Διαβάζει, μου κράζει το Ελληνόπουλο

με το γαλάζιο μάτι:

Βόλια, μπαρούτι θέλω, να!»

Στη Γερμανία, ο Γκαίτε, ο Σίλλερ, αλλά και ο Μίλλερ, συγκλονίζουν τον σκεπτόμενο κόσμο της διανόησης με τους φιλελληνικούς τους στίχους. Παράλληλα, τα φιλελληνικά κινήματα ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια στις διάφορες χώρες, όχι μόνο με τη μορφή της Τέχνης, αλλά και με χρηματική υποστήριξη του ένοπλου αγώνα. Αντικείμενα καθημερινής χρήσης με αρχαίες ελληνικές παραστάσεις πωλούνται σε όλη την Ευρώπη υπέρ της αγωνιζόμενης Ελλάδας. Στην Ελβετία, ο τραπεζίτης Εϋνάρδος ξόδεψε τεράστια χρηματικά ποσά από την προσωπική του περιουσία. Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις ιδρύονται τα Ελληνικά Κομιτάτα, που συντονίζουν τις φιλελληνικές ενέργειες και διοργανώνουν εράνους υπέρ της χώρας μας. Επιφανείς προσωπικότητες απ’ όλον τον κόσμο θα βάλουν το λιθαράκι τους στον απελευθερωτικό αγώνα. Μεταξύ άλλων, στη Γαλλία ο Φαβιέρος, στην Ιταλία ο Σανταρόζα, στην Αγγλία που διαθέτει πολύ ισχυρό ελληνικό κομιτάτο, ο πασίγνωστος Λόρδος Βύρωνας, στη Γερμανία, ο Λουδοβίκος Α΄, πατέρας του Όθωνα, στη Ρωσία, που η Επανάσταση ταυτίζεται με την Ορθοδοξία, ο Πούσκιν, στην Αμερική ο ίδιος ο Πρόεδρος Μονρό και ο εκδότης Στάνχοπ και τόσοι άλλοι.

Οι πιο πολλοί ήρθαν και οι ίδιοι στην Ελλάδα και έλαβαν μέρος στον εννιάχρονο Αγώνα και δυστυχώς σχεδόν όλοι σκοτώθηκαν στα πεδία των μαχών, ευτυχισμένοι, ωστόσο, που έδωσαν τη ζωή τους για την ελευθερία και τα ιδανικά τους. Φιλέλληνες, εξ άλλου, δεν ήταν μόνο Ευρωπαίοι και Αμερικανοί, αλλά και Τούρκοι -όσο παράξενο κι αν ακούγεται- και Άραβες από την Αίγυπτο, το Λίβανο, τη Συρία, την Παλαιστίνη και την Αραβική Χερσόνησο ήρθαν και πολέμησαν στο πλευρό μας.

Η ανάγκη όμως των όπλων γίνεται ολοένα και επιτακτικότερη. Ιδιώτες οπλοποιοί κυρίως, από τη Λιέγη του Βελγίου, προμηθεύουν τους επαναστάτες με όπλα και πληρώνονται από δάνεια που συνάπτουν οι Έλληνες την εποχή εκείνη, αλλά και από εράνους των απόδημων Ελλήνων και των φιλελληνικών κομιτάτων. Πυρομαχικά και όπλα επίσης προμηθεύουν και χώρες όπως η Πολωνία –που συμπαραστάθηκε πολύ στον Αγώνα– αλλά και φάρμακα και εφόδια.

Ο φιλελληνισμός, έτσι παύει πια να αποτελεί απλή προέκταση της αρχαιολατρίας, αλλά ταυτόχρονα ενσωματώνει και μια έντονη διαμαρτυρία απέναντι στις συντηρητικές και καταπιεστικές κυβερνήσεις της Ευρώπης, που δεν είναι καθόλου ευνοϊκά διατεθειμένες απέναντι στα απελευθερωτικά κινήματα και τις δημοκρατικές διαδικασίες. Και ενώ οι διανοούμενοι και προοδευτικοί διατυμπανίζουν με κάθε τρόπο τον φιλελληνισμό τους, τα ευρωπαϊκά κράτη αυτά, καθ’ εαυτά, θα μπορούσαν άνετα να χαρακτηριστούν ως «μισελληνικά», στο μέτρο και στο βαθμό όπου φιλελληνισμός = φιλελευθερισμός. Και, δυστυχώς για τη χώρα μας, αυτό το έδειξαν ποικιλοτρόπως.

Κατ’ επέκταση «οι φιλέλληνες ήρθαν στην επαναστατημένη Ελλάδα είτε γιατί διώκονταν από τις κυβερνήσεις των χωρών τους είτε γιατί δεν ανέχονταν να ζουν κάτω από ανελεύθερα καθεστώτα. Οι στρατιωτικοί αυτοί βλέπανε τον αγώνα τους δίπλα στους Έλληνες επαναστάτες ως τη συνέχεια του αγώνα που έκαναν στις χώρες τους για την ελευθερία».

Χρόνια αργότερα, στον σκοτεινό εφιάλτη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου η ανθρωπότητα δοκιμάζεται σκληρά, αλλά η Ελλάδα αρνείται πεισματικά την υποταγή στους Ιταλούς, διθύραμβοι θαυμασμού και συμπάθειας για τη λιλιπούτεια χώρα μας αναζωπυρώνουν τον ξεχασμένο Φιλελληνισμό. Γράφει χαρακτηριστικά ο Γάλλος Αντρέ Ζιντ, σε επιστολή του προς τον Κ. Θ. Δημαρά την 31η Δεκεμβρίου 1940, εξυμνώντας τον ελληνικό λαό: «… Αντιπροσωπεύετε για μάς τον θρίαμβο της παλικαρίσιας αρετής, της πραγματικής αξίας, εκείνης των ολιγαρίθμων. Και τι ευγνωμοσύνη αισθάνονται για σας, γιατί ξαναδώσατε σ’ ολόκληρη την ανθρωπότητα εμπιστοσύνη, θαυμασμό, αγάπη και ελπίδα στον άνθρωπο.»

Ιδιαίτερη όμως αναφορά οφείλουμε να κάνουμε στο Λόρδο Βύρωνα, στη μνήμη του οποίου γιορτάζουμε σήμερα. «Νους φωτεινός», κατά τον Γκαίτε, «θερμός και αγέρωχος αγωνιστής της ελευθερίας των λαών», κατά τον Γκόρκι, «ποιητική ιδιοφυΐα, αλλά και διάνοια πολιτική», κατά τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ο Λόρδος Βύρων αναδείχθηκε σε βάρδο της ελευθερίας και σε κορυφαίο εκπρόσωπο του πνεύματος της αντίστασης κατά των ισχυρών της εποχής του. Αγωνίσθηκε και θυσιάστηκε για την εθνική ανεξαρτησία της Ελλάδας και ταυτόχρονα απέδιδε στον εαυτό του τον τίτλο «πολίτης του κόσμου».

Υπήρξε υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τασσόμενος από το βήμα της Βουλής των Λόρδων (27/2/1812) κατά της θανατικής ποινής σε βάρος των εξεγερμένων κλωστοϋφαντουργών του Νότιγχαμ, οι οποίοι κατέστρεφαν τις μηχανές που τους «έπαιρναν» τις δουλειές. Ύψωσε τη φωνή του από τους πρώτους κατά της κλοπής των Γλυπτών του Παρθενώνα από τον 'Ελγιν . Ως αντιρατσιστής, ο Λόρδος Βύρων είχε ταχθεί κατά των διακρίσεων σε βάρος των Καθολικών, που τους απέκλειαν τότε από τα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Κέμπριτζ που δέχονταν μόνο Προτεστάντες. Συνδυάζοντας τον φιλελληνισμό με την υπεράσπιση οικουμενικών αξιών, ο Λόρδος Βύρων μας άφησε μιαν ανεκτίμητη κληρονομιά, που μπορεί και πρέπει να αξιοποιηθεί στους σύγχρονους αγώνες για την ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον εκδημοκρατισμό και τον εξανθρωπισμό των διεθνών σχέσεων, αλλά και για τη διαμόρφωση των αντιλήψεων μας για τη θέση και το ρόλο της χώρας μας στα Βαλκάνια, στην Ευρώπη και τον κόσμο.

Τελειώνοντας το οδοιπορικό μας μέσα στο χρόνο, ας αναρωτηθούμε: υπάρχει φιλελληνισμός σήμερα; Σύμφωνα με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης Παύλο Τζερμιά: «… Ο μόνος τρόπος να ανανεώσουμε τον φιλελληνισμό, ώστε να περάσουμε από τον παραδοσιακό, τον κλασσικό φιλελληνισμό - που, να το πούμε έτσι χτυπητά έχει πεθάνει – στο νέο-φιλελληνισμό, είναι να ανανεώσουμε, να διευρύνουμε το περιεχόμενο των νεοελληνικών σπουδών στο εξωτερικό».

Το κλίμα όμως είναι ζοφερό. Διάγουμε περίοδο ανθελληνισμού και αφελληνισμού. Τα πανεπιστήμια και τα σχολεία του εξωτερικού που ασχολούνται με την ελληνική γλώσσα και πολιτισμό συνεχώς φθίνουν. Η δημοκρατία δεν είναι πια στο επίκεντρο της πολιτικής και γι αυτό η μελέτη της ελληνικής αντικαθίσταται από τη λατινική που αναδεικνύει το imperium των τραπεζιτών Αμερικής και Γερμανίας, όπως την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Σήμερα, στον καιρό της κρίσης οικονομικής και πολιτιστικής, φαίνεται να είναι επιτακτικότερη η ανάγκη να σκύψουμε το βλέμμα στις ανθρωπιστικές αξίες που δημιούργησε ο ελληνισμός προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τους κινδύνους που εγκυμονεί ο καπιταλιστικός τρόπος οργάνωσης της ζωής. Έτσι όπως τα πάντα είναι πλέον παγκοσμιοποιημένα η διεθνής αλληλεγγύη, η καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας θα πρέπει να είναι ο στόχος και ο αγώνας μας.

Ας επικαλεστούμε λοιπόν τη βοήθεια του Θεού, τον οποίο δοξολογήσαμε σήμερα, να μας φωτίσει και να δυναμώσει τον αγώνα όλων, όσων έχουν ανθρωπιστικές ευαισθησίες, προκειμένου να αναχαιτίσουν τη λαίλαπα της υλοζωίας, του αλόγιστου πλουτισμού και της καταστροφής του περιβάλλοντος στο όνομα της μεγιστοποίησης του κέρδους. Και τέλος ας μνημονεύσουμε και ας ευχαριστήσουμε από καρδιάς όλους εκείνους τους φιλέλληνες που αγωνίστηκαν στο πλευρό μας για την ελευθερία και τη δημοκρατία αναλογιζόμενοι και το μέγεθος της δικής μας ευθύνης.

Ζάκυνθος, 18-4-2010

[*]  Λόγος στο πλαίσιο του επίσημου εορτασμού για τον «Φιλελληνισμό και τη Διεθνή Αλληλεγγύη»

Βιβλιογραφία:

_ Χριστιάννας Λούπα, Η Ιστορία του Φιλελληνισμού, άρθρο 15-2-2005.

_ Χρήστου Στασινόπουλου, Λεξικό της Ελληνικής Επαναστάσεωςτου 1821, Δεδεμάδης, Αθήνα 1979

_ Δρούλια Λουκία, Philhellinisme, ouvrages inspires par la guerre de l’ independence grecque, 1821 – 1833, Αθήνα 1974

_ Δημάκης Ιωάννης Δ., Φιλελληνικά, Μελέτες για τον Φιλελληνισμό κατά την ελληνική επανάσταση του 1821, Αθήνα, Καλαμίτσας 1992

_ Μαυρουδή Ευστρ., πρέσβη ε.τ, Ελληνική Επανάσταση και Φιλελληνισμός, Εφημερίδα Μεσόγειος, 24-3-1998

_ Αφιέρωμα στην Ελλάδα 1940 – 1944, Ροζέ Μιλιέξ

_ www.parliament.gr/1821/ekthesi/filellinismos

Δημήτρη Γ. Μαγριπλή, ΠΕΤΟΥΜΕΝΗ ΓΛΑΥΚΑ (διήγημα)

[Προδημοσίευση από τη νέα συλλογή διηγημάτων: Δ. Γ. Μαγριπλή, Κρυφές Ενοχές, που βρίσκεται στο τυπογραφείο των Εκδόσεων επί-γνωση (Αντ. Σταμούλης), Θεσσαλονίκη]

στον Αργύρη Χιόνη

Ρόδο ντυμένο σε κόκκινο βελούδο. Μόνο και εύοσμο. Κάτω από έναν έναστρο θόλο κοιτούσε στα μάτια το υπέρλαμπρο άστρο.

Χειμώνας και ο αέρας καθάριζε την πλάση από κάθε καλοκαιρινή ανάμνηση. Κι όμως η θάλασσα εκείνη τη νύχτα επέμενε να τραγουδά με ρυθμούς αυγουστιάτικους. Μαζί της έρχονταν και γύριζαν πίσω τα βότσαλα φτιάνοντας χάδια στο νου.

Ξάφνου η γλαύκα αναδύθηκε μόνη. Τίναξε τις φτερούγες της και άφησε τα όμορφα φτερά της να παίξουν με τις στάλες που υψώνονταν σαν υδάτινοι βόλοι ψηλά και ύστερα κάτω στη γη.

Πήρε να ορέγεται αισθήσεις ανθρώπινες και αποφάσισε να ταξιδέψει επάνω στην πλάση. Δεν περπατούσε μα πάλι δεν ήταν και βέβαιο. Το βήμα της μόνο σαν πέταγμα μετρούσε τις αποστάσεις. Κοίταγε πάνω και νά σου με μιας στο τέλος της απόστασης. Και πάλι ξανά μέχρι το τέλος του ορίζοντα.

«Πού πας βιαστική;» τη ρώτησε του σκότους ο άγγελος.

Δεν άνοιξε διάλογο, μα έτρεξε αντίθετα της συνάντησης.

«Πού πας;» την προκάλεσε η περιπλανώμενη ψυχή και κείνη έγνεψε και χωρίς περιττά χάδια αγκάλιασε την μοναξιά. Φιληθήκαν και ένωσαν την ανάμνηση. Μαζί έκλεισαν το μάτι στο χρόνο και άφησαν τα ρίγη να ρέουν παντού.

Έπρεπε όμως να φύγει να ακολουθήσει την διαίσθηση. Και ο αποχωρισμός, σαν αποκόλληση από κέλυφος. Πάλι κοιτώντας σκιές. Της φύσης παιχνίδια μα κάποιες φορές αλήθεια και όντως ζωές. Άνθρωποι μέσα σε φώτα από νέον. Περαστικοί και αυτοί. Ανάμεσα σε μορφές της ένσαρκης ύλης, κάτω από φορτία και βάρη της βιωτής, πέρα από κάθε τι που θα μπορούσε να γνέσει το μαγικό χαλί που μολογούσε η νόνα στα μικρά παιδιά. Άκουσε λόγια και μύρισε κορμιά. Μειδίασε με όνειρα και άφησε δάκρυ στα βάσανα. Σήκωσε πεσμένες επιθυμίες και σίμωσε σε ευχές για να ευωδοθούν. Δύσκολες ώρες.

«Πώς σε λένε;» τής ψιθύρισε το κυπαρίσσι. Ακέραιο, όρθιο και ατρόμητο στον χρόνο, είχε την ικανότητα να αντιλαμβάνεται κάθε κίνηση του ανέμου. Ατάραχο, με καρπούς σαν μήλα, της πρόσφερε φιλοξενία στην ψηλότερη κορυφή του.

Η γλαύκα στάθηκε. Μπροστά της νεφέλωμα ξύλου που καίγεται. Σε σχήματα που μιμούνται ιστορίες και εξομολογήσεις που άκουγε από τους παρακείμενους στο τζάκι. Μία την κέρδισε:

«Τίποτα, δεν υπάρχει τίποτα», έλεγε στον άνθρωπο η σκέψη του και κείνος λησμονούσε τα χρώματα. Πώς ήταν όλα ασπρόμαυρα; Τι να συμβαίνει; Ιδρώτας κρύος και ανάσα κοφτή. «Να φύγω», έλεγε η πνοή του. «Να φύγω».

« Ώστε, έτσι!», είπε και βούτηξε μέσα στο σπίτι.

Το πουλί ακούμπησε πάνω στη σκέψη. Και τότε σαν από θαύμα ο χρόνος κύλησε και ήρθε ξανά η ζωή. Η κόκκινη σπίθα έγινε φλόγα και χόρεψε πάνω στα ξύλα το τραγούδι της καύσης.

«Απόψε θα γυρίσουμε τον κόσμο όλο!», υποσχέθηκε το νυχτοπούλι και γλίστρησε κάτω από την ανάσα της πόρτας. Πέταξε και έταξε τη νίκη απέναντι σε εφιάλτες. Επισκέφτηκε όλα τα σπίτια της πόλης. Ένα προς ένα. Τούτη τη νύχτα σε ολάκαιρη την πολιτεία τα παιδιά θα πετούσαν χωρίς πτώσεις στον ύπνο τους. Θα ξύπναγαν όλοι με ένα πλατύ χαμόγελο και ο κόσμος θα μεταμορφωνόταν σε άνοιξη.

«Καταμεσής του χειμώνα; Τρελή!» ομολόγησε η μυγδαλιά και άρχισε να ανθίζει.

«Να πάρω το άρωμά σου για βάλσαμο;» την αιφνιδίασε η κουκουβάγια και πριν προλάβει να της απαντήσει άρπαξε με τρόπο ιδιαίτερο την βεβαιότητα της ανάστασης.

«Πάρ’το», έγνεψε του βοριά και κείνος σε σκυταλοδρομία το άπλωσε σε όλη την εικόνα ακόμη και κει μακριά, στα όρη. Αμέσως όλοι και όλα θυμήθηκαν. Και η ζέστη της ανάμνησης έλιωσε πάγους και ξαναέφερε περπατησιές σατύρων και φανών τριγυρίσματα στα μονοπάτια των βουνών. Γυμνές μαινάδες λαλούσαν του καιρού τα γυρίσματα και οι δροσουλίτες ετοιμάστηκαν για την αυγή.

«Λαλώ σας ότι έρχεται!» τούς φώναξε και στάθηκε πάνω στου κήπου μου την πιο ψηλή κορφή. Έγειρε τότε το βλέμμα και δάκρυσε. Και σαν από τάξη στη αυγή που σίμωνε, το δάκρυ έρευσε στη πτώση. Και στο παρτέρι που πότισε φύτρωσε ευθύς.

«Είδα το λόγο!» αναφώνησε η πετούμενη γλαύκα.

«Πού; Στο φεγγάρι;» ανθίστηκε η τσιντόνια.

«Κόκκινο ρόδο, στον έναστρο ουρανό, υποκλίνεται», τής είπε η σοφή και, κλείνοντας το μάτι στον άνθρωπο, πήρε μαζί της το μυστικό στο όνειρο που τής υποσχέθηκε η κούραση κείνης της νύχτας.

Η Γκιόστρα τ’ Άι - Γιωργιού

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Η Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρεία “Giostra di Zante”, η οποία κάθε χρόνο την περίοδο του Καρναβαλιού, αναβιώνει, προσαρμοσμένη στις μέρες μας, την από τους αιώνες και την ιστορία παραδομένη αποκριάτικη Γκιόστρα, φέτος, για πρώτη φορά, έχει προγραμματίσει να πραγματοποιηθούν στην πόλη μας τριήμερες εορταστικές εκδηλώσεις, με τον γενικό τίτλο: «Η Γκιόστρα τ’ Άι - Γιωργιού». Αυτές θ’ αρχίσουν την Παρασκευή 23 Απριλίου 2010, επέτειο της μνήμης του στρατιωτικού και σπαθοφόρου Μεγαλομάρτυρα, στις 7.30 το απόγευμα, με ιππική παρέλαση στην Στράτα Μαρίνα, που σήμερα, ισοπεδώνοντας την καταγωγή και την ιστορία μας, ονομάζουμε «Κωνσταντίνου Λομβάρδου» και επίδειξη αλόγων και ιππέων στην τριγωνική πλατεία του Αγίου Μάρκου. Θα συνεχιστούν με την συνεργασία του Δήμου Ζακυνθίων την επομένη, Σάββατο 24 Απριλίου, με έκθεση ζωγραφικής έργων των μαθητών των σχολείου μας, εμπνευσμένων από τους πανάρχαιους ιππικούς αγώνες της Ζακύνθου, που θα γίνει στο φουαγιέ του κινηματογράφου «Φώσκολος» στις 8 το βράδυ, με σχετική βράβευση των καλύτερων δημιουργημάτων και θα κορυφωθούν το απόγευμα της Κυριακής 25 Απριλίου, στις 7 το απόγευμα, όπου, σε συνδιοργάνωση με το πάντα δραστήριο και δημιουργικό Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, θα διεξαχθεί επιστημονική ημερίδα με θέμα: «Η Γκιόστρα της Ζακύνθου», στην οποία θα λάβουν μέρος με ανακοινώσεις τους άνθρωποι των γραμμάτων και της έρευνας της σύγχρονης Ζακύνθου.

Σκοπός αυτών των εκδηλώσεων είναι η επαναφορά στην καθημερινότητα των νεώτερων Ζακυνθινών των περίφημων αγώνων, οι οποίοι γίνονταν τέτοιες μέρες, έως και τον σεισμό του Αυγούστου του 1953, στην ιστορική και κάποτε υπάρχουσα και φημισμένη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Πετρούτσου, η οποία υψωνόταν με την επιβλητική τοπική της αρχιτεκτονική στην σημερινή οδό Κάλβου και ν’ αναδειχτεί μια άλλη πτυχή της Γκιόστρας, αυτή που οι παλιότεροι έζησαν και αγάπησαν και ακόμα μας την διηγούνται με νοσταλγία.

Οι αγώνες αυτοί είχαν καθαρά λαϊκό χαρακτήρα και στην ουσία είναι μια εξέλιξη της περίφημης αποκριάτικης Γκιόστρας του αριστοκρατικού κέντρου της πόλης (Πλατείας Ρούγας), η οποία μεταφέρθηκε από την Μέσα, στην Όξω Μερία, όταν η λαοφιλής ιπποτική αναμέτρηση καταργήθηκε οριστικά, αλλά όχι απ’ ότι φαίνεται και αμετάκλητα, από την Βενετική Κυβέρνηση, το 1740, μετά τον φόνο του σύνδικου Πέτρου Μακρή, από τον νεαρό ευγενή Μαρίνο Δε-Λάζαρη, κατά την διάρκεια της διεξαγωγής της Γκιόστρας της προηγούμενης χρονιάς (1739).

Η επιβίωση αυτή, πάνω απ’ όλα, δείχνει την αγάπη των κατοίκων του νησιού για το αγώνισμα αυτό, αλλά και το πόσο η Γκιόστρα της Ζακύνθου είχε αγαπηθεί και το πόσο είχε περάσει στο αίμα τους. Οι αγώνες αυτοί, βέβαια, δεν είχαν τον αριστοκρατικό χαρακτήρα του καθιερωμένου, ως τότε, «ιππηλάσιου». Ούτε δαχτυλίδι προσπαθούσαν να πάρουν οι πρωταγωνιστές τους, ούτε το φτερό του «Μώρου» ήθελαν να κόψουν. Εξάλλου, τότε ιππότες δεν υπήρχαν και οι μεγάλες μάχες της Γαληνοτάτης, που έδιναν περιουσίες, τίτλους και αξιώματα, είχαν από καιρό κοπάσει. Οι έφιπποι αγωνιζόμενοι έτρεχαν απλά, προσπαθώντας να κερδίσουν την πρώτη θέση, έκαναν επίδειξη της ιπποτικής τους ικανότητας, παρουσίαζαν τα άλογά τους και αγωνίζονταν όχι για το Palio, το χρυσό σπαθί ή τ’ ασημένια σπιρούνια, αλλά για έπαθλα πολύ πιο φτηνά και πιο χρήσιμα γι’ αυτούς και τις οικογένειάς τους, όπως ένα ζευγάρι πλεχτά σκαρτσούνια, κάποια ρολόγια ή και -πιο παραδοσιακά- για μια φρεσκοζυμωμένη και στολισμένη με ζαχαρόκουκα και χρωματιστή ζάχαρη κουλούρα ή και για το κλασσικό επινίκιο δάφνινο στεφάνι. Παράλληλα είχαν και άλλους αγώνες, όπως τρέξιμο, λιθοβολία και ποδηλατοδρομία. Ήταν μια γιορτή με ρίζες πανάρχαιες, προς τιμήν ενός καθαρά χριστιανού Αγίου, πολεμιστή, καβαλάρη και αθλοφόρου. Με τον τρόπο αυτό, στην πολύβουη πάντα Ζάκυνθο, μια αναμέτρηση που είχε διωχθεί από την επίσημη εκκλησία και μάλιστα με την απειλή του αφορισμού, αυτή της Γκιόστρας του κονταροχτυπήματος, έπαιρνε θρησκευτικό χαρακτήρα και μια αιματηρή, στην αρχή της, εκδήλωση, αποκτούσε ειρηνικό και πανηγυρικό ύφος.

Με τον τρόπο αυτόν ο τοπικός πληθυσμός γιόρταζε την μνήμη ενός από τους πιο λαοφιλείς Αγίους της εκκλησίας του, «αρματωμένου με σπαθί και με χρυσό κοντάρι», αλλά μαζί και το Πάσχα και τον ερχομό της Άνοιξης, μια και η μέρα της γιορτής του «ελευθερωτή των αιχμαλώτων και του υπερασπιστή των φτωχών» ήταν πάντα αναστάσιμη και κατά την λαϊκή πίστη μ’ αυτήν άρχιζε η καλοκαιρινή περίοδος, σε αντίθεση με την γιορτή του άλλου στρατιωτικού και καβαλάρη Αγίου, του «Μυροβλήτη» Δημητρίου, στις 26 του Οκτώβρη, που ήταν η απαρχή της κακοκαιρίας και του χειμώνα. Αυτός είναι μάλιστα και ο λόγος, που το άλογο του ενός Μεγαλομάρτυρα είναι λευκό και του άλλου καφέ. Ο αγιογράφος δείχνει μ’ αυτήν του την χρωματική προτίμηση την ψυχική διάθεση των ανθρώπων στην κάθε γιορτή και την δανείζει στους εορταζόμενους Αγίους.

Τους ονομαστούς αγώνες της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου του Πετρούτσου μας τους διασώζει άριστα ο Γιάννης Δεμέτης στο βιβλίο του «Άγιος Λάζαρος, η γειτονιά μου», το οποίο επανακυκλοφόρησε πρόσφατα, σε δεύτερη έκδοση, από τις δραστήριες ζακυνθινές εκδόσεις «Τρίμορφο» του Άκη Λαδικού, καθώς και ο αξέχαστος και ανεπανάληπτος Γιάννης Πομόνης-Τζαγκλαράς, στο λήμμα της «Γκιόστρας» του «Γλωσσάριου ιδιωματισμών της αλλοτινής ζακυνθινής ντοπιολαλιάς», το οποίο κυκλοφόρησε το 2007, από τον αεικίνητο και πολλά προσφέροντα «Πλατύφορο». Στις σελίδες των δύο αυτών πονημάτων μπορείτε να γνωρίσετε περισσότερα και να πλησιάσετε πιο κοντά στο θέμα.

Η διοργάνωση αυτών των εκδηλώσεων επαναφοράς σήμερα έχει πολλαπλό όφελος. Πρώτα απ’ όλα εντάσσει την Γκιόστρα της Ζακύνθου σε μια πολυδιάστατη μορφή και της δίνει τον αρμόζοντα ποικιλόμορφο χαρακτήρα της. Μετά τονίζει την εξέλιξή της και τον λαϊκό της χαρακτήρα, τον οποίο βέβαια πάντα είχε, μια και από την αρχή της αποτελούσε ομαδικό θέαμα. Τέλος, τιμά όλους εκείνους, που με τον τρόπο τους λάτρευαν τον πολυσυζητημένο και πολύπιστο Άγιό τους, με μέσα απλά και καθημερινά και μας διδάσκουν, σε μέρες αναγκαστικής λιτότητας, το τι είναι η γνήσια διασκέδαση και το πώς μπορούμε να ψυχαγωγηθούμε ανέξοδα, όμορφα και δημιουργικά.

Λένε πολλοί πως η ιστορική, για πολλούς λόγους, εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Πετρούτσου θα μπορούσε να διασωθεί και να υπάρχει και στις απρόσωπες μέρες μας, αν δεν είχε συμπέσει η θεομηνία, που την πλήγωσε, με την εποχή της τσιμεντοποίησης των κοντόφθαλμων. Χάθηκε, όμως, οριστικά και αμετάκλητα, θύμα μιας αγράμματης αδιαφορίας και ενός αδηφάγου πολιτισμού. Μαζί της εξαφανίστηκαν και οι ιππικοί της αγώνες, το «σφουγγάτο» και πολλά άλλα, που συνόδευαν τις γιορτές και την καθημερινότητά της. Η καθέδρα με την ασημοντυμένη εικόνα της σώζεται σήμερα φυγαδευμένη και ξενοδοχούμενη στην εκκλησία του Αγίου Λαζάρου και εκεί προσκυνείται από τους ελάχιστους, οι οποίοι θυμούνται τα μεγαλεία της.

Η επαναφορά των αγώνων της, έστω και με την μορφή τριήμερων εκδηλώσεων, είναι αναμφίβολα μια παρηγοριά και μια ελπίδα.

Το νησί μας θα ξαναζήσει και πάλι παλιές, δοξασμένες στιγμές του παρελθόντος του και θα ξανατιμήσει τον εαρινό Τροπαιοφόρο με τον γνωστό του τρόπο. Σίγουρα ο έφιππος σεισμόπληκτος του Αγίου Λαζάρου θα χαρεί σαν ακούσει τα ποδοβολητά των αλόγων στην Στράτα Μαρίνα και τον Φόρο και θα τραβήξει και αυτός τα γκέμια στο κατάλευκο φαρί του, ταχτοποιώντας παράλληλα την ιπποσκευή του. Ίσως μάλιστα δεηθεί και για την λύτρωση του νησιού που τον φιλοξενεί, όπως έκανε παλιότερα, όταν η πανούκλα, για άλλη μια φορά στην πορεία του χρόνου, το μάστιζε και το αποδεκάτιζε.

Γιατί είναι λύτρωση να γνωρίζεις την ιστορία σου, να την επαναλαμβάνεις και να την προσαρμόζεις στις μέρες σου. Είναι προνόμιο το να μην προδίδεις την ταυτότητά σου. Το να μην μιμείσαι. Το να μην πιθηκίζεις.

Για τρεις τουλάχιστον μέρες η Ζάκυνθος θα ξαναζήσει την ιστορία της. Μακάρι αυτό να γίνει καθημερινότητα. Το αξίζει για την παράδοσή της και μόνο.

Ας στηρίξουμε αυτές τις εκδηλώσεις! Είναι μια ανάσα σε καιρούς πνευματικής και όχι μόνο όστριας.