Κατερίνα Χαριάτη-Σισμάνη: μια μεγάλη Ζακυνθινή καλλιτέχνις, που τιμά με τη ζωή και το έργο της τη μέρα της Γυναίκας

Της Κατερίνας Δεμέτη
Διευθύντριας του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων

Οι επέτειοι, αν δεν έχουν σταθερές, συχνά περνούν αδιάφορα μέσα στη ροή του χρόνου. Γι’ αυτό, και σήμερα, 8 Μαρτίου, ημέρα που έχει καθιερωθεί να εορτάζεται σε όλο τον κόσμο η Γυναίκα, διαλέξαμε ν’ αναφερθούμε σε μία σπουδαία καλλιτέχνη, που πραγματικά τιμά με τη ζωή και το έργο της, τη μέρα αυτή.

Ο λόγος για την Κατερίνα Χαριάτη-Σισμάνη (1911-1990), μία σπουδαία Ζακυνθινή ζωγράφο και λογοτέχνη, που της αξίζει ένα πραγματικό αφιέρωμα για να τιμηθεί το πολυδιάστατο έργο της, εδώ, στη γενέτειρά της.

Σήμερα θα περιοριστούμε απλά συσχετίζοντάς την με τον επίσημο εορτασμό, ν’ αναφέρουμε ότι, όταν η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών κήρυξε το 1975 ως Διεθνές Έτος Γυναικών, η Κατερίνα Χαριάτη-Σισμάνη, εξέδωσε το περίφημο Λεύκωμα της εξορίας 1948-1952: «Γυναίκες από όλη την Ελλάδα», που ήταν αφιερωμένο στο παγκόσμιο έτος της Γυναίκας.

Σταθμοί στη ζωή της, σύμφωνα με το αναλυτικό χρονολόγιο που μας απέστειλε ο γιος της Χαρίλαος Σισμάνης, Αντιπρόεδρος του Μουσείου Εξορίας, αποτέλεσαν οι παρακάτω χρονολογίες:

1927-1931: Σπουδές στο Παρίσι, όπου διδάσκεται σχέδιο από τον G. Roux στην école de dessin abc.

1937: Γνωρίζει τον Γιώργο Μπουζιάνη και παραμένει μαθήτρια και φίλη του, μέχρι το θάνατο του, το 1959.

1938-1940: Εργάζεται στα εργαστήρια των Λουκά Γεραλή και Πάνου Σαραφιανού. Σχεδιάζει εμπριμέ για την Ελληνική Εριουργία και προμηθεύει μακέτες σε εργοστάσια υφασμάτων και χαρτιών.

1948-1952: Απολύεται από την Εθνική Τράπεζα και εξορίζεται στην Ικαρία, Χίο, Τρίκερι Βόλου και Μακρόνησο.

1952-1963: Συνεργάζεται με τους Γιάννη Τσαρούχη, Βασίλη Διαμαντόπουλο, Μάνο Κατράκη, Αλέξη Δαμιανό, Δημήτρη Μυράτ, Κάρολο Κούν και άλλους, σε κατασκευές σκηνικών, πλαστικών, σκηνογραφίες, κοστούμια, μάσκες, κατασκευές για την Λυρική Σκηνή, το Εθνικό Θέατρο, Επίδαυρο και άλλα αθηναϊκά και πειραϊκά θέατρα. Από την περίοδο αυτή προκύπτουν οι ενότητες «Σκίτσα θεάτρου», «Μάσκες Λαϊκού Μεσαιωνικού Θεάτρου», «Μαριονέτες».

1964: Εκδίδει την μελέτη «Η Τέχνη στα Επτάνησα», αφιερωμένη στα 100 χρόνια της ένωσης (1864-1964).

1965: Ιδρυτικό μέλος της ΕΝΩΣΕΩΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ και Γ. Γραμματέας της Ενώσεως από το 1965-1967.

1965: Από τα ιδρυτικά μέλη της Συνάντησης Λαϊκού και Μεσαιωνικού Θεάτρου, διδάσκει κατασκευή μάσκας σε σεμινάρια με τον D. Sartori. Κατασκευή μασκών με τη Μελίνα Μερκούρη. Δημοσιεύει άρθρα και μελέτες για το μεσαιωνικό θέατρο και τη μάσκα.

1969: Εκδίδει την συλλογή ποιημάτων «Χτύποι της καρδιάς».

1972: Εκθέτει για πρώτη φορά τα σκίτσα της περιόδου 1952-1967, που προκύπτουν από την θητεία της στο θέατρο.

1975: Έκδοση των σκίτσων της εξορίας 1948-1952 «Γυναίκες από όλη την Ελλάδα».

1980: «Το παραμύθι της Μαρούλας», παλιό ζακυνθινό παραμύθι.

1985: Έκδοση του «Μαθητεύοντας κοντά στο Μπουζιάνη», μαρτυρία, εκδ. Εστία.

1986: «Προπολεμικά Ειδύλλια», προσωπικό ημερολόγιο του 1936.

1992: «Δύο Ζακυνθινά Σαλόνια», μνήμες από την Ζάκυνθο των αρχών του 20ου αιώνα, εκδ. Εστία.

1996: Πεθαίνει στις 3 Απριλίου στην Αθήνα και σύμφωνα με την επιθυμία της κηδεύεται στον ιστορικό οικογενειακό τάφο στη Ζάκυνθο.

2000: Εκδίδεται το βιβλίο «Μπουζιάνης ο Δάσκαλος» του Αλ. Ξύδη, εκδ. Περίπλους, αφιερωμένο στη μνήμη της.


2006: Στο Μουσείο Πολιτικών Εξορίστων Αη Στράτη (Αγ. Ασωμάτων 31, 105 53, Κεραμεικός και www.exile-museum.gr), βρίσκεται το αρχείο της εξορίας (επιστολές, αποφάσεις, κείμενα, φωτογραφικό αρχείο, σχέδια, μακέτες, γλυπτά, ελαιογραφίες, ακουαρέλες, συνθέσεις και χειροτεχνήματα, της περιόδου 1948-1952).

Έργα της βρίσκονται στο Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, στην Εθνική Πινακοθήκη, στο Υπουργείο Εξωτερικών, στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και σε ιδιωτικές συλλογές.

Η Γκιόστρα, οι ακρογιαλιές, οι όρμοι και ο Ποιητής

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Ό,τι είναι γνήσιο και αληθινό, αυτό που στηρίζεται στην έρευνα και την ιστορία, δεν περιορίζεται μόνο στην στιγμή της εξέλιξής του, δεν σταματά στις χρονικές περιόδους, κατά τις οποίες εκτυλίσσεται, αλλά ξεπερνά τα φυσικά του όρια, κατανικά τον περιορισμό και συνεχίζει να υπάρχει και να δημιουργεί και μετά απ’ όλα τα παραπάνω. Αυτή είναι η απόλυτη δημοκρατία του «φθονερού» γέροντος του Κάλβου και η δικαιοσύνη, η οποία ξεπερνά την ανθρώπινη ταυτότητα και αποδίδεται άριστα και δίχως πάθη, μέσα στην αδέκαστη διαδοχή των ημερών, των μηνών και των ετών.

Στα πλαίσια αυτά τοποθετώ και ένα δημοσίευμα της εφημερίδα της κυβερνήσεως του Σαν Μαρίνο, της αρχαιότατης και ανεξάρτητης αυτής Δημοκρατίας, το οποίο, λιτό, μα περιεκτικότατο, όπως αρμόζει σε γνήσια πολιτισμένους, μια και μόνο οι αδαείς φορτώνουν τα πάντα με την «Άρτα και τα Γιάννενα», αποθανατίστηκε στον τύπο αυτού του κρατιδίου, αμέσως μετά την συμμετοχή μιας χαρακτηριστικής αντιπροσωπείας του στην ιππική Γκιόστρα της Ζακύνθου, το τελευταίο Σάββατο, της στην ιστορία πλέον ανήκουσας φετινής, πρώιμης Αποκριάς.

Το λάβαμε αμέσως μετά την εκδήλωση, εμείς που την οργανώνουμε με κόπο και μεράκι, από τον υπεύθυνο του εκεί Σωματείου Fabio Fabbri, και επειδή, όπως και η Ζακυνθινή Γκιόστρα, δεν ανήκει μόνο σ’ εμάς, αλλά σε ολόκληρη τη Ζάκυνθο, όπως θα διαπιστώσετε διαβάζοντάς το, το δημοσιεύω αυτούσιο σε αυτήν εδώ την βδομαδιάτικη στήλη μου και στην συνέχεια θα προσπαθήσω να σταθώ σε δύο βασικά του σημεία, τα οποία μας αφορούν σαν κατοίκους αυτού εδώ του νησιού.

Γράφει, λοιπόν, αυτό το λιγόλογο και μεστό κείμενο, όπου είναι και η απολογία της συμμετοχής της άλλης «Γαληνοτάτης Δημοκρατίας» στην αποκορύφωση του Τζαντιώτικου Καρναβαλιού:

«Η Ζάκυνθος, το όμορφο ελληνικό νησί, η πατρίδα του ποιητή Ούγου Φώσκολου, από τις 10 έως τις 15 Φεβρουαρίου υποδέχθηκε μια αντιπροσωπεία της ομάδας “I fanciulli e la Corte di Olnano”. Αφορμή ήταν μια εκδήλωση, “η ιππική Γκιόστρα της Ζακύνθου”, που αναβιώνει μια παράδοση, που ξεκινά από τον 15ο αιώνα, εποχή κατά την οποία το νησί ήταν υπό Ενετική κυριαρχία.

Τόσο η παρέλαση της πομπής στους δρόμους της πόλης, ανάμεσα σε δύο πτέρυγες πλήθους, όσο και οι ιστορικοί χοροί μας κέρδισαν τον θαυμασμό του κοινού και απέσπασαν θετικά σχόλια για την ομάδα μας. Ήταν ένας τρόπος για να κάνουμε γνωστό και σε αυτό το νησί το καλό όνομα, τις παραδόσεις και την ιστορία του Σαν Μαρίνο.

Μαζί με τους φίλους από την Σλοβακία και εκείνους της Σουλμόνας παρευρεθήκαμε σε μια συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της πόλης της Ζακύνθου, στην αδελφοποίηση της πόλης της Σουλμόνας και της Ζακύνθου, με την παρουσία και των δύο δημάρχων.

Είναι αδύνατον να ξεχάσουμε την ζεστή φιλοξενία των ανθρώπων και των αρχών της Ζακύνθου, αλλά και, παρά τις άσχημες καιρικές συνθήκες, τις ατμοσφαιρικές ομορφιές του νησιού, τις μοναδικές παραλίες και τους γραφικούς όρμους. Μόνο βλέποντάς τις μπορεί κανείς να καταλάβει την πλήρη έννοια των στίχων του μεγάλου ποιητή [Ούγου Φώσκολου]: “Ω ποθητή μου Ζάκυνθο, που πάντοτε με χάρη / στο κύμα καθρεφτίζεσαι, στα ελληνικά νερά. / Η Αφροδίτη ολόλαμπρη από ’κει μέσα βγήκε / κ’ έκαμε με το γέλιο της γόνιμα τα νησιά, / όπου απερίγραφτα ο λαμπρός ο στίχος δεν αφήκε / τα νέφη σου τα διάφανα, τα δέντρα τα πυκνά …”.».

Αφού διευκρινίσουμε πως αντί τους γνήσιους στίχους, στα ιταλικά, οι οποίοι περιέχονται στο τέλος του δημοσιεύματος, εμείς χρησιμοποιήσαμε, για ευνόητους λόγους, την πασίγνωστη, πια, μετάφραση του σονέτου του Φώσκολου από τον Στέφανο Μαρτζώκη, προχωράμε στον εντοπισμό δύο βασικών σημείων του κειμένου.

Το πρώτο είναι η σωστή και ποιοτική διαφήμιση, που γίνεται στο νησί μας, σ’ ένα τόπο μάλιστα πολύ γειτονικό, όπου η πρόσβαση είναι εύκολη και οι κάτοικοί του, όπως και αυτοί της Ιταλίας, που το περικλείει, πρέπει να αποτελέσουν στόχο της τουριστικής μας αναζήτησης.

Η ιπποτική Γκιόστρα της Ζακύνθου, απ’ ότι αποδεικνύεται από το παραπάνω δημοσίευμα, το οποίο χιλιάδες αναγνώστες διάβασαν, μπορεί να αποτελέσει πόλο έλξης επισκεπτών στον τόπο μας, σε μια ανύπαρκτα τουριστική, μάλιστα, περίοδο και με τον τρόπο αυτό να δοθεί ζωή - ποιοτική και οικονομική - σε νεκρούς - με όλες τις σημασίες της λέξης - μήνες. Επίσης με τον τρόπο αυτό μπορεί να γίνει η πιο καλή μας διαφήμιση, η αλάθητη από στόμα σε στόμα, όπως διαφαίνεται και από το παραπάνω κείμενο, για να μπορέσει το πάλαι ποτέ «Φιόρο του Λεβάντε» να γίνει ο προορισμός διακοπών απαιτητικών, άρα και δημιουργικών, επισκεπτών σε όλη την διάρκεια του χρόνου και κυρίως κατά την καλοκαιρινή περίοδο. Ας μην ξεχνάμε πως κάτι τέτοιο έχει γίνει ήδη με την ιταλική πόλη Sulmona, με την οποία η Γκιόστρα της Ζακύνθου κρατά ιδιαίτερες και φιλικές σχέσεις, αλλά είναι και η αιτία της επικείμενης αδελφοποίησης των δύο ιστορικών πόλεων και ήδη πολλοί κάτοικοί της έχουν έρθει, εκτός Καρναβαλιού, στο νησί για να περάσουν τις διακοπές τους.

Για να γίνει, όμως, αυτό πρέπει όλοι οι εμπλεκόμενοι με την τουριστική υπόθεση του τόπου μας, αρχές και επιχειρηματίες, να καταλάβουν το τι σημαίνει για το νησί η ιπποτική Γκιόστρα της Ζακύνθου, η οποία από το 2005 αναβιώνει στην πόλη μας, με πρωτοβουλία και ατελείωτη προσπάθεια του δραστήριου Σωματείου “Giostra di Zante” και να την ενισχύσουν για το κοινό όφελος όλων μας και κυρίως του εαυτού τους. Μια τέτοια εκδήλωση, η οποία ήδη έχει λάβει διεθνή χαρακτήρα και διαφημίζει την Ζάκυνθο και τον πολιτισμό της σε ολόκληρη την Ευρώπη, πρέπει να στηριχθεί και να βοηθηθεί. Έχει τις προοπτικές, μια και είναι ένα γνήσιο κομμάτι της ιστορίας και της παράδοσής μας, να γίνει ο πιο καλός μας πρεσβευτής και να αναβαθμίσει και τον τουρισμό, αλλά και την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, που με κόπο και προβλήματα κατοικούν την ιδιαίτερη πατρίδα τους. Η μέχρι τώρα πορεία της εκδήλωσης αποδεικνύει περίτρανα τα όσα υποστηρίζουμε. Το πώς οι εκπρόσωποι του Σαν Μαρίνο υποστηρίζουν με πάθος την πατρίδα τους στο κείμενο που προηγήθηκε, πιστεύω πως πρέπει να αποτελέσει ένα καλό παράδειγμα για όλους μας.

Το δεύτερο σημείο που θέλω να σταθούμε είναι η εκτός των τοπικών μας συνόρων αγάπη, ιδιαίτερα των Ιταλών, στον δικό μας, τον καθαρόαιμο Ζακυνθινό -και όποιος καταλαβαίνει, κατάλαβε- ποιητή Ούγο Φώσκολο. Από τις γραμμές που διαβάσατε η λατρεία αυτή βγαίνει αβίαστα και από αυτές διαφαίνεται η μεγαλοσύνη του. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η ευθύνη μας απέναντί του, καθώς και η ανταπόδοση των οφειλόμενων. Η προσπάθεια που γίνεται τελευταία από μια ομάδα ευαίσθητων συμπατριωτών του, για την ανοικοδόμηση του σπιτιού, όπου ανδρώθηκε και μεγάλωσε, εκεί στην ομώνυμη οδό, είναι μόνο μια αρχή για τα χρωστούμενα. Τα μετέπειτα, που αποτελούν και την ουσία, είναι η προβολή και η γνώση του έργου του.

Είναι κρίμα τα ζακυνθινόπουλα να τελειώνουν το σχολειό και να μην γνωρίζουν το θαυμάσιο, έστω, σονέτο, που έγραψε για την «μητρική του γη» και απ’ ότι φαίνεται το κατέχουν διαφυλαχτικά άλλοι και άλλοι. Μπορεί, βέβαια, το νέο οικοδόμημα να μην είναι το γνήσιο, αυτό που φιλοξένησε τα πρώτα και βασικά βήματα του Δημιουργού, αλλά σίγουρα θα μας απαλλάσσει από την βλασφημία, που είδαμε το μεσημέρι της Κυριακής 14 Φεβρουαρίου, μετά την επίσημη τελετή στο Δημαρχιακό μας Μέγαρο, για την αδελφοποίηση της πόλης μας με την Sulmona, κατά την επίσκεψη στον ιερό του τόπο, όπου ένα δεμάτι τσίμες από λιοστάσι, αντικαθιστούσε το τιμητικό στεφάνι, πίσω από το παραδομένο στην φθορά του χρόνου άγαλμα, που μεταφέρθηκε εκεί, εύστοχα πιστεύουμε, από το κεντρικό μας νεκροταφείο, με πρωτοβουλία του αξέχαστου και σε πολλά ευαίσθητου Νομάρχη μας, Ανδρέα Ιωάννου, για να μας θυμίζει τον παμμέγιστο εμπνευστή των «Τάφων» και όχι μόνο!

Αυτά τα λίγα εντόπισα στο δημοσίευμα του κρατιδίου του Σαν Μαρίνο. Όποιος προσεκτικός και απαιτητικός αναγνώστης θελήσει, μπορεί να αποθησαυρίσει και άλλα.

Καλή σας ανάγνωση!

Οι Αναρχικοί Τραπεζίτες

Γράφει ο συνθέτης Νίκος Γράψας

Ο μεγάλος Πορτογάλος λογοτέχνης και στοχαστής Fernanto Pessõa είναι ο πρώτος εισηγητής του όρου "αναρχικός τραπεζίτης", όταν έγραφε το ομώνυμο, άκρως ειρωνικό, λογοτεχνικό κείμενο.

Δανείζομαι τον τίτλο για το κείμενο που ακολουθεί ως ταιριαστόν πολύ. Πρόκειται για μία ανατριχιαστική ανάλυση που έχει γίνει από αμερικανούς ιδεολόγους τα τελευταία χρόνια που ο άνθρωπος, ο homo sapiens,ο "σκεπτόμενος άνθρωπος", έχει μεταλλαχθεί σε homo avarus, homo competitor, aggressor, violentus, ανταγωνιστικό, κτηνώδη, βίαιο, επιθετικό, και πλεονέκτη άνθρωπο. Ισως να είναι αλήθεια σήμερα εκείνη η αποστροφή του Φερνάντου, πριν 80 χρόνια. Μόνο οι τραπεζίτες μπορούν να γράψουν στα παλιά τους τα παπούτσια κράτη και εξουσίες, να μη λογαριάζουν νόμους και πολιτικούς. Πραγματικοί αναρχικοί. Ας αρχίσουμε όμως την ανατριχιαστική μας αφήγηση.

"Δεν είναι και τόσο υγιής πράξη η προσαρμογή σε μια βαθειά άρρωστη κοινωνία"

Τζίντου Κρισναμούρτι


Το πιο αξιόπιστο αντικείμενο πίστης σήμερα, πιο πολύ κι απ’ την πολιτική, πιο πολύ κι απ’ τη θρησκεία, πιο πολύ κι απ’ την οικογένεια, πιο πολύ κι απ’ την πατρίδα, είναι το χρήμα.

Πως δημιουργούνται τα χρήματα;

Το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 40% του παγκόσμιου πλούτου. Το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού ζεί με 2$ την ημέρα.

Η πολυπλοκότητα του οικονομικού συστήματος, είναι πλαστή, είναι ένα προσωπείο που πίσω του κρύβεται ο κτηνώδης και πλεονέκτης άνθρωπος.

Η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα, το FED (Federation Reserve) πριν μερικά χρόνια εξέδωσε ένα έντυπο με τίτλο "Σύγχρονοι Νομισματικοί Μηχανισμοί" (Μodern Money Mechanics). Το εγχειρίδιο περιελάμβανε τις διαδικασίες δημιουργίας χρήματος λεπτομερώς. Στην εισαγωγή αναφέρεται: "σκοπός του εγχειριδίου είναι η ανάλυση της διαδικασίας δημιουργίας χρήματος σε ένα τραπεζικό σύστημα με μηδαμινά αποθεματικά..".

Στη συνέχεια περιγράφει την διαδικασία εξάλειψης των αποθεματικών μέσα από διάφορες τραπεζικές ορολογίες.

Ας αφηγηθούμε ένα παράδειγμα στις ΗΠΑ, που μπορεί να προβληθεί σε όποια χώρα και σε όποια τράπεζα της αρεσκείας μας.

Ας πούμε πως η κυβέρνηση των ΗΠΑ αποφασίζει πως χρειάζεται χρήματα. Τηλεφωνεί στο FED και ζητάει, ας πούμε, 10 δις $. Το FED δέχεται και ζητάει 10 δις $ σε Ομόλογα του Δημοσίου. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ παίρνει λίγο χαρτί και τυπώνει μερικά σοβαροφανή σχέδια που τα ονομάζει ΄κρατικά ομόλογα’. Τα κοστολογεί μέχρι τα 10 δις $ και τα στέλνει στην FED. Αντίστοιχα το FED τυπώνει μερικά εντυπωσιακά σχέδια σε χαρτιά που τα ονομάζει ‘ομοσπονδιακά γραμμάτια’ και τα κοστολογεί, επίσης, μέχρι 10 δις $. Μόλις γίνει η ανταλλαγή η κυβέρνηση παίρνει τα 10 δις ομοσπονδιακά γραμμάτια, τα χαρτονομίσματα, και τα καταθέτει σε κάποιον τραπεζικό λογαριασμό.

Από εκείνη τη στιγμή τα γραμμάτια λογίζονται ως κανονικά χρήματα, αυξάνοντας την προσφορά χρήματος κατά 10 δις $ .

Κανονικά όλη αυτή η συναλλαγή γίνεται ηλεκτρονικά. Στην πραγματικότητα μόλις το 3% του χρήματος υπάρχει σε ρευστό(physical money). Το 97% υπάρχει στα αρχεία κάποιων υπολογιστών(97% of all money is now digital).

Τα κρατικά ομόλογα είναι αποδείξεις χρέους. Όταν το FED τα αγοράζει με χρήματα που δημιούργησε από το πουθενά, η κυβέρνηση που τα εξέδωσε δεσμεύεται να ξεπληρώσει το FED.

Τα χρήματα, λοιπόν, δημιουργήθηκαν αφήνοντας χρέος.

Τώρα, βάσει του νόμου διακράτησης αποθεματικών η κατάθεση των 10 δις $ γίνεται αμέσως μέρος των τραπεζικών αποθεματικών, όπως όλες οι καταθέσεις(Deposit is now reserve). Κι όπως αναφέρεται στο εγχειρίδιο "Modern Money Mechanics’", "…μια τράπεζα οφείλει να διακρατεί αποθεματικά ίσα με κάποιο ποσοστό των τραπεζικών καταθέσεών της..". Και συνεχίζει το εγχειρίδιο, "..σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία τα υποχρεωτικά αποθεματικά ανέρχονται στο 10% των καταθέσεων".

Έτσι, με την κατάθεση των 10 δις $, το 10% κρατείται ως υποχρεωτικό αποθεματικό. Τα υπόλοιπα 9 δις $ θεωρούνται πλεονάζον αποθεματικό και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για νέα δάνεια.

Λογικό, λοιπόν, είναι να σκεφτόμαστε πως τα 9 δις $ προέρχονται από την αρχική κατάθεση των 10 δις $. Όμως αυτό δεν ισχύει! Στην πραγματικότητα τα 9 δις $ δημιουργούνται από το πουθενά, επιπλέον της κατάθεσης των 10 δις $!

Όπως εξηγείται στο ‘Modern Money Mechanics’, "...φυσικά και δεν δίνουν οι τράπεζες δάνεια από τα λεφτά που τους καταθέτονται..". Αν το έκαναν πως θα δημιουργούσαν επιπλέον χρήματα; Αυτό που κάνουν όταν χορηγούν δάνεια είναι να δέχονται υποσχετικές επιστολές, δηλαδή συμβόλαια δανεισμού με αντάλλαγμα χρήματα στους λογαριασμούς των δανειοληπτών. Τα 9 δις $ δημιουργήθηκαν από το πουθενά επειδή υπάρχει ζήτηση γι αυτά και υπάρχουν 10 δις $ κατατεθειμένα που καλύπτουν τα υποχρεωτικά αποθεματικά (Loan Demand).

Ας υποθέσουμε πως κάποιος πηγαίνει στην τράπεζα και δανείζεται τα 9 δις $. Το πιθανότερο είναι να πάρει τα λεφτά και να τα καταθέσει στο δικό του λογαριασμό. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται. Το 10% παραμένει ως αποθεματικό(900 εκατομ. $), ενώ το υπόλοιπο 90%, 8,1 δις $, είναι διαθέσιμο για δανειοδότηση και νέα κατάθεση, δημιουτγώντας 7,2 δις $ και στη συνέχεια 6,5 και 5,9 δις $ κ.ο.κ.

Αυτή η κυκλική δημιουργία χρήματος μπορεί να διαρκέσει για πάντα.

Deposit money creation / loan cycle

Reserve Loans Expansion of the money supply

Υπολογίζεται ότι από τα αρχικά 10 δις $ μπορούν να προκύψουν 90 δις $. Για κάθε κατάθεση μπορούν να δημιουργηθούν από το πουθενά 9 φορές περισσότερα χρήματα.

Προκύπτει ένα λογικό ερώτημα: πώς αποκτούν αξία τα νέα χρήματα; Από χρήματα που ήδη υπάρχουν. Τα νέα χρήματα κλέβουν αξία από την υπάρχουσα προσφορά χρήματος και καθώς προσφορά και ζήτηση έρχονται σιγά σιγά σε ισορροπία, οι τιμές αυξάνονται απαξιώνοντας την αγοραστική δύναμη του νομίσματος. Αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό ως πληθωρισμός.

Ο πληθωρισμός είναι ένας κρυφός φόρος για τους πολίτες. Τι αποφασίζου συνήθως οι τράπεζες; Να διογκώσουν την προσφορά χρήματος. Δεν μειώνουν την προσφορά χρήματος, δεν υποτιμούν το νόμισμα. Δεν εξαπατούν ανοιχτά τον κόσμο αλλά αποφασίζουν να μειώσουν τα επιτόκια. Έτσι αλλοιώνεται η αξία του χρήματος, κι αυτό αποτελεί μια κρυφή εξαπάτηση.

Ότανδημιουργούνται χρήματα απ' το πουθενά δεν έχουμε καταθέσεις αλλά έχουμε κεφάλαιο. Πώς περιμένουμε να λύσουμε το πρόβλημα του πληθωρισμού αυξάνοντας κι άλλο τον πληθωρισμό, δηλαδή την προσφορά χρήματος; Φυσικά δεν γίνεται. Το σύστημα της νομισματικής επέκτασης είναι απ΄τη φύση του πληθωριστικό. Αυτό το γνωρίζουν οι τραπεζίτες αλλά δεν τους ενδιαφέρει γιατί δεν έχουν να δώσουν λόγο σε κανένα.

Η αύξηση προσφοράς χρήματος χωρίς αντίστοιχη αύξηση στην προσφορά αγαθών, πάντα υποτιμά το νόμισμα.

Ένα δολάριο το 1913 αντιστοιχεί σε 21,60 $ το 2007. Υποτίμηση 96% μέσα σε 94 χρόνια από την ίδρυση του FED.

Πως, όμως, να αυξηθεί η προσφορά αγαθών όταν δεν αποφέρουν οι πρωτογενείς παραγωγές είτε γιατί δεν υπάρχουν είτε γιατί είναι ξεπερασμένες είτε γιατί δεν προωθούνται τα προϊόντα λόγω κρατικών ανταγωνισμών;…

Η Ελλάδα δεν παράγει ούτε καρφίτσες και βελόνες ραψίματος. Δεν πρέπει να παράγει, μόνο να αγοράζει.

Είδαμε πως τα χρήματα αντιστοιχούν σε χρέη. Κάθε δολάριο που έχει κάποιος, δανείζεται σε κάποιον από κάποιον άλλο. Ας θυμηθούμε πως ο μόνος τρόπος δημιουργίας χρήματος είναι από τα δάνεια. Συνεπώς, αν όλοι μπορούσαν να ξεπληρώσουν τα χρέη τους, δεν θα υπήρχε ούτε ένα δολάριο σε κυκλοφορία!

"Δίχως χρέη δεν υπάρχουν χρήματα"

Mάρινερ Έκλς, Διοικητής του FED, 30.09.1941

Η τελευταία φορά που εξαλείφθηκε το δημόσιο χρέος ήταν το 1835, (τότε που είχε ιδρυθεί και το ελληνικό κράτος) όταν ο πρόεδρος Άντριου Τζάκσον έκλεισε την Κεντρική Τράπεζα, τον προάγγελο του FED. Ο Τζάκσον δήλωσε, "οι προσπάθειες της Κεντρικής Τράπεζας να ελέγξει την κυβέρνηση, μαρτυρούν το τι θα αντιμετωπίσει στο μέλλον ο αμερικανικός λαός αν του επιβληθεί και πάλι αυτός ο θεσμός" (της Κεντρικής Τράπεζας).

Τα επιτόκια

Ας μιλήσουμε τώρα για την εφαρμογή του επιτοκίου (interest), πράξη που συμπληρώνει την δολιότητα του νομισματικού συστήματος.

Όταν δανείζεται η κυβέρνηση από το FED ή ένας πολίτης από μία τράπεζα, σχεδόν πάντα οφείλει να πληρώσει κάποιον τόκο. Κάθε δολάριο που κυκλοφορεί πρέπει να επιστραφεί σε κάποια τράπεζα με τόκο. Αλλά αν όλα τα χρήματα δανείζονται από την Κεντρική Τράπεζα, σε κυβέρνηση και πολίτες, και κυκλοφορούν από τις εμπορικές τράπεζες μέσω δανείων, το μόνο που δημιουργείται στην προσφορά χρήματος είναι το κεφάλαιο έντοκου δανείου.

Από πού προέρχονται, λοιπόν, τα χρήματα για να πληρωθούν οι επί πλέον τόκοι;!! Από πουθενά. Δεν υπάρχουν.

Οι επιπτώσεις είναι πολύ σοβαρές, αφού τα χρήματα που οφείλονται στις τράπεζες θα είναι πάντα περισσότερα από αυτά που κυκλοφορούν!! Γι αυτό και ο πληθωρισμός είναι μόνιμο φαινόμενο της οικονομίας. Συνεχώς χρειάζεται νέο χρήμα για να καλύψει τα ελείμματα του συστήματος που δημιουργούνται από την ανάγκη πληρωμής των τόκων. Σημαίνει επίσης ότι με μαθηματική ακρίβεια η αθέτηση αποπληρωμής και η χρεοκοπία είναι συστατικά του συστήματος, και θα υπάρχουν πάντα οι φτωχές τάξεις που έχουν την χειρότερη τύχη.

Η διατήρηση των αποθεματικών που επιβάλλεται από το FED και εφαρμόζεται από την πλειονότητα των τραπεζών όλου του κόσμου αποτελεί ένα σύστημα σύγχρονης δουλείας.

"Υπάρχουν δύο τρόποι να καταλάβεις ένα έθνος. Με τη βία ή με τα χρέη".

Τζον Άνταμς, 1735-1826

Τα χρήματα δημιουργούνται από χρέη. Τι κάνει ο άνθρωπος όταν έχει χρέη; Στρέφεται στην εργασία για να ξεχρεώσει, με όποιους όρους. Αλλά αν τα χρήματα προέρχονται από δάνεια, πως γίνεται να υπάρξει μία κοινωνία χωρίς χρέη; Δεν γίνεται. Όλοι δουλεύουμε για τις τράπεζες στην πραγματικότητα. Τα χρήματα δημιουργούνται από τις τράπεζες και καταλήγουν σ’ αυτές.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα είναι οι οικονομικοί εκτελεστές. Ανακαλύπτουν χώρες με ανάγκες, όπως η Ελλάδα μετά από απανωτούς πολέμους και αναταραχές κατά τον 20ο αιώνα, τις δανείζουν ένα μεγάλο ποσό , δεν δίνουν τα χρήματα στην κυβέρνηση αλλά στις πολυεθνικές που είναι εγκατεστημένες στη χώρα (τράπεζες, βιομηχανίες, εμπόρους τροφής και ένδυσης) για να αναπτύξουν υποδομές κλπ.

Η χώρα δεν μπορεί ποτέ να αποπληρώσει και υποχρεώνεται να παραχωρήσει εδάφη για στρατιωτική διευκόλυνση των δανειστών ή να πουλήσει δημόσιες επιχειρήσεις. Και πάλι χρειάζονται νέα δάνεια για την αποπληρωμή των χρεών με μεγαλύτερο τόκο, τόκο που δεν υπάρχει. Κι έτσι οι δανειστές απαιτούν ανταλλάγματα όπως υποστήριξη στον ΟΗΕ και αλλού, σε διεθνή θέματα, παραχώρηση κοινωνικών υπηρεσιών, μεταφορών και επικοινωνιών, πρακτορείων ειδήσεων, του ποινικού συστήματος, του ασφαλιστικού και του εκπαιδευτικού.

Μέσα από όλα αυτά προωθούν και διαφημίζουν τα προϊόντα τους, τροφής, ένδυσης, αθλητισμού, πολιτισμού και ρυθμίζουν κατά το συμφέρον τους τις ασφαλιστικές και εργασιακές δαπάνες. Στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης προβάλλονται, πέραν κάποιων ελληνικών, κατ’ αποκλειστικότητα, σχεδόν 100%, αγγλοσαξωνικά και αμερικανικά πολιτισμικά προϊόντα. Είναι σα να μην παράγεται μουσική ή κινηματογράφος ή αθλητικά είδη στη Σουηδία, στην Ισπανία, στην Αίγυπτο, στην Ιταλία, στην Τσεχία κλπ. Όλες αυτές οι χώρες φαντάζουν άγνωστες στα μάτια μας. Δεν γνωρίζουμε τον υπαρκτό πολιτισμό τους. Δεν πρέπει να αγοράσουμε τον πολιτισμό τους γιατί χρωστάμε αλλού.

Με ποιον τρόπο μπορεί κανείς να ξεφύγει από τον ασφυκτικό κλοιό των χρεών; Αυτό ας το σκεφτούν οι αναγνώστες.

Ας ξεκινήσουμε από το να μην τρομοκρατούμαστε στη λέξη "χρέη" και να μην πιστεύουμε ότι τα δημιουργεί η τεμπελιά. Αν η εργασία δημιουργούσε πλούτο, όλοι οι εργάτες θα ήταν πλούσιοι. Αν τα κέρδη, δηλαδή τα αποθεματικά των τραπεζών αποτελούσαν κοινωνικό και όχι ιδιωτικό πλούτο, οι κοινωνίες θα ευημερούσαν. Αν τα κέρδη των γαλλικών και γερμανικών διανομέων τροφής, εν μέσω μιας δίκαιης κοινωνικά οικονομικής πολιτικής, για παράδειγμα, επέστρεφαν σε όλους τους πολίτες της ευρωπαϊκής κοινότητας, δεν θα υπήρχαν χώρες που χρωστούν περισσότερα ή λιγότερα.

Άρα, ή είμαστε κοινότητα σε όλα, ή δεν είμαστε, ευρωπαίοι συμπολίτες. Κι απ’ ό,τι φαίνεται δεν είμαστε. Κι αν δεν γίνουμε θα υποτιμηθούμε ως κοινότητα έναντι άλλων οικονομιών, ασιατικών ή αμερικανικών.

Ζάκυνθος 20.01.2010

Δωρητής και δωρεοδόχος σε ροζ-μαύρο

φωτό: Χάρης Κακαρούχας

γράφει ο παύλος φουρνογεράκης

«…για οικονομική του αυτοτέλεια, από λόγους ευπρέπειας, από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον και για την αγάπη και την αφοσίωση που δείχνει προς αυτόν …»

(από συμβολαιογραφική πράξη)

Μόλις, σήμερα, πήρα στα χέρια μου τον γκρίζο φάκελο του συμβολαίου, τον ξεφύλλισα και αναπόλησα τη διαδρομή. Ήταν απόγευμα του Νοέμβρη και τα σύννεφα συντόμευσαν τη δύση του ήλιου όταν ο γερο-Αναστάσης με το επίσημο μπαστούνι του και φορώντας το μπλε κουστούμι (εκείνο που φοράει τις επίσημες μέρες) προσπαθούσε με κόπο να βολευτεί στο κάθισμα του συνοδηγού. Είχε φορέσει και τα καλά του τα γυαλιά, θα έβαζε τις τελευταίες συμβολαιογραφικές υπογραφές της ζωής του σήμερα, θα μεταβίβαζε και τα τελευταία του περιουσιακά στοιχεία, δεν ήταν μια οποιαδήποτε ημέρα.

Το συμβολαιογραφείο έλαμπε στον έντονο φωτισμό του και τόνιζε την ιδιαίτερη, ανακαινισμένη αισθητική του σε γκρι-ροζ-μαύρο φόντο. Προσεγμένη ακόμα και η ενδυματολογική εκδοχή των εργαζομένων κυριών. Η ομορφιά είναι απεικόνιση της αρμονίας του σύμπαντος και η καλλιέργειά της εκλεπτύνει τα αισθήματα και εξημερώνει τα ήθη για την αρμονική συμβίωση. Ίσως ένα τέτοιο περιβάλλον μπορεί να επιδρά χαλαρωτικά στους νευρώνες, που τεντώνονται και συσπώνται εκείνες τις συχνά επιθετικές ώρες των εντάσεων κατά την κληρονομική διαδοχή των περιουσιακών στοιχείων…

Τα μαύρα καθίσματα με τα νικελένια πόδια άστραφταν δίπλα στις γυαλιστερές ροζ επιφάνειες των τραπεζιών και των δρύινων γραφείων παρόλο που όλα τα έπιπλα έφεραν το φορτίο τους: ανθρώπους, έγγραφα, υπολογιστές, γλυκίσματα… Ήταν πολλοί εκείνοι που συνέρρεαν στα συμβολαιογραφεία τους τελευταίους μήνες της περασμένης χρονιάς, γιατί η νέα κυβέρνηση είχε προεξαγγείλει δυσβάστακτα φορολογικά μέτρα για το νέο έτος και η οικονομική κρίση ήταν εμφανής.

Πατέρας και γιος καθίσαμε σε αναπαυτικές πολυθρόνες και περιμέναμε τη σειρά μας, τις υπογραφές στη δικιά μας συμβολαιογραφική πράξη. Στο διπλανό γραφείο μόλις τέλειωνε μια ακόμα ιεροτελεστία περιουσιακής κληρονομικής διαδοχής. Έμοιαζε πραγματικά με ιεροτελεστία εκείνη η στιγμή που κλήθηκε η μάνα με το γιο της να βάλουν υπογραφές. Βραδύ, περήφανο πλησίασμα στήριζε τα τρεμάμενα χείλη, μέχρι που τα συγκινημένα δάκτυλα έπιασαν χαλαρά την πένα κι εκείνη κυλούσε και ξέφευγε έξω από το χαρτί. Μου θύμισε τη λεχώνα μάνα που κάνει τις πρώτες αδέξιες απόπειρες να βυζάξει το παιδί της. Πιάνει τη θηλή της τρέμοντας μήπως αποτύχει στο θηλασμό και το βλάψει… Κι εκείνο το κοίταγμα της μάνας προς το γιο όταν αποδεσμεύτηκε πια από τις περιουσιακές ευθύνες και έβλεπε στα μάτια του την ιερότητα και το στήριγμά της στα δύσκολα γεροντικά χρόνια της σοφίας και της ανημπόριας! Ανακούφιση, λατρεία και ικεσία μαζί, συμπυκνωμένα όλα μαζί σ΄ ένα βλέμμα γνώριμο μα και τόσο αναγκαίο, απαραίτητο για τη σκληρή βιωτή.

Το σκηνικό είχε ήδη διεγείρει συγκινησιακά αισθήματα και ο νους μου ταξίδευε με τους λίγους πίνακες που διακοσμούσαν τις λείες επιφάνειες των τοίχων προσπαθώντας να φανώ νηφάλιος και συγκρατημένος, ώσπου η συμβολαιογράφος έδωσε τις τελευταίες οδηγίες στη γραμματέα της και άρχισε η ανάγνωση του δικού μας συμβολαίου.

«…ο συμβαλλόμενος Α.Φ. δωρίζει σήμερα, παραχωρεί, μεταβιβάζει και μεταδίνει σαν γονική παροχή, προς τον υιόν του Π.Φ. εφ' όρου ζωής του, για οικονομική του αυτοτέλεια, από λόγους ευπρέπειας, από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον και για την αγάπη και την αφοσίωση που δείχνει προς αυτόν …»

Η καρδιά μου επιτάχυνε τους ρυθμούς της κι ακολούθησε αλλόκοτους δρόμους. Ήταν σχεδόν αδύνατον να παρακολουθήσω όλες αυτές τις νομικές λεπτομέρειες που διατυπώνονται στα συμβόλαια, προκειμένου να αποφευχθούν ιδιοκτησιακά προβλήματα. Στάθηκα, κόλλησα σχεδόν στη σοφία του νομοθέτη «λόγοι ευπρέπειας, ηθικό καθήκον, αγάπη, αφοσίωση» κι ένιωσα τη συγκίνηση και την ευθύνη να πλημμυρίζει το είναι μου. Πόσο διαφορετικός θα ήταν ο κόσμος μας αν στηριζόταν σ' αυτές τις λίγες φράσεις και πόσο «αναίμακτη» θα ήταν η διαδοχή, τότε που ο χρόνος αναπόφευκτα την αποφασίζει.

Πλησιάσαμε για τις υπογραφές κι είδα την ευπρέπεια ζωγραφισμένη στις ρυτίδες του προσώπου του και το ηθικό καθήκον στις ανόμοιες υπογραφές των σελίδων. Πόσο δύσκολο είναι να παραιτείσαι από όλα εκείνα που μια ολόκληρη ζωή θεωρούσες απόλυτη ιδιοκτησία σου, ίδρωνες και πονούσες πάνω στο στρώμα τους από τον καθημερινό κάματο. Και πόσο όμορφο γίνεται όταν συνοδεύεται από την αγάπη και την αφοσίωση μακριά από κληρονομικές έριδες που θραύουν τους οικογενειακούς δεσμούς και λεκιάζουν με απρέπειες τις ανθρώπινες σχέσεις. Λες και ρόζισαν όλα γύρω μου, σαν να κρύφτηκαν το γκρι και το μαύρο χρώμα για να δώσουν θέση τους στα δάκρυα των δώρων. Ο πρωταγωνιστής της οικογένειας στέκεται γυμνός και προδομένος από τον ακαταμάχητο χρόνο στην αγάπη και τη φροντίδα των απογόνων. Η αντίσταση στο θάνατο έχει συγκεκριμένους στρατιώτες που η φαρέτρα τους έχει ημερομηνία λήξης και τα βέλη τους πρέπει να ανανεωθούν μες στην αέναη κίνηση της ζωής.

Μα να που παρουσιάστηκε με τη σειρά του εκείνο το γκρι-μαύρο που λέγαμε. Πώς τα κανόνισαν όλα στα μέτρα τους αυτοί οι νομικοί, παρέα με τους λογιστές! Πόσα έσοδα αποκτούν το ταμείο νομικών και οι εμπλεκόμενοι νομικοί από κάθε συμβολαιογραφική πράξη, πόσα ακόμα και το υποθηκοφυλακείο! Τι και αν είναι αφορολόγητη η αξία μιας περιουσίας όταν το τελικό κόστος ανέρχεται στις χιλιάδες που αριθμούν τα ευανάγνωστα πέντε δάκτυλα μιας ανοικτής παλάμης. Μαύρισε η ψυχή μου στην τελική αποτίμηση. Αλίμονον, ένας ακόμη εφιάλτης για τους φτωχούς και άνεργους, που θα βρεθούν στη δίνη μιας μεταβίβασης ή μιας κληρονομιάς από θάνατο αυτό τον καιρό της ανέχειας και της οικονομικής κρίσης, της έλλειψης οποιασδήποτε «οικονομικής αυτοτέλειας».

Το βάδισμά του στους δρόμους της πόλης ήταν ανάλαφρο τώρα. Κρέμασε το μπαστούνι στο λυγισμένο δεξί του χέρι κι ένα πλατύ χαμόγελο ρόζισε την ατμόσφαιρα. Δεν τον απασχόλησαν τα χρήματα, το είχε προγραμματίσει και είχε κάμει το κουμάντο του. Ήθελε να προσκυνήσει τον Άγιο και να ευχαριστήσει το Θεό που τον αξίωσε να γεράσει και να δωρίσει τα πάντα στα παιδιά του ενώ βρίσκεται ακόμα στη ζωή. Ανεβαίνοντας τα λίγα σκαλιά της εκκλησίας συναντήσαμε εκείνη τη μάνα με το γιο. Περπατούσε κι εκείνη ανάλαφρα σαν να της έδωσαν βοηθητικά φτερά. Μήπως η ιδιοκτησία είναι δυσβάστακτο βάρος και δεν το έχουμε καταλάβει;

Ο δωρεοδόχος έπιασε το τιμόνι σφιχτά και το όχημα ακολούθησε βαρυγκομώντας το δρόμο της επιστροφής. Ο οδηγός μετέφερε νέα βάρη στη δική του καρότσα. Το πατρικό προσεισμικό σπίτι με τη γεροδεμένη πλατιά τοιχοποιία και την εκλεπτυσμένη αρχιτεκτονική στεκόταν αγέρωχο και γύριζε σελίδα στην ιδιοκτησιακή του ιστορία. Σκοτείνιασε το λευκό του, λες και κατάλαβε το συμβάν. Θα ακολουθούσε άραγε το νέο αφεντικό, ο δωρεοδόχος, τις υποχρεώσεις της ιδιοκτησίας και της νομής του όπως διαβεβαίωσε ενώπιον της συμβολαιογράφου;

Τα σύννεφα παραμέρισαν στη σελήνη κι εκείνη φώτισε τα βήματα του κουρασμένου γερο-αφέντη στο άνοιγμα της εξώθυρας. Ο δωρητής έγινε απλώς δικαιοπάροχος με την ελπίδα να γίνει κάποτε ο δωρεοδόχος δωρητής για την κληρονομική συνέχεια της οικογενειακής εστίας. Δωρητές και δωρεοδόχοι σε ροζ-μαύρο.

Ζάκυνθος 24-2-2010

Αν "όταν κλείνει ένα σχολείο, ανοίγει μια φυλακή", τι γίνεται όταν ένα περιοδικό σταματά;

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Τα τελευταία χρόνια το νησί μας, η Ζάκυνθος, φαίνεται να χάνει την ταυτότητά του και ξεκινώντας απ’ την αρχή ν’ αναζητά ένα άλλο πρόσωπο και μιαν άλλη αισθητική. Αυτό που χαρακτήριζε την τζαντιώτικη ιδιοσυγκρασία και την ιόνια φινέτσα περνά σιγά - σιγά στην ιστορική μνήμη και ο διαμορφωμένος για τέσσερις, περίπου, αιώνες πολιτισμός μας μακιγιάρεται επίφοβα για να περάσει από την φωτεινότητα της ιδιαιτερότητας στην σκοτεινή και απρόσωπη ισοπέδωση. Η έλλειψη παιδείας και γνώσης, οι με ταχύτητα φωτός κινούμενες αλλαγές και η εκ των παραπάνω προερχομένη κακή απομίμηση, σβήνουν μια παράδοση δεκαετιών, η οποία έδωσε θεμέλια και βάσεις και απλά μεταβάλλεται και μασκαρεύεται για ν’ αρέσει.

Ανάμεσα στις πολλές αλλαγές, οι οποίες αντί να γεμίζουν άνθη το χάσμα του σεισμού, το κάνουν βαθύτερο, διαψεύδοντας τις ελπίδες του κορυφαίου προφήτη - ποιητή, είναι και η απομάκρυνση του σημερινού κατοίκου του τόπου από την υψηλότερη και πλέον μεστή τέχνη του λόγου, αυτήν της ποίησης και έτσι ενώ ακόμα υπάρχουν και επιβιώνουν στο μέρος μας δημιουργοί της και μάλιστα σημαντικοί, λείπουν οι οπαδοί της και οι αναγνώστες της. Στα καντούνια που τραγουδήθηκε ο Σολωμός, πριν τον μελοποιήσει έντεχνα ο Νικόλαος Μάντζαρος, άλλοι εφήμεροι ήχοι αιωρούνται και άλλες επιφανειακές νότες γεμίζουν την ατμόσφαιρα. Οι μεγάλοι μύστες έχουν απλά γίνει καράβια, που μεταφέρουν τουρίστες και η αναίδεια της ευκολίας ξεδιπλώνεται στους δρόμους και τις πλατείες, που φέρουν τ’ όνομά τους. Χάθηκε, μάλλον οριστικά, το μπαρμπέρικο του Γιάννη Τσακασιάνου, που ήταν και γραφείο έκδοσης περιοδικού και οι διαμάχες δεν είναι πια φιλολογικές, όπως κάποτε, μα εμπορικές και καθημερινά ανούσιες. Σε μια τέτοια περίπτωση ο Ποιητικός Ανθών φαίνεται να είναι παράταιρος και η «πλατεία» της μπάντας μάλλον να ενοχλεί τους απολαμβάνοντες τον καφέ τους στις ιστορικές της πλάκες.

Παρ’ όλα αυτά υπάρχει αντίσταση. Κάτι από το περίφημο και περήφανο χθες έχει περάσει στο σήμερα και κάποια σπαράγματα του παρελθόντος επιβιώνουν και αποτελούν το άλλοθί μας για την ιστορία. Είναι που «το αίμα νερό δεν γίνεται» και που πάντα κάποιος σπόρος, έστω και ένας, θα πέσει «στην γη την αγαθή», για να μην χαθεί η ζωή.

Χαρακτηριστικό και παρηγορητικό δείγμα αυτής της διασωστικής εξαίρεσης τα Επτανησιακά Φύλλα, που ξεκίνησαν από την αγάπη προς τον γενέθλιο και πληγωμένο από τους συχνούς σεισμούς και όχι μόνο τόπο από τον ακαταπόνητο Ντίνο Κονόμο και συνεχίζονται κάτω από την άγρυπνη υπομονή του Διονύση Σέρρα ή μάλλον συνεχίζονταν, μια και όπως ανακοινώνεται από τον εκδότη τους στην αρχή του νέου τους τεύχους, περνούν και αυτά στην θύμηση, μια και ξένα από το σήμερα του νησιού μας, δεν μπορούν να ευδοκιμήσουν και να επιβιώσουν.

Ο τελευταίος τους τόμος (ΚΘ΄, 3 - 4, Φθινόπωρο - Χειμώνας 2009) είναι αφιερωμένος στον πλέον «Φιλόπατρι» ποιητή μας, έτσι για να μην περάσει και εδραιωθεί το κακό, στον κατά τον Κ. Πορφύρη «Αγέλαστο» Ανδρέα Κάλβο και με τον τρόπο αυτό το περιοδικό ολοκληρώνει τα οφειλόμενα στην πρωτοποριακή τριάδα του λόγου, μετά τα αφιερώματά του στους δύο άλλους ισότιμους και ομότιμους, τον Διονύσιο Σολωμό και τον Ούγο Φώσκολο.

Αφορμή γι’ αυτήν την πολυσέλιδη και πολύτιμη έκδοση, όπως ήδη σημειώνεται στο εξώφυλλο, η επέτειος για τα «140 χρόνια από τον θάνατο του ποιητή των Ωδών», η οποία πέρασε απαρατήρητη από την επίσημη πολιτεία, ακόμα και την τοπική, αυτήν που γέννησε τον δημιουργό, που έχοντας άλλα προβλήματα να λύσει και άλλες προτεραιότητες, εγκατέλειψε την «Λύρα» και τα «Λυρικά», κυνηγώντας μια περισσότερο πεζή και όχι πάντα ωφέλιμη πραγματικότητα.

Νέες πτυχές της πολύκροτης και πολυτάραχης ζωής του ποιητή φωτίζονται στις σελίδες του σημαντικού αυτού τόμου και το έργο του, το οποίο προκύπτει απ’ αυτήν, γίνεται πιο προσιτό, σε κείμενα των πιο σημαντικών ανθρώπων των γραμμάτων, ντόπιων και ξένων, τα οποία φιλοξενούνται στο νέο τεύχος του περιοδικού.

«Μολονότι έχουν γραφεί εκατοντάδες ή χιλιάδες κείμενα για τον ποιητικά ολιγογράφο Ανδρέα Κάλβο (μελέτες, δοκίμια, μονογραφίες, ομιλίες, ανακοινώσεις, άρθρα, λήμματα, κριτικές, αναλύσεις, ποιήματα, στιχογραφήματα, σημειώματα κλπ.)», γράφει στον περιεκτικό και κατατοπιστικό πρόλογο της έκδοσης ο Διονύσης Σέρρας, «οφείλουμε και σήμερα να τον μνημονεύσουμε κ’ εμείς εδώ, στην προσφιλή και (άλλοτε) “μακαρία γη” του, μέσ’ από τις σελίδες του περιοδικού αυτού, του οποίου ο αξέχαστος ιδρυτής Ντίνος Κονόμος, φιλοκαλβιστής και ο ίδιος, είχε με τον τρόπο του - κι ανάλογα με τις δυνατότητές του - παλιότερα τιμήσει αυτόν τον επίσης οδυσσειακό, από παιδί, επιφανή συμπατριώτη, τον “μοναχικό ταξιδευτή” της ζωής και του Λόγου, τον επί τέσσερις τώρα δεκαετίες αναπαυόμενο γαλήνια (μέσ’ στις ανάρμοστες βουές και “πληγές” της εποχής και του τόπου), μαζί με τον “ιερομόναχο” ομότεχνό του Διονύσιο Σολωμό, στο απέριττο και υποβλητικό Μαυσωλείο τους».

Και η οφειλόμενη αυτή τιμή ήταν αληθινά η πρέπουσα. Παρ’ ότι πράγματι άπειρα έχουν γραφεί για τον «Ζακύνθιο» υμνητή της «αρετής και της τόλμης», ο νέος αυτός τόμος των Επτανησιακών Φύλλων μπόρεσε να προσθέσει αρκετά περισσότερα και να έχει αιτία ύπαρξης, μια και στις σελίδες του πολλά καινούργια και απαραίτητα προστίθενται και η έκδοσή του είναι απαραίτητη για κάθε ερευνητή, αλλά, προπάντων, και για κάθε αναγνώστη των είκοσι Ωδών, κυρίως, αλλά και του όλου έργου του γεννημένου στην γειτονιά του Αγίου Νικολάου των Γερόντων της Ζακύνθου πολυδιάστατου δημιουργού.

Απ’ ό,τι φαίνεται στις σελίδες του ποικιλόμορφα πλούσιου αυτού τόμου του περιοδικού, το φαινόμενο Κάλβος δεν έχει ακόμα ερευνηθεί στο βάθος που του πρέπει και πολλά ακόμα χρειάζονται να έρθουν στην επιφάνεια, για να μπορέσουμε να πούμε πως του έχουμε αποδώσει τα αρμόζοντα. Από την ημέρα εκείνη, που τον ανακάλυψε ο Παλαμάς, σ’ ένα πανέρι πλανόδιου πωλητή, ως και τις μέρες μας, η έρευνα έχει ξεκαθαρίσει πολλά, αλλά ο ποιητής φαίνεται πως εκτός από το πρόσωπό του, το οποίο ακόμα εξακολουθεί να παραμένει απρόσιτο και άγνωστο, μας έχει αποκρύψει και άλλα, τα οποία μπορούν να ερμηνεύσουν ακόμα περισσότερο το βάθος των στίχων των ποιημάτων του. Τα πρόσφατα Επτανησιακά Φύλλα προσθέτουν, αναμφίβολα, νέα στοιχεία, προσεγγίζουν ακόμα πιο πολύ τον πολυτάραχο βίο και την μοναδικής υφής ποιότητα των στίχων του και σε μέρες επίπεδες και ισοπεδωτικές, σε περιόδους αντιποιητικής διάθεσης και σύγχυσης , θυμίζουν οδούς λύτρωσης και τρόπους διαφυγής και διάσωσης.

«Το θέμα ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (όπως και άλλα σημαντικά)», παρατηρεί προς το τέλος του προλόγου του ο Διονύσης Σέρρας, «(θα) παραμένει πάντοτε - τοπικά και ευρύτερα - ανοιχτό και δημιουργικά προκλητικό, χωρίς να εξαντλείται με (ή σε) κάθε λογής και επιπέδου αναφορές, κείμενα, βιβλία, αφιερώματα, ερμηνείες, θεωρίες, υποθέσεις, πιθανολογίες, επιθυμίες κλπ. Και όσο οι καιροί και οι διάφοροι χώροι (θα) δοκιμάζονται ή (θ’) αμαυρώνονται από άχαρες σκιές ή συμπτώματα πλάνης, παρακμής, ευτέλειας κ.ά.π., η ιδεατή “μορφή” και η δίχως γρίφους γραφή του (ενώδιου φιλοπατριωτικού μαχητή και ευχέτη) Ποιητή λειτουργούν - και θα λειτουργούν - σαν διακριτικό και αφυπνιστικό σημείο αναφοράς».

Αυτήν την αφύπνιση μας δωρίζουν τα νέα Επτανησιακά Φύλλα. Μας θυμίζουν τον Ποιητή μας και τα δέοντα. Είναι κρίμα που σταματούν. Ο Πατροκοσμάς έλεγε πως «όπου κλείνει ένα σχολείο, ανοίγει μια φυλακή». Αλήθεια δεν μπορώ να υποθέσω τι γίνεται όταν παύει να ζει ένα περιοδικό. Σίγουρα πάντως η «σκιά» απειλεί περισσότερο.

Δυστυχώς, όσο περνάει ο καιρός, ξεγυμνωνόμαστε περισσότερο. Και οι προσεχείς χειμώνες προβλέπονται βαρείς. Μακάρι οι ποιητές μας να μας σώσουν και πάλι. Ευχής έργο θα ήταν να ξαναγιορτάσουμε την παλιννόστηση της τέχνης.

Δεν είναι κρίμα να κλείσουν οριστικά τα Επτανησιακά Φύλλα; Δεν είναι άδικο η Ζάκυνθος να κοιμάται; Ας το σκεφτούμε!

Η καμπύλη της Ιστορίας

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Σάββατο της πρώτης εβδομάδας της Σαρακοστής σήμερα, που γράφω αυτό το κείμενο. Των Αγίων Θεοδώρων ή πιο σωστά, κατά τους αγιολόγους, του ενός εξ αυτών, του Τήρωνος και μάλιστα η ανάμνηση του θαύματος των κολλύβων. Μια μέρα μετά τους πρώιμους, φετινούς, Α΄ Χαιρετισμούς και με μια καθαρά ζακυνθινή όστρια να πλανάται και να εκνευρίζει. Μετά την κούραση του Καρναβαλιού και ιδίως την ετοιμασία και την διεξαγωγή της Γκιόστρας, αλλά και όλα τα παρεπόμενά της, κάθομαι σπίτι και ξεκουράζομαι. Προσπαθώ να επανέλθω. Ανοίγω και πάλι το Τρίτο Πρόγραμμα στο ραδιόφωνο, διαβάζω την αλληλογραφία μου, ξαναπιάνω τις εφημερίδες, χαίρομαι την είσοδο της Άνοιξης στο μικρό ανθοδοχείο του γραφείου μου, κλείνω και τα δυο μου τηλέφωνα - σταθερό και κινητό - και τέλος επανέρχομαι στα βιβλία και τις αναγνώσεις μου.

Από τα πρώτα έντυπα που έπιασα στα χέρια μου το νέο τεύχος, το 500ό -του Φεβρουαρίου- της γνωστής και από παιδί αγαπημένης μου Ιστορίας εικονογραφημένης, το οποίο, όπως κάθε μήνα, αδιάλειπτα και παρήγορα, μου στέλνει πάντα ο καλός φίλος και πολύμορφα δραστήριος Διονύσης Μουσμούτης, ο και διευθυντής του περιοδικού. Το ξεφυλλίζω και θαυμάζοντας την πλούσια, ως συνήθως ύλη του, η οποία, μετά την νέα του διεύθυνση έγινε ακόμα πιο ενδιαφέρουσα και παρακάμπτοντας όλους τους άλλους, τραβηχτικούς τίτλους, στέκομαι, σαν γνήσιος και αμετανόητος ζακύνθιος, στο πόνημα του Δημήτρη Δημηρούλη «Οι περιπλανήσεις του Ανδρέα Κάλβου (1792-1869), το ιστορικό σχήμα της βιογραφίας του», το οποίο, όπως από την αρχή σημειώνεται, είναι αφιερωμένο στα 140 χρόνια από τον θάνατο του ποιητή, επέτειο την οποία μόνο ο Διονύσης Σέρρας θυμήθηκε, με την έκδοση του πολυσέλιδου και πολύτιμου τόμου του περιοδικού του, των «Επτανησιακών Φύλλων», με το οποίο θ’ ασχοληθούμε σ’ επόμενο δημοσίευμά μας.

Δεν είναι σκοπός μου ν’ ασχοληθώ με τον ποιητή των «Ωδών» σ’ αυτό το άρθρο μου, ούτε και με το νέο τεύχος της Ιστορίας. Αυτό θα το κάνω μιαν άλλη φορά. Σήμερα απλά και μόνο αντιγράφω ένα κομμάτι του μελετήματος του Δημηρούλη και απ’ αυτό θα λάβω αφορμή για να εκφράσω την γνώμη μου, αν βέβαια σε κάτι ωφελεί και ενδιαφέρει, για ένα πολύ επίκαιρο και πολυκουβεντιασμένο, τελευταία, θέμα, το οποίο πρέπει πολύ να ψαχτεί και να ζυγιαστεί, μια και απ’ αυτό κρέμεται το μέλλον του νησιού μας και η δική μας εξέλιξη.

Μα για να μην πολυλογώ και πλατειάζω, αντιγράφω το χωρίο, που μας ενδιαφέρει και μετά αμέσως περνάω στο θέμα μου. Γράφει, λοιπόν, κάπου στο κείμενό του ο Δημήτρης Δημηρούλης το εξής πολύ χαρακτηριστικό, το οποίο δεν πρέπει ν’ αγνοήσουμε, μια και η ιστορία ερμηνεύεται πάντα με τα μέτρα της κάθε εποχής, που την προσεγγίζει, αλλά παραμένει η ίδια και σε τίποτα δεν μπορεί ν’ αλλάξει: «[…] Είναι αδύνατον να κατανοήσουμε τον κόσμο των Ιονίων Νήσων χωρίς να έχουμε πάντα κατά νουν την ισχυρή πολιτισμική και γλωσσική παρουσία της Ιταλίας. Όλα αυτά είναι γνωστά αλλά με τα χρόνια, καθώς ξεθωριάζουν οι ιδιαιτερότητες, τα Επτάνησα απλώς ταυτίζονται με την Ελλάδα διαχρονικά, χωρίς να λογαριάζεται η καμπύλη της Ιστορίας […]».

Απ’ όλα τα παραπάνω σε μια φράση πρέπει να σταθούμε και αυτή και μόνο να μας προβληματίσει, το «καθώς ξεθωριάζουν οι ιδιαιτερότητες». Δεν ξέρω γιατί, αλλά διαβάζοντας με προσοχή το κείμενο, το οποίο ιδιαίτερα με αφορά, σαν Ιόνιο και συμπατριώτη του Κάλβου, ένοιωσα μια θλίψη ερμηνεύοντάς το. Το «ξεθωριάζω», θέλουμε, δεν θέλουμε, εγκυμονεί το τέλος, εκφράζει μαθηματικά και με ακρίβεια την αντίστροφη μέτρηση. Είναι ακριβώς, πιστεύω, ένα βήμα πριν την εξαφάνιση και ένα σκαλοπάτι προτού την πτώση. Η άλλη λέξη, αντίθετα, οι «ιδιαιτερότητες», είναι αιτία ζωής και ύπαρξης και αποδίδει ταυτότητα σ’ όποιον την έχει και κυρίως σ’ αυτόν που την γνωρίζει και την επιδιώκει.

Ο επτανησιακός χώρος γενικότερα και ο ζακυνθινός, ειδικότερα, ο οποίος γέννησε όχι μόνο τον στο τεύχος τιμώμενο Κάλβο, αλλά και τον συνεικονιζόμενο στις σελίδες του Φώσκολο και τον συχνά αναφερόμενο σ’ αυτό Σολωμό, μα και τόσους άλλους πρωτοπόρους, στην μακραίωνη πορεία του διατήρησε πάντα αυτήν την ιδιαιτερότητα και μ’ αυτήν μεγαλούργησε. Ήταν η αιτία, η οποία δεν τον άφησε να ξεθωριάσει και να μουχλιάσει και η αφορμή να σταθεί ο τόπος των μεγάλων δημιουργών και η πατρίδα όλων των μορφών της τέχνης. Αποτέλεσμα όλων αυτών η διαφορετική, γι’ αυτό και ζωηφόρα, καθημερινότητα των κατοίκων του και η γέννηση ενός ποικιλόμορφου πολιτισμού, ο οποίος και πολύτιμος είναι και πολυθαύμαστος. Με λίγα λόγια λογάριαζε πάντα και δεν αγνοούσε την «καμπύλη της ιστορίας».

Όλα αυτά εντοπίζονται, γράφονται και τονίζονται με αφορμή κάποιες σκέψεις οι οποίες τελευταία εκφράζονται και θέλουν την διάσπαση της Ιόνιας Περιφέρειας και την αναγωγή των νησιών της, των γνωστών και συγγενικών Επτανήσων, στις απέναντι, άσχετες με την ιστορία και ιδιοσυγκρασία τους, στεριές.

Αυτό, πιστεύω, πως θα είναι, αν πραγματοποιηθεί, η χαριστική βολή του «ξεχωριστού» πολιτισμού μας και η μετάβαση από το «ξεθώριασμα» στην ανυπαρξία.

Ο Επτανησιακός χώρος ήταν, για αιώνες, ενιαίος και έτσι πρέπει να παραμείνει. Μόνον όποιος διαβάσει με προσοχή και σαν τον ευαγγελικό Αιθίοπα κείμενα ερευνητών για τους δημιουργούς μας, ακόμα και για τον κορυφαίο εμπνευστή του «Ύμνου εις την Ελευθερίαν», μπορεί να καταλάβει το τι σημαίνουν οι παραπάνω σκέψεις και ανησυχίες. Όσο και να προσπάθησε, κανένας ερευνητής, εκτός Ιονίου, δεν μπόρεσε να κατανοήσει και ν’ αγαπήσει. Πολλοί έγραψαν φιλολογικά αριστουργήματα, αλλά ποτέ δεν μπόρεσαν να πιάσουν τον παλμό και την συγκίνηση. Έμειναν, δηλαδή, θεατές και επισκέπτες, ενώ η ουσία υπάρχει δίπλα στην εστία και την θαλπωρή της και η μετάφραση ποτέ δεν είναι πιστή, εκτός και αν είναι άσχημη, άρα ανεπιθύμητη.

Πολύ συχνά με καλούν σε συνέδρια. Μερικά από αυτά -τα περισσότερα- πραγματοποιούνται στον επτανησιακό χώρο. Τα τελευταία είναι στ’ αλήθεια κάτι το διαφορετικό και το μοναδικό. Στα διαλείμματά τους, κυρίως, δεν υπάρχει η επιστημοσύνη και η σοβαροφάνεια των άλλων, αλλά παντού βασιλεύει μια αβρότητα και μια φωτεινή διάθεση. Αυτή των στίχων του Σολωμού, που φωτίζει ακόμα και τον Άδη. Η πτύχωση των φορεμάτων της Mater Dolorosa, με τον ερωτισμό στο πονεμένο της βλέμμα. Ο φωτισμός των πινάκων του Κουτούζη και του Καντούνη. Οι νότες του Καρρέρ. Το διαφορετικό αριστερό κοίταγμα του Κ. Πορφύρη. Οι σάτιρες και οι «Ομιλίες». Το Ιόνιο, που δεν υμνήθηκε από την γενιά του ’30, όσο το Αιγαίο, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει και πρέπει να στηριχτεί.

Είναι στ’ αλήθεια επίφοβο το ν’ αγνοείς την «καμπύλη της Ιστορίας» και να την ισοπεδώνεις. Το να αρχίζεις από το μηδέν. Το να προδίδεις το παρελθόν και την καταγωγή σου. Ακόμα και αν σε ξεγελούν, αν σε αγνοούν, κάτι που συχνά - για να μην πούμε πάντα - συμβαίνει, αυτό θα είναι καλύτερο να γίνεται από κάποιον δικό σου και όχι από ξένο.

Τα περαιτέρω είναι προσωπική σου υπόθεση, μια και όπως λένε και οι Άγγλοι, «όταν οι χτίστες δεν μπορούν, τους φταίνε τα εργαλεία τους».

Μάς φτάνει ο απογαλακτισμός από τον σεισμό του Αυγούστου του 1953, τ’ αποκαΐδια της φωτιάς, ο απάνθρωπος αναδασμός. Ας μην καταστρέψουμε και τα ελάχιστα σπαράγματα, τα οποία διασώθηκαν από τις θεομηνίες. Αυτά μπορεί να μας οδηγήσουν ξανά στη άνοδο, να γεμίσουν άνθη το χάσμα. Αρκεί να μην καταστρέψουμε την ταυτότητά μας.

Είναι γενεσιουργός η ιδιαιτερότητα!

Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου: [ΛΟΓΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ 2010]

Σήμερα κατά την επέτειο της αναστηλώσεως των ιερών Εικόνων εορτάζεται η εορτή της Ορθοδοξίας και με αυτόν τον τρόπο φαίνεται η σύνδεση της ιεράς Εικόνας με την Εκκλησία και, βέβαια, με την Ορθοδοξία.

Σε ένα από τα τροπάρια που ψάλαμε σήμερα στην ακολουθία του Όρθρου εκφράζεται η δόξα της Εκκλησίας. «Ημέρα χαρμόσυνος και ευφροσύνης ανάπλεως πεφανέρωται σήμερον». Και αυτό γιατί «φαιδρότης δογμάτων των αληθεστάτων αστράπτει και λάμπει η Εκκλησία του Χριστού κεκοσμημένη αναστηλώσεσιν εικόνων των αγίων νυν και εκτυπωμάτων και λάμψεσι». Εκκλησία, δόγματα και εικόνες βρίσκονται μέσα στο φως της δόξας του Θεού και είναι η φανέρωση της ωραιότητος της Ορθοδοξίας.

Έχοντας την εντολή του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κυρίου Ιερωνύμου και της Ιεράς Συνόδου να εκφωνήσω τον πανηγυρικό λόγο της ημέρας στην Συνοδική θεία Λειτουργία, ενώπιον Κληρικών και λαϊκών και της πολιτικής ηγεσίας του τόπου τούτου, αυτήν την λαμπρή ημέρα της Ορθοδοξίας, κατά την οποία αστράπτει και λάμπει η Εκκλησία του Χριστού με την φαιδρότητα των δογμάτων της και την λάμψη των αγίων εικόνων της, θα αναφερθώ στην ενότητα μεταξύ των ιερών εικόνων και των ορθοδόξων δογμάτων.

Η ιερά Εικόνα δεν προσφέρεται για να στολίζη τις οικίες ούτε ακόμη και τους Ιερούς Ναούς, αλλά για να μεταδίδη χάρη στους πιστούς που την ασπάζονται με την απαραίτητη ευλάβεια και τον σεβασμό και ανάλογα, βέβαια, με την πνευματική τους κατάσταση. Συγχρόνως, όμως, η ιερά Εικόνα είναι μια από τις θεολογικές γλώσσες της Εκκλησίας μας, που μεταδίδει πολλά μηνύματα. Θα τονισθούν μερικά σημεία αυτής της γλώσσας.

Το πρώτο σημείο είναι το θεολογικό που αναφέρεται στον Θεό, τον Οποίο λατρεύουμε. Κεφαλή της Εκκλησίας είναι Αυτός ο Θεάνθρωπος Χριστός. Πρόκειται για το Δεύτερο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, που ενηνθρώπησε, προσέλαβε την ανθρώπινη φύση και την θέωσε.

Στην Παλαιά Διαθήκη απαγορευόταν ο εξεικονισμός του Θεού, αφού ο Θεός που εμφανιζόταν στους Προφήτες ήταν ο άσαρκος Λόγος, ενώ μετά την ενανθρώπηση και την πρόσληψη του ανθρωπίνου σώματος ο Θεός εξεικονίζεται. Αυτό ήταν το μεγαλύτερο επιχείρημα των εικονοφίλων, ότι δηλαδή, εφ’ όσον ο Χριστός προσέλαβε και θέωσε το ανθρώπινο σώμα, σημαίνει ότι μπορούμε να Τον αγιογραφούμε.

Επομένως, εδώ φαίνεται η μεγάλη θεολογική αλήθεια ότι ο Θεός δεν είναι μια απρόσωπη ιδέα και μια αιώνια αξία ή μια παγκόσμια δύναμη, αλλά ιδιαίτερο πρόσωπο που αγαπά τον άνθρωπο. Ο ιδεατός Θεός είναι ξένος προς τα προβλήματα του ανθρώπου, ενώ ο προσωπικός Θεός αγαπά τον άνθρωπο και ενδιαφέρεται προσωπικά γι’ αυτόν.

Στήν εικόνα της Μεταμορφώσεως του Χριστού φαίνεται η δόξα που προχέεται από την τεθεωμένη σάρκα του Χριστού, σε όλες δε τις εικόνες, όπου αγιογραφείται ο Χριστός, φαίνεται η ιλαρότητά Του, η ανέκφραστη φιλανθρωπία Του, η αγάπη Του για τον άνθρωπο. Ο Θεός είναι γεμάτος αγάπη και στοργή.

Στήν εικόνα της εις Άδου Καθόδου του Χριστού ο αγιογράφος δείχνει την δύναμη του Χριστού, αλλά και το στοργικό Του βλέμμα για τον άνθρωπο, καθώς επίσης δείχνει την τρυφερότητα με την οποία πιάνει το χέρι του Αδάμ και της Εύας και τους ελκύει προς τα άνω, δηλαδή τους σώζει με την πανσθενουργό δύναμή Του, αλλά και την ανέκφραστη τρυφερότητά Του. Δεν είναι Θεός οργής, μίσους και βίας, όπως θέλουν μερικοί να Τον παρουσιάζουν, ούτε σαδιστής Πατέρας, όπως μερικοί Τον αισθάνονται από δικές τους ενοχικές καταστάσεις, αλλά ο ιλαρός, ο φιλάνθρωπος και ο φιλόστοργος Θεός που αγαπά υπερβολικά τον άνθρωπο και φθάνει ακόμη και μέχρι τον άδη για να τον συναντήση, είναι ο ιατρός που θεραπεύει το βαθύ τραύμα του ανθρώπου και όχι ο δικαστής και εισαγγελέας που απαγγέλλει κατηγορίες.

Το δεύτερο σημείο είναι το ανθρωπολογικό, αφού η ορθόδοξη εικόνα δείχνει ότι ο άνθρωπος είναι δημιουργημένος από τον Θεό κατά την ψυχή και το σώμα και στόχος του είναι να φθάση από το κατ εἰκόνα στο καθ’ ομοίωση, δηλαδή την θέωση.

Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία έκανε την διάκριση μεταξύ φύσει αθανάτου ψυχής και φύσει θνητού σώματος. Αυτό σημαίνει ότι η ψυχή του ανθρώπου ανήκε στον αγέννητο κόσμο των ιδεών και ο Θεός την τιμώρησε, μόλις κινήθηκε από επιθυμία, με το να περικλεισθή στο σώμα, το οποίο τελικά είναι η φυλακή της ψυχής. Οπότε, η σωτηρία του ανθρώπου, όπως δίδασκε ο πλατωνισμός, είναι η αποδέσμευση της ψυχής από το σώμα, η δε νέκρωση του παθητικού μέρους της ψυχής ήταν ο βασικός σκοπός των στωϊκών και των πλατωνικών φιλοσόφων.

Όμως, η Εκκλησία δια των ιερών εικόνων διδάσκει ότι η ψυχή και το σώμα είναι δημιουργήματα του Θεού, οπότε και τα δύο αγιάζονται και θεώνονται. Αυτήν την μεγάλη αλήθεια την συναντάμε ακόμη και στον ησυχασμό, όπως τον εξέφρασε ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, αφού ο νους του ανθρώπου δια της προσευχής επιστρέφει στο σώμα και το σώμα λαμπρύνεται από το Φως του Θεού.

Παρατηρώντας την ορθόδοξη εικόνα, βλέπουμε ότι το Φως του Θεού εισέρχεται μέσα στον άνθρωπο και αγιάζει την ψυχή και το σώμα του. Το θείο Φως δεν φωτίζει έξωθεν τον άνθρωπο, αλλά τον αγιάζει έσωθεν, δια της καρδίας, γι’ αυτό και δεν υπάρχουν σκιές στις ορθόδοξες εικόνες. Το πρόσωπο του αγίου είναι φωτεινό, διαυγές και φωτίζεται από μέσα, όπως φαίνεται, κυρίως, στις αγιογραφίες του Πανσελήνου στο Πρωτάτο του Αγίου Όρους.

Αυτό, βέβαια, μας υπενθυμίζει τον ορισμό που δίνει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος για τον άνθρωπο ότι είναι «ζώον ενταύθα οικονομούμενον και αλλαχού μεθιστάμενον, και πέρας του μυστηρίου, τη προς Θεόν νεύσει θεούμενον». Ο άνθρωπος, δηλαδή, δεν είναι ένα πράγμα, δεν είναι αντικείμενο εκμεταλλεύσεως, αλλά δημιούργημα του Θεού που πρέπει να βιώνη το μυστήριο της κατά Χάρη θεώσεως.

Το τρίτο σημείο που συναντάμε στην ορθόδοξη εικόνα είναι το κοινωνικό της Εκκλησίας, δηλαδή σε τι συνίσταται η κοινωνία μέσα στην Εκκλησία. Η Εκκλησία δεν είναι ένα απλό άθροισμα ανθρώπων από ένα έθνος, αλλά η συνάντηση ανθρώπων όλων των κατηγοριών που έχουν ζωντανή σχέση με τον Χριστό, είναι οικουμενική, πάνω από πατρίδες και εθνότητες. Μέσα στην Εκκλησία λειτουργούν άλλοι νόμοι και άλλες προϋποθέσεις.

Στην εικόνα της Γεννήσεως του Χριστού βλέπουμε την σημαντική θέση που έχει η Παναγία, ως εκπρόσωπος του ανθρωπίνου γένους, αλλά βλέπουμε και τους αγαθούς Ποιμένες, όπως και τους Μάγους από την Ανατολή που ήλθαν να προσκυνήσουν τον Χριστό. Γύρω από τον νεογέννητο Χριστό βρίσκονται οι σοφοί με τους αγραμμάτους, οι Ιουδαίοι με τους Ανατολίτες, οι άγγελοι με τους ανθρώπους. Όλοι λαμβάνουν δόξα από τον Χριστό και αποτελούν την πνευματική Του οικογένεια. Δεν υπολογίζεται η καταγωγή καθενός, η εθνικότητα και η ηλικία του, αλλά ευλογείται ο πόθος που έχουν για τον Θεό και η ταπείνωσή τους. Οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι και όσοι στηρίζονται στον ορθολογισμό και την εξουσία τους απουσιάζουν από το μυστήριο της θείας ενανθρωπήσεως και δεν συμμετέχουν στην θεία δόξα.

Το τέταρτο σημείο που βλέπουμε στην ορθόδοξη εικόνα είναι η κτισιολογία, το λεγόμενο οικολογικό, αφού στις ορθόδοξες εικόνες παρουσιάζεται μεταμορφωμένη και αγιασμένη και αυτή η κτίση. Δεν είναι η κτίση της πτώσεως και της φθοράς, αλλά η κτίση, η πλημμυρισμένη από την δόξα του Θεού.

Στήν εικόνα της Γεννήσεως του Χριστού, κοντά στο νεογέννητο Βρέφος είναι τα άλογα ζώα, το σπήλαιο είναι φωτισμένο και τα βουνά μεταμορφωμένα, αλλά και το αστέρι συμμετέχει στο μεγάλο αυτό μυστήριο. Στην εικόνα της Μεταμορφώσεως του Χριστού βλέπουμε την καινή γη και τον καινό ουρανό, όπως αναμένουμε να γίνουν στην μέλλουσα δόξα, αλλά και όπως το ζουν οι Άγιοι από τώρα μέσα στον χώρο της Εκκλησίας. Στην εικόνα της Βαπτίσεως του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό φαίνεται ο αγιασμός των υδάτων με όλα όσα βρίσκονται μέσα στο νερό. Τα πάντα υπακούουν στον Χριστό και δοξάζονται από Αυτόν.

Το οικολογικό πρόβλημα, η μόλυνση του περιβάλλοντος, δεν έχει καμμιά θέση μέσα στην πάμφωτη δόξα της ορθόδοξης εικόνας, αλλά βρίσκεται έξω από αυτήν. Το Φως από τον Χριστό και από τον αγιασμένο άνθρωπο διαπορθμεύεται και στην άλογη κτίση και δημιουργία, ενώ αντίθετα τα πάθη του ανθρώπου δημιουργούν το οικολογικό πρόβλημα. Στίς εικόνες δεν παρουσιάζεται ο στεναγμός και η οδύνη της κτίσεως, αλλά η δόξα της, και αυτό μας υπενθυμίζει τον λόγο του Αποστόλου Παύλου: «Η γαρ αποκαραδοκία της κτίσεως την αποκάλυψιν των υιών του Θεού απεκδέχεται... και αυτή η κτίσις ελευθερωθήσεται από της δουλείας της φθοράς εις την ελευθερίαν της δόξης των τέκνων του Θεού» (Ρωμ. η , 19-22). Έτσι, μέσα στην ορθόδοξη εικονογραφία φαίνεται καθαρά η διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου για την συμμετοχή της κτίσεως στο πανηγύρι της Αναστάσεως του Χριστού.

Το πέμπτο σημείο που παρατηρούμε στην ορθόδοξη εικόνα είναι το σκοτεινό στοιχείο. Σε όλες σχεδόν τις εικόνες, που αναφέρονται στον Χριστό και το έργο της θείας Του οικονομίας, βλέπουμε κάποιο σπηλαιώδες σκότος. Αυτό το συναντάμε στην εικόνα της Γεννήσεως, στην εικόνα της Βαπτίσεως, στην εικόνα της εις Άδου καθόδου του Χριστού. Το σκοτεινό αυτό σπήλαιο δεν ομοιάζει καθόλου με το πλατωνικό σπήλαιο, μέσα στο οποίο οι άνθρωποι, που βρίσκονται στο σκοτάδι της παρούσης ζωής, βλέπουν αμυδρώς ως σκιές τον κόσμο των ιδεών έξω από αυτό. Στις ορθόδοξες εικόνες βλέπουμε ότι οι άνθρωποι ζουν μέσα στο θείο Φως, ενώ το σκότος που βρίσκεται στο βάθος είναι ο χώρος του θανάτου.

Όπως το φως έχει δύο ιδιότητες, την φωτιστική και την καυστική, άλλα φωτίζει και άλλα καίει, ανάλογα με την κατάσταση του κάθε αντικειμένου, έτσι και το Φως του Θεού φωτίζει και καίει, ανάλογα με την κατάσταση του ανθρώπου. Έτσι, αυτό το σκοτάδι δεν είναι η απουσία του Θεού, αλλά η παρουσία του Θεού ως σκότος και πυρ και αυτό βέβαια εξαρτάται από την κατάσταση του ιδίου του ανθρώπου.

Πάντως, γεγονός είναι ότι, όπως φαίνεται στην εις Άδου Κάθοδο του Χριστού, δηλαδή την ορθόδοξη εικόνα της Αναστάσεως, ο Χριστός κατεβαίνει στον άδη κάθε ανθρώπου, εισέρχεται μέσα στην απελπισία του και στην χώρα του προσωπικού του υπαρξιακού θανάτου, ακόμη και όταν οι θύρες της ύπαρξής του είναι κεκλεισμένες, για να δώση τήν δυνατότητα στον καθένα να εξέλθη από αυτό το βασανιστικό σκοτάδι της απελπισίας και της μοναξιάς του και να τον οδηγήση σε προσωπική κοινωνία μαζί Του, χωρίς όμως να καταργήση την προσωπική του ελευθερία.

Τελικά, η ορθόδοξη εικόνα, με τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζει τον Χριστό και τους Αγίους, δείχνει ότι ο Θεός μας είναι γεμάτος αγάπη και στοργή για τον άνθρωπο, που κατεβαίνει και μέχρι τον άδη της προσωπικής του απελπισίας και απογνώσεως για να τον συναντήση· ο άνθρωπος έχει υψηλές προδιαγραφές και σε όποια κατάσταση κι αν βρίσκεται μπορεί να γεμίση από Φως· η κτίση η οποία βιάζεται από τον εμπαθή άνθρωπο αποδέχεται και αναμένει την ανακαίνισή της· και ο κάθε προσωπικός άδης μπορεί να γεμίση από την δόξα του Φωτός του Θεού.

Μακαριώτατε,

Οι ορθόδοξες εικόνες είναι ένα βαθύτατο, θεολογικό, εμπειρικό, δογματικό βιβλίο, και, όταν εισδύη κανείς σε αυτό, μπορεί να αντιληφθή όχι μόνον τι είναι ο Χριστιανικός ορθόδοξος Θεός, αλλά και τι είναι η Εκκλησία Του και ποιό είναι το νόημα της ζωής του ανθρώπου.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι το δοξασμένο και θεωμένο Σώμα του Χριστού, είναι ο χώρος της συναντήσεως των πάντων, αγγέλων και ανθρώπων, κεκοιμημένων και ζώντων, αρχόντων και αρχομένων, Κληρικών και λαϊκών, ανδρών και γυναικών, ξένων και ιθαγενών, είναι ο πνευματικός νυμφώνας της δόξης, είναι το κατάλυμα των θείων ερώτων. Η ορθόδοξη εικόνα δείχνει ότι την ζωή του ανθρώπου δεν την καθορίζει η υλική οικονομία, αλλά την νοηματοδοτεί η θεία οικονομία, που του δίνει ελπίδα και προοπτική.

Η Εκκλησία δεν είναι ιδιοκτησία κανενός και κανένας δεν μπορεί να την ιδιοποιηθή και να αποκλείση κάποιους άλλους· είναι ανοικτή σε όλους τους ταπεινούς, που διακρίνονται από τον τελωνικό στεναγμό, αλλά ταυτόχρονα είναι κλειστή στους Φαρισαίους και τους υποκριτές που νομίζουν ότι βρίσκονται μέσα στην Εκκλησία. Η Εκκλησία δεν είναι χώρος ανταγωνισμών και αγώνων επικρατήσεως μερικών ομάδων, αλλά είναι ενότητα προσώπων, είναι χώρος μαρτυρίας και μαρτυρίου, σιωπής και προσευχής, σταυρώσεως, αναστάσεως και Πεντηκοστής. Η Εκκλησία δεν περιορίζεται στους τοίχους και την οροφή, ούτε εκφράζεται από αμεταμόρφωτους ανθρώπους, που ασχολούνται με το προσκήνιο και το παρασκήνιο και έχουν απλώς γνώσεις περί του Θεού, όχι όμως την γνώση του Θεού, αλλά η Εκκλησία εκφράζεται από τους αγίους Προφήτες, Αποστόλους, Πατέρες, Οσίους και Μάρτυρες, που είναι ολοφώτεινοι, είναι η «λιακάδα» της γης.

Η ορθόδοξη εικόνα, ως έκφραση των ορθοδόξων δογμάτων και της εσωτερικής λάμψεως της Ορθοδόξου Εκκλησίας, σκορπάει αγάπη και στοργή, γαλήνη και ηρεμία, ελκύει τους πονεμένους και διψώντες την δικαιοσύνη του Θεού, προαναγγέλλει την τελική κυριαρχία του Θεού της αγάπης, δείχνει τον μεταμορφωμένο κόσμο, την καινή κτίση.

Ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, η Εκκλησία δοξάζεται ως Σώμα Χριστού, η εικόνα είναι έκφραση της μεταμορφωμένης ζωής και της ανακαινισμένης κτίσεως, η Ορθοδοξία είναι η ελπίδα των απελπισμένων, η πλησμονή των στερημένων. Αγάλλεται σήμερα η Εκκλησία, ευφραίνεται με την δόξα του Νυμφίου της, και οι ιερές εικόνες είναι τα στολίδια του λαμπρού νυμφικού της ένδοξης αυτής νύμφης του Χριστού.

Οπότε, μακάριοι όσοι αγαπούν την δόξα του Νυμφίου και της Νύμφης και ζουν στον κεκοσμημένο νυμφώνα της δόξας, ενδεδυμένοι με τον χιτώνα της ευφροσύνης. Μακάριοι όσοι συμμετέχουν στον δείπνο της Βασιλείας, τον οποίο δείχνουν οι ιερές εικόνες και γεύονται την νηφάλια μέθη του Πνεύματος, που εξέρχεται ως θυμίαμα εύοσμο από αυτές. Μακάριοι όσοι απολαμβάνουν την δόξα της Ορθοδοξίας όχι μια φορά τον χρόνο, αλλά κάθε μέρα, όσοι συμμετέχουν στον τρισάγιο ύμνο των αγγέλων και το άσμα των λελυτρωμένων.