Μια μικρή, αλλά σημαντική, έκδοση για τον Άγιό μας

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Στην βιβλιοθήκη του σπιτιού μου, εκτός των άλλων, βρήκα κι ένα μικρό βιβλιαράκι, του γνωστού τυπογράφου Φ. Δ. Κοντόγιωργα, αφιερωμένο στον προστάτη και πολιούχο μας Άγιο Διονύσιο. Πρόκειται για μια κομψή, για την εποχή, έκδοση, η οποία κυκλοφόρησε το 1948 και έχει τίτλο «Ο Άγιος Διονύσιος, βιογραφία και θαύματα».

   Επειδή αυτό το  μικρό βιβλιαράκι πολλά μού λέει, θέλω να σας τα μεταφέρω, φίλοι αναγνώστες, τιμώντας έτσι και την επέτειο την κοίμησης του Αγίου μας, που θα γιορτάσουμε σε λίγες μέρες.

   Μα πρώτα απ’ όλα ας γνωρίσουμε τον συγγραφέα. Ο Φίλιππος Κοντόγιωργας, διευθυντής των γνωστών, ομώνυμων τυπογραφείων, που τόσα πρόσφεραν στο νησί μας, αλλά και της εφημερίδας Καθημερινή, είναι ο τελευταίος συνεχιστής μιας παράδοσης πολλών χρόνων, η οποία ξεκινά από το Νικόλαο Κοντογέωργα (με το πέρασμα του χρόνου έγινε και η αλλαγή του επωνύμου), συνεχίζεται με τον Σπυρίδωνα και αργότερα με τον Νικόλαο, για να φτάσει σ’ αυτόν, δίνοντας τυπογραφικά και εκδοτικά αρκετά έργα, τα οποία πλούτισαν την ζακυνθινή βιβλιογραφία.

   Στην αρχή της και συναισθηματικά πολύτιμης αυτής έκδοσης υπάρχει μια ολοσέλιδη εικόνα του Αγίου μας. Είναι ο γνωστός πίνακας του Νικολάου Κουτούζη, που όπως μας πληροφορεί η λεζάντα, βρισκόταν στην πινακοθήκη του Ευσταθίου Γιαννόπουλου, πατέρα της γνωστής λογίας Μαριέττας Γιαννοπούλου-Μινώτου. Ο πίνακας αυτός, ο οποίος έχει αντιγραφεί πολλές φορές από τον Χρήστο Ρουσέα, αλλά και από πολλούς νεότερους ζωγράφους και αγιογράφους, είναι για μας τους Ζακυνθινούς η γνησιότερη απεικόνιση του Αγίου μας. Μαζί με ένα άλλο έργο του Δημητρίου Πελεκάση, το οποίο ιστορούσε το Λείψανο του Ιεράρχη στην θύρα του και κυκλοφορούσε σε πολλά αντίτυπα, αγαπήθηκε απ’ όλους τους ντόπιους και είναι αυτό που χαρακτηρίζει τον Άγιό μας, σε αντίθεση με πολλά νεότερα και άσχετα με την αισθητική μας, τα οποία κυκλοφορούν τελευταία και τίποτα δεν έχουν να μας πουν, σαν καθαρά εμπορικά και ξενόφερτα. Εξαίρεση αποτελεί μια εικόνα η οποία πουλιέται στην εκκλησία του πολιούχου μας, το πρωτότυπο  της οποίας βρίσκεται στο μουσείο της Μονής και ανήκει στην Επτανησιακή Σχολή, παριστάνοντας τον Δεσπότη της Αίγινας ένθρονο και με πολλά κοινά στοιχεία με τον πίνακα του Κουτούζη.

   Η έκδοση που αναφερόμαστε, όπως διαβάζουμε και στο «αντί προλόγου», έγινε «επ’ ευκαιρία των εορτών των εγκαινίων του Νέου Ιερού Ναού του Προστάτου ημών Αγίου Διονυσίου και τη προτροπή πολλών συμπολιτών μας και ξένων». Αυτό δείχνει την αγάπη και την λατρεία των Ζακυνθινών στον Άγιό τους, αλλά και την φιλομάθειά τους και την αγάπη τους στην τέχνη, μια και πιο κάτω διαβάζουμε πως στην έκδοση, εκτός των βιογραφικών στοιχείων του Πολιούχου μας υπάρχουν και κάποια κοσμαγάπητα και γνωστά ποιήματα, τα οποία γράφτηκαν για την μορφή του.

   Για να γνωρίσουμε και το ύφος της γραφής της εποχής, αντιγράφουμε το σχετικό απόσπασμα: «Προς αρτιωτέραν απόδοσιν του αναληφθέντος έργου μας, εις το τέλος της βιογραφίας και των θαυμάτων παραθέτομεν το εμπνευσμένον ποίημα του αείμνηστου Ζακυνθίου ποιητού Ανδρέα Μαρτζώκη “Ο Γούμενος της Αναφωνητρίας”, ως και όμοιον του Ιωάννου Π. Τσιλιμίγκρα υπό τον τίτλο “Το Θαύμα” και την προσευχήν του Εθνικού μας ποιητού Σολωμού, κατά μετάφρασιν Στεφάνου Μαρτζώκη, με την πεποίθησιν ότι εξυπηρετούμεν ούτω το φιλάγιον Χριστιανικόν ποίμνιον και προς δόξαν του Πολιούχου και Προστάτου μας».

   Και πράγματι. Το κοινό της Ζακύνθου αγαπούσε τα παραπάνω ποιήματα και ιδιαίτερα το επικολυρικό πρώτο, του Ανδρέα Μαρτζώκη, που σε όλους μας διδάχτηκε σαν ιστορία από τους δικούς μας, οι οποίοι το γνώριζαν απέξω και μας το απήγγειλαν συχνά και ιδιαίτερα στις μέρες των δύο γιορτών του Αγίου μας, σαν παραμύθι. Είναι ένα δείγμα της παλιότερης παιδείας αυτού του νησιού, αποτέλεσμα της οποίας ήταν να τιμηθεί με όλες της μορφές της τέχνης ο δικός του Άγιος, περισσότερο αναμφίβολα απ’ όλες τις άλλες ιερές μορφές της πίστης μας.

   Το μικρό βιβλιαράκι του Φίλιππου Κοντόγιωργα, παρότι είναι γραμμένο με φροντίδα και αγάπη φιλολογική, δεν διεκδικεί ούτε την άρτια βιογραφία της μορφής του Πολιούχου μας, μήτε προσθέτει νεότερα στοιχεία στην έρευνα. Είναι όμως ένα δείγμα της παιδείας μας και της ιδιοσυγκρασία μας, αποτυπώνοντας όλα αυτά που ψιθυρίζουμε καθημερινά για τον Προστάτη μας. Είναι η καθαρή ματιά τού Τζαντιώτη για τον Άγιό του. Το εγχειρίδιο της δικής μας πίστης. Αυτής που θέλει τον Άγιο πάνω απ’ όλα και τον πιστεύει σαν Θεό, όπως το αποθανάτισαν στους στίχους τους και ο Σολωμός και ο Μαρτζώκης στα έργα τους που περιέχονται στην έκδοση.

   Μακάρι να ξαναβρεθεί η νόνα, που θα ξαναπεί στα εγγόνια της τον «Γούμενο της Αναφωνητρίας». Τότε σίγουρα ο Άγιος, σαν γνήσιος Ζακυνθινός, θα χαμογελάσει στην λάρνακά του.

   Φίλοι και φίλες «με το καλό η γιορτή του Αγίου μας».

Ζαχαρία Στουφή: ΤΑ ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ

Έτσι καθώς βλέπουμε τα κοσμήματα στις βιτρίνες, στις διαφημίσεις, τα περιοδικά και πάνω στους ανθρώπους που τα φορούν, τα εκλαμβάνουμε σαν ένδειξη πλούτου και σαν στάση ζωής απέναντι στη χλιδή και την ευημερία. Τα συνδυάζουμε με τον γάμο, την βάπτιση αλλά και τον έρωτα, μιας και τα μοντέλα που τα διαφημίζουν είναι από τα πλέον ερωτικά. Τα κοσμήματα τα ταυτίζουμε με τη γυναίκα, αλλά κυρίως με τη ζωή γιατί όλα αυτά που προανέφερα την προϋποθέτουν.

Γεγονός είναι πως δεν έχουμε μάθει να ταυτίζουμε τα κοσμήματα με τον θάνατο, αλλά είναι αλήθεια πως τα χρησιμοποιούμε στον θάνατο, γι’ αυτό σε τούτο το κείμενο θα προσπαθήσω να δώσω τη σχέση κοσμήματος - θανάτου και τα συμπεράσματα δικά σας.

Σύμφωνα πάντα με τα ευρήματα των ανασκαφών, από την αρχαιότητα πολλοί λαοί, ανάμεσά τους και οι Έλληνες, στόλιζαν με κοσμήματα τους νεκρούς τους. Το νεκρικό στόλισμα δεν αφορούσε μονάχα στα κοσμήματα, αλλά προεκτεινόταν στα ενδύματα, στα υποδήματα, στο μακιγιάζ και στο χτένισμα, προκειμένου να έχει την ωραιότερη εικόνα του στο ταξίδι για τον Άδη. Το κόσμημα είναι βασικό μέρος του καλλωπισμού και της ενδυμασίας και συνήθως είναι από χρυσάφι ή ασήμι, ενώ όταν έχει πετράδια αυτά είναι πολύτιμα.

Στην αρχαία Ελλάδα, ένας «κλάδος» της αργυροχρυσοχοΐας ήταν το νεκρικό κόσμημα, το οποίο εντοπίζουμε στις ανασκαφές με δύο κυρίως μορφές. Η μία μορφή είναι αυτή της «απομίμησης» πραγματικών κοσμημάτων. Πρόκειται, δηλαδή, πάλι για χρυσό ή ασημένιο κόσμημα, μονάχα που αποτελείται από μία πολύ λεπτή φλοίδα του πολύτιμου μετάλλου, το οποίο έχει «χτυπημένα» διακοσμητικά και αναπαριστά κολιέδες, μενταγιόν και βραχιόλια. Λέω ότι αναπαριστά, γιατί τα πραγματικά βραχιόλια και οι κολιέδες είναι πολύ πιο χοντρά, με σκαλισμένες παραστάσεις ή διακοσμητικά και το βάρος τους σε χρυσό δεκάδες φορές μεγαλύτερο. Αυτό σημαίνει ότι για λόγους οικονομίας δεν έθαβαν αξιόλογα κοσμήματα, είτε γιατί δεν υπήρχαν είτε γιατί ανήκαν στα θηλυκά της οικογένειας και ήταν τόσο πολύτιμα που αποτελούσαν περιουσιακά στοιχεία κληρονομιάς.  Όλα αυτά δεν αποκλείουν την ταφή των γυναικών (κυρίως νεαρής ηλικίας) με πραγματικά κοσμήματα. Εξάλλου, έχουν βρεθεί και τέτοια σε ανασκαφές αρχαίων τάφων, αλλά στην πλειονότητά τους είναι δαχτυλίδια και σκουλαρίκια.

Η άλλη μορφή της αρχαίας νεκρικής αργυροχρυσοχοΐας είναι αυτή που αφορά στους τάφους των βασιλιάδων, με πιο γνωστή την περίπτωση της Μακεδονίας. Σε αυτήν την περίπτωση, το χρυσάφι, το ασήμι και οι πολύτιμοι λίθοι δεν χρησιμοποιούνται κατ’ οικονομία αλλά καθ’ υπερβολή. Ολόχρυσες σαρκοφάγοι, νεκρικές μάσκες από χρυσό και στεφάνια φτιαγμένα με συνδυασμό πολύτιμων μετάλλων και λίθων, είναι λίγοι από τους θησαυρούς που έχουν έρθει στο φως. Δεν πρέπει, όμως, από τους αρχαίους χρόνους να μην αναφερθούμε και στα φαγιούμ που σαν νεκρικές απεικονίσεις (μιας και φτιάχτηκαν για να μπουν στον τάφο) εικονίζουν τις γυναίκες με τα κοσμήματά τους.

Με το πέρασμα των αιώνων και την καθιέρωση του χριστιανισμού ως επίσημη θρησκεία των Ελλήνων, τα κοσμήματα συνέχισαν να κοσμούν τους ανθρώπους αλλά και τους νεκρούς. Εκτός από τα μοιρολόγια, αυτό μαρτυρείται και σε άλλα ταφικά έθιμα που έχουν επιβιώσει μέχρι τις μέρες μας. Χαρακτηριστικό είναι το μοιρολόι που έχει καταγραφεί στο χωριό Λιθακιά της Ζακύνθου το 1965 και αναφέρεται στη σημασία που έχει η βέρα στο χέρι του νεκρού.

(απόσπασμα) 

…………………………………..

Ω! μη μου τη σκεπάσεις ουρανέ –ω, μανούλα μου

μη μου την πλακώσεις χώμα

Ω! δώσ’ του τη βέρα τη χρυσή

να πάρει άλλη γυναίκα

Ω! με δώδεκα πουκάμισα

και δεκατρία γελέκα

δώσ’ του τη βέρα τη χρυσή

να πάρει άλλη γυναίκα.

            Ήταν συνηθισμένο στα χωριά της Ζακύνθου (μερικές φορές ακόμα και σήμερα) να θάβουν τους νεκρούς με τη βέρα τους, όπου σε πολλές περιπτώσεις ήταν και το μοναδικό τους κόσμημα (οι γυναίκες είχαν και σκουλαρίκια ονομαζόμενα βεργέτες). Στο συγκεκριμένο μοιρολόι η κόρη που θρηνεί τη μητέρα της, την ικετεύει να αφήσει τη βέρα της στον πάνω κόσμο, προκειμένου με αυτήν ο πατέρας της να νυμφευθεί άλλη γυναίκα. Αυτή η έκκληση γίνεται επειδή ο πατέρας μπορεί να είναι ακόμη νέος ή τα παιδιά του να είναι κορίτσια και να έχουν παντρευτεί σε σπίτι με πεθερικά, οπότε να μην είναι σε θέση να τον γηροκομήσουν.

            Η έκκληση για τη βέρα δεν γίνεται για οικονομικούς λόγους, αλλά λόγω προλήψεων, μιας και πιστεύεται πως αν ο νεκρός φοράει τη βέρα του, παίρνει μαζί του και τον γάμο του, δεσμεύοντας έτσι τον εναπομείναντα σύντροφό του. Δηλώνει αιώνιο δέσιμο η βέρα που κατεβαίνει στον Άδη, ενώ η παραχώρησή της στον/ην σύντροφο σημαίνει την αποδέσμευση από τον γάμο που έτσι και αλλιώς διέκοψε ο θάνατος και την ελευθερία του/ης να ξαναπαντρευτεί. Πάντως για τη βέρα σε σχέση με τον θάνατο έχω ακούσει και μαρτυρίες για γριές (που αν και ήταν ήδη χήρες), όταν άρχισαν το χαροπάλεμα, έβγαλαν τη βέρα τους για να μπορέσουν να ξεψυχήσουν, θαρρείς και πίστευαν πως η βέρα στο δάχτυλο θα τις κρατούσε με τη βία στη ζωή, κάνοντας πιο επώδυνο το ψυχομαχητό τους.

            Εκτός από τη βέρα και τα σκουλαρίκια, στη νεότερη εποχή όχι μόνο γυναίκες αλλά και άντρες θαβόντουσαν με το ρολόι χειρός φορεμένο, με καδένες, δαχτυλίδια, κ.ά. Οι νεαρές κοπέλες που πέθαιναν ανύπαντρες-παρθένες, προκαλούσαν τεράστια θλίψη και από την αρχαιότητα μέχρι και το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα την στόλιζαν νύφες και εκτός από τις τιμές του γάμου, οι νύφες, ως γνωστόν, είναι γεμάτες κοσμήματα. Εδώ νομίζω πως πρέπει, σε σύγκριση με τα φαγιούμ, να αναφερθώ και στις φωτογραφίες που επιλέγουν οι οικείοι των νέων κοριτσιών της εποχής μας να βάλουν ως ανάμνηση στον τάφο τους. Είναι φωτογραφίες από κάποια «επίσημη» εκδήλωση της ζωής τους και πολλές φορές απεικονίζονται με τα κοσμήματά τους φορεμένα.

            Τα κοσμήματα στους νεκρούς διακόπηκαν απότομα όταν το ντύσιμό τους το ανέλαβαν τα γραφεία τελετών. Όχι μόνο επειδή τους νεκρούς δεν τους έντυναν σπίτι, αλλά γιατί οι συγγενείς φοβόντουσαν και την κλοπή των κοσμημάτων. Αυτή η συνήθεια του λαού να βάζει τα κοσμήματα στους νεκρούς του, από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα, δημιούργησε μία κατηγορία ληστών, που χωρίζεται σε τυμβωρύχους αρχαιοκάπηλους και σε απλούς τυμβωρύχους. Οι πρώτοι εντοπίζουν τα αρχαία νεκροταφεία και οτιδήποτε βρουν εκεί, επιτύμβιες στήλες, πήλινα αγγεία αλλά και κοσμήματα, έχουν μεγάλη αξία. Οι απλοί τυμβωρύχοι ανοίγουν τους τάφους στα σύγχρονα και εν ενεργεία νεκροταφεία, μιας και η ταφή χωρίς χώμα τους παρέχει τεράστια ευκολία. Κλέβουν από εκεί κοσμήματα, χρυσά δόντια και πολύτιμα μέταλλα που είχαν χρησιμοποιηθεί σε χειρουργεία για την αποκατάσταση καταγμάτων.

            Όμως, καλύτερα να μην ξεφύγουμε από το θέμα. Και όπως είπα αρχικά, τα συμπεράσματα δικά σας.

ΜΟΤΣΑΡΤ, Η ΜΕΓΑΛΟΨΥΧΙΑ ΤΟΥ ΤΙΤΟ / ΜΕΤΡΟΠΟΛΙΤΑΝ ΟΠΕΡΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΥΟΡΚΗΣ ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥ ΑΚΡΟΑΤΗ γράφει η ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ

Ήταν σε καλή ώρα ο Όμιλος  Antenna και το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, όταν το 2011 αποφάσισαν να συνεργασθούν με τη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης για μία τριετία [2911-2914] και να αναμεταδίδουν τις εκπληκτικές παραστάσεις της στην Αθήνα, Θεσσαλονίκη και σε πέντε ακόμα πόλεις της Ελλάδος, όπου η πληρότητα, όπως μαθαίνουμε, είναι εντυπωσιακή.  Καλό θα ήταν να διευρυνθεί όσο γίνεται περισσότερο ο κύκλος των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα, “The MET Live in HD” πόλεων, ώστε να έχουν την ευκαιρία και τη χαρά και άλλοι συνάνθρωποί μας να παρακολουθούν τις σπουδαίες αυτές παραστάσεις.

Το 2013 συμπληρώνονται 130 χρόνια από την ίδρυση της διάσημης Όπερας, η οποία στην αρχή στεγάστηκε μεταξύ Broadway και 39^ης Λεωφόρου ώς τη μεταφορά της στο Lincoln Center όπου το Σεπτέμβρη του 1966  έγιναν τα εγκαίνια της εγκατάστασής της. Από το ξεκίνημά της σπουδαίοι καλλιτέχνες από όλα τα μέρη του κόσμου, αναφέρουμε ενδεικτικά τον Enrico Carouzo, τη Μαρία Κάλλας, τους θρυλικούς Μαέστρους Mahler, Toscanini, Bruno Walter, τον δικό μας Δημήτρη Μητρόπουλο, καλούνται να λάβουν μέρος στις  παραστάσεις της διάσημης Όπερας. Ο James Levine, μουσικός διευθυντής της για 40 χρόνια, παρέδωσε  από το 2011 στον  Fabio Luisi τα ηνία της μουσικής διεύθυνσης του θεάτρου.

Η επιλογή σημαντικών προσωπικοτήτων της τέχνης και η άρτια προετοιμασία της Όπερας είναι εγγύηση για το αποτέλεσμα. Μεγάλο επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι συνεντεύξεις των καλλιτεχνών, του μαέστρου, του σκηνοθέτη, του διευθυντή σκηνής που παίρνουν ντίβες της όπερας κατά τη διάρκεια του διαλείμματος και αποκαλύπτουν τα μυστικά των παρασκηνίων στους θεατές. Στη συγκεκριμένη παράσταση τής 1^η Δεκεμβρίου του 2012 οικοδέσποινα στο Live in HD ήταν η Αμερικανίδα mezzo-soprano Susan Graham.

Δύσκολο να ξεχωρίσουμε  την καλύτερη, μέχρι σήμερα, παράσταση της Όπερας της ΜΕΤ, που παρακολουθήσαμε. Θα σταθούμε στο φαινόμενο Μότσαρτ. Δεν τον ονόμασαν τυχαία «Αγαπημένο των Θεών». Σε κάθε νότα σε κάθε μελωδία νιώθει κανείς την παρουσία  του Θεού όπως νιώθει την ανάσα Του όταν περιδιαβαίνει μόνος  στη μαγεία της Φύσης.

“La Clemenza di Tito”, «Η Μεγαλοψυχία του Τίτο»  είναι η τελευταία  όπερα του Μότσαρτ. Περί τα μέσα Αυγούστου του 1791 ενώ ήταν αφοσιωμένος στη σύνθεση του Μαγικού Αυλού, το Εθνικό Θέατρο της Πράγας τού ζητά να συνθέσει μια όπερα για τις προγραμματισμένες στις 6 Σεπτεμβρίου του 1791 εορταστικές εκδηλώσεις της στέψης του βασιλιά Λεοπόλδου Β΄, αντί του ποσού των διακοσίων δουκάτων. Τη σημαντική αυτή παραγγελία που αποτελεί αναγνώριση της συνθετικής ικανότητάς του, παρά τον αρχικό αιφνιδιασμό, την αποδέχεται ο συνθέτης. Και, αγνοώντας τον ελάχιστο χρόνο που έχει στη διάθεσή  για να περαιώσει ένα απαιτητικό έργο, ρίχνεται νυχθημερόν στη δουλειά, αφού πρέπει παράλληλα να εργαστεί σκληρά για την ολοκλήρωση του  Μαγικού Αυλού, αλλά και του Ρέκβιεμ, τελευταία παραγγελία  ενός  μυστηριώδους αγνώστου.

Αν και βαριά άρρωστος η εσωτερική φλόγα της έμπνευσης δεν τον εγκαταλείπει. Απεναντίας, φουντώνει και τον μετουσιώνει σε Θεϊκό Πλαστουργό, δημιουργώντας εξαίσια Μουσικά Μνημεία, που διατρέχουν την αιωνιότητα! 

Το λιμπρέτο, «Η Μεγαλοψυχία του Τίτο» ήταν του διάσημου Ιταλού ποιητή  Μεταστάζιο [1698-1782], γραμμένο το 1734 για τον Antonio Caldara. Το ίδιο λιμπρέτο χρησιμοποίησαν για τις δικές τους όπερες  πάνω από 40 συνθέτες  ανάμεσά τους ο Γκλουκ και ο Σκαρλάττι.  O Μότσαρτ συνέθεσε την Opera  Seria    σε δύο πράξεις   πάνω στο διασκευασμένο λιμπρέτο  του Κατερίνο Ματσόλα. Στην πρώτη παράσταση, στο Estates Theatre της Πράγας, τον ρόλο του Σέστο ερμήνευσε ο διάσημος Ιταλός σοπράνο-καστράτο Domenico Bedini.

Ο θρυλικός Γάλλος σκηνογράφος  Jean Pierre Ponnelle  με την υψηλής αισθητικής  σκηνοθεσία του, τα εντυπωσιακά σκηνικά,  τα κοστούμια και τους ωραίους φωτισμούς του  Gil Wechsler, μας μεταφέρει στη Ρώμη του Α΄ αιώνα π. Χ  όπου διαδραματίζεται η υπόθεση της Όπερας. Η αρχική απόφαση του ρωμαίου  αυτοκράτορα Τίτο,  να παντρευτεί  τη Βερενίκη κόρη του βασιλιά της Ιουδαίας, ματαιώνεται από τον ίδιο και επιλέγει στη θέση της τη  Σερβίλια, αδελφή του πιστού του φίλου Σέστο.  Εξοργισμένη η Βιτέλια, κόρη πρώην αυτοκράτορα, καθώς  επιθυμεί να καθίσει η ίδια στο θρόνο της Ρώμης, εκμεταλλεύεται την αγάπη που της έχει ο  Σέστο, και του αναθέτει να   δολοφονήσει τον Τίτο. Ανήμπορος να αντισταθεί στον έρωτά του, ο Σέστο, δέχεται. Αλλά ο αυτοκράτορας και πάλι αλλάζει γνώμη όταν μαθαίνει από τη Σερβίλια ότι αγαπά τον Άννιο πιστό φίλο του αδελφού της κι έχει υποσχεθεί να τον παντρευτεί. Τότε ο Τίτο επιλέγει την Βιτέλια για σύζυγο, η οποία όμως αγνοούσε αυτή την απόφασή του, όταν έστελνε τον ερωτευμένο Σέστο να πυρπολήσει το Καπιτώλιο και να τον σκοτώσει. Τραγική ειρωνεία,   το Καπιτώλιο καίγεται καθώς τής γνωστοποιούν την απόφαση του αυτοκράτορα να την παντρευτεί. Ευτυχώς, η απόπειρα δολοφονίας   αποτυγχάνει χωρίς οι συνωμότες να το γνωρίζουν. Ο  δολοφόνος  ζητά μέρος να κρυφτεί και πνιγμένος στις τύψεις θέλει να ομολογήσει το έγκλημά του αλλά η Βιτέλια τον αναγκάζει να σιωπήσει. Όταν ο Σέστο μαθαίνει ότι ο αυτοκράτορας ζει, ομολογεί την πράξη του και ζητά συγχώρεση αλλά η Γερουσία τον καταδικάζει σε θάνατο. Αμέσως ο Άννιο τρέχει στον Τίτο, επικαλούμενος την ευσπλαχνία του. Ο αυτοκράτορας διστάζει να υπογράψει την απόφαση της Γερουσίας πριν μιλήσει  με τον Σέστο. Μένοντας  μόνοι, ο ένοχος, του εξομολογείται ότι δεν επιζητούσε το θρόνο του, αποκρύπτοντας την εμπλοκή της αγαπημένης του. Ο Τίτο δεν ικανοποιείται από τις απαντήσεις του  και τον διώχνει ενώ ακούει την παράκλησή του να θυμηθεί τη φιλία τους. Ο αυτοκράτορας παλεύει, υπογράφει και σχίζει την εντολή. Δεν είναι τύραννος, δεν μπορεί να συναινέσει   στην εκτέλεση του φίλου του. Μόνο η Βιτέλια που την εκλιπαρούν ο Άννιο και η Σερβίλια μπορεί να τον σώσει. Εκείνη αντιλαμβάνεται στο τέλος ότι δεν αξίζει να  θυσιάσει τη ζωή  του Σέστο για το θρόνο και ομολογεί το έγκλημά της. Ο Τίτο, όχι μόνο συγχωρεί τον επίδοξο δολοφόνο του, αλλά απαλλάσσει από όλες τις κατηγορίες τους συνωμότες, ενώ ο λαός της Ρώμης υμνεί τη μεγαλοψυχία του!

Το θέμα που πραγματεύεται το λιμπρέτο της συγκεκριμένης όπερας αποτελεί αξιοθαύμαστη επιλογή, αφού έμμεσα  μεν αλλά όμως με σαφήνεια, υποδεικνύει προς τον μέλλοντα βασιλέα τον τρόπο διακυβέρνησης του κράτους. Ας μη λησμονούμε ότι ο Τίτος έλαβε την προσωνυμία και έμεινε γνωστός στην ιστορία ως «Αγάπη και χάρμα του ανθρωπίνου γένους».

Όλοι οι ρόλοι ερμηνευμένοι θαυμαστά από τους καλλιτέχνες ανέδειξαν την μεγαλοφυή γραφή του Μότσαρτ. Οι δύο όμως ωραίες κυρίες σε ρόλους ανδρών ήσαν αξεπέραστες με τις  Αγγελικές φωνές τους. Η mezzo-soprano από τη Λετονία  Elina Garanca ήταν μοναδική στο ρόλο του νεαρού ερωτευμένου αριστοκράτη Σέστο. Με εκπληκτική τεχνική, με τέλεια φωνητική άρθρωση και εκθαμβωτικό ηχόχρωμα μαζί με την Αμερικανίδα mezzo-soprano Kate Lindsey στο ρόλο του πιστού φίλου Άννιο έδιναν την αίσθηση ότι κατέρχονταν από το μαγικό κόσμου του μοτσάρτειου ονείρου! Στον ομώνυμο ρόλο του γαλήνιου Ρωμαίου Αυτοκράτορα, ο Ιταλός τενόρος Giuseppe Filianoti πρόβαλε όλες τις αρετές και την πραότητα του ήρωα. Η Αγγλίδα  σοπράνο  Lusy Crowe ανέδειξε το λυρισμό τής Σερβίλια, ενώ η Ιταλίδα σοπράνο Barbara Frittoli, ερμήνευσε με πάθος την εκδικητική και ραδιούργα Βιτέλια και ο λαμπερός  βαρύτονος Oren Gradus ως Πούμπλιο συμπλήρωσε επάξια τον κύκλο των ερμηνευτών. 

Στη φαντασμαγορική αυτή παράσταση, σημαντικότατο ρόλο έπαιξε ο Άγγλος Αρχιμουσικός Harry Bicket, ειδικευμένος στη μουσική Μπαρόκ, που οδήγησε τους Μονωδούς, τη Χορωδία και την Ορχήστρα σε  ερμηνείες αψεγάδιαστες! 

Μητροπολίτου Τορόντο Σωτηρίου: ΤΟΠΟΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΛΥΜΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

Η Γέννηση τού Χριστού, δια χειρός Duccio di Buoninsegna 

Η σημερινή κοινωνία μοιάζει πολύ με την κοινωνία της εποχής του Χριστού. Φτώχεια και αβεβαιότης σε όλο τον κόσμο. Οι δυνατοί κυριαρχούν και οι αδύνατοι υποφέρουν. Τρομοκράτες και πειρατές σκορπίζουν παντού τον τρόμο και τον θάνατο. Η οικονομική κρίση μαστίζει την ανθρωπότητα. Μέσα σ’αυτή την θλιβερή κατάσταση ζητάει και ο Χριστός τόπο στο κατάλυμα. 

Μα ζεί ο Χριστός σαν άνθρωπος στην σημερινή κοινωνία; Ναι. Ζει στο πρόσωπο του κάθε ανθρώπου. Έτσι δεν είπε; «Αν κάνετε καλό σ’ένα από τα ελάχιστα αδέλφια μου, σε μένα το κάνετε», είπε ο Χριστός. Συνεπώς με αυτή την έννοια ο κάθε άνθρωπος είναι ένας μικρός Χριστός. Δεν είναι ο κάθε άνθρωπος μία ζωντανή εικόνα του Χριστού;

Ο μικρός Αλέξανδρος, που αρρώστησε στην Αθήνα και δεν είχε τρόπο να ταξιδέψει στον Καναδά, για να φροντίσει τη θεραπεία του, ήταν ένας μικρός Χριστός που ζητούσε κατάλυμα στη σημερινή κοινωνία. Οι σημερινοί Χριστιανοί ανταποκρίθηκαν στην φωνή του Χριστού για κατάλυμα και βρέθηκαν τα χρήματα και ο μικρός Αλέξανδρος γύρισε στο Τορόντο. Υπήρξαν βέβαια και εκείνοι οι οποίοι ασχημόνησαν. Συκοφάντησαν. Κατέκριναν. Προσπάθησαν οι ίδιοι να καρπωθούν οφέλη. Δυστυχώς συνέβησαν και αυτά. Δεν θα τους κρίνομε εμείς. Ευχόμαστε και προσευχόμαστε να μετανοήσουν. Αν δεν το κάνουν σ’αυτή τη ζωή, θα λογαριασθούν με τον Χριστό στη Δευτέρα του Παρουσία και στη δικαία κρίση. Τότε θα είναι πολύ αργά γι’αυτούς. Ευχόμαστε να μην αμελήσουν την μετάνοιά τους και να μην φθάσουν στο σημείο αυτό να δώσουν λογαριασμό στον Χριστό στη δικαία κρίση.

Κατάλυμα σαν τον Χριστό, στη σημερινή κοινωνία ζητάει και ο ηλικιωμένος. Αυτός που είχε βρει κατάλυμα και ανάπαυση και περιποίηση και χαρά και ευτυχία στο Γηροκομείο. Αλλά τώρα λόγω της οικονομικής κρίσης το Γηροκομείο κλείνει. Πού θα βρει κατάλυμα ο ηλικιωμένος;

Κατάλυμα ζητάει και ο νέος που ξόδεψε τα νειάτα του στις σπουδές και πήρε το πτυχίο του αλλά δεν βρίσκει δουλειά. Φεύγει από την πατρίδα του, που τόσο την αγάπησε, για να βρει κατάλυμα στα ξένα.

Κατάλυμα ζητούν και  ο πατέρας και η μάνα που έχασαν τη δουλειά τους και δεν μπορούν να θρέψουν τα παιδιά τους. Ποιος θα τους ανοίξει την πόρτα; Ποιος θα τους δώσει δουλειά; Ποιος θα τους δώσει μια κούπα ζεστή σούπα. Ένα ρούχο να σκεπάσουν το κορμί τους; Μιά τρώγλη να βολευτούν, αφού δεν μπόρεσαν να πληρώσουν το ενοίκιο και τους πέταξαν στο δρόμο;

Κατάλυμα ζητάει και ο νέος, που πιάστηκε στα δίκτυα των ναρκοεμπόρων. Κατάλυμα ζητάει και η κόρη, που αναγκάστηκε να βγει στους δρόμους και να πουλάει τον εαυτό της για ένα κομμάτι ψωμί.

Υπάρχει κατάλυμα στην σημερινή εποχή; Ποιο είναι αυτό το κατάλυμα; Ποιος είναι ο ιδιοκτήτης του. Ποιος είναι ο διαχειριστής του;

Κατάλυμα είναι η γη με όλα της τα αγαθά. Ιδιοκτήτης ο Θεός. Ο Δημιουργός της και Δημιουργός του σύμπαντος. Διαχειριστές του καταλύματος, εσύ και γώ. Και προπαντός οι δυνατοί της γης.

Αν οι διαχειριστές του καταλύματος κάνουμε καλή δουλειά, κανείς δεν θα πεινά. Κανείς δεν θα είναι στον δρόμο. Κανείς δεν θα υποφέρει. Υπάρχει τόπος στο κατάλυμα για όλους, αν η διαχείριση είναι σωστή.

Τα πράγματα αποδεικνύουν πως σήμερα δεν υπάρχει σωστή διαχείριση. Γι’ αυτό είμαστε σ’αυτή την παγκόσμια οικονομική κρίση. Γι’αυτό υπάρχουν άνεργοι. Γι’αυτό υπάρχουν πεινασμένοι. Γι’ αυτό υπάρχουν άστεγοι. Γι’αυτό υποφέρουν τα δύο τρίτα της ανθρωπότητας.

Μέσα σ’αυτή την κακοδιαχείριση γίνεται μεγάλος χαλασμός. Μικροί και μεγάλοι υποφέρουν. Γίνονται τα πάνω, κάτω. Πλούσιοι γίνονται φτωχοί και φτωχοί, πλούσιοι. Πάνω απ’όλα, οι άνθρωποι χάνουν τον ηθικό τους, τον πνευματικό τους προσανατολισμό. Και όσο αυτό γίνεται, τόσο χειροτερεύει η κατάσταση. Γίνεται ένας φαύλος κύκλος.

Σήμερα η ανθρωπότης, περισσότερο από κάθε άλλη εποχή, χρειάζεται τον Χριστό. Χρειάζεται τον Χριστό να φωνάξει. Σταματήστε. Σταματήστε την αισχροκέρδια. Μην αλληλοτρώγεστε. Έχει αγαθά η γη για όλους. Μην τα καρπώνεστε μόνο οι ολίγοι. Δεν θα τα πάρετε μαζί σας. Διορθωθείτε πριν ακούσετε την φοβερή ετυμηγορία. «Ταύτη τη νυκτί την ψυχήν σου απαιτούσιν».

Χριστιανέ μου, όποιος κι αν είσαι, όπου κι αν είσαι. Γιόρτασε την Γέννηση του Χριστού μας με όλη την ψυχή σου. Άνοιξε την ψυχή σου και δώσ’ Του κατάλυμα. Θα σου φέρει χαρά, ειρήνη, ευτυχία. Τον αναγνωρίζεις; Είναι Αυτός που ήταν και είναι Θεός και έγινε άνθρωπος. Είναι αυτός που είναι Κύριος της ζωής και του θανάτου. Είναι αυτός που είναι ο μόνος Λυτρωτής και Σωτήρας του κόσμου. Είναι αυτός που θα έλθει να κρίνει ζώντες και νεκρούς. Είναι όμως και ο σημερινός άνθρωπος που υποφέρει. Άνοιξε και σ’αυτόν την καρδιά σου. Άπλωσε το χέρι σου και βοήθησέ τον. Καλά Χριστούγεννα ευλογημένοι μου Χριστιανοί.