Γιώργη Παυλόπουλου, ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ; [8 ποιήματα]

[Οκτώ ποιήματα από την ποιητική συλλογή του Γιώργη Παυλόπουλου, Πού είναι τα πουλιά; εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2004]

Η ΛΕΞΗ

Τυφλός από χρόνια

πάλευε μ' ενα μαύρο κάρβουνο

να γράψει μια λέξη

πάνω στο απόλυτο σκοτάδι.

Καμιά γραφή και καμιά φωνή

δε θα μπορούσε ν' αποδώσει

το φριχτό νόημά της.

Δε βρισκόταν σε κανένα λεξικό.

Στ' όνειρό του την έβλεπε

αχνά χαραγμένη

μέσα σε σπήλαιο ανερεύνητο

και φοβόταν πως οι άνθρωποι

κάποτε θα την ανακαλύψουν.

Ο ίδιος ουδέποτε τόλμησε να την προφέρει.

Μήτε ήξερε γιατί βασανιζόταν

να γράψει αυτή τη λέξη.

Η ΝΥΧΤΑ ΚΑΙ Η ΚΑΜΑΡΗ

Η πλάτη μιας γυναίκας

η ωραία πλάτη μιας όμορφης γυναίκας

η μισοφωτισμένη πλάτη

μιας γυμνής γυναίκας στον καθρέφτη.

Το πρόσωπό της ακαθόριστο προς εμένα

και στο σκοτάδι του καθρέφτη

η νύχτα και η κάμαρη.

ΤΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ

Η σκάλα που ανεβήκαμε μια νύχτα στο σκοτάδι

ο έρημος διάδρομος κι η σιωπή

το άγνωστο διαμέρισμα που μπαίναμε πρώτη φορά

- μάς είχαν δώσει το κλειδί -

κι ο έρωτας κρυφά για λίγες ώρες.

Μετά από τόσα χρόνια, τόσες κατεδαφίσεις

ακόμη ψάχνω να βρω

πού ήταν εκείνο το σπίτι.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ

Άξαφνα είδε στον ουρανό

μια μεγάλη μαύρη ακρίδα

να χώνεται γρήγορα

στην καρδιά του ήλιου

κι η Γη σκοτείνιασε.

ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ;

Στον Μιχάλη Πιερή

Πού είναι τα πουλιά;
Ατσάραντοι και λιάροι κι' αητομάχια
συκοφάγοι και κατσουλιέρες και κοτσύφια
τσουτσουλιάνοι και τσαλαπετεινοί και τσόνοι
καλημάνες και καλατζάκια και τσιμιάλια
τσιπιριάνοι και τσικουλήθρες και σπέντζοι
τετεντίτσες και τουρλουμπούκια και κίσσες
καλοκερήθρες και σηκονούρες και ασπροκόλια
μπεκανότα και δοδόνες και κολοτριβιδόνες
ξυλοτρούπιδες και σπίγγοι και τρουποφράχτες
κοκκινονούρες και τρυγονόλιαροι και μυγουσάκια
γαϊταρίθια και σβουρίτζια και σγουρδούλια
θεοπούλια και μυγούδια και σπίνοι;

Πού είναι ο κοκκινολαίμης;

Πού είναι τα παπιά;

Κρινέλια και γερμάνια και ψαλίδες
ξυλόκοτες και μπάλιζες και σουγλοκόλια
γερατζούλια και ντελίδες και μαυρόπαπα
ψαροφάγοι και τουρλίδες και ζαγόρνα
λαγοτουρλίδες και τσιλιβίδια και βουτουλάδες;

Πού είναι ο Μολοχτός κι' ο Πάπουζας;
Η Αβοκέτα κι ο Καλαμοκανάς;

Πού είναι οι συκοπούλες οι βουλγάρες κι' οι σιταρίθρες
τα βατοπούλια τα κουφαηδόνια κι' οι αερογάμηδες
οι φάσες και οι σπαθομύτες
τα κιρκινέζια κι' οι χαλκοκουρούνες;

Πού είναιο μπούφος ο χουχουλόγιωργας κι' ο κούκος
ο νυχτοκόρακας ο γκιόνης κι' ο καράπαπας;

Πού είναι
τα ξεφτέρια τα γεράκια και οι αετοί;

Πού είναι ο Ντρένιος ο Καλογιάννης και ο Μπέτος;

Πού είναι οι Μαυροσκούφηδες;


Η ΓΚΡΙΖΑ ΜΠΛΟΥΖΑ

Η γκρίζα μπλούζα που μού χάρισαν
που μού την έφεραν από την Πράγα
έχει μια στάμπα στο στήθος
γράφει τ' όνομά σου, Φραντς Κάφκα.
Μια μπλούζα της αράδας
για κουλτουριάρηδες τουρίστες.
Όμως μ' αρέσει κάποτε να τη φορώ κατάσαρκα
σαν είμαι μόνος.
Είναι το γκρίζο που μού πάει.
Γκρίζο της θλίψης και της ερημιάς
που τόσο ένιωθες Εσύ.

ΤΟ ΑΛΟΓΟ

Σαν να ήταν στ' όνειρό του

όταν ήτανε παιδί

"Τό βρες τ' άλογο" του λέγαν

οι μεγάλοι κι οι μικροί.

Τ' άλογό του, τ' άλογό του

που ακόμη το γυρεύει

σαν να ήταν στ' όνειρό του.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ

Αυτός που γράφει το ποίημα

κι εκείνος που θα το διαβάσει

μπορεί να είναι το ίδιο πρόσωπο

με κάποιον άλλο που το ονειρεύτηκε.

Μέσα στο ποίημα βέβαια

έχουν χαθεί κι οι τρεις.

Γιάννη Πομώνη, ΠΥΞΙΔΑ [3 ποιήματα]

[Τρία ποιήματα, ως δείγμα γραφής, από τη νέα ποιητική συλλογή του Γιάννη Πομώνη, Πυξίδα, εκδ. Οδυσσέας, Οκτώβριος 2008]

Ρωμανικός

Το φως ζητούσε-

Τον κερνούσαν πρόκες

Μέγγενη αναμνήσεις

Βουκέντρα στο βάθος ιστορίας

Λεμόνι άνευρο, ο καθημερινός

Να επιμένει ιδρώτα, να πονά

Σε μια τοπολογία της πατρίδας

Που όλο και μικραίνει

Πυξίδα που έχασε βορρά της

τώρα βορά των άλλων

Η αλλοτρίωση ακόμα

συνεχίζει το τραγούδι της

Το έξω είναι ηδύ

Το έξω είναι τώρα εντός

Αγώνας μετ' αποχρώντος λόγου

Κερί χλωμό σε αίθουσα Βικτοριανή
Μια άρνηση είν' όλος, ένα όχι

Ρωμανικός ο κατακόρυφος

Παράταιρος

Τους μοιάζει παρδαλός

Τι να πιστέψει πια -

Τέσσερα χρόνια πεθαμένος

Στιγμή στιγμής

Ο μόχθος ο ατέρμων

Και η περιβάλλουσα σιγή

Αν είχες πει, αν το 'χες ξεστομίσει

Εκείνο το απλό νούφαρων "σ' αγαπώ"

Δεν θα 'ταν ένα κομμάτι πάγου

Σκοπός άχρηστα ακίνητος

- τι ωφελούνε τα ιερογλυφικά

στο laptop, στο χρηματιστήριο -

Και τώρα

Ετούτη τη στιγμή στιγμής

Που την περίμενε χρόνια ολάκερα

Το κατάλαβε γερά

Πως είναι μια μέντα ο κόσμος

Μια γραμμή

Ένα ηλιοβασίλεμα

Ένα ριγμένο φύλλο

Μία σιωπή μεγάλη

Μια απέραντη σιγή, δικαστηρίων

Σύμπλεγμα

Μια λέξη σαν

Χαρταετός σακάτης

Είμαι, σαν μια τουλίπα, ευαίσθητος

Και πλαστικός σαν το κερί

Αδύναμος ως άμυνα λειψή

Ή, κάποιο σύμπλεγμα κατόπτρων, ατελές

Και η λέξη να πονάει

Να χάνεται

Και πάλι να εμφανίζεται

Μα πάντα να πονάει

Την ιστορία περιγράφοντας

Πραγμάτων

Του κόσμου λίμνη κι αντιφέγγισμα

Και να μην είναι

Τίποτα παραπάνω από

Ένας χαρταετός σακάτης

Η άγνοια της νιότης στα κάγκελα των καταλήψεων

Γράφει ο Παύλος Φουρνογεράκης

Θλίψη και απογοήτευση προκαλεί το πρωινό θέαμα των αλυσοδεμένων εισόδων των σχολείων, εκεί που μεταγγίζεται η γνώση, θεμελιώνεται η ηθική, κι εδραιώνεται η ελευθερία.

Μια μικρή ομάδα παιδιών, συνήθως από εκείνα που δεν κατανοούν την αξία της γνώσης ή δεν ενδιαφέρονται για το είδος της παρεχόμενης εκπαίδευσης, εγκλωβίζονται σε κάγκελα (που σκοπός τους είναι να προστατεύουν όσους επιβουλεύονται έργο αγαθό), προκειμένου να υπηρετήσουν την οκνηρία και την άγνοια ή ακόμα περισσότερο την εμπειρία της αντιπαράθεσης με τη γενιά των μεγάλων. Κάπως έτσι θα μπορούσε να ερμηνεύσει κανείς τα πραγματικά αίτια, αν αναγνώσει τα προχειρογραμμένα «αιτήματά τους»: χαρτί και σαπούνι τουαλέτας, στέγαστρο για τη βροχή, καθαρότεροι χώροι, … Αυτά δε μπορούν να αποτελούν την αιτία μιας τόσο ακραίας, επαναστατικής διεκδικητικής συμπεριφοράς.

Οι καταλήψεις που άρχισαν στο τέλος της δεκαετίας του ΄80 είχαν διαφορετικό περιεχόμενο και παλμό. Τις αποφάσιζαν οι γενικές συνελεύσεις των μαθητών, ήταν μαζικές, ευρηματικές και πολλές φορές είχαν αποτέλεσμα. Σήμερα είναι ρετρό, ξεπερασμένες, άοσμες και αναποτελεσματικές. Αποφασίζονται και πραγματοποιούνται από μικρές εξωθεσμικές ομάδες μαθητών κι εξωσχολικών και στη συνέχεια αναζητούνται «αιτήματα» και υποστηρικτές. Η κατάληψη διαρκεί λίγες πρωινές ώρες και η πλειονότητα των μαθητών γεμίζει τα ταμεία των καφενείων της πόλης με τις ευλογίες και των γονέων τους. Μήπως θα έπρεπε αλήθεια σ΄ αυτούς να αναζητήσουμε τη φημολογούμενη υποκίνηση των καταλήψεων και όχι στους καθηγητές που μοχθούν για την αγωγή των μαθητών;

Ποια μέριμνα, φροντίδα, ενδιαφέρον δείχνουν οι γονείς για τα παιδιά τους όταν αυτές τις ημέρες της κατάληψης δε βρίσκονται έξω από το χώρο του σχολείου προκειμένου να αντιδράσουν, να αναπτύξουν διάλογο, να κινητοποιηθούν για τη λύση προβλημάτων; Γιατί να συνωμοτούν στη γελοιοποίηση ενός χώρου κι ενός έργου από τον οποίο προσδοκούν τον εξανθρωπισμό των απογόνων τους;
Είναι από όλους παραδεκτό, ότι διατηρούμε ένα κακό εξετασιοκεντρικό σύστημα εκπαίδευσης που συρρικνώνει τον ελεύθερο χρόνο των μαθητών γιατί επιβάλλει ένα αναγκαίο κακό, το φροντιστήριο. Όλοι διαμαρτύρονται και φωνασκούν στα λόγια και όχι στις πράξεις, και θεωρούν υπεύθυνους τους καθηγητές, ενώ στην πολιτική θα έπρεπε να αναζητήσουν τις ευθύνες.

Η φετινή χρονιά άρχισε με τις καλύτερες προοπτικές, γιατί έγινε έγκαιρα η στελέχωση των σχολείων και ο θεσμός της εσωσχολικής βοήθειας θα άρχιζε να λειτουργεί σε ικανοποιητικό χρόνο. Οι καταλήψεις αποτελούν τροχοπέδη για φθηνότερη εκπαίδευση με την πρόσθετη διδακτική στήριξη, για καινοτόμες δράσεις και προγράμματα όπως περιβαλλοντικά, αγωγής υγείας, πολιτισμού και άλλα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Είναι αυτά που προσφέρουν βιωματική μάθηση, αρέσουν στους μαθητές και δίδουν μια άλλη μορφή στο σχολείο, δημιουργική κι ευχάριστη. Όταν συρρικνώνεται ο χρόνος λειτουργίας των σχολείων αυξάνεται και ο βαθμός άγνοιας των μαθητών και η αναγκαιότητα των φροντιστηρίων. Ο πραγματικός αγώνας επομένως γίνεται όταν προστατεύεται αυτός ο χρόνος και χρησιμοποιείται για την απόκτηση όπλου φοβερού, εκείνου της γνώσης, που κάνει ικανό τον άνθρωπο να σπάσει τις αλυσίδες και να αλλάξει το κατεστημένο.

Οι αδυναμίες των μεγάλων, δυστυχώς, μεταφέρονται στα παιδιά. Οι πολιτικοί βρίσκουν το καλλιεργημενο έδαφος της αδιαφορίας και της απάθειας για να ικανοποιήσουν ιδιωτικά συμφέροντα και σκοπούς και η γνώση αλυσοδεμένη βογκά στα κάγκελα της φυλακής που ανοίγει όταν κλείνει το σχολείο.

Φωτό: Πορφύρης

Διονύση Φλεμοτόμου, ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΜΕ ΤΟΥ ΕΡΜΗ ΤΟ ΠΟΔΗΛΑΤΟ [8 ποιήματα]

[Οκτώ ποιήματα από την ποιητική συλλογή του Διονύση Φλεμοτόμου, Εκδρομές με του Ερμή το ποδήλατο, εκδ. Γαβριηλίδης, Αθήνα 2008]

ΜΠΑΡΟΚ ΕΠΙΘΥΜΙΑ

Ο έρωτας είναι κρατήρας.

Καταπίνει τη λάβα του.

Τελειώνει

όπου ξεκίνησε.

Μονάχα το βλέμμα μας

από την αναζήτηση της Αναγέννησης

πέρασε σε Μπαρόκ επιθυμία.

AΥΓΟΥΣΤΟΣ

Να λάμπει το γαλάζιο πολυέλαιο

γύμνια φορώντας

και να διχάζει αχθοφόρους ποταμούς

σε βράχους ήβης.

ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ

Σ' αυτήν την πόλη

τον κάθε χειμώνα

ακόμα και τα πράσινα μάτια

ξερνούν

μια θλίψη θανάτου.

ΥΣΤΕΡΟΦΗΜΙΑ

Οι παλιές αγάπες

μοιάζουν με τα εκθέματα των μουσείων.

Υπάρχουν

εφ' όσον ερμηνεύονται με το σήμερα.

ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ

Την είδαν ανομβρία

μα ήταν απόλυτη άνοιξη

για την ηδονή

την οδύνη μας

και την αιώνια προπάντων

γέννησή μας.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ

Σήμερα το πρωί κατάλαβα

πως το κινητό μου τηλέφωνο

πρέπει ν' αγρυπνά ετήσια

γιατί στις κλήσεις

δεν έχει χρόνο η διάρκεια

ούτε διχάζει παράλληλα

τις προσκλήσεις η νύχτα.

ΜΠΡΟΣ Σ' ΕΝΑΝ VAN GOGH

Από τον ποιητή

μέχρι την δημιουργία

μεσολαβούν

θυσιαζόμενα μουσεία.

ΕΚΔΡΟΜΗ

Έλεγες εκδρομές
τις αποδράσεις μας προς τον ορίζοντα
ή τις ανόδους μας στα μέρη
που βλέπαμε το σπέρμα του φωτός
να ελεεί τους ελαιώνες και τα κυπαρίσσια.

Ο Κάλβος μαζί μας φιλικότατος
υπογράμμιζε περισσότερο τις ικεσίες των κίτρων
κι ο Κωνσταντίνος της Αλεξάνδρειας
αιτιολογούσε την αποκήρυξη
ακόμα εγκρατέστερα ερωτευμένος.
Όσο για τον μακρινό μου συνώνυμο
στην αγορά ζητούσε λέξεις εταίρες
και τις αγόραζε.

Γνώση του ύψους
σπουδή της απόστασης
φωτογραφήσεις των πλασμάτων
εικονίσεις του άπιαστου.

Ερμηνεύαμε το απλησίαστο
καταπίνοντας κουκούτσια καρπών
χωρίς να καθαρίσουμε το περιτύλιγμα.

Ύστερα ήρθαν οι σκιές των φίλων μας
και μας ανδρώσαν.
Μα σαν στο φως της επερχόμενης πανσέληνου
ξαπλώσαμε στην ήβη της θάλασσας την υγραμένη
μάθαμε των ωκεανών την μητρότητα
και της ξηράς την στέρεη
προϋποθέτουσα ζωές επιθυμία.

Παναγιώτη Καποδίστρια, ΦΩΤΟΕΙΔΗ ΝΕΡΑ

Με λογχίζει το φως
ο άκτιστος για την αύριο πόνος

σε ποια φωτοειδή νερά
δίνεις απόψε την ψυχή σου

ποιανού τέλους ατέλεστου
γίναμε πάλι διδακτοί.


ΦΩΤΟΜΑΧΙΕΣ

Στη Φωτεινή


Ένδοξος ήλιος
στις απόκρημνες φλέβες
του αποσπερίτη.

Ύπνος μάς πήρε.
Ο γέροντας αρτίστας
ήταν ο κλέφτης.

Λίθινα λόγια
και χνότα λασπωμένα
όλο αγκάθια.

Ρημάξαν όλα.
Τους κόμπους των μαλλιών της
ποιος τώρα πλέκει;

Πολύβουο φως
το μέσα μου σκοτάδι
μέτρα και κόψε.

Ολόαστρη θάλασσα
ο φόβος όταν πέφτει
άναρχη γνώση.

Εκ προμελέτης
των ωραίων ωρών μας
η αφαίμαξη.

Σπασμένο γέλιο
με το συμφέρον χρώμα
φωτομαχώντας.


ΟΚΤΩ ΕΚΔΟΧΕΣ

ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΛΒΟ

«Η γλώσσαν ευρών πυρ πνέουσαν, ζωγράφε,
Μόνην αφήκας ευλαβηθείς την φλόγα;»
Ιωάννης Ευχαΐτων


Άσμα του πόνου.
Πηγάδι που έχεις πνίξει
το πρόσωπό σου.

Ακούω σιωπές.
Ο νους ο διχασμένος
κάψα ιερή.

Δεν έχεις καιρό.
Ο παλμός των αιμάτων
μάσκα που καίει.

Πάντα ματώνει
το χρυσό και το γκρίζο
σπασμένο γυαλί.

Κοιμήσου τώρα.
Κάπως έτσι για πάντα
φυραίνει το φως.

Η πόρπη του ήλιου
θηλιά και τον έπνιξε
παντεπίσημα.

Πάλι το ξίφος
έχει την ευωδία
των ονομάτων.

Καλά είναι κι έτσι.
Με βγαλμένα τα μάτια
βλέπεις τα μέσα.


ΑΙΜΑΝΘΟΣ

«Σύμμετρος έστω της αρετής ο πόνος,
ίνα μη άμετρος γένηται της μεταβολής ο τρόπος»
Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης


Ώρα ενάτη
και κρούεις την καμπάνα
των προγραμμένων.

Ύστερα πάλι
πανσέληνος ο κόσμος
στο μέγα καύμα.

Μοιάζει το σώμα
αγγείο φιλάνθρωπο
πάγκαλο δέντρο.

Το ρούχο ξέρει
πώς ξενίζει τη φλόγα
χρόνους τριάντα.

Οι επισκέπτες
καθένας στο κλαρί του
έλκη του δέντρου.

Μετά τον ίσκιο
σού μένει στο μαντήλι
η πίκρα θρόμβοι.

Όλβιος λόγος
στημονίζει τα νερά
και την ψυχή μου.

Πού να την κρύψεις
τη θαλασσομαχούσα
την προσφυγιά σου;

Φιλέρημο άνθος
σπόνδυλοι των υδάτων
περίπου κήπος.

Ω κόνισμά μου
μυριστικό του Άδη
ξύλο που κλαίεις…

[ Προμετωπίδα: Georgia Lampert]

Γεωργίας Κουρτέση-Φιλιππάκη, ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗΣ ΚΑΤΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ

Η σύντομη, αλλά πολύ ενδιαφέρουσα, μελέτη "Νέα στοιχεία παλαιολιθικής κατοίκησης στη Zάκυνθο" της Γεωργίας Κουρτέση-Φιλιππάκη, [Δρ του Πανεπιστημίου Παρισίων (Paris I - Sorbonne), Επίκουρης Καθηγήτριας σήμερα στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών - Τομέα Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης], συμπεριλαμβάνεται στο έγκριτο Περιοδικό Αρχαιολογία, τεύχος 60 (Σεπτέμβριος 1996) 77-80, στο ειδικό αφιέρωμα, με θέμα "H Παλαιολιθική εποχή στην Eλλάδα: οι αρχαιολογικές θέσεις".

Χαριτίνης Ξύδη, [ΟΚΤΩ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ]

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΥ ΝΟΕΜΒΡΗ

Γυρίζω γύρω από μολύβια και χαρτιά

Κοινωνώ τους πρώτους χτύπους στη σελίδα

Αναζητώ απ’ της αφής τους τη φωτιά

Αρχή ξεκάθαρη κι όχι βαριά αλυσίδα

Μαγικός κόσμος του χαρτιού μου η φωλιά

Κι η αγκαλιά σου των ψεμάτων σου η φάτνη

Μες στον Νοέμβριο ν’ ανθίζει πασχαλιά

Κι από τον Αύγουστο να πέφτει η πρώτη πάχνη

Να κινδυνεύω να σωθώ από μια πλάνη

Την πιο κρυφή και ηττημένη ηδονή

Κάθε πρωί ξυπνώ αγκαλιά με μια αράχνη

Που την ταΐζω απ’ την παλιά μου την πληγή

Υπνοβατώ στο άγριο της νύχτας το μελάνι

Για ν’ αφορίσω της ημέρας τους λυγμούς

Και τραγουδώ για να ξορκίσω την πλεκτάνη

Γεννιέμαι ανάμεσα σε χίλιους πανικούς

Φτιάχνω ένα γέλιο δυνατό και θυμωμένο

Αθωωμένο απ’ το φως των αστεριών

Σε μια ολονύκτια πομπή θα περιμένω.

«περάστε θαύματα διαμέσου των σφυγμών!»

Μόνο φαντάσματα περνούν, λάφυρα, αιώνες,

Νίκες και ήττες, απ’ τους γρήγορους παλμούς

Κινούνται αργά, σαν χαλασμένα, σε κανόνες

Κι εγώ παράλυτη απ’ του φόβου τους τριγμούς.

Μα δεν μπορείς πια την αλήθεια να μου κρύψεις

Όλα είναι εδώ και φανερώνονται απλά

Κι αν είναι τώρα στον γκρεμό να καταλήξεις

Κάν’ το γενναία, πάρε κι εμένα αγκαλιά

Αυτή την ώρα στο κενό που θα βρεθούμε

Λέξεις μην πεις, μη βρεις περίτεχνες φωνές

Τις πιο μικρές μας σιγουριές ν’ απαρνηθούμε

Παλιών ερώτων τις ασφάλειες τις δειλές

Αιφνιδίασέ με με το βλέμμα σου εκείνο

Που κρατούσε αιχμάλωτη την πιο αθώα ματιά

Να θυμηθώ, πώς είναι μυστικά να λύνω

Και να τα’ αφήνω στου ανέμου την τροχιά

Αν είναι αυτό το υδατογράφημα της τρέλας

Κι ο πιο καυτός πυρήνας του φιλιού

Φίλα τα μάτια μου μπροστά στο Νότιο Σέλας

Στο μύθο μέσα του «μισού πορτοκαλιού»

Τώρα το ξέρεις, τώρα ξέρω και για μένα

Αυτή εδώ είναι η κορυφαία μας στιγμή

Τα πάθη όλα, τα λάθη όλα, κερασμένα

Στην άγρια χίμαιρα που φτιάξαμε μαζί

Έτσι τελειώνοντας αυτό μας το ταξίδι

Κυνηγημένοι απ’ των φθαρμένων τη φθορά

Μας κλείνει μέσα του καμπυλωτό κοχύλι

Ενός καινούριου ταξιδιού η διαφορά.


ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΚΑΠΝΙΖΟΥΝ

Μια βραδιά κοιμάται κι ασημίζει
Του φεγγαριού τα πάρκα
Βαριά όνειρα καπνίζει

Βουβός άνεμος θυμίζει
Παραμύθια ατέλειωτα

Και τα όνειρα καπνίζουν
-ένα τρένο που σφυρίζει-

Θαύματα κι οράματα
Το λιβάνι τους μυρίζει
Και φώτα αχαλίνωτα

Βιαστικός άγγελος δανείζει
Φτερά σε ερπετά.


ΠΑΤΑΡΙΑ

Πατάρια συρρικνώνονται
Αφορίζουν βάναυσα μια έγκυρη ευταξία

Όποιος τα επινόησε, ερμηνεύοντας μια άρια

Ανατέλλει σε μιας κλίμακας βουβής

Την αλίμνια απαξία

Βαριά και μολυβένια μυρωδιά

Πατάρια μες στο χώμα της βροχής

Εκεί όπου η πατριδογνωσία υφίσταται την καθίζηση

Των στέρεων σωμάτων της ευχής…

Και η λοχεία κρέμεται σαν άγκιστρο
Κόγχη περιτομής που θάλλει

Σαν έμβρυο ύψιστης μεταβολής

Πατάρια που θυσίασαν τις κρύπτες τους

Σαν έμβολα τυφλής ιέρειας

Στους οιωνούς μιας άριστης επιτομής της γης


ΣΠΑΘΙ

Είμαι ένα σπαθί που μπαινοβγαίνει στην αλήθεια

Έχοντας διανύσει μοίρες -360- θανάτων τραγικών

Γόρδιους δεσμούς και κύκλους κόβω από συνήθεια

Αυτοβιογραφώντας την πομπή παραπομπών

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

Το λευκό χρώμα
Δε με κάνει θεό
Θα ήθελε όμως
Κάποιος θεός
Να με υιοθετήσει;


ΜΕΛΑΣ ΧΥΜΟΣ

Πάνω στο σκουπόξυλό μου -μπορεί ρομφαία-

Νέμω σημάδια σε πλανόδιους ερωτιδείς

Υγρά σκούρα της κατάποσης

Του πιο ήπιου από τα μυστικά μου

-καταπίνω χρόνια μυστικά μαζί με τους σκουριά τους-

Εκεί στο μαύρο παιδικό μου σώμα

Εκεί στο μαύρο παιδικό μου χέρι

Εκεί στο μαύρο παιδικό μου φύλλωμα

Ορθώνεται ο μέλας χυμός, πίδακας ορχηστικός

Του πιο αχρείου παραληρήματος ο αγγελιοφόρος

Προστάτης του παροξυσμού μου

Διεποτίσθην από το προσωρινό του χαρακτήρα του

Και τώρα άλλο μέλημα δεν έχω

Από τη διαφύλαξη της κολάσεως

Του περιφλεγούς περιβλήματος

(Από το βιβλίο, Τα όνειρα καπνίζουν, εκδ. Γαβριηλίδης 2008)


ΔΙΗΜΕΡΟ

Φέρω δικέφαλους εφιάλτες στα κύτταρα...

Έχουν στα στόμια δυναμίτες...

Τα βέλτια αντιγράφω.

Δυστυχής η αυθορμησία!

Παράμετροι απόγνωσης

μου υπέδειξαν την παραχάραξη...

Φαρμακεία. Φαρμάκια...

Οι δράκοι βιάζουν λείψανα...

Ροζμαρί - σ’ αυτόν τον πειρασμό-

της κοιλάδας του στόματος σου.

Σαρκόφυλλο στόμα.

Σελασφόρο.

Αστέγνωτο.

Αφήνω τη σίγλη μου στην πλάτη σου.

Σοβράνος εσύ.

Σεληνοκεντρική εγώ.

Δειληνιάζω βαθυπελαγική.

Γιανγκίνι εσύ.

Θερίζουν οι εννοιοκράτες της πένας.

Ρίξε με στον ερυθρόστικτο πλανήτη σου.

Επιψαύεις τις εντομές μου

ρίχνεις μέσα τους ιχώρ.

Φύονται δακράκια.

Φίλα με με Τέχνη.

(Από το βιβλίο, Οι Τρομπέτες του Οκτώβρη, εκδ. Κώδικας 2008)


ΤΟ ΡΑΝΤΕΒΟΥ

- ραντεβού στο ανάλγητο μίσος
- εντάξει. Θα σε βρω εκεί. Περίμενέ με.

Το ρολόι σου πήγαινε πίσω.

Σε συνάντησα κάποια χρόνια μετά, τυχαία,

Στο σημείο μιας ασχημάτιστης ακόμα, άμορφης ανάγκης

Μάτια αδειανά. Ύφος γκρίζο.

Κανένα σοβαρό παράπτωμα παραφοράς

-βιολογικής τουλάχιστον-

Μόνο κάτι σκαλοπάτια στο συγυρισμένο βλέμμα σου

Και μερικά,

Κρυμμένα βράδια πανικού,

Στην εσωτερική τσέπη του σακακιού σου

Δεν μου έδειξες. Φοβήθηκες. Έκανες λάθος.

Τα τοποθέτησες με επιμέλεια μεν, στην αριστερή τσέπη δε…

Μετρονόμος που πηγαινοερχόταν με αφοπλιστική ακρίβεια,

Προδίδοντας ειδική νοσταλγία.

Αρπάχτηκα από τους σωρούς των παλμών σου-

πολύ κοντά στην καρδιά, βλέπεις , και οι δικές μου αδυναμίες-

Τρομαγμένη, γύρισα να φύγω , να σωθώ,

Από κείνο που ανακάλυψα πως έκρυβε η αριστερή σου τσέπη…
Την αφρόντιστη, και λανθάνουσα επιστροφή στη συνάντησή μας

Τι τύχη κι αυτή! Σαν περιεχόμενο…

(Από το βιβλίο, Το ράμφος, εκδ. Κώδικας 2008)

Παύλου Φουρνογεράκη, ΦΑΣΕΙΣ (ποίημα)

Απληστία, αδηφαγία, κορεσμός
Πλήξη
Σιγαλιά σε τζογαδόρου φρύδια
Κρίση

Σκόρπια κέρματα,
Άγχος
Ανεστραμμένης κούπας
Στην άκρη του θόλου

Πάγος, ύδωρ, ατμός
Φάση
Ψύχος, πείνα, δίψα
Τρόμος

Ανάπτυξη, ύφεση, απώλεια
Ρεύματα
Γωνίες εναλλασσόμενου
ημιτονοειδούς .

Δέσποινας Καποδίστρια, ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΕΣ ΤΗΣ ΜΑΡΓΚΕΡΙΤ ΓΙΟΥΡΣΕΝΑΡ

[Αναδημοσίευση από το Περιοδικό Ιστορία Εικονογραφημένη,

τχ. 475, Ιανουάριος 2008, σελ. 90-93]

Συμπληρώθηκαν το 2007, είκοσι (20) χρόνια από τον θάνατο της Γαλλοελβετίδας μυθιστοριογράφου Μαργκερίτ Γιουρσενάρ (Marguerite Yourcenar) που υπήρξε μία από της δημοφιλέστερες πεζογράφους του 20ου αιώνα, έχοντας ένα ευρύ κι απαιτητικό αναγνωστικό κοινό παγκοσμίως, και η πρώτη γυναίκα μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας.

Η ζωή και τα πρώτα της λογοτεχνικά βήματα

Η Μαργκερίτ ντε Κραιγιανκούρ γεννήθηκε στις 8 Ιουνίου 1903 στις Βρυξέλες. Η Βελγίδα μητέρα της πέθανε κατά τη γέννησή της κι έτσι η Μαργκερίτ μεγάλωσε με νταντάδες και γκουβερνάντες στον επιβλητικό πύργο της οικογένειάς της στη Βόρεια Γαλλία. O πατέρας της, ο Γάλλος Μισέλ ντε Κραιγιανκούρ ήταν συνήθως απών, καθώς τον κρατούσε απασχολημένο η διπλωματική του καριέρα. Φρόντισε, όμως, ώστε η κόρη του να λάβει άριστη κατ’ οίκον μόρφωση, με έμφαση στα Αρχαία Ελληνικά και τα Λατινικά, γλώσσες τις οποίες η Μαργκερίτ έμαθε άπταιστα.
Σε ηλικία μόλις δεκαέξι ετών η έφηβη Μαργκερίτ θέλησε να εκδόσει το πρώτο της ποιητικό βιβλίο, μια έμμετρη αναφορά στο μύθο του Ικάρου, υπό τον τίτλο Ο κήπος των χιμαιρών (1919). Για να υπογράψει το βιβλίο της αποφασίζει να αλλάξει το όνομά της: έγραψε σε χαρτάκια όλα τα γράμματα του επιθέτου της (Creyancour) κι αφού τα ανακάτεψε, σχημάτισε με κλήρωση το ψευδώνυμό με το οποίο έγινε ευρέως γνωστή (Yourcenar). Αντιθέτως, το μικρό της όνομα προτίμησε να το κρατήσει: «Είναι ένα όνομα που μου αρέσει», έλεγε, «γιατί δεν ανήκει σε καμία εποχή ούτε σε καμία κοινωνική τάξη. Υπήρξε το όνομα μιας βασίλισσας και μπορεί να είναι το όνομα μιας χωρικής»[1]. Το 1929 επανέρχεται στα γαλλικά γράμματα με τη νουβέλα Αλέξης ή η συγγραφή του μάταιου αγώνα και ακολουθούν Η νέα Ευριδίκη (νουβέλα, 1931), Ο θάνατος οδηγεί τα υποζύγια (νουβέλα, 1934), Ο οβολός του ονείρου (μυθιστόρημα, 1934), Τα Διηγήματα της Ανατολής (νουβέλες, 1937) και Χαριστική βολή (μυθιστόρημα, 1939).

Η εδραίωσή της στον χώρο των Γραμμάτων

Το 1949 εγκαθίσταται μόνιμα στο νησί Μάουντ Ντέζερτ στην πολιτεία Μέιν των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά συνεχίζει να ταξιδεύει σε όλον τον κόσμο. Στο Μάουντ Ντέζερτ, η Γιουρσενάρ θα γράψει το μεγαλύτερο μέρος του έργου που την έκανε παγκόσμια γνωστή, όπως, για παράδειγμα, τα κορυφαία μυθιστορήματά της Αδριανού Απομνημονεύματα (1951) και Έργο στα τυφλά (1968, στα ελληνικά κυκλοφόρησε με τον τίτλο Άβυσσος). Τους ήρωες αυτών των μυθιστορημάτων, τον Αδριανό και τον Ζήνωνα, τους επεξεργαζόταν ήδη από την ηλικία των είκοσι ετών. Με κύριο ήρωα τον Αδριανό, που δεν είναι άλλος από τον Αυτοκράτορα Αδριανό, η Γιουρσενάρ καταφέρνει στα Απομνημονεύματα να συνδέσει την μυθιστορηματική δράση με τις μεταφυσικές σκέψεις και την ιστορική πραγματικότητα. Ο Ζήνωνας του Έργου στα τυφλά είναι ο φιλόσοφος, αλχημιστής και γιατρός που κατά τον 16ο αιώνα αγωνίστηκε ενάντια στον σκοταδισμό, υποστηρίζοντας τις νέες ιδέες και τη γνώση.
Στη συνέχεια, η Γιουρσενάρ βρίσκει πηγή έμπνευσης στην ιστορία της δικής της οικογένειας κι έτσι γράφει την αυτοβιογραφική τριλογία Ο Λαβύρινθος του κόσμου, αποτελούμενη από τα βιβλία Ευλαβικές Αναμνήσεις (1974), Αρχεία του Βορρά (1977) και Τι; Η αιωνιότητα (1988, μετά θάνατον). Στο πρώτο ασχολείται με την οικογενειακή ιστορία της μητέρας της, στο δεύτερο με την ιστορία της οικογένειας του πατέρα της και τέλος, στο τρίτο βιβλίο, το οποίο δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει πριν πεθάνει, περιγράφει τη ζωή της στο αυστηρό περιβάλλον του οικογενειακού πύργου και το εγχείρημα της κατ’ οίκον μόρφωσής της. Κυρίως, όμως, σκιαγραφεί την προσωπικότητα του πατέρα της και την σχέση πατέρα – κόρης γράφοντας για παράδειγμα: «Ο Μισέλ, για να ξεγελάσει τη νοσταλγία του για τη Ριβιέρα και τα καζίνο της, είχε αποφασίσει να περάσει μερικές μέρες στο Ενγκιέν, για να ξαναβρεθεί στο πράσινο, το πράσινο των δέντρων και το πράσινο της τσόχας»[2] κι ακόμα, «Δεν ξέρω αν αγαπούσα ή όχι εκείνο τον ψηλό κύριο, που ήταν στοργικός χωρίς χαϊδολογήματα, που δεν μου απηύθυνε ποτέ εκδηλώσεις αγάπης και μερικές φορές μου έστελνε ένα καλοσυνάτο χαμόγελο»[3].
Στο έργο της Γιουρσενάρ συγκαταλέγονται, ακόμα, θεατρικά έργα, τα οποία ταξινομούνται σε Θέατρο Ι (Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, Η μικρή σειρήνα και Διάλογος στο τέλμα) και σε Θέατρο ΙΙ (Ηλέκτρα ή η αφαίρεση των προσωπείων, Το μυστήριο της Άλκηστης και Ποιος δεν έχει τον Μινώταυρό του;)

Η Γαλλική Ακαδημία και το τέλος

Το 1980 η Μαργκερίτ Γιουρσενάρ εκλέγεται μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας. Η εκλογή της ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων, οι οποίες στηρίζονταν κατ’ αρχήν στην διάκριση, από πλευράς των συντηρητικών κύκλων, μεταξύ «ανδρικής» και «γυναικείας» λογοτεχνίας, και ύστερα στην προσωπική της ζωή, και κυρίως στην επί σαράντα χρόνια σχέση της με την Γκρέις Φρικ. Στις 22 Ιανουαρίου 1981, η Γιουρσενάρ γίνεται, τελικά, δεκτή στους κόλπους της Ακαδημίας και μένει στην ιστορία ως η πρώτη γυναίκα μέλος του ανώτατου αυτού πνευματικού Ιδρύματος.
Λίγα χρόνια αργότερα, στις 17 Δεκεμβρίου του 1987, η μεγάλη Γαλλοελβετίδα μυθιστοριογράφος πεθαίνει στο Μάουντ Ντέζερτ, αφήνοντας στους αναγνώστες της ένα σημαντικό λογοτεχνικό έργο, στο οποίο συνδυάζει, με την ευρηματική της γραφή, την λεπτότητα με τη διεισδυτικότητα, τον κοσμοπολίτικο αέρα με την ευρυμάθεια, και τις μεταφυσικές σκέψεις με το φιλοσοφικό στοχασμό. Ολόκληρο το προσωπικό της αρχείο, αποτελούμενο από πλήθος επιστολών, φωτογραφιών, αποκομμάτων και σημειώσεων, ταξινομήθηκε και δωρίθηκε από την ίδια στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, με τον όρο, όμως, να επεξεργαστεί μόνο όταν θα έχουν περάσει πενήντα χρόνια μετά το θάνατό της.

Γιουρσενάρ και Ελλάδα

Η Μαργκερίτ Γιουρσενάρ υπήρξε σπουδαία ελληνίστρια. Η άριστη γνώση της ελληνικής γλώσσας και η αγάπη της για την ελληνική λογοτεχνία, την ώθησαν να μεταφράσει στα γαλλικά, σε συνεργασία με τον Κ. Θ. Δημαρά, ποιήματα του Καβάφη, τα οποία και παρουσίασε στην έκδοση Κριτική παρουσίαση του Κωνσταντίνου Καβάφη (1958). Η Ελλάδα ήταν πάντοτε ένας από τους αγαπημένους προορισμούς της και συνήθιζε να την επισκέπτεται κυρίως την περίοδο 1932-1939, χρόνια κατά τα οποία είχε συνδεθεί με τον Ανδρέα Εμπειρίκο, στον οποίο κι αφιέρωσε τα Διηγήματα της Ανατολής. Στα Διηγήματα της Ανατολής, εξάλλου, η Γιουρσενάρ πραγματεύεται στις τρεις από τις δέκα νουβέλες του βιβλίου ελληνικά θέματα: «Ο άνθρωπος που αγάπησε τις Νεράιδες», «Παναγία η Χελιδονού» και «Αφροδίσια η χήρα». Το 2003, έτος κατά το οποίο η Γαλλία γιόρτασε τα 100 χρόνια από την γέννηση της Γιουρσενάρ, η Ελλάδα συμμετείχε στους εορτασμούς με ημερίδα για τη ζωή και το έργο της μεγάλης συγγραφέως, οργανωμένη από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ το 2000 πραγματοποιήθηκε το συνέδριο «Μαργκερίτ Γιουρσενάρ, συγγραφέας του 19ου αιώνα;», οργανωμένο από Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Στη χώρα μας κυκλοφορούν εκτός από τα ήδη αναφερθέντα έργα της και τα: Η Σμίλη του χρόνου, Με ανοιχτά τα μάτια, Anna Soror, Γράμματα σε φίλους κι όχι μόνο, Το στεφάνι και η λύρα, Με την επιφύλαξη της εξακρίβωσης, Μισίμα, Σαν το νερό που κυλάει και Φωτιές.


Επιλογή Βιβλιογραφίας

Yourcenar Marguerite, Nouvelles Orientales, éd. Gallimard, 1963
Yourcenar Marguerite, Quoi? L’Éternité, éd. Gallimard, 1988 (éd. posthume)
100 Σημαντικές γυναίκες του 20ού αιώνα, εκδ. Marie Claire, 2000
Οι πρωταγωνιστές του 20ού αιώνα, εκδ. Το Βήμα/Ιστορία, 2002
Lecherbonnier B. - Rincé D. - Brunel P. - Moati Ch., Littérature XXe siècle, (Introduction historique de Pierre Miquel), Collection Henri Mitterand, Nathan, 2004

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] [Ανωνύμου], «Μαργκερίτ Γιουρσενάρ», Οι πρωταγωνιστές του 20ού αιώνα, Το Βήμα/Ιστορία, 2002, σ. 14.
[2] Yourcenar Marguerite, Quoi? L’Éternité, éd. Gallimard (éd. posthume), 1988, (Η μετάφραση του αποσπάσματος είναι δική μας).
[3] [Ανωνύμου], «Μαργκερίτ Γιουρσενάρ (1903-1987). Μια κοσμοπολίτισσα που λάτρεψε την Ελλάδα», 100 Σημαντικές γυναίκες του 20ού αιώνα, εκδ. Marie Claire, 2000, σ. 25.

Μήνυμα των Προκαθημένων των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών (Φανάρι, 12.10.2008)

Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

1. Δια της Χάριτος του Θεού οι Προκαθήμενοι και οι Αντιπρόσωποι των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών συνήλθομεν από 10ης έως 12ης Οκτωβρίου 2008 εις Φανάριον τη προσκλήσει και υπό την προεδρίαν του εν ημίν Πρώτου, του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, επί τη ανακηρύξει του έτους τούτου ως έτους του αποστόλου των Εθνών Παύλου. Μετ' αδελφικής αγάπης διεβουλεύθημεν επί των απασχολούντων την Ορθόδοξον Εκκλησίαν θεμάτων, συμμετασχόντες δε εις τας επί τω γεγονότι τούτω εορταστικάς εκδηλώσεις, ετελέσαμεν από κοινού την Θείαν Ευχαριστίαν εν τω Πανσέπτω Πατριαρχικώ Ναώ του Οικουμενικού Θρόνου, σήμερον, την 12ην Οκτωβρίου 2008, Κυριακήν των Αγίων Πατέρων της εν Νικαία Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου. Κατ' αυτάς τας ημέρας ενισχύθημεν δια της αληθείας των δωρεών της θείας προνοίας προς τον Απόστολον των Εθνών, δια των οποίων ούτος ανεδείχθη εις υπέροχον "σκεύος εκλογής" (Πραξ. 9,15) του Θεού και λαμπρόν πρότυπον αποστολικής διακονίας του εκκλησιαστικού σώματος.

Τον Απόστολον τούτον τιμώσα κατά το τρέχον σωτήριον έτος σύμπασα η Ορθόδοξος Εκκλησία, προβάλλει ως πρότυπον προς το πλήρωμα αυτής δια την σύγχρονον μαρτυρίαν της πίστεως ημών προς "τους εγγύς και τους μακράν" (Εφ. 2,17).

2. Η Ορθόδοξος Εκκλησία, έχουσα την συνείδησιν της αυθεντικής ερμηνείας της διδασκαλίας του αποστόλου των εθνών εις ειρηνικούς και χαλεπούς καιρούς της δισχιλιετούς ιστορικής πορείας αυτής, δύναται και οφείλει να προβάλλη εις τον σύγχρονον κόσμον την διδασκαλίαν όχι μόνον περί της εν Χριστώ αποκαταστάσεως της ενότητος ολοκλήρου του ανθρωπίνου γένους, αλλά και περί της παγκοσμιότητος του λυτρωτικού έργου Αυτού, δια του οποίου υπερβαίνονται πάσαι αι διασπάσεις του κόσμου και βεβαιούται η κοινή φύσις πάντων των ανθρώπων.

Εν τούτοις, η αξιόπιστος προβολή του λυτρωτικού αυτού μηνύματος προϋποθέτει την υπέρβασιν και των εσωτερικών αντιπαραθέσεων της Ορθοδόξου Εκκλησίας δια της εκτονώσεως των εθνικιστικών, εθνοφυλετικών η ιδεολογικών παροξυσμών, διότι μόνον ούτως ο λόγος της Ορθοδοξίας θα εύρη την δέουσαν απήχησιν εις τον σύγχρονον κόσμον.

3. Εμπνεόμενοι από την διδασκαλίαν και το έργον του Αποστόλου Παύλου, επισημαίνομεν κατ' αρχάς την σπουδαιότητα, την οποίαν έχει δια την ζωήν της Εκκλησίας και, ειδικώτερον, δια την διακονίαν πάντων ημών, το χρέος της Ιεραποστολής, συμφώνως προς την τελευταίαν εντολήν του Κυρίου: "και έσεσθέ μοι μάρτυρες εν τε Ιερουσαλήμ και πάση τη Ιουδαία και Σαμαρεία και έως εσχάτου της γης" (Πραξ. 1, 8). Ο ευαγγελισμός του λαού του Θεού, αλλά και των μη πιστευόντων εις Χριστόν, αποτελεί υπέρτατον χρέος της Εκκλησίας. Τούτο το χρέος δεν πρέπει να εκπληρούται επιθετικώς η δια διαφόρων μορφών προσηλυτισμού, αλλ' εν αγάπη, ταπεινοφροσύνη και σεβασμώ προς την ταυτότητα εκάστου ανθρώπου και την πολιτισμικήν ιδιαιτερότητα εκάστου λαού. Εις την ιεραποστολικήν αυτήν προσπάθειαν οφείλουν να συμβάλλουν πάσαι αι Ορθόδοξοι Εκκλησίαι με σεβασμόν εις την κανονικήν τάξιν.

4. Η Εκκλησία του Χριστού ασκεί σήμερον την διακονίαν αυτής εις ένα ταχύτατα εξελισσόμενον κόσμον, ο οποίος καθίσταται πλέον αλληλένδετος χάρις εις τα μέσα επικοινωνίας και την εξέλιξιν των συγκοινωνιακών μέσων και της τεχνολογίας. Παραλλήλως, όμως, αυξάνεται και το μέγεθος της αποξενώσεως, των διαιρέσεων και των συγκρούσεων.

Οι χριστιανοί επισημαίνουν ότι πηγή αυτής της καταστάσεως είναι η απομάκρυνσις του ανθρώπου από τον Θεόν. Καμμία μετατροπή των κοινωνικών δομών και των κανόνων συμπεριφοράς δεν είναι ικανή να θεραπεύση την κατάστασιν αυτήν. Η Εκκλησία υποδεικνύει συνεχώς ότι η αμαρτία ημπορεί να καταπολεμηθή μόνον δια της συνεργίας του Θεού και του ανθρώπου.

5. Υπό τοιαύτας συνθήκας, η σύγχρονος μαρτυρία της Ορθοδοξίας δια τα συνεχώς διογκούμενα προβλήματα του ανθρώπου και του κόσμου καθίσταται επιτακτική, όχι μόνον δια την επισήμανσιν των προκαλούντων αυτά αιτίων, αλλά και δια την άμεσον αντιμετώπισιν των παρεπομένων τραγικών συνεπειών των. Αι ποικίλαι εθνικιστικαί, φυλετικαί, ιδεολογικαί και θρησκευτικαί αντιθέσεις τροφοδοτούν συνεχώς επικινδύνους συγχύσεις όχι μόνον ως προς την αδιαμφισβήτητον οντολογικήν ενότητα του ανθρωπίνου γένους, αλλά και ως προς την σχέσιν του ανθρώπου προς την θείαν δημιουργίαν. Η ιερότης του ανθρωπίνου προσώπου συμπιέζεται εις επί μέρους διεκδικήσεις του «ατόμου», ενώ η σχέσις αυτού προς την λοιπήν θείαν δημιουργίαν υποτάσσεται εις την χρηστικήν η και καταχρηστικήν αυθαιρεσίαν του.

Αι διασπάσεις αυταί του κόσμου εισάγουν άδικον ανισότητα συμμετοχής ανθρώπων η και λαών εις τα αγαθά της Δημιουργίας∙ στερούν δισεκατομμύρια ανθρώπων των βασικών αγαθών και οδηγούν εις εξαθλίωσιν της ανθρωπίνης προσωπικότητος∙ προκαλούν μαζικάς μεταναστεύσεις πληθυσμών, διεγείρουν εθνικιστικάς, θρησκευτικάς και κοινωνικάς διακρίσεις και συγκρούσεις, και απειλούν την παραδοσιακήν εσωτερικήν συνοχήν των κοινωνιών. Αι συνέπειαι αυταί είναι επαχθέστεραι, διότι συνδέονται αρρήκτως προς την καταστροφήν του φυσικού περιβάλλοντος και του όλου οικοσυστήματος.

6. Οι Ορθόδοξοι χριστιανοί συμμερίζονται μετά των άλλων, θρησκευομένων η μη ανθρώπων του πλανήτου, την ευθύνην δια την σύγχρονον κρίσιν, διότι ηνέχθησαν η συνεβιβάσθησαν ακρίτως και προς ακραίας επιλογάς του ανθρώπου χωρίς την αξιόπιστον αντιπαράθεσιν προς αυτάς του λόγου της πίστεως. Έχουν, συνεπώς, και αυτοί μείζονα υποχρέωσιν να συμβάλλουν εις την υπέρβασιν των διασπάσεων του κόσμου.

Η χριστιανική διδασκαλία δια την οντολογικήν ενότητα του ανθρωπίνου γένους και της θείας δημιουργίας, ως αύτη εκφράζεται δια του όλου μυστηρίου του εν Χριστώ απολυτρωτικού έργου, αποτελεί θεμελιώδη βάσιν δια την ερμηνείαν της σχέσεως του ανθρώπου προς τον Θεόν και τον κόσμον.

7. Αι προσπάθειαι παραμερισμού της θρησκείας από την κοινωνικήν ζωήν αποτελούν κοινήν τάσιν πολλών συγχρόνων κρατών. Η αρχή της κοσμικότητος του κράτους δύναται μεν να διατηρήται, είναι όμως ανεπίτρεπτος η ερμηνεία αυτής ως ριζικής περιθωριοποιήσεως της θρησκείας από όλας τας σφαίρας της ζωής του λαού.

8. Το χάσμα μεταξύ πλουσίων και πτωχών διευρύνεται δραματικώς εξ αιτίας της οικονομικής κρίσεως, η οποία είναι συνήθως αποτέλεσμα μανιακής κερδοσκοπίας εκ μέρους οικονομικών παραγόντων και στρεβλής οικονομικής δραστηριότητος, η οποία, στερουμένη ανθρωπολογικής διαστάσεως και ευαισθησίας, δεν εξυπηρετεί, τελικώς, τας πραγματικάς ανάγκας της ανθρωπότητος. Βιώσιμος οικονομία είναι εκείνη, η οποία συνδυάζει την αποτελεσματικότητα με την δικαιοσύνην και την κοινωνικήν αλληλεγγύην.

9. Ως προς το θέμα των σχέσεων της χριστιανικής πίστεως και των θετικών επιστημών η Ορθόδοξος Εκκλησία έχει αποφύγει να επιζητή την κηδεμονίαν της εξελίξεως της επιστημονικής αναζητήσεως και να λαμβάνη θέσιν επί παντός επιστημονικού ερωτήματος. Δια την Ορθόδοξον αντίληψιν η ελευθερία της ερεύνης αποτελεί θεόσδοτον δώρον εις τον άνθρωπον. Συγχρόνως, όμως, προς αυτήν την κατάφασιν, η Ορθοδοξία επισημαίνει τους κινδύνους, οι οποίοι υποκρύπτονται εις ωρισμένα επιστημονικά επιτεύγματα, τα όρια της επιστημονικής γνώσεως και την ύπαρξιν μιας άλλης "γνώσεως", η οποία δεν υπάγεται αμέσως εις το επιστημονικόν πεδίον. Η γνώσις αυτή αποδεικνύεται πολλαπλώς απαραίτητος δια την ορθήν οριοθέτησιν της ελευθερίας και την αξιοποίησιν των καρπών της επιστήμης δια του περιορισμού του εγωκεντρισμού και του σεβασμού της αξίας του ανθρωπίνου προσώπου.

10. Η Ορθόδοξος Εκκλησία φρονεί ότι η τεχνολογική και οικονομική πρόοδος δεν επιτρέπεται να οδηγούν εις την καταστροφήν του περιβάλλοντος και την εξάντλησιν των φυσικών πόρων. Η απληστία δια την ικανοποίησιν των υλικών επιθυμιών οδηγεί εις την πτώχευσιν της ψυχής του ανθρώπου και του περιβάλλοντος. Δεν πρέπει να λησμονήται ότι ο φυσικός πλούτος της γης δεν είναι μόνον περιουσία του ανθρώπου αλλά, πρωτίστως, δημιουργία του Θεού: "του Κυρίου η γη και το πλήρωμα αυτής, η οικουμένη και πάντες οι κατοικούντες εν αυτή" (Ψαλ. 23,1). Οφείλομεν να ενθυμώμεθα ότι, όχι μόνον αι σημεριναί, αλλά και αι μελλοντικαί γενεαί έχουν δικαίωμα επί των φυσικών αγαθών, τα οποία μας έδωσε ο Δημιουργός.

11. Υποστηρίζοντες σταθερώς πάσαν ειρηνικήν προσπάθειαν δικαίας λύσεως των αναφυομένων συγκρούσεων, χαιρετίζομεν την στάσιν των Εκκλησιών Ρωσίας και Γεωργίας κατά την περίοδον της προσφάτου πολεμικής συρράξεως και την αδελφικήν συνεργασίαν αυτών. Αι δύο Εκκλησίαι επετέλεσαν κατ' αυτόν τρόπον το χρέος της διακονίας της καταλλαγής. Ελπίζομεν ότι αι αμοιβαίαι εκκλησιαστικαί προσπάθειαι θα συμβάλουν εις την υπέρβασιν των τραγικών συνεπειών των στρατιωτικών επιχειρήσεων και την ταχυτέραν συμφιλίωσιν των λαών.

12. Εις την διογκουμένην σύγχυσιν της εποχής μας ο θεσμός της οικογενείας και του γάμου αντιμετωπίζει κρίσιν. Η Εκκλησία εν πνεύματι κατανοήσεως των νέων συνθέτων κοινωνικών συνθηκών οφείλει να αναζητήση τρόπους πνευματικής συμπαραστάσεως και γενικωτέρας ενισχύσεως των νέων και πολυμελών οικογενειών.

Ιδιαιτέρως στρέφομεν την σκέψιν ημών προς τους νέους, δια να τους καλέσωμεν να μετέχουν ενεργώς τόσον εις την λατρευτικήν και αγιαστικήν ζωήν, όσον και εις το ιεραποστολικόν και κοινωνικόν έργον της Εκκλησίας, μεταφέροντες εις αυτήν τους προβληματισμούς και τας προσδοκίας αυτών, δεδομένου ότι αποτελούν όχι μόνον το μέλλον, αλλά και το παρόν της Εκκλησίας.

13. Οι Προκαθήμενοι και οι Αντιπρόσωποι των Αγιωτάτων Ορθοδόξων Εκκλησιών έχοντες πλήρη επίγνωσιν της σοβαρότητος των ανωτέρω προβλημάτων και αγωνιζόμενοι δια την άμεσον αντιμετώπισίν των ως "υπηρέται Χριστού και οικονόμοι μυστηρίων Θεού" (Α Κορ. 4,1), διακηρύττομεν εξ αυτής της έδρας της Πρωτοθρόνου Εκκλησίας και επαναβεβαιούμεν:

α) Την αταλάντευτον θέσιν και υποχρέωσιν ημών προς διασφάλισιν της ενότητος της Ορθοδόξου Εκκλησίας εν τη «άπαξ παραδοθείση τοις αγίοις πίστει» (Ιούδα 3) των Πατέρων ημών, τη αυτή κοινή Θεία Ευχαριστία, και τη πιστή τηρήσει του κανονικού συστήματος διακυβερνήσεως της Εκκλησίας, δια της εν πνεύματι αγάπης και ειρήνης διευθετήσεως των εκάστοτε τυχόν αναφυομένων προβλημάτων εις τας προς αλλήλους σχέσεις ημών.

β) Την βούλησιν ημών δια την ταχείαν θεραπείαν πάσης κανονικής ανωμαλίας προελθούσης εξ ιστορικών συγκυριών και ποιμαντικών αναγκών, ως εν τη λεγομένη Ορθοδόξω Διασπορά, επί τω τέλει της υπερβάσεως πάσης τυχόν ξένης προς την Ορθόδοξον εκκλησιολογίαν επιρροής. Προς τούτο, χαιρετίζομεν την πρότασιν του Οικουμενικού Πατριαρχείου να συγκαλέση δια το θέμα τούτο, ως και δια την συνέχισιν της προετοιμασίας της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου, Πανορθοδόξους Διασκέψεις εντός του προσεχούς έτους 2009, εις τας οποίας, συμφώνως προς την ισχύσασαν προ των Πανορθοδόξων Διασκέψεων της Ρόδου τάξιν και πρακτικήν, θα προσκαλέση απάσας τας Αυτοκεφάλους Εκκλησίας.

γ) Την επιθυμίαν ημών όπως, παρά τας οιασδήποτε δυσκολίας, συνεχίσωμεν τους θεολογικούς διαλόγους μετά των λοιπών Χριστιανών, ως και τους διαθρησκειακούς διαλόγους, ιδιαιτέρως μετά του Ιουδαϊσμού και του Ισλάμ, δοθέντος ότι ο διάλογος αποτελεί τον μόνον τρόπον επιλύσεως των μεταξύ των ανθρώπων διαφορών, ιδιαιτέρως εις μίαν εποχήν, ως η σημερινή, κατά την οποίαν αι παντοίαι διαιρέσεις, περιλαμβανομένων και εκείνων εν ονόματι της θρησκείας, απειλούν την ειρήνην και ενότητα των ανθρώπων.

δ) Την υποστήριξιν ημών προς τας πρωτοβουλίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, καθώς και άλλων Ορθοδόξων Εκκλησιών, δια την προστασίαν του φυσικού περιβάλλοντος. Η σημερινή οικολογική κρίσις, ως οφειλομένη και εις πνευματικούς και ηθικούς λόγους, καθιστά επιτακτικόν το χρέος της Εκκλησίας όπως συμβάλη δια των εις την διάθεσιν αυτής πνευματικών μέσων, εις την προστασίαν της δημιουργίας του Θεού εκ των συνεπειών της ανθρωπίνης απληστίας. Προς τούτο επαναβεβαιούμεν τον καθορισμόν της 1ης Σεπτεμβρίου, πρώτης ημέρας του εκκλησιαστικού έτους, ως ημέρας ειδικών προσευχών δια την προστασίαν της δημιουργίας του Θεού, και υποστηρίζομεν την εισαγωγήν του θέματος του φυσικού περιβάλλοντος εις την κατηχητικήν, κηρυγματικήν και εν γένει ποιμαντικήν δράσιν των Εκκλησιών ημών, ως τούτο ήδη συμβαίνει εις ωρισμένας εξ αυτών.

ε) Την απόφασιν όπως προβώμεν εις τας αναγκαίας ενεργείας, ίνα συσταθή Διορθόδοξος Επιτροπή προς μελέτην των θεμάτων βιοηθικής, επί των οποίων ο κόσμος αναμένει και την τοποθέτησιν της Ορθοδοξίας.

Ταύτα απευθύνοντες προς τον ανά τον κόσμον Ορθόδοξον λαόν και την οικουμένην, ευχόμεθα "έτι και έτι" η ειρήνη, η δικαιοσύνη και αγάπη του Θεού να επικρατήσουν τελικώς εις την ζωήν των ανθρώπων.

"Τω δε δυναμένω υπέρ πάντα ποιήσαι υπερεκπερισσού ων αιτούμεθα η νοούμεν, κατά την δύναμιν την ενεργουμένην εν ημίν, αυτώ η δόξα εν τη Εκκλησία εν Χριστώ Ιησού" (Εφεσίους 3,20-21). Αμήν.

Εν Φαναρίω, τη 12η Οκτωβρίου 2008.

+ Ο Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος
+ Ο Αλεξανδρείας Θεόδωρος
+ Ο Αντιοχείας Ιγνάτιος
+ Ο Ιεροσολύμων Θεόφιλος
+ Ο Μόσχας Αλέξιος
+ Ο Μαυροβουνίου Αμφιλόχιος
(εκ προσώπου της Εκκλησίας Σερβίας)
+ Ο Τρανσυλβανίας Λαυρέντιος
(εκ προσώπου της Εκκλησίας Ρουμανίας)
+ Ο Βιδινίου Δομετιανός
(εκ προσώπου της Εκκλησίας Βουλγαρίας)
+ Ο Ζουκδίδι Γεράσιμος
(εκ προσώπου της Εκκλησίας Γεωργίας)
+ Ο Κύπρου Χρυσόστομος
+ Ο Αθηνών Ιερώνυμος
+ Ο Βρότσλαβ Ιερεμίας
(εκ προσώπου της Εκκλησίας Πολωνίας)
+ Ο Τιράνων Αναστάσιος

+ Ο Τσεχίας και Σλοβακίας Χριστοφόρος

[Φωτογραφία: Δέσποινα Καποδίστρια]

Ισχνή φωνή από το Άγιον Όρος

Γράφει ο Μοναχός Μωυσής Αγιορεiτης
Πηγή: Εφημ. Καθημερινή

Τον τελευταίο καιρό λέγονται από πολλούς πολλά και διάφορα. Ο λόγος δεν ελέγχεται πλέον. Οι πάντες μπορούν να έχουν γνώμη, να κρίνουν και να κατακρίνουν εύκολα. Κανένας φραγμός, καμία συστολή, κανένα εμπόδιο. Επί έναν μήνα διασύρεται το Αγιον Ορος σε όλα τα Μέσα Ενημερώσεως.

Ως η πηγή του κακού στην πατρίδα μας να είναι το Αγιον Ορος. Μάλιστα, βρέθηκαν ρασοφόροι, εντός και εκτός του Αγίου Ορους, να στρέψουν τα βέλη τους κατά συγκεκριμένης μονής, δίχως αδιάσειστα αποδεικτικά στοιχεία.

Ας αναζητηθεί ποιος και γιατί ξεκίνησε το θέμα αυτό. Να ερευνηθεί τούτο καλά. Αν ένα δόντι πονά γίνεται εξαγωγή όλης της οδοντοστοιχίας; Αυτό που σκανδαλίζει είναι τα μεγάλα ποσά που ακούγονται και μάλιστα σε περιόδους ανέχειας. Το Αγιον Ορος αξίζει μίας άλλης αντιμετωπίσεως. Δεν θα μιλήσω για τη γνωστή ιστορία του και την πλούσια προσφορά του. Παρά τα όσα λέγονται και γίνονται, ο κόσμος διψά για την ορθόδοξη πνευματικότητα. Η αθωνική πολιτεία είναι η αρχαιότερη δημοκρατία του κόσμου. Επί χίλια και πλέον έτη συμβίωσαν χιλιάδες άνθρωποι διαφορετικών εθνικοτήτων, που τους ένωνε η κοινή ορθόδοξη πίστη. Το Αγιον Ορος έχει ζωηφόρα παράδοση, εκπέμπει μήνυμα ελευθερίας, ησυχίας και καταλλαγής στον σύγχρονο άστατο κόσμο, τον απογοητευμένο από διάφορες ιδεολογίες, που στερούνται ουσιαστικού νοήματος και αδυνατούν να απαντήσουν στα βαθιά υπαρξιακά ερωτήματα των ανθρώπων.

Στον χώρο αυτό δεν μπορούμε φυσικά να αναπτύξουμε τι είναι το Αγιον Ορος, ποια η αξία του και η σημασία του. Δυστυχώς σήμερα απουσιάζει ο βιωματικός, θεολογικός λόγος και από εκπροσώπους της Εκκλησίας. Από τη φλυαρία πήγαμε στην άκρα σιωπή. Κάποιοι λόγοι που διαφεύγουν έχουν αρκετή δόση λαϊκισμού και εκκοσμικεύσεως, αλλά είναι και άστοχοι νομικά, όταν λέγουν ότι επίσημα κρατικά έγγραφα δεν έχουν σήμερα καμιά ισχύ. Προ ετών μονές δικαιώθηκαν προσκομίζοντας παρόμοια στα ευρωπαϊκά δικαστήρια. Με πρόχειρες απόψεις θα δημιουργήσουμε ίσως πρόβλημα και στο σεπτό Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Είναι εύκολο να προτείνεται εν θερμώ ο πλήρης και άμεσος χωρισμός Εκκλησίας - Κράτους, αλλά δύσκολα πραγματοποιείται και ποια θα είναι τα αποτελέσματα. Την Εκκλησία τη θέλουμε μόνο για φιλανθρωπική δράση, αλλά ούτε γι’ αυτή την αφήνουμε. Ο μοναχισμός αναπνέει μόνο εντός της Εκκλησίας. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, ο μοναχισμός της και η Θεολογία της, δεν αποβλέπει ποτέ σε άγρα οπαδών, δεν δημιουργεί και δεν θέλει οπαδούς. Αποτελεί σίγουρα σοβαρή παρέκκλιση κάτι τέτοιο. Δεν ενδιαφέρεται για φιλοθεάμον, αγοραστικό, χειροκροτούν, ανελεύθερο, άφωνο, παρασυρόμενο κοινό. Εργάζεται μυστικά και ταπεινά για την ανακαίνιση και μεταμόρφωση του ανθρώπου. Κάτι τέτοιο ασφαλώς δεν επιτυγχάνεται με κορώνες, ηχηρά συνθήματα, ευφυολογήματα και χαριτολογήματα, αλλά με καλή αγωνία επιμελούς αγώνος, ενδοσκαφή αυτοπαρατήρηση και αυστηρή αυτοκριτική. Γι’ αυτό και η γνήσια πνευματική ζωή δεν γίνεται ανεκτή στα Μέσα Ενημερώσεως. Ετσι φιλοξενούνται συνήθως σαματατζήδες, χωρατατζήδες, φωνακλάδες, προχειρολόγοι και ασεβούντες υβριστές.

Οταν ο Χριστός σταυρώθηκε έπαιξαν οι σταυρωτές του στα ζάρια τον πολύτιμο χιτώνα του, για το ποιος θα τον κερδίσει, για να τον πουλήσει και να πάρει χρήματα. Ο Χριστός δεν μας θέλει επαίτες. Ο Χριστός επίσης είπε ότι δύσκολα οι πλούσιοι θα εισέλθουν στην ουράνια βασιλεία. Σίγουρα ο πλούτος πάντοτε είναι μεγάλος πειρασμός. Ο Χριστός είπε στον Ιούδα, που ήθελε να πουλήσει το μύρο, για να δώσει τα εκ της πωλήσεως χρήματα στους φτωχούς: Τους φτωχούς θα τους έχετε πάντοτε μαζί σας... Κατά κάποιο τρόπο ευλόγησε τη φτώχεια. Ολοι οι φτωχοί δεν θα πάνε στον παράδεισο, αν έχουν στην καρδιά τους σφοδρή την επιθυμία του πλούτου. Ολοι οι πλούσιοι δεν θα πάνε στην κόλαση, αν κέρδισαν τον πλούτο έντιμα κι έκαναν καλή χρήση των υλικών αγαθών. Ο πατέρας του Α. Παπαδιαμάντη, ο παπα-Αδαμάντιος, του έγραφε από τη Σκιάθο στην Αθήνα: «Πρόσεξε να διαφυλάξης καλώς την έντιμον πενίαν ημών»!

Ο μοναχός κατά την κουρά του υπόσχεται ισόβια ακτημοσύνη. Είναι γεγονός πως στην ιστορία του μοναχισμού πολλές μονές ήταν πλούσιες και οι μοναχοί τους φτωχοί. Αυτό είναι μία μεγάλη αλήθεια και όποιος θέλει το πιστεύει. Οι μονές έχουν τεράστια έξοδα ανακαινίσεως, συντηρήσεως, φιλοξενίας, φιλανθρωπίας και λοιπά. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνονται υπερβολές, εκτροπές, συναλλαγές άθεσμες. Ολα τα λάθη διορθώνονται. Πριν αποδειχθεί κάτι, κανείς δεν πρέπει να καταδικάζεται. Το Αγιον Ορος πορεύεται τον ωραίο και ανηφορικό δρόμο του, ωριμάζοντας στην κρίση. Η Εκκλησία πέρασε πολλές μπόρες. Κρίνονται και οι κρίνοντες. Ο Γέροντας Παΐσιος έλεγε: Οι μέλισσες πηγαίνουν πάντα στ’ άνθη και οι μύγες στις ακαθαρσίες...

Το graffiti ως τρόπος έκφρασης των νέων, προτάσεις για τη Ζάκυνθο

Γράφει ο Παύλος Φουρνογεράκης

Τον τελευταίο καιρό παρατηρούνται πολύχρωμα σχέδια στους τοίχους των σχολικών κτιρίων της πόλης μας, που ξενίζουν τον κόσμο των μεγάλων και χαροποιούν τους εφήβους. Είναι τα γνωστά graffiti, που απαντώνται, εδώ και δεκαετίες στους δημόσιους εξωτερικούς χώρους των πόλεων, αποτελούν τρόπο έκφρασης κυρίως των νέων και έχουν ξεκινήσει από την Αμερική στα τέλη της δεκαετίας του 60.
Παίρνοντας το ρίσκο, μπορεί κανείς να ανιχνεύσει τις ρίζες του στις πρώτες απόπειρες των ανθρώπων να αναπαραστήσουν τα πράγματα: στη ζωγραφική των σπηλαίων της παλαιολιθικής περιόδου ή στις αναπαραστάσεις ανθρώπων και ζώων στα σπήλαια του Λάσκο ή της Αλταμίρα. Βαβυλώνιοι και Ασσύριοι δίνουν τη συνέχεια, με τα χαραγμένα ανάγλυφα πάνω στις πέτρες, οι Κινέζοι με τα σκαλισμένα καύκαλα από χελώνες, οι Βυζαντινοί με τα μωσαϊκά τους. Εδώ θα μπορούσαμε να αναφέρουμε και τα καλλιγραφικά κείμενα του ισλαμικού κόσμου, πάνω στους τοίχους όλων των θρησκευτικών κτιρίων, όπως επίσης και τα σκαλισμένα ή ζωγραφισμένα ανάγλυφα σε πέτρα ή ξύλο των Ατζέκων, στην Κεντρική Αμερική, που καλύπτουν αντίστοιχα τους τοίχους των δημοσίων ή εκκλησιαστικών κτιρίων ή μνημείων. Ο όρος Τλακουϊλόα στους Ατζέκους, που σήμαινε «να γράφεις ζωγραφίζοντας ή να ζωγραφίζεις γράφοντας», είναι χαρακτηριστικό αυτής της έκφρασης και μας οδηγεί νοητά στη λειτουργία των σημερινών graff. Η διαφορά τους έγκειται σίγουρα στο συγκεκριμένο μήνυμα που θέλουν να περάσουν και στο μη εφήμερο σε σχέση με τα graff.
Στην Αφρική, η ζωγραφική στους τοίχους, όπως και η διακόσμηση του σώματος, η βαφή των ρούχων και η αγγειοπλαστική είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη ζωή τους. Οι τοίχοι είναι εκτεθειμένοι στη φθορά και ξαναζωγραφίζονται κάθε χρόνο για να εορτασθούν ή να αναγγείλουν γεγονότα.
Στην αναγεννησιακή ζωγραφική συναντάμε τον Sgraffito, μια τεχνική που τα πολύχρωμα έργα προέκυπταν από αλλεπάλληλες στρώσεις διαφόρων χρωμάτων. Στις αρχές του 20ου αι. αρχίζει να δημιουργείται η Μεξικάνικη Σχολή Λαϊκών Έργων. Δημόσια κτίρια διακοσμήθηκαν με εικόνες στο Μεξικό, ενώ την ίδια εποχή πολλοί καλλιτέχνες ταξίδεψαν βόρεια στις ΗΠΑ. Εκεί ανέλαβαν τοιχογραφίες επί πληρωμή σε Πανεπιστήμια, σε Σχολές Καλών Τεχνών, ακόμα και στο Rockfeller Center της Νέας Υόρκης. Η απήχηση ήταν τέτοια ώστε με μιμητή τον Thomas Benson δημιουργήθηκε η αμερικανική σχολή της επώνυμης και στυλιζαρισμένης τοιχογραφίας.
Αυτή η μεξικάνικη, αμερικάνικη – τσιγγάνικη κίνηση των καλλιτεχνών των murals, ξεκινώντας από τον πολιτικό ακτιβισμό της εποχής του ΄50 και του ΄60, βρήκε έναν τρόπο να εκφράσει τη φωνή της μειονότητας. Κατά τον ίδιο τρόπο, η φωνή μιας άλλης μειονότητας βρήκε διέξοδο μέσω του graff και τη βοήθεια της τεχνολογίας, του μαρκαδόρου στην αρχή, και του σπρέυ κατόπιν, στη Νέα Υόρκη. Τα graff, μαζί με τη Ραπ μουσική αποτέλεσαν τη γιορτή της μαύρης κουλτούρας.
Οι Stitch 1, TAKI 183, FRANK 207, είναι λίγα παραδείγματα από τους πρώτους που ξεκίνησαν graffiti, με αγαπημένο μέρος τους το μετρό της Νέας Υόρκης. Ο πιο διάσημος, το ίνδαλμα των συνομιλήκων του, ήταν ο Ελληνοαμερικανός που υπέγραφε με το ψευδώνυμο ΤΑΚΙ 183. Η περιπέτεια , ο κίνδυνος, η συνωμοσία , η νύχτα , ο συνωστισμός, η φήμη να φιγουράρουν τα σχέδιά τους την ημέρα, η αντίδραση στις αθλιότητες, ήταν τα στοιχεία που μέχρι σήμερα δίνουν το βάπτισμα του πυρός στους καλλιτέχνες του graffiti.
Οι πειραματισμοί δεν έχουν τέλος σε σχέση με το μέγεθος, το χρώμα, τα σχέδια και τα υλικά. Ο Jean Michel Basquiat, με το ψευδώνυμο SAMO, που είναι όνομα πολέμου, θα γίνει γνωστός ως βασιλιάς του graffiti, χρησιμοποιώντας σαν στοιχεία της δουλειάς του κρανία, σκελετούς, φλέβες κλπ. Χρησιμοποιήθηκαν επίσης στοιχεία όπως αστέρια , δολάρια, σημαίες κλπ. Άλλοτε έχουν τη γραφή του άγριου στυλ (δηλαδή ονόματα που δεν είναι εύκολο να διακρίνεις) και άλλοτε γίνεται μια τέχνη πιο σοφιστικέ με το δικό της λεξιλόγιο, παράδοση, αισθητική και τοπικούς ήρωες. Ορισμένοι καλλιτέχνες ενδιαφέρθηκαν να εκθέσουν και να πουλήσουν τα έργα τους σε γκαλερί, γεγονός που στιγματίστηκε γιατί περιοριζόταν η δράση τους και έσβηνε η φλόγα του αυθορμητισμού.
Στη συνέχεια περνά στην Ευρώπη για να αποκτήσει χιλιάδες οπαδούς και writers σε Γερμανία, Γαλλία, Αγγλία, Ολλανδία κλπ. Στη Γερμανία, το πρώην τείχος μήκους 166 χλμ. ήταν γεμάτο graffiti, κόπηκε σε κομμάτια, πουλήθηκε και τμήματά του στολίζουν ακόμα και το αρχηγείο της CIA αλλά και τα υπόγεια του Βατικανού.
Στην Ελλάδα τα πολύχρωμα σχέδια κάνουν την εμφάνισή τους για πρώτη φορά τη δεκαετία του ΄80 και ακολουθούν τα πρώτα μουσικά συγκροτήματα Hip Hop με ελληνικό στίχο που συντροφεύουν τα graffiti. Σήμερα σε όλη την Ελλάδα από την Κρήτη ως την Καβάλα γειτονιές και νέοι δονούνται στα χρώματα των σπρέυ. Κάθε πόλη γράφει τη δική της ιστορία: Πολίτες δέχονται να βαφτούν οι προσόψεις των σπιτιών τους, και πληρώνουν γι αυτό, για ν΄ αποφύγουν γραμμένα συνθήματα και βωμολοχίες. Σχολεία αναθέτουν σε μαθητές, μετά από πίεση των writers, τη διακόσμηση των χώρων τους. Το ίδιο κάνουν μαγαζιά κι εργοστάσια, πειραματίζονται με τον καινούργιο τρόπο εικαστικής δημιουργίας για να διακοσμήσουν το χώρο τους.
Στρατιώτες, φοιτητές, μαθητές αφήνουν το στίγμα τους. Αντιδρούν, διαμαρτύρονται κι εκτονώνονται με έναν μη βίαιο τρόπο, επικοινωνούν και δημιουργούν. «Το graffiti δεν είναι μόνο χρώμα. Είναι λόγος και στάση ζωής. Όταν βάφεις έναν γκρίζο τοίχο, που τον θέλουν γκρίζο, κάνεις μια δήλωση» ισχυρίζονται οι δημιουργοί.
Οι μαθητές βρίσκουν έναν τρόπο να κάνουν αισθητή την παρουσία τους με αυτό το είδος εικαστικής πρότασης κι αισθητικής του ψυχρού χώρου των σχολείων και των πόλεων. Καλούν τον κόσμο των μεγάλων να τους πλησιάσει και να αφουγκραστεί τα αδιέξοδα, που τους δημιουργεί η εντατικοποίηση του εξετασιοκεντρικού συστήματος εκπαίδευσης και τα σύμφυτα με την ηλικία τους προβλήματα Οι νέοι αυτοί είναι αυτοδίδακτοι, η εκπαίδευση δεν τους παρέχει εικαστική παιδεία γι αυτό και λίγα απ' αυτά θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν έργα τέχνης. Είναι όμως τρόπος έκφρασης των παιδιών μας και αυτό από μόνο του αποτελεί αξία. Ενοχλεί την αισθητική των μεγάλων, ιδιαίτερα όταν συνθήματα και graff αναγράφονται σε φρεσκοβαμμένους τοίχους, που με κόπο και μεράκι οι ιδιοκτήτες τους φρόντισαν.
Σήμερα, οι δήμοι σε διάφορες πόλεις της Ευρώπης έχουν κατασκευάσει ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα με διαδρόμους στους οποίους οι τοίχοι μπορούν να ζωγραφιστούν από writers. Στη Ζάκυνθο οφείλουν οι δήμοι και τα σχολεία να παραχωρήσουν ή να δημιουργήσουν τέτοιους χώρους. Συγκεκριμένοι τοίχοι στα προαύλια των σχολείων και οι εξωτερικές τους μάντρες, κατασκευές προς χρήση σε πλατείες, πολιτιστικά και αθλητικά κέντρα και πάρκα της πόλης (οι πλατείες Αγ. Λαζάρου και Αγ. Λουκά, τα γήπεδα ποδοσφαίρου, τα πάρκα στην περιοχή του Άμμου και της ακτής ΕΟΤ κλπ), θα μπορούσαν να είναι ορισμένες προτάσεις. Οι δήμοι σε αυτή την περίπτωση θα αναλαμβάνουν, κατά περιοδικά διαστήματα, να ξαναβάφουν αυτές τις επιφάνειες ώστε να επιχειρούνται νέες δημιουργίες. Αλλά και ιδιωτικές επιχειρήσεις που απευθύνονται στους νέους (ντόπιους ή τουρίστες) θα μπορούσαν να διαθέτουν τέτοιους χώρους και να αυξάνουν την πελατεία τους.
Οι νέοι δεν αποτελούν μικρογραφία των μεγάλων, έχουν δικούς τους κώδικες αυτοέκφρασης κι επικοινωνίας. Οι μεγάλοι «ως γηράσκοντες αεί διδασκόμενοι» οφείλουν να ενημερώνονται, να μαθαίνουν, να προσεγγίζουν τους νέους με γνώμονα τον αμοιβαίο σεβασμό, χωρίς τη διάθεση των συνεχών συμβουλών και απαγορεύσεων. Έτσι εξασφαλίζεται η συνοχή των γενεών για τις νέες κατακτήσεις της ανθρωπότητας.

( Εφημ. Ερμής 6-3-2007)

Μικρό ανθολόγιο Γαλλικής Ποίησης ΙΙ [Ανθολόγηση-Μετάφραση: Δέσποινα Καποδίστρια]

[Σε περιμένω]

Δεν κοιμάμαι Τζώρτζια

Πετάω βέλη μες στη νύχτα Τζώρτζια

περιμένω Τζώρτζια

Η φωτιά είναι όπως το χιόνι Τζώρτζια
Η νύχτα είναι γειτόνισσά μου Τζώρτζια

Ακούω τους θορύβους όλους ανεξαιρέτως Τζώρτζια

βλέπω τον καπνό που ανεβαίνει και φεύγει Τζώρτζια

περπατώ αθόρυβα μες στη σκιά Τζώρτζια

τρέχω ορίστε ο δρόμος τα προάστια Τζώρτζια

Ορίστε μια πόλη που είναι η ίδιακαι που δεν την ξέρω Τζώρτζια

βιάζομαι ορίστε ο άνεμος Τζώρτζια

και το κρύο και η σιωπή και ο φόβος Τζώρτζια

φεύγω Τζώρτζια

τρέχω Τζώρτζια

τα σύννεφα είναι χαμηλά θα πέσουν Τζώρτζια

απλώνω τα χέρια Τζώρτζια

δεν κλείνω τα μάτια Τζώρτζια

φωνάζω Τζώρτζια

κραυγάζω Τζώρτζια

φωνάζω Τζώρτζια

σε φωνάζω Τζώρτζια

Μήπως έρθεις Τζώρτζια

σε λίγο Τζώρτζια

Τζώρτζια Τζώρτζια Τζώρτζια

Τζώρτζια

δεν κοιμάμαι Τζώρτζια

σε περιμένωΤζώρτζια

[Philippe Soupault, Τζώρτζια, 1926]

Ο φαροφύλακας αγαπάει πολύ τα πουλιά

Πουλιά κατά χιλιάδες πετούν προς τη φωτιά

κατά χιλιάδες πέφτουν κατά χιλιάδες χτυπούν

κατά χιλιάδες τυφλωμένα κατά χιλιάδες αναίσθητα

κατά χιλιάδες πεθαίνουν

Ο φύλακας δεν μπορεί ν' αντέξει τέτοια πράγματα

τ' αγαπάει πολύ τα πουλιά

λέει λοιπόν Δε βαριέσαι δε με νοιάζει!

Και τα σβήνει όλα

Μακριά ένα φορτηγό πλοίο βουλιάζει

ένα φορτηγό πλοίο ερχόμενο απ'τα νησιά

ένα φορτηγό πλοίο με πουλιά

χιλιάδες πουλιά των νησιών

χιλιάδες πνιγμένα πουλιά.

[Jacques Prévert, Ιστορίες, 1946]

Σ' όλες τις χώρες

Μεταξύ ζωής και θανάτου

σ' όλες τις χώρες

συμβαίνει μια κοπέλα

να γδύνεται για να φανεί

όταν φεύγει απ' το δωμάτιο

η ομορφιά της

αφήνει χώρο στην ηρεμία

καμιά φορά

τα χέρια αυτού που φοβάται το τέλος του

σπάζουν μες στο μαύρο της σιωπής

να συγκρατήσουν την ελπίδα.

[Jean Follain, Σύμφωνα μ' όλα, 1967]