Σχεδιάζοντας τις Βιβλιοθήκες του μέλλοντος, η περίπτωση της Ζακύνθου

Γράφει ο Παύλος Φουρνογεράκης*

Στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, στις 10 και 11 Ιουνίου 2008 πραγματοποιήθηκε Διεθνές συνέδριο με θέμα «Σχεδιάζοντας τις Βιβλιοθήκες του μέλλοντος». Το συνέδριο οργάνωσε το Ινστιτούτο Γκαίτε σε συνεργασία με άλλους φορείς και με παράλληλη έκθεση φωτογραφίας από σύγχρονες βιβλιοθήκες της Ευρώπης, της Αμερικής και από τη περίφημη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Ήταν ένα πετυχημένο συνέδριο το οποίο δημιούργησε αντιφατικά συναισθήματα σε όλους όσους το παρακολουθήσαμε. Ζηλέψαμε για όσα θαυμαστά γίνονται στο εξωτερικό σε σχέση με τη σύγχρονη αρχιτεκτονική των βιβλιοθηκών, αλλά ήταν και ένα δυνατό ταρακούνημα για ενεργοποίηση και στους δικούς μας χώρους.
«Διαστημόπλοια του βιβλικού σύμπαντος» χαρακτήρισε ένας Γερμανός δημοσιογράφος τα σύγχρονα κτίρια βιβλιοθηκών. Εντυπωσιακά νεόδμητα κτίρια, αλλά και ανακαινισμένα κτίσματα , όπως παλιές αποθήκες ή εργοστάσια, προσπαθούν να ανταποκριθούν στις ιδιαίτερες και αυξημένες απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας της πληροφορίας και επικοινωνίας. Δημόσιοι παράδεισοι μεταξύ ναού και αγοράς (με την αρχαία έννοια των όρων) όπου ο επισκέπτης θα έχει εύκολη πρόσβαση στο χώρο και ευχάριστη επαφή με την επιστήμη και τη γνώση, αλλά συνάμα θα χαλαρώνει με τη ζωντάνια της εμπειρίας μιας διαφορετικής δημόσιας αισθητικής της αρχιτεκτονικής. Είναι αρχιτεκτονικές ιδέες που αφορούν βιβλιοθήκες ψηφιακής εποχής, πρόκληση για δημιουργία χώρων που θα στεγάσουν το βιβλίο, ένα μέσο που θεωρείται όλο και πιο εφήμερο, συχνά ακόμη και «νεκρό». Η βιβλιοθήκη όμως παύει να αποτελεί ησυχαστήριο κοιμισμένων βιβλίων και αυστηρών προσώπων αφού γίνεται και χώρος συνάντησης, επικοινωνίας κι έμπνευσης και μεταβάλλεται σε σαλόνι της πόλης. Γι αυτό βρίσκεται συνήθως στο κέντρο της όποιας κοινότητας, εκεί που είναι η αγορά και συχνάζουν οι πολίτες και τους υποδέχεται όλους, μικρούς και μεγάλους, κατά μόνας ή ομαδικά και οικογενειακά.
Εάν συνδέσουμε τη σύγχρονη τάση με την περίπτωση της Ζακύνθου είναι εύκολο να κάνουμε το δικό μας όνειρο και να αγωνιστούμε για να το πραγματοποιήσουμε. Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Ζακύνθου βρίσκεται στο ωραιότερο σημείο της πόλης. Στεγάζεται σε κτίριο ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής και έχει σημαντική συλλογή βιβλίων και εφημερίδων . Η εσωτερική όμως αρχιτεκτονική και οργάνωση προκαλούν κατάθλιψη και προετοιμάζουν τον επισκέπτη για γρήγορη αποχώρηση.
Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Ζακύνθου πρέπει να απλωθεί σε ολόκληρο το κτιριακό συγκρότημα της Πλατείας Σολωμού (εκεί που στεγάζονται το Πνευματικό Κέντρο, ο κινηματογράφος Φώσκολος και ο Κόκκινος Βράχος), ώστε να μπορεί να αποτελεί το σημείο αναφοράς Ζακυνθινών και τουριστών. Η επέκταση στο χώρο, η υλικοτεχνική υποδομή και η ανάλογη στελέχωση με βιβλιοθηκονόμους, τεχνική και οικονομική υπηρεσία είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Στην παρούσα φάση είναι εφικτός ένας τέτοιος σχεδιασμός αφού φτιάχνεται το θέατρο και θα μπορεί να ικανοποιήσει ανάγκες του πνευματικού κέντρου και του κινηματογράφου.
Τα σχέδια των σύγχρονων βιβλιοθηκών (και το όνειρο της δικής μας), περιλαμβάνουν μεγάλους ενιαίους χώρους, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα κίνησης των επισκεπτών αλλά και μετακίνησης των επίπλων ανάλογα με την περίπτωση. Τα χρώματα, τα έπιπλα, τα γραφεία οι βιβλιοστάτες αλλάζουν μορφή και χρήση. Είναι πολύχρωμα, μοντέρνα, αναπαυτικά, με διαφορετικό φωτισμό κατά περίπτωση. Δημιουργούνται νοητοί χώροι και διαχωρίζονται εκείνοι που προκαλούν θόρυβο. Οι βιβλιοστάτες δεν στέκονται γεμάτοι και απειλητικοί με το βάρος και η μορφή τους. Είναι διασκορπισμένοι σε διάφορα σημεία του κτιρίου, και τα βιβλία καταλαμβάνουν τους χώρους ανάλογα με τις ανάγκες. Η Βιβλιοθήκη είναι εξοπλισμένη με ηλεκτρονικά μέσα ώστε να υπάρχει δυνατότητα διαδικτύωσης. Αναπαράγει ή παράγει οπτικοακουστικό υλικό, έχει χώρους προβολής ταινιών, ακουστικής μουσικής και δυνατότητα ηλεκτρονικής επικοινωνίας. Μπορεί να προσφέρει γλυκό και αναψυκτικό, ακόμα και πρόχειρο φαγητό. Διοργανώνει εκθέσεις, φιλολογικές βραδιές, διαλέξεις, συνέδρια. Εκδίδει βιβλία και περιοδικά, παρέχει ποιοτική γνώση και προάγει τη δημοκρατία αφού απευθύνεται σε όλους τους κατοίκους ντόπιους και μετανάστες, πλούσιους και φτωχούς, ανθρώπους με μορφές αναπηρίας και αρτιμελείς.
Στη Δημόσια Βιβλιοθήκη Ζακύνθου θα μπορεί κανείς να απολαμβάνει την όμορφη θέα του γαλάζιου, την ελπίδα της ζωής από τα παιχνιδιάρικα μικρά της πλατείας. Θα μπορεί να είναι ένα καινούργιο στέκι νέων, πιο ευχάριστο, χρήσιμο και δημιουργικό από τις παρακείμενες καφετέριες. Θα μπορεί να είναι ο χώρος του κουκλοθέατρου, του παραμυθιού, της ζωγραφικής, της αγγειοπλαστικής. Εκεί θα μπορούν να παίζουν νέα ποιοτικά ηλεκτρονικά παιχνίδια για να ψυχαγωγηθούν για να μάθουν τη νέα τεχνολογία. Θα μπορούν να ενημερωθούν για την επικαιρότητα, την πολιτική-πολιτιστική-αθλητική, να επικοινωνήσουν, να αστειευτούν, να μιλήσουν για τέχνη να αναπτύξουν πνευματική συζήτηση. Οι μεγαλύτεροι μαζί και χωριστά από τους νέους αλλά στον ίδιο χώρο θα ερευνούν τα αρχεία και τις πηγές θα ψυχαγωγούνται, θα διαλέγονται και θα επιλύουν τα προβλήματα της κοινότητας. Έτσι θα γίνει συνήθεια, τρόπος ζωής και ύπαρξης των ζακυνθινών, έτσι αποκτάμε την ελπίδα της βελτίωσης του μέλλοντός μας, αφού θα κατευθύνουμε τη σκέψη σε ωφελιμότερους δρόμους από εκείνον της αύξησης των τουριστικών επιχειρήσεων και των εσόδων μας. Θα μπορούμε να πετυχαίνουμε καλύτερα και σε αυτούς τους τομείς, γιατί θα έχουμε τους ορίζοντές μας πιο ανοιχτούς, το πνεύμα πιο νηφάλιο και τη σκέψη περισσότερο ανθρωπιστική και λιγότερο ανταγωνιστική.
Η νέα Δημόσια Βιβλιοθήκη Ζακύνθου θα πρέπει να ψηφιοποιηθεί, ώστε να διασφαλιστεί το πολύτιμο υλικό της και να μπορεί να είναι διαθέσιμο στο σύνολο των ενδιαφερομένων Το Μουσείο Σολωμού κι Επιφανών Ζακυνθίων ολοκληρώνει ήδη με επιτυχία ένα τέτοιο πρόγραμμα και μπορεί να γίνει παράδειγμα προς μίμηση. Η ψηφιοποίση θα δώσει τη δυνατότητα διαδικτύωσης και με τις τοπικές σχολικές βιβλιοθήκες που τόσο το έχουν ανάγκη, και έτσι θα δοθεί δυνατότητα ευρύτερης συνεργασίας.
Τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα δημιουργούνται νέες αξιόλογες βιβλιοθήκες όπως π.χ. στις Σέρρες και στο Ρέθυμνο και αναγγέλθηκε ήδη η κατασκευή της νέας Εθνικής Βιβλιοθήκης στην Αττική. Στη Ζάκυνθο αυτή την περίοδο μας απασχολούν άμεσα προβλήματα για επίλυση: νερό, καθαριότητα, οικονομικά σκάνδαλα και χρέη του μητροπολιτικού Δήμου κλπ. Αυτά όμως δεν πρέπει να μας αποπροσανατολίζουν και να μας αποθαρρύνουν από το να κάνουμε όνειρα για τη δια βίου παιδεία μας και τον πολιτισμό.
Όσοι ασχολούμαστε με τα γράμματα και τις τέχνες, όσοι αγαπάμε τη γνώση και όσοι πιστεύουμε ότι τα όνειρα μπορούν να γίνουν πραγματικότητα, μαζί με τη διεύθυνση και το διοικητικό συμβούλιο της βιβλιοθήκης, έχουμε υποχρέωση να αγωνιστούμε, να πείσουμε τους πολιτικούς για την αναγκαιότητα ανακαίνισης, ανασχεδίασης, ανάπλασης της βιβλιοθήκης μας. Γνωρίζουμε ότι απαιτεί σοβαρές μελέτες, χρόνο και χρήμα και κόπο, είναι όμως ένας αγώνας που μπορεί να βελτιώσει τον παρηκμασμένο πολιτισμό μας και να μας εμπνεύσει για νέες δημιουργίες.

* Ο Παύλος Φουρνογεράκης είναι φιλόλογος και υπεύθυνος της σχολικής βιβλιοθήκης του 2ου Γενικού Λυκείου Ζακύνθου.

Η Φλόγα του εθελοντισμού στην καρδιά της νεοπλασίας

Γράφει ο Παύλος Φουρνογεράκης

Επάρατη νόσος, κακοήθεια, νεοπλασίες, ή επί το λαϊκότερον παλιαρρώστια είναι ορισμένες συνώνυμες του καρκίνου, μιας ασθένειας που κατέχει τις πρωτιές στις σύγχρονες και μάλιστα επώδυνες αιτίες θανάτου. Φόβος, πανικός, εσωστρέφεια και απομόνωση είναι οι πρώτες αντιδράσεις του αρρώστου, των συγγενών και των φίλων. Αλλάζουν οι προγραμματισμοί, καταστρέφονται καριέρες, αφανίζονται περιουσίες, αυτά δηλαδή για τα οποία πασχίζει ο «αναπτυγμένος» άνθρωπος, όταν είναι υγιής και θεωρεί ότι οι ασθένειες και οι δυστυχίες χτυπούν μόνο τις διπλανές άγνωστες πόρτες.
Ορισμένοι σύντομα δημοσιοποιούν το πρόβλημα, αισθάνονται σημαντική την παρουσία και τη βοήθεια των άλλων. Είναι οι εξωστρεφείς, οι σωστά κοινωνικοποιημένοι, αυτοί που έμαθαν να μοιράζονται τη χαρά και τη θλίψη. Άλλοι από υπέρμετρο εγωισμό κι εσωστρέφεια που δεν τους επιτρέπουν να γίνουν οι δακτυλοδεικτούμενοι ασθενείς ή οι ανήμποροι, απομονώνονται, κρύβονται, ντρέπονται, ψεύδονται για να προασπίσουν τον εαυτό τους από τον οίκτο και τον ψόγο. Υπάρχουν όμως και συναισθηματικά και ψυχολογικά αδύναμοι, οι φτωχοί και ανασφάλιστοι, οι αναλφάβητοι, άνθρωποι που ζουν μονάχοι… και θέλουν βοήθεια, υποστήριξη ψυχολογική και υλική. Σ αυτές τις περιπτώσεις ο εθελοντισμός, προϊόν ελεύθερης βούλησης και προσφοράς αγάπης καταπραΰνει τον πόνο, δίνει λύσεις στην απελπισία της δυστυχίας, ξαλαφρώνει το βάρος, γίνεται ο ίδιος δημιουργός ζωής.
Παραδοσιακά ως εθελοντισμός θεωρείται η ανιδιοτελής προσφορά ενός ατόμου προς την κοινωνία. Συνδέεται επομένως με τη ¨φιλανθρωπία¨ όπως αυτή χρησιμοποιήθηκε κατά την κλασσική εποχή για να αποδώσει μια καινούργια αρετή, την αγάπη για τους ανθρώπους. Ωστόσο ο εθελοντισμός έχει τις αρχές του στα πανάρχαια χρόνια. Είναι παλαιότερος από τη δημοκρατία, τη χριστιανοσύνη και την οργανωμένη εκπαίδευση. Στον αιγυπτιακό πολιτισμό εντοπίζονται οι πρώτοι ¨εθελοντές που πρόσφεραν ψωμί στους πεινασμένους και νερό στους διψασμένους¨ (Brenner, R 1988).
Ο εθελοντισμός θεωρεί τον άνθρωπο ως αξία καθεαυτή και κέντρο κάθε δραστηριότητας. Ταυτόχρονα, μέσω του εθελοντισμού διαμορφώνονται υγιείς προσωπικότητες και αξίες όπως η αλληλεγγύη, η συντροφικότητα και ο αλληλοσεβασμός. Αρκετοί δε από τους εθελοντές ίσως να ήταν από την άλλη πλευρά στο παρελθόν και αυτό τους βοηθά να κατανοήσουν καλύτερα τόσο την αναγκαιότητα όσο και την προσφορά τους (Iean-Marc Richard 1999). Εθελοντές σαν τους τελευταίους είναι όσοι προσφέρουν κι εντάσσονται στο σύλλογο «Φλόγα».
Η «Φλόγα» είναι Σύλλογος Γονιών με παιδιά που έτυχε να αρρωστήσουν από καρκίνο και αγκαλιάζει χιλιάδες οικογένειες σε όλη την Ελλάδα. Σήμερα, 25 χρόνια μετά την ίδρυση της, η Φλόγα, έχει εκπροσώπους με πλούσια δράση στις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας .
Συμπαραστέκεται στους γονείς κατά τη φάση της διάγνωσης. Ομάδες μητέρων που έχουν κερδίσει τον αγώνα κατά του καρκίνου στα δικά τους παιδιά καθώς και αποθεραπευμένα παιδιά από την «Ομάδα Νέων της Φλόγας», επισκέπτονται στα νοσοκομεία και τον ξενώνα τα παιδιά και τους γονείς στο στάδιο της διάγνωσης, για να τους δώσουν δύναμη και να τους αποδείξουν με την παρουσία τους, ότι και τα δικά τους παιδιά μπορούν να γίνουν καλά.
Παρέχει στέγη στους γονείς και τα παιδιά από την περιφέρεια. Σε ξενώνα 1000 τ.μ., ο οποίος χτίστηκε από μικρές και μεγάλες δωρεές φίλων της Φλόγας, φιλοξενούνται οικογένειες από την περιφέρεια κατά τη διάρκεια της υποχρεωτικής παραμονής τους στην Αθήνα. Το κτίριο, το οποίο εγκαινιάστηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας το Νοέμβριο του 2002, βρίσκεται κοντά στα παιδιατρικά νοσοκομεία και εξασφαλίζει δωρεάν στα παιδιά άριστες συνθήκες διαμονής. Παράλληλα, με τη βοήθεια ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών, τα παιδιά ενισχύονται ψυχολογικά, ώστε η εξέλιξη της θεραπευτικής τους πορείας να είναι η καλύτερη δυνατή. Επίσης, στο «Σπίτι των Παιδιών», λειτουργεί σχολείο (Νηπιαγωγείο, Δημοτικό και Γυμνάσιο με καθηγητές αποσπασμένους από το Υπουργείο Παιδείας) για να μπορούν τα παιδιά να συνεχίζουν τα μαθήματα τους κανονικά.
Προ ολίγων μηνών, η «Φλόγα» απέκτησε, πάλι από δωρεές, επτά ακόμη αυτόνομα διαμερίσματα 300 τ.μ. απέναντι ακριβώς από το κεντρικό κτίριο του ξενώνα. Αυτά προορίζονται για τα πιο δύσκολα στάδια της νόσου, οπότε και χρειάζονται ιδιαίτερες συνθήκες με μεγαλύτερες ανέσεις και περισσότερη αυτονομία.
Η «Φλόγα» διαθέτει κατάλληλα εξοπλισμένα αυτοκίνητα για την άνετη και ασφαλή μετακίνηση των παιδιών από και προς τα νοσοκομεία και τα εξεταστικά κέντρα Συμμετέχει στην προμήθεια ιατρικού και άλλου εξοπλισμού, καθώς και στη βελτίωση των χώρων νοσηλείας στα κρατικά νοσοκομεία. Πρόσφατα ολοκληρώθηκαν οι εργασίες γενικής ανακαίνισης των χώρων του Ογκολογικού τμήματος του Παιδιατρικού Νοσοκομείου Αγία Σοφία, το συνολικό κόστος των οποίων κάλυψε η Φλόγα. Επίσης, σημαντική αγορά της Φλόγας είναι ο Βιομοριακός Αναλυτής, (αξίας 150.000 €) για το εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που θα βοηθήσει στην καλύτερη διαγνωστική και θεραπευτική αγωγή των παιδιών. (και ενηλίκων). Προσπαθεί εξάλλου, με συνεχείς παραστάσεις στους αρμόδιους φορείς να υποχρεώσει την πολιτεία να βελτιώσει τη φροντίδα που παρέχει στο παιδί με καρκίνο. Διαθέτει κοινωνικό ταμείο για τις πρώτες βασικές ανάγκες των οικονομικά ασθενέστερων οικογενειών. Χρηματοδοτεί πρόσθετες ιατρικές εξετάσεις για τα παιδιά στις περιπτώσεις που τις προτείνουν οι θεράποντες ιατροί και δεν τις καλύπτουν τα ασφαλιστικά ταμεία. Διοργανώνει συναυλίες, φιλανθρωπικές αγορές, αιμοδοσίες, γιορτές για την ψυχαγωγία των παιδιών και διαθέτει Χριστουγεννιάτικες κάρτες για να στηρίξει τα προγράμματα της. Έχει ιδρύσει ποδοσφαιρική ομάδα από γονείς παιδιών και διοργανώνει φιλικούς ποδοσφαιρικούς αγώνες για τη χαρά του «ευ αγωνίζεσθαι» και την οικονομική ενίσχυση της «Φλόγας»
Η «Φλόγα» μαζί με άλλες 17 μη κυβερνητικές οργανώσεις στην Ελλάδα υπέγραψε τη «Χάρτα Αυτοδέσμευσης, Κοινωνικής Ευθύνης και Λογοδοσίας μη Κυβερνητικών Οργανώσεων». Σκοπός τους είναι η προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της αειφόρου ανάπτυξης, της προστασίας του περιβάλλοντος και της παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας και άλλων δημοσίων αγαθών. Στοχεύει επίσης στην προώθηση αξιών της διαφάνειας της κοινωνικής ευθύνης και της λογοδοσίας. Συμμετέχει ενεργά στις δραστηριότητες της «Παγκόσμιας Συνομοσπονδίας Συλλόγων Γονιών» (ICCCPO) http://www.icccpo.org/ της οποίας είναι ιδρυτικό μέλος και στην οποία συμμετέχουν 64 χώρες από όλο τον κόσμο. Κυρίως, όμως, προσπαθεί να πληροφορήσει σωστά την κοινή γνώμη για τον καρκίνο στο παιδί και να διαλύσει τις προκαταλήψεις. Ο καρκίνος δεν είναι κληρονομικός, δεν είναι μεταδοτικός. Καρκίνος στο παιδί δεν σημαίνει θάνατο. Δεν είναι «επάρατος», αλλά μια σοβαρή, απειλητική για τη ζωή του παιδιού νόσος που χρειάζεται χρόνο και κατάλληλη και εξειδικευμένη θεραπεία.
Η Αλεξάνδρα, η Μαρία, ο Κώστας … έμειναν στα παιδικά όνειρα Η Μαρίνα, ο Στέλιος, ο Νίκος… ξεπέρασαν τις συμπληγάδες και ζουν κανονικά. Όλοι όμως εξακολουθούν να απλώνουν την ύπαρξη προσφέροντας τη χαρά της συμπαράστασης σ΄ εκείνους που τώρα πάσχουν. Η αξία της ζωής είναι ανεκτίμητη όση διάρκεια και αν έχει. Οι γονείς των παιδιών που πικραίνονται από την απουσία τους, νιώθουν την απέραντη ικανοποίηση της προσφοράς συναισθημάτων, αυτού του άυλου ανεκτίμητου θησαυρού που ελευθερώνει κι εξυψώνει τον άνθρωπο. Η τρυφερή ηλικία που απειλείται από τις νεοπλασίες μπορεί να ελπίζει, να χαίρεται, να ονειρεύεται να κάνει σχέδια, να ζει στη ζεστασιά της «Φλόγας». Κι εμείς, οι επί του παρόντος υγιείς, ας μην επαναπαυόμαστε ότι «σαν έρθει το κακό, τα δρεπάνια θα σφυρίξουν σ΄ άλλο χωράφι» (Σεφέρης: Τελευταίος σταθμός). Η ιδιώτευση σε κάθε περίπτωση καθηλώνει και περιορίζει. Η υγεία και η ευδαιμονία του συνόλου των πολιτών είναι αναμφισβήτητα υποχρέωση της πολιτείας. Ο αλτρουισμός αιχμαλωτίζει τα ύψη και είναι προσωπική υπόθεση του καθενός.
Ο εθελοντισμός στην Ελλάδα δεν είναι διαδεδομένος όπως στις υπόλοιπες αναπτυγμένες χώρες, με εξαίρεση την περίοδο των Ολυμπιακών αγώνων που θεωρήθηκε εθνική υπόθεση ελληνικού γοήτρου. Μικρές φλογίτσες εθελοντισμού μπορούν να ανάψουν στις καρδιές μας καταθέτοντας χρήματα στους παρακάτω λογαριασμούς:

Εθνική Τράπεζα 192/480000-10
ALPHA BANK 112-00-2002-011686 Αγροτική Τράπεζα 017-01/01220138
Τράπεζα Πειραιώς 5015-020-641423 Ασπίς 10-203-0001-140
Eurobank 00260063460100128261
Φλόγα Σύλλογος Γονιών Παιδιών με Νεοπλασματική Ασθένεια Αιγίου 6-8 115-27 Γουδί – Αθήνα Τηλ. 210-7485000, Fax: 210-7772421 «Φλόγα»: www.floga.org.gr
E-mail info@floga.org.gr και floga@floga.org.gr

Οδυσσέα Ελύτη, ΘΑΝΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ

Ι

Έτσι καθώς εστέκονταν ορθός μπροστά στην Πύλη κι άπαρτος μες στη λύπη του

Μακριά του κόσμου που η ψυχή του γύρευε να λογαριάσει στο φάρδος Παραδείσου Και σκληρός πιο κι απ' την πέτρα που δεν τον είχανε κοιτάξει τρυφερά ποτέ - κάποτε τα στραβά δόντια του άσπριζαν παράξενα

Κι όπως περνούσε με το βλέμμα του λίγο πιο πάνω απ' τους ανθρώπους κι έβγανε απ' όλους Έναν που του χαμογελούσε τον Αληθινόν που ο χάρος δεν τον έπιανε

Πρόσεχε να προφέρει καθαρά τη λέξη θάλασσα έτσι που να γυαλίσουν μέσα της όλα τα δελφίνια Κι η ερημιά πολλή που να χωρά ο Θεός κι η κάθε μια σταγόνα σταθερή στον ήλιο ν' ανεβαίνει

Νέος ακόμα είχε δει στους ώμους των μεγάλων τα χρυσά να λάμπουν και να φεύγουν Και μια νύχτα θυμάται σ' ώρα μεγάλης τρικυμίας βόγκηξε ο λαιμός του πόντου τόσο που θολώθη μα δεν έστερξε να τού σταθεί

Βαρύς ο κόσμος να τον ζήσεις όμως για λίγη περηφάνια το άξιζε.

II

Θεέ μου και τώρα τι Που 'χε με χίλιους να παλέψει χώρια με τη μοναξιά του ποιος αυτός που 'ξερε μ' ένα λόγο του να δώσει ολάκερης της γης να ξεδιψάσει τι

Που όλα τού τα 'χαν πάρει Και τα πέδιλά του τα σταυροδετά και το τρικράνι του το μυτερό και το τοιχίο που καβαλούσε κάθε απομεσήμερο να κρατάει τα γκέμια ενάντια στον καιρό σαν ζόρικο και πηδηχτό βαρκάκι

Και μια φούχτα λουίζα που την είχε τρίψει στα μάγουλα ενός κοριτσιού μεσάνυχτα να το φιλήσει (πως κουρναλίζαν τα νερά του φεγγαριού στα πέτρινα τα σκαλοπάτια τρεις γκρεμούς πάνω απ' τη θάλασσα...)

Μεσημέρι από νύχτα Και μήτ' ένας πλάι του Μονάχα οι λέξειςτου οι πιστές που 'σμιγαν όλα τους τα χρώματα ν' αφήσουν μες στοχέρι του μια λόγχη από άσπρο φως

Και αντίκρυ σ' όλο των τειχών το μάκρος μυρμηκιά οι χυμένες μες στο γύψο κεφαλές όσο έπαιρνε το μάτι του

«Μεσημέρι από νύχτα - όλ' η ζωή μια λάμψη!» φώναξε κι όρμησε μες στο σωρό σύρνοντας πίσω του χρυσή γραμμή ατελεύτητη

Και αμέσως ένιωσε ξεκινημένη από μακριά η στερνή χλωμάδα να τον κυριεύει.

III

Τώρα καθώς του ήλιου η φτερωτή ολοένα γυρνούσε και πιο γρήγορα οι αυλές βουτούσαν μέσα στο χειμώνα κι έβγαιναν πάλι κατακόκκινες απ' τα γεράνια

Κι οι μικροί δροσεροί τρούλοι όμοια μέδουσες γαλάζιες έφταναν κάθε φορά και πιο ψηλά στ' ασήμια που τα ψιλοδούλευε ο αγέρας γι' άλλων καιρών πιο μακρινών το εικόνισμα

Κόρες παρθένες φέγγοντας η αγκαλιά τους ένα θερινό ξημέρωμα φρέσκα βαγιόφυλλα και της μυρσίνης της ξεριζωμένης των βυθών σταλάζοντας ιώδιο τα κλωνάρια

Του 'φερναν Ενώ κάτω απ' τα πόδια του άκουγε στη μεγάλη καταβόθρα να καταποντίζονται πλώρες μαύρων καραβιών τ' αρχαία και καπνισμένα ξύλα όθε με στυλωμένο μάτι ορθές ακόμη Θεομήτορες επιτιμούσανε

Αναποδογυρισμένα στις χωματερές αλόγατα σωρός τα χτίσματα μικρά μεγάλα θρουβαλιασμός και σκόνης άναμμα μες στον αέρα

Πάντοτε με μια λέξη μες στα δόντια του άσπαστη κειτάμενος

Αυτός
ο τελευταίος Έλληνας!

1969

Κάρολου Παπούλια: [ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ ΤΟΥ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΥΞΕΙΝΟΥ ΠΟΝΤΟΥ]

[Ομιλία του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κάρολου Παπούλια κατά την τελετή αναγόρευσής του σε Επίτιμο Διδάκτορα του Κρατικού Πανεπιστημίου Ανθρωπιστικών Σπουδών Μαριούπολης

Ουκρανία, 16 Απριλίου 2008]

Αξιότιμε κύριε Πρύτανη,

Αγαπητοί φοιτητές,

Κυρίες και Kύριοι,

Με μεγάλη χαρά και συγκίνηση βρίσκομαι σήμερα στο Κρατικό Πανεπιστήμιο Ανθρωπιστικών Σπουδών της Μαριούπολης και σας ευχαριστώ για την τιμή που μου κάνετε να με ανακηρύξετε Επίτιμο Διδάκτορα του Πανεπιστημίου. Για μένα αυτή είναι μια τιμή που δείχνει την βαθιά αγάπη του ελληνισμού της Αζοφικής για την πατρίδα. Μια τιμή που δημιουργεί σε μας την υποχρέωση για όσο το δυνατόν πιο ουσιαστική συμπαράσταση στις ανάγκες σας, έμπρακτη αναγνώριση της πορείας σας και συνεργασία στους πολλούς τομείς που υπάρχουν δυνατότητες.

Θα ήθελα κατ’ αρχήν να κάνω μια αναφορά στο Κρατικό Πανεπιστήμιο Ανθρωπιστικών Σπουδών Μαριούπολης.

Το Πανεπιστήμιό σας έχει διαδραματίσει έναν πραγματικά πρωταγωνιστικό ρόλο στη δυναμική προσπάθεια των Ελλήνων της Αζοφικής για αναγέννηση του εδώ ελληνισμού. Και είμαι ιδιαίτερα υπερήφανος καθώς, ως Υπουργός Εξωτερικών, επόπτευα το Εθνικό Ίδρυμα Παλιννοστούντων και παρακολούθησα την ουσιαστική στήριξη που έδωσε ως πρώτος επίσημος ελληνικός φορέας στο τότε Ινστιτούτο Ελληνικών Σπουδών. Σε μια πορεία 17 ετών εξελίχθηκε από ένα άγνωστο αρχικά κολλέγιο σε έγκυρο Κρατικό Πανεπιστήμιο. Και δεν μπορώ να μην υπογραμμίσω την συμβολή του Πρύτανη κ. Κωνσταντίνου Μπαλαμπάνωφ στην υποδειγματική ανάπτυξή του. Είναι ένα Ίδρυμα που γεννήθηκε από το όραμα του Ελληνικού Συλλόγου Μαριούπολης, του Δημοτικού Συμβουλίου της Μαριούπολης και του Εθνικού Πανεπιστημίου του Ντονιέτσκ.

Το Πανεπιστήμιό σας προετοιμάζει ειδικευμένους εκπροσώπους της διανόησης και έχει καταστεί κέντρο ανθρωπιστικής παιδείας σε μια σημαντική βιομηχανική περιοχή. Αναπτύσσει και προβάλλει την ελληνική γλωσσική παράδοση και πολιτισμό των Ελλήνων της Ουκρανίας. Έχετε δημιουργήσει γέφυρα επαφής με την Ελλάδα, γέφυρα που τόσο έχει ανάγκη όχι μόνο ο αζοφικός ελληνισμός, αλλά και ο ελλαδίτικος. Είστε το μόνο Πανεπιστήμιο στην Ευρώπη, εκτός Ελλάδας και Κύπρου, που η ελληνική γλώσσα, ο πολιτισμός και η ιστορία της Ελλάδας και των Ελλήνων της Ουκρανίας, διδάσκονται σε πάνω από 700 φοιτητές ως πρώτη ή δεύτερη ειδικότητα. Και είμαι πράγματι περήφανος γιατί στη Σχολή της Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου σας φοιτούν 300 περίπου φοιτητές. Φοιτητές που είμαι βέβαιος ότι αύριο θα συμμετέχουν στην πνευματική και πολιτική ηγεσία της περιοχής.

Συγκρατώ ιδιαίτερα τη διεθνή απήχηση του εκπαιδευτικού σας Ιδρύματος καθώς τα τελευταία 14 χρόνια υποδεχθήκατε πάνω από 400 ξένες αποστολές στις οποίες συμμετείχαν πάνω από 1450 άτομα, ηγέτες ξένων κρατών, υπουργοί, πολιτικοί, νομάρχες, δήμαρχοι, ενώ πάνω από 600 φοιτητές και καθηγητές του Πανεπιστημίου σας έλαβαν μέρος σε επιστημονικά, επιμορφωτικά και πολιτιστικά προγράμματα σε πολλές χώρες του κόσμου.

Με βάση τα παραπάνω εύχομαι σύντομα να καταστεί δυνατή η αναβάθμισή σας σε Εθνικό Πανεπιστήμιο, το πρώτο στην Ουκρανία Εθνικό Πανεπιστήμιο Ανθρωπιστικών Σπουδών.

Κυρίες και Κύριοι,

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ελληνισμού του Βόρειου Εύξεινου Πόντου είναι η αντοχή του ώστε να υπάρχει η ανελλιπής παρουσία του από αρχαιοτάτων χρόνων. Η ιστορική πορεία σας πέρασε από εξαιρετικά δύσκολες διαδρομές, ταραγμένες ιστορικές περιόδους, βίωσε σκληρές μετακινήσεις και είχε τις μεγαλύτερες δυσκολίες επαφής με την Πατρίδα από όλους τους απόδημους Έλληνες.

Ιδιαίτερα ηρωϊκή αλλά και δύσβατη υπήρξε η πορεία των προγόνων σας μετά την πτώση του Βυζαντίου. Η ταταρική επικράτηση και η οθωμανική κατοχή ανέδειξαν τις κατ΄εξοχήν αξίες των Ελλήνων. Την αντοχή, την δύναμη και την προσήλωση στην ιστορία, την θρησκεία και τη γλώσσα μας.

Η μετεγκατάστασή σας από την Αικατερίνη τη Μεγάλη, από την Κριμαία στην Αζοφική του ελληνισμού, καθώς τότε η Κριμαία τελούσε υπό ταταρική κατοχή, εγκαινίασε μια νέα φάση στη μακρόχρονη πορεία σας. Μια φάση με ιδιαίτερα δύσκολο ξεκίνημα αφού έπρεπε να επιβιώσετε σε ένα εντελώς αφιλόξενο τότε τοπίο. «Όλη αυτή η γη γύρω από τη Μαριούπολη ήταν χέρσα, άγρια και ακατοίκητη και ο τόπος όπου σήμερα βρίσκεται η πόλη ήταν έρημος. Υπήρχαν μόνο ελάχιστες καλύβες όπου κατοικούσαν Κοζάκοι Ζαπορόζοι, ψαράδες του ποταμού Κάλμιους», γράφει ο αφηγητής του 19ου αιώνα.

Η παρουσία σας εδώ ενίσχυσε με ορθόδοξους πληθυσμούς περιοχές αραιοκατοικημένες δημιουργώντας στρατηγικό προγεφύρωμα απέναντι σε Τατάρους και Οθωμανούς και ενισχύοντας τα νότια ρωσικά σύνορα.

Η συμβολή των Ελλήνων της Αζοφικής στις νέες τους πατρίδες υπήρξε αξιοθαύμαστη. Μαριουπολίτης ήταν ο μηχανικός Κωνσταντίνος Τσελπάν από το Τσερντακλί, ο κατασκευαστής του θρυλικού τανκ Τ-34 που συνέβαλε καθοριστικά στην απόκρουση της ναζιστικής εισβολής. Μαριουπολίτης ο ζωγράφος Κουΐντζι, ο ιστορικός Χαρταχάϊ, ο ποιητής Κοστοπράβ. Είναι μερικοί μόνον από τους επιφανείς Έλληνες της περιοχής, η ζωή και το έργο των οποίων επιβεβαιώνει την ιδιαίτερη έφεση των Ελλήνων απανταχού της γης στις τέχνες, τα γράμματα, την πολιτιστική και πνευματική δημιουργία.

Ιδιαίτερη αναφορά θα ήθελα να κάνω στο σημείο αυτό στην σημασία των ρουμέϊκων, της ελληνικής διαλέκτου της περιοχής.

Η γλώσσα στηρίζει βέβαια τόσο τον πολιτισμό όσο και την ιστορική ταυτότητα. Παράλληλα αποτελεί και η ίδια από τα σημαντικότερα στοιχεία του πολιτισμού. Τα ρουμέϊκα, είναι η ελληνική διάλεκτος μιας ιστορικής διασποράς, μιας διασποράς δηλαδή χιλιετιών για εμάς τους Έλληνες. Στην μακρά της διαδρομή εξελίχθηκαν από τα δωρικά ελληνικά των Μιλησίων στα ελληνιστικά, κατόπιν στα βυζαντινά ελληνικά και τέλος στη σημερινή μαριουπολίτικη διάλεκτο. Με τις μεταναστεύσεις από όλες τις περιοχές του σημερινού ελληνικού κράτους τον 19ο αιώνα εμπλουτίσθηκαν ακόμη περισσότερο. Έτσι, καθώς στην περιοχή του Βόρειου Ευξείνου Πόντου υπήρχε μια συνεχής ροή ελληνικής μετανάστευσης από την Μικρά Ασία, την Μακεδονία, την Πελοπόννησο, ακόμη και τα νησιά του Ιονίου, τα ρουμέϊκα προσφέρουν μια μοναδική διαστρωμάτωση διάφορων περιόδων και περιοχών της ελληνικής γλώσσας. Στα ρουμέϊκα των χωριών της Μαριούπολης βρίσκουμε μορφές της βαθιάς ιστορίας της ελληνικής γλώσσας, όχι σαν γλωσσικό μουσείο, αλλά σαν ζωντανή πραγματικότητα.

Την εποχή της εθνικής αναγέννησης της Μαριούπολης 1926-37 πραγματοποιήθηκε εποικοδόμηση της διαλέκτου των ρουμέϊκων. Επιχειρήθηκε δηλαδή η κωδικοποίηση μιας περιφερειακής διαλέκτου σε εξωγλωσσικό περιβάλλον με βάση την νέα ελληνική ώστε να αποτελεί εργαλείο για όλες τις κοινωνικές γλωσσικές ανάγκες: πέρα από την προφορική επαφή, έντυπο λόγο, διδάξιμο λόγο, φιλολογική δημιουργία. Τα σχολεία, τα τυπογραφεία, οι εφημερίδες και η καλλιτεχνική δημιουργία της εποχής εκείνης έφθασαν σε υψηλό επίπεδο. Μετά τις διώξεις του ‘37-38, την λαίλαπα της ναζιστικής εισβολής και τις δεκαετίες επούλωσης των πληγών η ανεξαρτησία της Ουκρανίας δημιουργεί σήμερα νέα δεδομένα.

Πιστεύω στην δύναμη των ρουμέϊκων. Πιστεύω στην δυνατότητα της γλωσσικής διατήρησης. Και με συγκινεί ιδιαίτερα η στήριξη που δίνει στην ελληνική αυτή διάλεκτο το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών.

Είναι πάντως επιτακτική ανάγκη να συνεχισθεί πιο εντατικά και συστηματικά η μελέτη των γλωσσικών ιδιωμάτων των Ελλήνων της περιοχής, περιλαμβανομένων και των ταταρόφωνων Ελλήνων, τους οποίους επίσης αγκαλιάζουμε ως παιδιά μας, στο πλαίσιο των προγραμμάτων που έχουν ήδη αρχίσει οι Σχολές Ιστορίας του Πανεπιστημίου σας με την γενναιόδωρη χρηματοδότηση της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού.

Είμαι ιδιαίτερα υπερήφανος γιατί στην συνεργασία αυτή πρωταγωνίστησε το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με προγράμματα επιμόρφωσης Ελλήνων δασκάλων.

Εύχομαι μετά τα Πανεπιστήμια Ιωαννίνων, Αθηνών και Πατρών να επιδιώξουν και άλλα να συνεργασθούν μαζί σας ώστε να υπάρξει πλήρης καταγραφή όχι μόνο της γλώσσας αλλά και όλων των άλλων πολιτιστικών στοιχείων του Ελληνισμού της Αζοφικής και της Κριμαίας.

Η δύναμη που έχει δείξει ο ελληνισμός της Μαύρης Θάλασσας, δύναμη μοναδική, αποτελεί ασφαλώς εγγύηση για την πορεία του στο μέλλον. Ήδη η παγκόσμια σημερινή ιστορική πραγματικότητα, από την οποία βέβαια δεν λείπουν μαύρες σελίδες, δημιουργεί νέες πρωτόγνωρες προοπτικές συνεργασίας στην περιοχή μας.

Η ηθική συμπαράσταση της Ελλάδας στην προσπάθειά σας αυτή για ένα μέλλον που θα γίνεται όλο και καλύτερο είναι δεδομένη. Και έχει την σημασία της. Θα ήθελα όμως να εξετάσουμε και πιο συγκεκριμένα βήματα που θα μπορούσαν κάπως να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της περιοχής.

Η δυνατότητα παρουσίας ελληνικών τραπεζών είναι ένας τομέας που είμαι βέβαιος ότι εξετάζουν οι αρμόδιοι τραπεζικοί φορείς. Ένας τομέας του οποίου ο δυναμισμός των εδώ Ελλήνων εγγυάται την προοπτική και ο οποίος μπορεί και με την μεταφορά τεχνογνωσίας να βοηθήσει την ανοδική πορεία της οικονομίας.

Η ελληνική παιδεία θα συνεχίσει ασφαλώς να αποτελεί τον πρώτιστο τομέα συνεργασίας και η στήριξη που δίδεται σήμερα θα εξακολουθήσει αυξανόμενη.

Θέλω να καλέσω επίσης όλα τα Ιδρύματα που προσφέρουν στον ελληνισμό της διασποράς και τις ελληνικές σπουδές να δώσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προσοχή σ’εσάς.

Οι σχέσεις των Ελλήνων της Αζοφικής με την Ουκρανία ήταν πάντα αδελφικές. Και στην περιοχή αυτή οι ρίζες σας είναι γερές. Είναι χαρακτηριστικό ότι απ’όλη την ομογένεια της πρώην Σοβιετικής Ένωσης από την περιοχή της Μαριούπολης υπάρχει η μικρότερη μετανάστευση στην Ελλάδα. Η παρουσία μου εδώ μου δίνει την ευκαιρία να βρεθώ κοντά σ’έναν ιστορικό ελληνισμό. Θα μεταφέρω στην Ελλάδα τη ζωντάνια σας, την πίστη σας στο μέλλον, την πεποίθησή ότι ο 21ος αιώνας θα είναι για όλο τον ελληνισμό της ευρύτερης περιοχής αιώνας μιας νέας αναγέννησης.

Έχω υπάρξει και εγώ έλληνας της διασποράς και γνωρίζω από πρώτο χέρι τις αγωνίες, αλλά και την αστείρευτη ενέργειά σας.

Θα ήθελα από εδώ, από την Μαριούπολη, να ανακοινώσω ότι σκοπεύω να αφιερώσω τη φετινή γιορτή της Δημοκρατίας, στις 24 Ιουλίου, στον Ελληνισμό της διασποράς. Και θα είναι τιμή μου να έχω δίπλα μου στη γιορτή αυτή και τον Ελληνισμό της Αζοφικής.-

Γιώργη Παυλόπουλου, ΤΡΙΑΝΤΑΤΡΙΑ ΧΑΪΚΟΥ

«Αν πράγματι με θες, θα μ΄ έχεις»


1

Κρυφό μου σώμα
τα μυστικά σου μόνος
εγώ τα ξέρω.


2

Όταν χορεύει
σηκώνει τη φούστα της
να ιδώ την ελιά.


3

Πάλι το δρόμο
γυμνή στο παράθυρο
κρυφοκοιτάζει.


4

Κάπου στ΄ όνειρο
σ΄ άκουγα πουλάρι μου
να χλιμιντρίζεις.


5

Στις τρεις τη νύχτα
το γκαρσόνι μάς πήρε
τα δυο ποτήρια.


6

Πάνω στ' αμόνι
μενεξές το σίδερο
του μπαλκονιού της.


7

Δυο μάτια σπαθιά
σκίζαν τα βλέφαρά του
κι έμενε γυμνή.


8

Τρεις φίλοι παίζαν
στα ζάρια το φιλί της.
Κι άλλος το πήρε.


9

Κούμαρο μέλι
κι ο κότσυφας άπληστος
ο κερομύτης.


10

Όταν κοιτάζει
στου πηγαδιού το βάθος
βλέπει τον τράγο.


11

Δες! Δυο κουνούπια
στο καψούλι της βόμπας
κάνουν έρωτα.


12

Πέθαινα λέει
και πάνω στο σώμα μου
έφεγγε η αυλή.


13

Να θέλω κι άλλο
κι άλλο ακόμη. Κι εσύ
να μη μου δίνεις.


14

Μέρα και νύχτα
με σκοινί αόρατο
κάποιος μας δένει.


15

Σπουργίτης φονιάς
σκοτώνει τον τζίτζιρα
κι αυτός τραγουδάει.


16

Σταυροί στην πλαγιά
κι η θάλασσα πιο κάτω
λάμπει στον ήλιο.


17

Άκουγα κουπιά
χωρίς να βλέπω βάρκα
μέσα στο πούσι.


18

Θάλασσα χλωμή.
Με την ψόφια ουρά της
παίζουν τα παιδιά.


19

Βαθιά στη λάσπη
αυλακιές από ρόδες
και φύλλα ξερά.


20

Πίσω απ΄ τα βουνά
κάποιοι βγαίνουν τα βράδια
και μας κοιτάζουν.


21

Στον Ν.Δ.Τ.

Άχνα δε βγάζω
θαλασσινό μου αηδόνι
να σε ακούω.


22

Μικρό καράβι
στο μπουκάλι κλεισμένο
πού αρμενίζεις;


23

Νεκρός κι ο Έκτωρ.
Τρομάζει τον Όμηρο
η αναίρεσή του.


24

Ουρά παγωνιού
σε πισινό μαϊμούς
τούτος ο κόσμος.


25

Ώχου κι απόψε
δε γλιτώνεις το ξύλο
Καραγκιόζη μου.


26

Είναι οι λέξεις
στο ψ της Ιλιάδας
ή τα τσεκούρια;


27

Είπε ο Ζήνων:
«Ουκ άρα έστιν ο τόπος».
Λες να ΄ναι αλήθεια;


28

Γελάει ο λύκος.
Κάτι τού ψιθύρισε
στ΄ αυτί το αρνάκι.


29

Άνθη μυγδαλιάς
πέφτουνε στον ύπνο μου.
Ποια με φίλησε;


30

Φτωχό κόκαλο
στην άμμο της ερήμου
με τόσο ύφος.


31

Το ένα σου μάτι
στο ποίημα˙ και τ΄ άλλο
να σε δικάζει.


32

Ακίνητοι. Σαν
να φωτογραφήθηκε
η Γη για πάντα.


33

Όλοι χωράμε
οι ζωντανοί κι οι νεκροί
σ΄ ένα ποίημα.

Οδυσσέα Ελύτη, ΣΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΝ

Από την έκδοση του ΕΡΜΕΙΑ, Αθήνα 1980

***

Ρήσεις από το ποιητικό έργο «Μαρία Νεφέλη»

***

Ο Νόμος που είμαι
δεν
θα
με υποτάξει

Ένα σώμα γυμνό είναι
η μοναδική προέκταση

της νοητής γραμμής

που μας ενώνει με το μυστήριο

Κάνε άλμα
πιο γρήγορο
από
τη
φθορά

Το άπειρο
υπάρχει για μάς
όπως η γλώσσα
για τον κωφάλαλο

Δεν εγεννήθηκεν ακόμη
ο Μαγγελάνος
ενός τριαντάφυλλου

Ο τρομοκράτης
είναι
ο άξεστος
των θαυμάτων

Το «κενό»
υπάρχει
όσο δεν
πέφτεις μέσα του

Θάλασσα
λανθασμένη
δεν γίνεται

Αν
κάτι αδημονεί
μέσα στην άγρια μέντα
είναι
της αγιοσύνης σου το λαγωνικό

Από τον στοχασμό σου
πήζει ο ήλιος
μες στο ρόδι
κι ευφραίνεται

Έτη φωτός
στους ουρανούς
έτη Αρετής
μες στον ασβέστη

Τέτοιαν εύστοχη
δείξε
αδεξιότητα
και να:
ο Θεός!

Δεν
έχει φτέρνες
η
τελειότητα

Όταν ακούς αέρα
είναι η Γαλήνη
που βρυκολάκιασε

Από φυσικού της
η μαυρίλα
πρέπει νά ‘ναι
και κλεπταποδόχος

Την αλήθεια
την «φτιάχνει» κανείς
ακριβώς
όπως
φτιάχνει και το ψέμα

Θε μου
τι μπλε ξοδεύεις
για
να
μη σε βλέπουμε!

Προσπάθησε
να οδηγήσεις
την τεχνική τελειότητα
στη φυσική της κατάσταση

Kι από την ανάποδη
φοριέται η φαντασία
και
σ' όλα τα μεγέθη της

Τρώγε την πρόοδο
και με τα φλούδια
και με τα κουκούτσια της

Δυστυχώς
και η Γη
με δικά μας έξοδα
γυρίζει

Στην κακή μοιρασιά
πάντοτε
ο Θεός ζημιώνεται

Χαράξου κάπου
με οποιονδήποτε τρόπο
και μετά πάλι
σβήσου
με γενναιοδωρία

Ψαρεύοντας
έρχεται
η θάλασσα

Κάπου
ανάμεσα
Τρίτη και Τετάρτη
πρέπει να παράπεσε
η αληθινή σου μέρα

Έχει
τη
μέση της
και
η
άκρη-άκρη

Παιδιά κι αγγόνια της απάρνησης
είναι
όλα τους
μπάσταρδα

Κείνο που
σού προσάπτουνε τα χελιδόνια
είναι η άνοιξη
που
δεν έφερες

Η λύπη
ομορφαίνει
επειδή της μοιάζουμε

Στο χωριό της γλώσσας μου
τη Λύπη
τήνε λένε
Λάμπουσα

Δίνε δωρεάν τον χρόνο
αν
θες
να σού μείνει λίγη αξιοπρέπεια

Είναι διγαμία
ν’ αγαπάς και να ονειρεύεσαι

Αν δεν στηρίξεις
το ένα σου πόδι
έξω απ’ τη Γη
ποτέ σου δεν θα μπορέσεις
να σταθείς επάνω της

Φτασμένες
οι προλήψεις
σε μια καθαρότητα μαθηματική
θα μας βοηθούσανε
να κατανοήσουμε
τη βαθύτερη δομή του κόσμου

Είναι αγένεια
να κάνεις του Χάρου
χειροφιλήματα

Μακριά
μέσα στ’ απώτατα βάθη
του Αμνού
ο πόλεμος συνεχίζεται

Όταν
η συμφορά συμφέρει
λογάριαζέ την
για πόρνη

Θα πρέπει
να δημιουργούμε αντισώματα
και για την Ευθύνη

Όταν ακούς
«τάξη»
ανθρωπινό κρέας μυρίζει

Μια νομοθεσία
εντελώς άχρηστη για τις Εξουσίες
θα ‘τανε
αληθινή σωτηρία

Όταν
η ζωή μάχεται
οι νεκροί στον Άδη
Μηδίζουν

Από τον Θεό
τραβιέται
ο άνθρωπος
όπως
ο καρχαρίας
από το αίμα

Όποιος
μπορεί και φορτίζει την ερημιά
έχει ακόμη ανθρώπους μέσα του

Αν είναι να πεθάνεις
πέθανε
αλλά
κοίτα να γίνεις
ο πρώτος πετεινός μέσα στον Άδη

π. Παναγιώτη Καποδίστρια, ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΜΕΓΑΣ ΧΟΡΗΓΟΣ (Κανών ωφελιμώτατος)

[Ωδή α΄]

Χάραμα των ήσκιων
της νύχτας πταίσματα
πλανώδια φώτα
σαν κυριακάτικα
στην κάμαρή μου αρμόζονται
του αργαλειού τα πρώτα πείσματα
δημοσίας κρίσεως
ο χτύπος νανουρίζει με.


Μάρτη να φορέσεις
κλωνά του φόβους σου
αλλότριοι στίχοι
της τάβλας του έρωτα
γυρεύουν αποστήθιση
της πατρίδος τα καμώματα
των θνητών τα σήματα
η αλήθεια τσουρουφλίζει με.


Να, πού μαθητεύω:
Του μύθου άμαθος
στο φρύδο της δύσης
αναστηλώνοντας
μικρών ηρώων θαύματα
της αγάπης τα τοξεύματα
με τον ήλιο χιόνι μου
τον βίο φως αβίωτο.


[Ωδή β΄]

[παραλείπεται συνήθως
δια το πένθιμον]


[Ωδή γ΄]

Ύδατα της αγάπης
ποιος νάξερε να τα χύνει στον δρόμο…
Κερώνονται οι λέξεις
κακοκαιριάζουν αιφνίδια.
Τώρα θα βρω τον αίτιο.
Πού σπάζει θάλασσα
να μαζέψω τα συντρίμμια της;


Με το άλλο αυτί ν’ ακούσεις
ποιος έφταιξε και φυραίνουν οι μέρες.
Τα πρώτα στα χαρίζω
μη μού ζητάς και τα δεύτερα.
Νόστο δεν είχες άλλοθι.
Πού ‘ναι το κράτος σου
να κηρύξω επανάσταση;


Μοιάζει φωνήεν τέλους
η άνοιξη που βουίζει στα δέντρα
ωμέγα τοσοδούλι
σαν την αλήθεια του ψέματος.
Άρα και ‘γω σαν άλλοτε
το πήρ’ απόφαση
να μοιράσω τα υπάρχοντα.


[Ωδή δ΄]

Ασβεστωμένοι στίχοι του συρμού
καταργούν την οργή
και τα περίλυπά της
μέχρι να δουν τα μάτια μου
νέο ποντισμό
το βάθος των ονείρων
σαββατοκύριακο.


Άκου, σφαδάζει γόης ουρανός
αψηφά τους καημούς
και τις μικρές ευθύνες
χάρες δεν έχει αύριο
φως απ’ τη σχισμή
τη ζήλια των αγγέλων
ανταποδίδοντας.


Των ασωμάτων πόλη νυκτική
ικριώματα θεών
πολυτελή σερβίτσια
ώσπου να δω χαιρέκακα
χόβολη ψυχών
το χώμα των σωμάτων
νεροαμμόσπιτα.


[Ωδή ε΄]

Σα να μιλώ γλώσσα νεκρή
θα σπαραχθώ απ’ τις γλώσσες του κόσμου.
Εσπερίζω ξένος αναλφάβητος
στην αυλή του πρώτου σχολείου μου
απελπίζοντας τα παιδιά
μην επουλώσουν τις ουλές των δακρύων
και πάντες λησμονηθούν στην πρώτη Ανάσταση.


Έξω σκουριάζουν τα νερά
ώσπου να βγεις απ’ το τσόφλι της λήθης
και ζηλεύω την ακτημοσύνη σου
που δεν έχω δραχμή ν’ ανταλλάξω˙
α, Παλαιέ των Ημερών,
πώς ευωδιάζει αναπόδραστα ο τόπος
στον Άδη λες κιθαρίζεται Απρίλιος.


Θρόισμα φέρνει την οργή
στρώνεις τραπέζι απουσιαζόντων
μα των ζώντων έρωτες ανώφελοι
νεφελώνουν στίχους του Ακαθίστου
αποδιώχνοντας τα πουλιά
να μη ραμφίζουν το ψωμί και το αίμα
πλην όμως στήνεις καρτέρι Άρχων Μάιος.


[Ωδή στ΄]

Αμπαρώνεις μα δεν ασφαλίζεις
χάνεις την πρόβα του φωτός
έτη νυκτός στον τάφο
να γλιστράς ως τη μέσα θυρίδα
για ν’ ανταλλάξεις τα λίγα σου κέρματα
ενώ τρίζει το κρυφό κατώι
σφοδρά γρυλίζουν από πάνω ουρανοί
άλφα ονομάζοντας τ’ ωμέγα τους.


Επισκέψεις γλυπτών ονομάτων
έρχονται λένε τον καφέ
εύκολα παίρνουν λόγια
δωρεάν οι αισθήσεις εφέτος
κοινή συναινέσει θάβουν τις ώρες μου
τους ριψάσπιδες ανέμους πάλι
μπροστά στο λάκκο μαρμαρώνουν τις ευχές
φεύγοντας σφραγίζουν την εξώπορτα.


Αγκωνάρι καιρού αποσπόρι
λάμνει στο βέβαιο πρωί
τ’ άλλα πεθαίνουν πρώτα
κουρκουρίτσες εκπλήσσονται νάτες
ξερό Πηγάδι τα πρόσωπα στέρεψε
τα τζιτζίκια στορίζουν εξόδους۠˙۠۠
αχ, να υπήρχε νυχτοβάτης οφθαλμός
άριστα θ’ απέδιδε το δίκιο τους.


[Ωδή ζ΄]

Δάκρυα χάμου
κι ανατριχιάζουν τα χώματα
της αγάπης μέγας χορηγός
ελί-χρυσο θαύμα κρινάκι φύεται
για να μυρίζει ανόρθωση πενθούντων˙
Τη Χαρά
να φοράτε μη λυπάσθε.


Νήπιος λόγος
των ηφαιστείων αντίλογος
των ωραίων όροι και βουνά
σεμνότατο δίχτυ διασώζει κόκαλα
για να μυρίζει ανόρθωση πενθούντων˙
Τη Χαρά
να φοράτε μη λυπάσθε.


Φως επηρμένο
αποτεφρώνει τα έντομα
των αθώων πρώτη φυλακή
γυμνάζει αχόρταγο σώμα πύθωνα
για να μυρίζει ανόρθωση πενθούντων˙
Τη Χαρά
να φοράτε μη λυπάσθε.


[Ωδή η΄]

Μόλις βρεθούνε τα κλειδιά
να διαπλατώσετε τις πορτίτσες του παντός
αφού πριν απ’ το μέγα σκίρτημα
δημοπρατείσθε σχεδόν
ανάγκη λοιπόν νέων τραυμάτων˙
μα όσο θα μπορείτε
τις πνοές να οσφρανθείτε
ενώ θ’ ασθμαίνουν όλα
στο Κάλλος αφεθείτε.


Λάμψη μεγάφωνη παντού
κι αν λίγο σύρετε το καπάκι της γιορτής
λυγμοί βοούν πατροπαράδοτοι
των προγραμμένων φιλιά
κολόνες επειγόμενες να γύρουν˙
μα όσο θα μπορείτε
τις πνοές να οσφρανθείτε
ενώ θ’ ασθμαίνουν όλα
στο Κάλλος αφεθείτε.


Όψιμο Πάσχα και τυφλό
αποκλαδίζετε τις γαζίες της αυλής
το πάρε-δώθε παρατράβηξε
πανευλαβή πτηνά
ωραία εισοδεύετε στο Έαρ˙
μα όσο θα μπορείτε
τις πνοές να οσφρανθείτε
ενώ θ’ ασθμαίνουν όλα
στο Κάλλος αφεθείτε.


[Ωδή θ΄]

Λόγω των όντων υπάρχεις
υπομένεις ακόμη
αλαφιασμένες Κυριακές
ξανά στη διαπασών
κυλιόμενα μίση της γενέτειρας
καντηλήθρες εν καύσει
προπέτασμα λυγμού.
Κατά χρέος, Μητέρα, μη γράφεις Ποίηση.


Γλώσσα κρυπτή δασκαλεύεις
ποιο κλειδάκι θ’ ανοίξει
τα συρταράκια ιδεών
τ’ αρχεία της ψυχής
δια χειρός επωνύμου θεομόναχου
μιλημένου να στέλνω
μηνύματα γραπτά.
Για κανόνες εξαίρεσης δεν ευθύνεσαι.


Έχω δεν έχω σκοτάδι
κατοικίδια πένθη
ευθανασίες αντοχές
όσο έχω φωνή
συγκαλώ τα ευρύχωρα ονόματα
επισκέπτες ελέους
χειρόγραφα νερά
τον σωσία του Θάνατου οπωσδήποτε.

[Μάρτιος 2002]

Γιάννη Ρίτσου, Η ΣΟΝΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΟΦΩΤΟΣ

Μίκη Θεοδωράκη [ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΚΟΠΙΑΝΟ]

Τέλος στην προδοσία και στην ασχήμια.

Ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα των αμερικανικών εκλογών, δηλαδή ανεξάρτητα από το ποιος θα είναι ο μελλοντικός πρόεδρος, η κολοσσιαία πολεμική μηχανή έχει ήδη μπει μπροστά με στόχο την εξόντωση όλων όσων θεωρεί εχθρούς της ακόμα και αυτών όπως η Ελλάδα που δεν υπακούνε τυφλά της εντολές της. Ιράν, Κορέα, Αραβικός κόσμος νέοι υποτελείς και φυσικά άμεσα η Ρωσία και στο βάθος η Κίνα. Μετά θα έρθει η σειρά των "ατάκτων" της Νότιας Αμερικής, ένας νέος θανάσιμος κίνδυνος πολυπρόσωπος, πολυπλόκαμος σαν χταπόδι κάνει αργά αλλά σταθερά την εμφάνισή του στο προσκήνιο της παγκόσμιας ιστορίας.
Σημερινός στόχος είναι τα Βαλκάνια, με κύριο σύμμαχο την "Μεγάλη Αλβανία" ξεκινώντας από το Κόσοβο με συνεργάτες τους υπεύθυνους για μαζικές δολοφονίες UCK.
Και σα να μην έφταναν όλα αυτά, γεγονός πρωτοφανές για την χώρα μας, μερικοί "επιστήμονες" επέλεξαν το αμφιθέατρο του Παντείου Πανεπιστημίου για να αναπτύξουν δημόσια υποστήριξή τους σε ένα βασικό αίτημα της "Μεγάλης Αλβανίας" την κατάκτηση της Ηπείρου έως την Πρέβεζα με την δικαιολογία ότι ανήκει στην Αλβανική Τσαμουριά απ' όπου τους έδιωξαν με εγκληματικές πράξεις οι Έλληνες. Ασφαλώς πρόκειται για οργανωμένη προβοκάτσια των ΗΠΑ ώστε να μελετηθούν οι δικές μας αντιδράσεις και να προπαρασκευαστεί ψυχολογικά η εδαφική επέκταση της Αλβανίας μετά το Κόσοβο και σε ένα μεγάλο τμήμα των αλβανόφωνων περιοχών των Σκοπίων και ακολούθως και σε δικά μας εδάφη.
Από την άλλη μεριά η σύμπλευση της Τουρκίας με τις ΗΠΑ στο Κόσοβο που έσπευσε πρώτη αυτή να το αναγνωρίσει προετοιμάζει το έδαφος για πονηρά σχέδια σε βάρος της χώρας μας, με βάση όχι μόνο το Αιγαίο και την Κύπρο αλλά και την Μουσουλμανική μειονότητα στη Θράκη που ακολουθώντας το παράδειγμα του Κοσόβου μπορεί να διεκδικήσει τη δική της ανεξαρτησία.
Η ηγεσία των Σκοπίων φαίνεται να γνωρίζει από πρώτο χέρι τα σχέδια των ΗΠΑ και γι' αυτό δείχνει αυτή την αλαζονική αδιαλλαξία. Και πράγματι σε αυτή τη φάση συμπορεύονται με την πολιτική που εκθέσαμε. Όμως, τι θα κάνουν όταν ξεκινήσει η επόμενη φάση της φιλοαλβανικής τακτικής οπότε το κρατίδιό τους θα κοπεί στη μέση; Γιατί θα πρέπει να γνωρίζουν τόσο αυτοί όσο και οι ΗΠΑ ότι μπορούν να αυτοαποκαλούνται Μακεδόνες όμως φυλετικά είναι Σλάβοι και ως εκ τούτου κατατάσσονται ουσιαστικά στη χωρία των εχθρών των ΗΠΑ μαζί με τη Ρωσία τη Σερβία αλλά και την Βουλγαρία που και αυτή δεν πρέπει να έχει αυταπάτες.
Έτσι γυρίζοντας σε 'μας τους Έλληνες θα πρέπει να δούμε ότι η κατάσταση όντως εξελίσσεται όπως εξελίσσεται και είναι παραπάνω από τραγική. Δεδομένου ότι οι Αμερικανοί δεν πείθονται πια από τις όσες υποκλίσεις και αν κάνουν απέναντί τους οι ποικιλόμορφες αμερικανόφιλες ηγεσίες και αυτό γιατί φοβούνται και μισούν το λαό μας για τον οποίο είναι βέβαιοι ότι στη μεγάλη του πλειοψηφία απορρίπτει τα φιλοπόλεμα σχέδιά τους και γι' αυτό θέλει να μας τιμωρήσει με κάθε τρόπο. Εκτός και αν αποφασίσουμε όλοι μαζί να γονατίσουμε και να φιλήσουμε τα πόδια τους παίρνοντας όρκους ότι από εδώ και στο εξής θα ήμαστε καλά παιδιά και πειθήνια όργανα στην όποια πολιτική τους, όμως αφού το παιχνίδι είναι έτσι και αλλιώς για εμάς χαμένο τότε ας πέσουμε με το κεφάλι ψηλά.
Ας μην περιμένουμε βοήθεια από πουθενά ούτε έχουμε συμμάχους. Είμαστε εμείς και εμείς.
Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να είμαστε τουλάχιστον ωραίοι, περήφανοι και γιατί όχι χαρούμενοι αφού θα έχουμε πάρει τη μεγάλη απόφαση να γίνουμε όλοι μας μια γροθιά ενωμένοι μπροστά στην προδοσία και την ασχήμια που χτυπάει την πόρτα μας, γιατί είναι προδοσία η αναγνώριση του Κοσόβου χωρίς την έγκριση της Διεθνούς Κοινότητας του ΟΗΕ δηλαδή μιας επαρχίας που από αιώνες αποτελεί τμήμα της Σερβίας, και τι θα νοιώθαμε εμείς αν μεθαύριο έπαιρναν με το έτσι θέλω την μισή Κύπρο, τη Θράκη ή την Ήπειρο.
Όπως είναι ασχήμια να ανεχόμαστε να μας περιφρονούν και να μας υβρίζουν οχυρωμένοι κάτω από τα σκέλια των Αμερικανών οι Σκοπιανοί και εμείς να τους παρακαλάμε και να ζητάμε μεσολάβηση των Αμερικανών χάνοντας κάθε μέρα πιο πολύ την αξιοπρέπειά μας και την υπερηφάνειά μας.
Ας κλείσουμε τα σύνορα ας σταματήσουμε τις διπλωματικές και οικονομικές μας σχέσεις και ας τους αφήσουμε να αυτοαποκαλούνται όπως θέλουν κοροϊδεύοντας τους εαυτούς τους.
Οφείλουμε να περάσουμε και από αυτή τη νέα δοκιμασία με το κεφάλι ψηλά. Μπορεί να υποφέρουμε, όμως το ζητούμενο για μας είναι να παραμείνουμε Έλληνες. Και θα παραμείνουμε Έλληνες.
Ας μην ξεχνάμε από πόσες σκληρές δοκιμασίες περάσαμε ως τώρα όμως στο τέλος πάντα βγήκαμε νικητές. Το ίδιο θα συμβεί και στο μέλλον.

Μίκης Θεοδωράκης

Σημείωση: Η Επιστολή αυτή απευθύνεται προς το κοινό, μέσω της σατιρικής, τηλεοπτικής εκπομπής του Λάκη Λαζόπουλου "Αλ Τσαντίρι News", την Τρίτη 26 Φεβρουαρίου 2008.

Κάρολου Παπούλια: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ: ΙΣΧΥΣ ή ΔΙΚΑΙΟ;

[Ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Κάρολου Παπούλια στην Τελετή Αναγόρευσής του σε Επίτιμο Διδάκτορα της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Αθήνα, 8 Φεβρουαρίου 2008]

Κυρίες και Κύριοι,

Αποτελεί ξεχωριστή τιμή για μένα η αναγόρευσή μου σε Επίτιμο Διδάκτορα του Τμήματος Νομικής, της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η συγκίνησή μου είναι μεγάλη, γιατί εδώ είχα την τύχη να μυηθώ στην νομική επιστήμη, εμπνεόμενος από σπουδαίους πανεπιστημιακούς δασκάλους. Και ήμουν ιδιαίτερα περήφανος, όταν διαπίστωσα, κατά τις σπουδές μου στο εξωτερικό για τη διδακτορική μου διατριβή, ότι τα εφόδια που μου έδωσαν οι δάσκαλοί μου του Καποδιστριακού με είχαν καταστήσει επιστημονικά ισοδύναμο των συναδέλφων μου φημισμένων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων.

Επέλεξα ως θέμα της σημερινής μου ομιλίας την έννοια της διεθνούς κοινωνίας, τη σχέση της Ισχύος και του Δικαίου.

Η σωρευμένη ανθρώπινη εμπειρία νομίζω ότι έχει καταδείξει με τον πιο οδυνηρό τρόπο τις συνέπειες που ανακύπτουν, όταν η Διεθνής Κοινωνία δε νοείται ως κοινωνία συλλογικότητας και αλληλεγγύης.

Στο πλαίσιο αυτό, το δίλημμα ισχύος και δικαίου, τόσο στις διεθνείς όσο και στις εσωτερικές σχέσεις, είναι από τα παλαιότερα στις ανθρώπινες κοινωνίες.

Η νομοθεσία του Σόλωνα επιχείρησε να θεραπεύσει την αντίθεση των δύο εννοιών, εισάγοντας με την σεισάχθεια την έννοια του ορίου, πέραν του οποίου το τυπικό δίκαιο παύει να αποτελεί δίκαιο υπό την ουσιαστική έννοια και θα πρέπει να αλλάξει.

Ο Θουκυδίδης εξάλλου στον αξεπέραστο διάλογο Αθηναίων - Μηλίων παραθέτει με διαχρονική ενάργεια τα επιχειρήματα των δύο πλευρών αποδεχόμενος όμως, εκ του αποτελέσματος, τα πρωτεία της ισχύος και προκαλώντας, ίσως, τις επόμενες γενιές να αλλάξουν τον συσχετισμό αυτό.

Στην εποχή μας οι δύο πόλεμοι του 20ού αιώνα και η τραγικότητά τους επέβαλαν στην ανθρωπότητα την εισαγωγή των ανθρωπιστικών αρχών του διαφωτισμού στις διεθνείς σχέσεις. Ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών υπήρξε ένα σημαντικό βήμα, που όμως πολλές φορές έμεινε κενό γράμμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υλοποίησε σε μεγάλο βαθμό τις αρχές αυτές δημιουργώντας ένα νέο παράδειγμα, όχι βέβαια χωρίς ατέλειες, αλλά οπωσδήποτε που εξέφραζε με πρωτόγνωρη σαφήνεια αυτό το σύστημα αρχών.

Δυστυχώς την τελευταία δεκαετία διαπιστώνουμε μία τάση υποχώρησης ή και σχετικοποίησης των αρχών αυτών του δικαίου. Ίσως γιατί η πάροδος των χρόνων από την λαίλαπα του φασισμού και των πολέμων που εξόντωσαν εκατομμύρια αμάχους μας κάνει να ξεχνάμε τους καταστροφικούς κινδύνους που εκκολάπτει η εκτός δικαίου άσκηση δύναμης. Μας κάνει να ξεχνάμε ότι έσφαλαν οικτρά, όσοι πίστεψαν πως με εκτός δικαίου συμπεριφορές που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα επιτυγχάνεται ασφάλεια.

Σήμερα η έννοια του διεθνούς δικαίου δεν είναι ούτε απόλυτη ούτε αντικειμενική. Έντονη συζήτηση γίνεται αυτές τις μέρες για την ύπαρξη ή την ανυπαρξία διεθνούς νομιμότητας στην αποστολή ευρωπαϊκής διοικητικής δύναμης στο Κοσσυφοπέδιο και πολύ περισσότερο, στην αναγνώριση της κυοφορούμενης ανεξαρτητοποίησής του. Ιδιαίτερα αμφισβητήσιμη είναι και η ηθική νομιμοποίηση του δόγματος του «προληπτικού πολέμου». Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν με δραματικό τρόπο τη σχετικότητα των ορίων στην ερμηνεία του διεθνούς δικαίου και τη σύγκρουση μεταξύ ισχύος και δικαίου.

Τα παραπάνω δεν πρέπει βέβαια να εκληφθούν ως επιχειρήματα κατά της συμβολής του Διεθνούς Δικαίου στον εκπολιτισμό της ανθρωπότητας. Η σημασία του στην εξέλιξη αλλά και την σημερινή πραγματικότητα των διεθνών σχέσεων είναι καθοριστική. Η χώρα μας μάλιστα το έχει καταστήσει βασικό πυλώνα της εξωτερικής της πολιτικής, όσον αφορά τις σχέσεις με τους γείτονές μας.

Κυρίες και Κύριοι,

Στο σημείο αυτό θέλω να υπογραμμίσω ιδιαίτερα το θέμα του περιβάλλοντος. Καθοριστική για τη διατήρηση της ζωής στον πλανήτη μπορεί να αποβεί η απόφαση όλων και ιδίως των ισχυρών χωρών να προχωρήσουν στις αναγκαίες πράξεις. Το δίκαιο όμως δεν δίδει πάντα απαντήσεις και η ισχύς συχνά δίδει λανθασμένες απαντήσεις. Αλλά η στοιχειώδης λογική υπαγορεύει ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει ανάπτυξη χωρίς σεβασμό στη φύση και να επικρατεί η επιδίωξη της κερδοφορίας επί της συλλογικής ανάγκης για προστασία του περιβάλλοντος. Μαίνονται λοιπόν διαρκείς και άνισες μάχες μεταξύ επιχειρηματικών συμφερόντων, κρατικών αγκυλώσεων και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών για να επιτευχθούν τα ελάχιστα προκειμένου να σταματήσει η πορεία της ανθρωπότητας προς τον όλεθρο. Απαιτούνται πολιτικές πρωτοβουλίες σε υπερεθνικό επίπεδο που θα ενισχύσουν την αίσθηση του κοινού μέλλοντος της διεθνούς κοινωνίας των λαών και θα οδηγήσουν στη διάσωση του φυσικού μας πλούτου καθώς και σ’ένα πιο αποτελεσματικό Διεθνές Δίκαιο του Περιβάλλοντος.

Μου δημιουργεί πάντως αισιοδοξία το γεγονός ότι όλο και περισσότερες δυνάμεις παγκοσμίως συστρατεύονται για τη σωτηρία του περιβάλλοντος.

Η σύγκρουση επίσης ισχύος και δικαίου βρίσκεται πίσω από το διαχρονικό και διεθνές φαινόμενο της διαφθοράς, είτε πρόκειται για το «μαύρο» πολιτικό χρήμα, είτε πρόκειται για τη συναλλαγή της οικονομικής με την πολιτική ελίτ. Όταν η οικονομική δύναμη και το συμφέρον υποτάσσουν την ευθύνη των εκπροσώπων του λαού να υπερασπίζεται τα συμφέροντά του, τότε η προσπάθεια για μία δίκαιη και ισόνομη κοινωνία ναρκοθετείται.

Κυρίες και Κύριοι,

Η διαπίστωση της ανάγκης να αντιμετωπιστούν οι αδικίες που δημιουργεί το διεθνές οικονομικό σύστημα παραγωγής και διανομής αγαθών, καθώς και η πιεστική απαίτηση για αποτελεσματική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε παγκόσμια κλίμακα, οδήγησε στην ανάπτυξη, κατά τα τελευταία χρόνια, του λεγόμενου Διεθνούς Δικαίου της αλληλεγγύης. Ενδεικτικές πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση είναι η ρύθμιση για κοινή εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πόρων στον «διεθνή», όπως ονομάζεται, βυθό της θάλασσας και οι διάφορες μορφές διεθνούς θεσμικής προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το καθήκον αυτό της αλληλεγγύης οφείλει να νοείται και ως εκδήλωση της αρωγής απέναντι σ’ εκείνους τους λαούς που για οποιουσδήποτε λόγους (φυσικές καταστροφές, πολέμους, απουσία πλουτοπαραγωγικών πηγών) βρίσκονται σε αδυναμία να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους. Πιστεύω ότι ένα, κατ’αυτό τον τρόπο νοούμενο, καθήκον αλληλεγγύης συμβάλλει στην ενίσχυση της αρχής της ισότητας στις διεθνείς σχέσεις: Αποτελεί στοιχείο αναδιανεμητικής δικαιοσύνης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Κυρίες και Κύριοι,

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης απαιτείται να τεθεί εκ νέου το ζήτημα των όρων της συμμετοχής πολιτών και εθνών στην παγκόσμια αγορά που δημιουργείται. Επιβάλλεται, κατά τη γνώμη μου, να κάνουμε ένα ακόμη βήμα και να αναζητήσουμε αποτελεσματικότερους μηχανισμούς αναδιανομής του πλούτου σε διεθνή κλίμακα, για να περιοριστούν τουλάχιστον οι συνέπειες της άδικης μεταχείρισης, την οποία υφίστανται ορισμένοι λαοί.

Η αντιμετώπιση του αναπτυσσόμενου από τον αναπτυγμένο κόσμο δεν είναι απλώς άδικη, είναι και επικίνδυνη για τη δημιουργία εκρηκτικών κοινωνικών καταστάσεων. Οι δυτικές κοινωνίες, η ποιότητα της δημοκρατίας μας και ο κοινωνικός μας πολιτισμός, δοκιμάζονται σήμερα από πολιτικές εντάσεις και συχνά εγκληματικές πράξεις που συνιστούν αντίδραση σε σωρευμένο αίσθημα αδικίας. Δοκιμάζονται επίσης από τη λαθρομετανάστευση και την άνιση μεταχείριση των μεταναστών, φαινόμενα τα οποία διαρκώς θα επιδεινώνονται, όσο οι φτωχοί θα γίνονται φτωχότεροι και οι πλούσιοι πλουσιότεροι.

Κυρίες και Κύριοι,

Έχω επίγνωση του ότι, στο περιορισμένο πλαίσιο της σημερινής μου ομιλίας, δεν ήταν δυνατόν να θίξω παρά μόνον ορισμένα από τα ζητήματα που αφορούν φαινόμενα της διεθνούς ζωής, όπου είναι έντονη η παρουσία ή και η κατάχρηση της ισχύος. Μιας ισχύος κεκαλυμμένης ή απροκάλυπτης, και μάλιστα σε μορφές που είτε θεωρούσαμε ότι ανήκουν οριστικά στο παρελθόν, είτε ότι δεν θα εμφάνιζαν την ίδια ένταση και επικινδυνότητα.

Αυτές οι σκέψεις επιβάλλουν να μη σταματήσουμε να αγωνιζόμαστε για να οικοδομήσουμε μια διεθνή κοινωνία που θα σέβεται τον άνθρωπο και να μείνουμε προσηλωμένοι στις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης και στην προστασία των αδυνάτων. Και οι ίδιες σκέψεις με κάνουν υπερήφανο για την τιμή που μου κάνει σήμερα το Καποδιστριακό. Το Πανεπιστημιακό Ανώτατο Ίδρυμα που από την γέννηση του νέου ελληνικού κράτους προσφέρει στην ελληνική κοινωνία ένα από τα στοιχεία που έχει πάντα μεγάλη ανάγκη: Επιστήμονες υψηλού επιπέδου που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της χώρας μας με κοινωνική συνείδηση. Γιατί χωρίς υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό με κοινωνική ευαισθησία, καμία χώρα δε μπορεί να προοδεύσει.

Προσωπικά, δε θα πάψω να εκφράζω, όπως έχω κάνει επανειλημμένα, την πίστη μου στην παράδοση του διαφωτισμού και του ουμανισμού, μια πίστη που γεννά μέσα μου αισιοδοξία και εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του ανθρώπου. Στο τέλος, θα μπορέσουμε να οικοδομήσουμε μια διεθνή κοινωνία που θα σέβεται τον άνθρωπο, αρκεί να μείνουμε προσηλωμένοι στις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης και στην προστασία των αδυνάτων.

Σας ευχαριστώ.-