Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου: [ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΤΟ ΗΡΩΔΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ]

Ὁμιλία

τῆς Α.Θ.Παναγιότητος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου

κατά τήν ἐπίσημον ἔναρξιν τῆς Διεθνοῦς Ἡμερίδος τοῦ Ἱδρύματος Ἰατροβιολογικῶν Ἐρευνῶν τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν μέ θέμα τό Περιβάλλον

(Καλλιτεχνική Ἐκδήλωσις εἰς τό Ἠρώδειον Ἀθηνῶν)

(18 Ἰουνίου 2014)

Μακαριώτατε Ἀρχιεπίσκοπε Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος κύριε Ἱερώνυμε,

Ἱερώτατοι καί Θεοφιλέστατοι ἅγιοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι,

Ἐξοχώτατοι,

Ἐντιμολογιώτατε Ἄρχων κύριε Γρηγόριε Σκαλκέα,

Προσφιλεῖς Ἀθηναῖοι καί λοιποί λίαν ἀγαπητοί παρόντες,

Εὐχαριστίαν πολλήν ἀναπέμπομεν εἰς τόν Ἅγιον Θεόν μας, διότι εὐδόκησεν ἐν τῇ φιλανθρωπίᾳ Του νά εὑρισκώμεθα καί πάλιν εἰς τό κλεινόν Ἄστυ τῶν Ἀθηνῶν, ὅπου ὁ λόγος καί ἡ σοφία καί τά γράμματα ἤνθησαν, καί ὅπου ὁ Ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν Παῦλος ἐκήρυξεν εἰς τούς προπάτοράς μας τόν Ἄγνωστον μέχρι τότε Θεόν, «τόν κατασκευάσαντα τόν οὐρανόν καί τήν γῆν καί πάντα τά ἐν αὐτοῖς». Μᾶς ἀξιώνει νά εὑρισκώμεθα εἰς τήν ἔνδοξον πρωτεύουσαν τῆς Ἑλλάδος, εἰς τήν ὁποίαν ἐκαλλιεργήθη ἡ φιλοσοφία τοῦ Πλάτωνος καί τοῦ Ἀριστοτέλους καί τῶν ἄλλων σοφῶν, τήν ὁποίαν προσέλαβαν Διονύσιος ὁ Ἀεροπαγίτης, οἱ Τρεῖς Ἱεράρχαι καί οἱ ἄλλοι μεγάλοι Πατέρες καί Διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας καί τήν μετουσίωσαν εἰς θεολογίαν τῆς ἀγάπης.

Ἤλθαμε πρός ὑμᾶς, Μακαριώτατε, ἀδελφοί καί τέκνα, ἐκ τῆς ἕδρας τῆς Μητρός Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας, καί ἐκ τῆς Βασιλίδος τῶν πόλεων, διά νά μεταφέρωμεν τό διαχρονικόν πνεῦμα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καί μέ ταπείνωσιν νά κηρύξωμεν, καί κατά τήν ἐποχήν αὐτήν τῆς κρίσεως καί τῶν ποικίλων κρίσεων, τόν ἐσταυρωμένον καί ἀναστάντα Κύριόν μας, ὁ Ὁποῖος ἐξωραΐζει, καί διά τῶν δαψιλῶν δωρεῶν τῆς Χάριτός Του ἀποκαθιστᾷ, τό μωλωπισμένον ἀλλά πάντοτε ζωντανόν σῶμα τῆς ἀνθρωπότητος.

Ἤλθαμε, ἀδελφοί, ἐκ τῆς Κωνσταντίνου πόλεως, νά χαιρετίσωμεν καί νά τιμήσωμεν ἕνα Λαόν, ὁ ὁποῖος ἔμαθεν ἐνωρίς νά ἀγαπᾷ, νά θυσιάζεται καί νά προσφέρῃ, ἕνα Λαόν, τόν Ἑλληνικόν, ἐκ τοῦ ὁποίου πολλοί κατακτηταί «ἔτρωγον», διά νά χρησιμοποιήσωμεν τούς λόγους τοῦ θρυλικοῦ ἥρωος Μακρυγιάννη, ἀλλά πάντοτε ἔμενεν ἡ «μαγιά», ἡ ἐκλεκτή «ζύμη».

Ἀγαπητοί παρόντες,

Πρωτίστως συγχαίρομεν ὁλοκαρδίως τό Κέντρον Περιβαλλοντικῆς Ὑγείας τοῦ Ἱδρύματος Ἰατροβιολογικῶν Ἐρευνῶν τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ἐπί κεφαλῆς αὐτοῦ Ἐντιμολογιωτάτου Ἄρχοντος ὀφφικιαλίου ἡμῶν, Ἀκαδημαϊκοῦ καί Καθηγητοῦ κυρίου Γρηγορίου Σκαλκέα, διά τήν πρωτοβουλίαν του νά ὀργανώσῃ τήν σημερινήν πολιτισμικήν ἐκδήλωσιν, ἐν συσχετισμῷ πρός τήν διοργανουμένην ὑπό τοῦ Ἱδρύματος τούτου Διεθνῆ Ἡμερίδα διά τό περιβάλλον.

Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ Θεός ἔπλασε τό σύμπαν «καλόν λίαν», ἀλλά καί ὅτι ὁ ἄνθρωπος, καταχρώμενος τῆς ἐλευθερίας του, ἐπέλεξε νά ἀκολουθήση, διά τήν τελείωσίν του, ὁδόν διαφορετικήν ἀπό ἐκείνην τήν ὁποίαν τοῦ ὑπέδειξεν ὁ Θεός. Ἀποτέλεσμα τῆς αὐτονομήσεως τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ προτιμήσαντος, κατά τήν Ἁγίαν Γραφήν, νά γίνῃ ὡς Θεός, ἀντί νά εἶναι, ὡς ἐδημιουργήθη, υἱός τοῦ Θεοῦ καί κληρονόμος συμπάσης τῆς δημιουργίας, ἦτο νά αἰσθανθῇ ὅτι ἀπώλεσε μαζί μέ τήν υἱότητα καί τήν ἰδιότητα τοῦ κληρονόμου τῆς ἀπεράντου δημιουργίας τοῦ Θεοῦ Πατρός. Μή δυνάμενος δέ νά ἀνθέξῃ τήν διά τῆς ἀποστασίας του ἐπελθοῦσαν πτωχείαν του, ἐπεχείρησε νά ἀναπληρώσῃ τήν ἔλλειψιν τοῦ πλούτου τοῦ παραδείσου διά τῆς ἀποκτήσεως ὅσον τό δυνατόν περισσοτέρων ὑλικῶν ἀγαθῶν.

Ὁ θησαυρός τῶν ἀγαθῶν καί ζωῆς χορηγός Θεός, γνωρίζων ἐν τῇ πανσοφίᾳ Του τήν καταστρεπτικότητα τῆς πλεονεξίας τοῦ ἐκτροχιασθέντος ἀνθρώπου ἐνέβαλεν εἰς τήν κτίσιν τήν ἱκανότητα τῆς ἀναγεννήσεως καί τῆς κατ᾿ αὐτόν τόν τρόπον ἀειφορίας τῶν στοιχείων τῆς φύσεως.

Τοιουτοτρόπως τήν παραφωνίαν τοῦ θανάτου ἀποκαθιστᾷ ἡ γέννησις νέας ζωῆς, καί τήν παραφωνίαν τῆς φθορᾶς ἀποκαθιστᾷ ἡ ἀνάπλασις. Ὁ Θεός δέν ἦτο δυνατόν νά παραμείνῃ ἀδρανής ἐνώπιον τῆς φθοροποιοῦ ἐπιρροῆς τοῦ ἐκτροχιασμοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλά ἐναρμονίζει τήν νέαν κατάστασιν πρός τό ἀρχικόν σχέδιον Αὐτοῦ.

Ἐν τούτοις, ὁ ἄνθρωπος, καί κυρίως ὁ σύγχρονος, δέν κατενόησεν ἐπαρκῶς τό ἔργον τοῦ Θεοῦ πρός ἐναρμόνισιν τῆς φθορᾶς τοῦ περιβάλλοντος διά τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀρχικῶν ἰδιοτήτων του καί ἀντί νά ἐναρμονισθῇ πρός τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, τό ὁποῖον ὑποδεικνύει, σύν τοῖς ἄλλοις, τήν ὀλιγάρκειαν καί τήν ἀποφυγήν τῆς σπατάλης τῶν πόρων τῆς κτίσεως, ἤρχισε νά ἐκμεταλλεύεται ληστρικῶς τό περιβάλλον. Ἀλλά ἡ ὑπερεκμετάλλευσις τοῦ περιβάλλοντος ὡδήγησεν εἰς καταστροφήν τῆς ὑπό τοῦ Θεοῦ ἐμβληθείσης εἰς τήν κτίσιν ἱκανότητος τῆς ἀειφορίας καί ἀναγεννήσεως τῶν πηγῶν της. Χρειάζεται, λοιπόν, ἐναρμόνισις ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων πρός τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, ὥστε νά εὐαισθητοποιηθῇ ἡ ἀνθρωπότης ἐνώπιον τῆς διαφαινομένης πλέον προοπτικῆς ὅτι ἡ πλεονεξία μας δύναται νά καταστρέψῃ ὁλοσχερῶς τήν λειτουργίαν τῶν δυνάμεων τῆς φύσεως.

Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες παρετήρησαν μέ ἔκστασιν τήν ἁρμονίαν εἰς τό σύμπαν καί τόν ὠνόμασαν κόσμον, δηλαδή κόσμημα. Θαυμάζομεν μαζί τους τήν ἁρμονίαν τῆς φύσεως.

Ἀλλά ἐκεῖ ὅπου ἡ ἔκπληξις συναγωνίζεται τόν θαυμασμόν, εἶναι ἡ κίνησις τῶν ἐμβίων ὄντων. Τά ζῷα καί τά φυτά ὀργανώνονται εἰς βιοσυστήματα, καί ἀλληλοϋπηρετοῦνται θαυμαστῶς καί συμβιώνουν ἁρμονικῶς.

Καί εἰς αὐτήν τήν ὑπέρλαμπρον ἁρμονίαν, ὀχληρά καί βάναυσος προβάλλει ἡ παραφωνία τοῦ ὑπερηφάνου ἀνθρώπου, τοῦ ἀνθρώπου κάθε ἐποχῆς, ὁ ὁποῖος διά τοῦ «Πύργου τῆς Βαβέλ» ἐπιδιώκει ἀνοήτως νά ἐγγίσῃ τήν κορυφήν τοῦ οὐρανοῦ. Καί, ἐνῷ ἀπό τήν ἰδίαν τήν κτίσιν, τήν ὁρατήν καί τήν ἀόρατον, καταρτίζεται αἶνος καί δοξολογία πρός τόν Δημιουργόν, ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος, πλήρης πλεονεξίας, καταστρέφει τήν ἰσορροπίαν τῶν βιοτόπων, καί συνακολούθως ὑποβαθμίζει τό φυσικόν περιβάλλον. Ἡ ἄκρατος φιλοχρηματία ἀνατρέπει τήν ἰσορροπίαν τῆς λειτουργίας τῶν κοινωνιῶν καί προκαλεῖ οἰκονομικάς κρίσεις. Ἄν καί τό χρῆμα ἐφευρέθη διά τήν καλλιτέραν λειτουργικότητα τῶν ἀνθρωπίνων συναλλαγῶν, ἡ φιλοχρηματία ὁδηγεῖ εἰς κατάχρησίν του μέ ἀποτέλεσμα κρίσεις, πόνον καί ἀδικίαν. Καί ἀντί νά καλλιεργῆται τό ἦθος καί ἡ ἀρετή, μελετῶνται μέθοδοι κερδοσκοπίας καί ἐκμεταλλεύσεως τοῦ ἄλλου, τοῦ συνανθρώπου, διά ποικίλων ἐφευρημάτων ἀδικίας.

Ἀδελφοί καί τέκνα,

Περιβαλλόμενος εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Περιβάλλον εἶναι τά οἰκοσυστήματα τῆς γῆς. Τά οἰκοσυστήματα, «ὁ ἀγρός τοῦ κόσμου», ἐδημιουργήθησαν ὑπό τοῦ Δημιουργοῦ, καλά λίαν, ὅπως εἴπαμεν. Ἐξισορροποῦν ὅλας τάς ἀνάγκας καί ἐξασφαλίζουν τήν ἀειφορίαν καί τήν συνέχισιν τῆς ζωῆς.

Τόν ἀγρόν τοῦτον τοῦ Θεοῦ ἡ ἀνθρωπότης, μέ τήν ἀλόγιστον συμπεριφοράν της της καταστρέφει, προκαλώντας φαινόμενα ὅπως ἡ ὀπή τοῦ ὄζοντος, ἡ αὔξησις τῆς θερμοκρασίας τῆς γηΐνης ἀτμοσφαίρας, ἡ ἐρημοποίησις περιοχῶν, ἡ μόλυνσις τῶν ὑδάτων, ἡ νέκρωσις τῶν θαλασσῶν, ἡ ἐξαφάνισις ζωϊκῶν καί φυτικῶν εἰδῶν, ἡ τῆξις τῶν πάγων, ἡ προβλεπομένη ὑπό τῶν ἐπιστημόνων ἐξαφάνισις περιοχῶν ξηρᾶς ὑπό τῶν ὑδάτων καί ἄλλα.

Ἀγαπητοί,

Οἰκία μας καί στενόν περιβάλλον μας ἔγινε πλέον ὁλόκληρος ὁ πλανήτης μας. Δέν δυνάμεθα νά ἐνδιαφερώμεθα μόνον διά τό περιβάλλον μιᾶς χώρας ἤ μιᾶς περιοχῆς ἤ τῆς αὐλῆς μας.

Αὐλή μας καί κῆπος μας εἶναι πλέον ὅλη ἡ γῆ καί ἀκόμη περισσότερον καί ἡ περιβάλλουσα τήν γῆν ἀτμόσφαιρα καί στρατόσφαιρα καί ἡ πέριξ τῆς γῆς ζώνη, μέχρι τῆς ὁποίας ἠμποροῦν νά ἐπεκταθοῦν αἱ ἐπεμβάσεις τοῦ ἀνθρώπου, μέ τούς τεχνητούς δορυφόρους καί τά διαστημόπλοια.

Πρέπει νά ἀγαπήσωμεν τήν ὡραιότητα καί τήν ἰσορροπίαν τοῦ πλανητικοῦ μας συστήματος, ὅλων τῶν χωρῶν καί τῶν θαλασσῶν τῆς γῆς, τῶν βουνῶν καί τῶν ποταμῶν. Ὄχι βεβαίως μόνον τήν φύσιν, ἀλλά πρωτίστως ἑαυτούς, τόν ἄνθρωπον «πάσης φυλῆς καί γλώσσης», καί νά εἴμεθα ἀλληλέγγυοι πρός αὐτόν. Τότε μόνον θά ὑπηρετήσωμεν ἐν ἁρμονίᾳ αὐτήν ταύτην τήν ζωήν, τόν «πολιτισμόν τοῦ ἀγροῦ» τοῦ Θεοῦ. Κατά τήν ἡμετέραν ταπεινήν γνώμην καί ἐμπειρικήν ἀποτίμησιν, τοῦτο εἶναι τό ἀληθές νόημα καί περιεχόμενον τῆς οἰκολογίας.

Πρέπει ὁ ἐσωτερικός μας κόσμος νά ἀγαπήσῃ τό ὡραῖον καί τό ὑγιές, τόν «κάλλει ὡραῖον παρά πάντας βροτούς» Κύριον, καί νά ἐνθυμῆται συνεχῶς τήν ἐντολήν Του πρός τούς πρωτοπλάστους, νά ἐργάζωνται καί νά φυλάσσουν τόν ἐπί γῆς παράδεισον. Πρέπει, ἐπί τέλους, νά ἀποκτήσωμεν τό ἀπαραίτητον συλλογικόν πνεῦμα εὐθύνης καί συνεργασίας.

Ἡ μέριμνα διά τήν διάσωσιν τοῦ περιβάλλοντος πρέπει νά μᾶς ἑνώνῃ, μακράν προσωπικῶν ὑλοφρόνων σκοπιμοτήτων καί φιλοδοξιῶν, διότι διαφορετικά, ἐντός μιᾶς μολυσμένης ἀτμοσφαίρας, μιᾶς νεκρωμένης θαλάσσης, μιᾶς διαβρωμένης ξηρᾶς, μιᾶς ὑπερθερμαινομένης γῆς, ἑνός δικτύου ρυπαρῶν ὑδάτων, θά θρηνήσωμεν ὅλοι τόν θανατόν μας.

Ἀπό τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ἡ Ἁγία Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία μας, καί δή τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον, καί ἡ ἡμετέρα Μετριότης προσωπικῶς ἐκρίναμεν ὅτι ἔχομεν καθῆκον, ἐν τῇ σωτηριώδει ἀποστολῇ καί διακονίᾳ τῆς Μητρός Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως, νά εὐαισθητοποιήσωμεν τήν ἀνθρωπότητα διά τόν κίνδυνον τοῦ ἀνεπανορθώτου κακοῦ, τό ὁποῖον ἐπέρχεται ἀπό τάς ἰδικάς μας πράξεις καί τήν ἰδιοτέλειάν μας.

Εὐχαριστοῦμεν τούς διεθνοῦς φήμης καλλιτέχνας, τόν τενόρον κ. Μάριον Φραγκούλην καί τόν πιανίσταν κ. Eugene Kohn καί τούς συνεργάτας των διά τήν μουσικήν πανδαισίαν τήν ὁποίαν θά μᾶς προσφέρουν, καί εὐχόμεθα εἰς αὐτούς πλήρη τήν ἔμπνευσιν καί τήν καθοδήγησιν τοῦ Θεοῦ, ὥστε νά μᾶς μύησουν εἰς τήν οὐράνιον καί ὑπερουράνιον συμπαντικήν ἁρμονίαν, εἰς τήν ὁποίαν ὁ Δημιουργός θέλει νά μᾶς ὁδηγήσῃ, διότι Ἐκεῖνος ἀεί ἐναρμονίζει ὅσα ἡ ἀνθρωπίνη κακία καθιστᾷ δυσαρμονικά.

Εἰς ἡμᾶς παραμένει ὡς καθῆκον ἡ καλλιέργεια τοῦ ἀγροῦ τοῦ Θεοῦ. Δέν δυνάμεθα νά ἐπηρεάσωμεν κατ᾽ ἄλλον τρόπον τήν συμπαντικήν ἁρμονίαν, παρά καλλιεργώντας τήν καρδίαν καί τήν θέλησίν μας, ὥστε νά παράγουν ἁρμονικούς παλμούς συντονισμένους μέ τήν ἁρμονίαν τοῦ σύμπαντος. Ὁ καλλιτέχνης καλλιεργεῖ τόν ἀγρόν τῆς τέχνης, καί μᾶς φανερώνει διά τῆς ἡδύτητος τοῦ μουσικοῦ ἀκούσματος πόσον γλυκεῖα καί μοναδική εἶναι ἡ θεϊκή ἁρμονία. Ὁ καλλιεργητής τῆς γῆς στολίζει μέ τά πολύχρωμα ἄνθη καί τούς εὐγεύστους καρπούς τόν κόσμον κατά τό μέτρον τῶν δυνάμεών του. Ἀλλά καί τό μικρόν ἄνθος, τό ὁποῖον φύεται ἐπί τοῦ ὑψηλοῦ ὀροπεδίου καί δέν εἶναι ὁρατόν ἀπό ἀνθρώπινον ὀφθαλμόν, ἐκπληρώνει τόν προορισμόν του νά στολίζῃ τήν δημιουργίαν καί νά ἐμπνέῃ τόν ποιητήν, ὁ ὁποῖος τό βλέπει διά τῆς φαντασίας του.

Ὁ Θεός στολίζει καί ἐναρμονίζει τά πάντα ἐντός τῆς δημιουργίας, θεατά καί ἀθέατα, ἀκουστά καί μή ἀκουστά, διότι ὁ κόσμος τοῦ Θεοῦ εἶναι «καλός λίαν» καί δέν χωρεῖ ἐντός αὐτοῦ καμμία ἀσχημία. Ἄς ἐμπνευσθοῦμε ἀπό τό κάλλος πού συλλαμβάνουν αἱ αἰσθήσεις μας, ὥστε νά τό μετατρέψωμεν εἰς ψυχικόν κάλλος ἐκφραζόμενον διά τῆς ἀγάπης πρός τόν Δημιουργόν, πρός τά ἔμψυχα καί πρός τά ἄψυχα δημιουργήματά Του, πρός τό περιβάλλον μας.

Θά ἠθέλαμε νά κατακλείσωμεν μέ τήν παράγραφον διά τό περιβάλλον ἀπό τήν πρόσφατον Κοινήν Δήλωσιν, τήν ὁποίαν ὑπεγράψαμεν εἰς τά Ἱεροσόλυμα μέ τήν Αὑτοῦ Ἁγιότητα, τόν Πάπαν Φραγκῖσκον:

«Εἶναι βαθεῖα πεποίθησίς μας ὅτι τό μέλλον τῆς ἀνθρωπίνης οἰκογενείας ἐξαρτᾶται ἀπό τό πῶς προστατεύομεν τό δῶρον τῆς κτίσεως, τό ὁποῖον ὁ Δημιουργός μᾶς ἐνεπιστεύθη. Πρέπει νά ἀναγνωρίσωμεν ἐν μετανοίᾳ τήν κακομεταχείρισιν τοῦ πλανήτου μας, ἡ ὁποία ἰσοδυναμεῖ πρός ἁμαρτίαν εἰς τά ὄμματα τοῦ Θεοῦ. Βεβαιοῦμεν τήν εὐθύνην μας καί τήν ὑποχρέωσίν μας νά ἀναπτύξωμεν αἴσθημα ταπεινότητος καί ἐγκρατείας, ὥστε νά αἰσθανώμεθα ὅλοι τήν ἀνάγκην νά σεβώμεθα τήν δημιουργίαν, καί νά τήν προστατεύωμεν μέ φροντίδα. Ἀπό κοινοῦ ὑποσχόμεθα τήν δέσμευσίν μας νά καλλιεργήσωμεν τήν συνείδησιν τῆς φροντίδος διά τήν δημιουργίαν καί τήν μέριμναν διά τήν προστασίαν της, ἐν ὄψει τῆς ἀρνήσεως καί τῆς ἀγνοίας καί ἀπευθυνόμεθα πρός κάθε ἄνθρωπον καλῆς θελήσεως νά σκεφθῇ τρόπον διαβιώσεως ὀλιγώτερον σπάταλον καί περισσότερον λιτόν, ἀποφεύγοντας τήν πλεονεξίαν καί ἐπιδεικνύοντας περισσοτέραν γενναιοδωρίαν διά τήν προστασίαν τοῦ κόσμου τοῦ Θεοῦ καί πρός ὄφελος τοῦ λαοῦ Του».

Σᾶς εὐχαριστοῦμεν καί σᾶς εὐλογοῦμεν.

Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου: [ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗ Μ.Κ.Ο. "ΑΠΟΣΤΟΛΗ" ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΑΘΗΝΩΝ]

Ὁμιλία τῆς Α.Θ.Παναγιότητος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου κατά τήν ἐπίσκεψιν Αὐτοῦ εἰς τήν ἕδραν τῆς Μ.Κ.Ο. «ΑΠΟΣΤΟΛΗ» τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν (18 Ἰουνίου 2014) Μακαριώτατε Ἀρχιεπίσκοπε Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος κύριε Ἱερώνυμε, Ἱερώτατοι καὶ Θεοφιλέστατοι ἅγιοι ἀδελφοὶ Ἀρχιερεῖς, Ἐντιμότατε κύριε Κωνσταντῖνε Δήμτσα, Γενικὲ Διευθυντὰ τῆς Μὴ Κυβερνητικῆς Ὀργανώσεως τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν «ΑΠΟΣΤΟΛΗ», Τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητὰ καὶ εὐλογημένα, οἱ διακονοῦντες εἰς τὸ θεοφιλὲς ἔργον τοῦτο τῆς Ἐκκλησίας, Ὁ Κύριος ὁμιλῶν πρὸς τοὺς μαθητάς Του, ὀλίγον πρὸ τοῦ Πάθους Του, προσδιώρισε τὸ χαρακτηριστικὸν γνώρισμα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσουν διαχρονικῶς νὰ Τὸν ἀποδεχθοῦν ὡς προσωπικὸν Θεὸν καὶ Διδάσκαλόν των, λέγων: «ἐντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς ἠγάπησα ὑμᾶς ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις" (Ἰω. ιγ΄, 34-36) . Τὴν αἰώνιον παρακαταθήκην ταύτην τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Πίστεώς μας παραλαβοῦσα ἡ Ἐκκλησία, μετ᾿ ἰδιαζούσης προσοχῆς καὶ ἐργώδους ἐπιμελείας ἐνεργοποίησεν, ἀπ᾿ αὐτῶν ἔτι τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς ἐπὶ γῆς παρουσίας της, ὡς μᾶς διδάσκουν αἱ Πράξεις τῶν Ἀποστόλων ἀρχικῶς καὶ ἔπειτα ἡ Ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία καὶ οἱ βίοι τῶν Ἁγίων μας. Ἦτο δὲ τοσοῦτον ἐντυπωσιακὴ ἡ ἀγαπητικὴ διακονία τῶν πρώτων Χριστιανῶν, ὥστε προεκάλεσεν ἔντονον τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὸν θαυμασμὸν τῶν ἐκτὸς Ἐκκλησίας ἑτεροθρήσκων συγχρόνων των, ἀφοῦ εἰς ἐκτάκτους θεομηνίας ἡ φιλάνθρωπος καὶ πολλάκις πολλοὺς κινδύνους περικλείουσα διακονία τῶν Χριστιανῶν ἐπεξετείνετο πρὸς πάντα χρήζοντα ταύτης, ἀνεξαρτήτως γένους καὶ θρησκεύματος. Τὸ θεολογικὸν δὲ ὑπόβαθρον τῆς τοιαύτης φιλανθρώπου ἀγάπης εἶναι, ὡς γνωστόν, πρῶτον μὲν ἡ δογματικὴ ἀλήθεια, ὅτι ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί, καὶ δεύτερον, ὅτι ἕκαστος ἄνθρωπος τυποῖ ἐν ἐπιγνώσει ἢ ἀνεπιγνώστως Αὐτὸν τὸν Δημιουργόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον διετύπωσεν εἰς τὴν Α΄ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολήν του ὁ μεγαλοκῆρυξ ἀπόστολος Παῦλος διὰ τῶν ἀνεπαναλήπτων στίχων του: "Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον. Καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω οὐδέν εἰμι» (Α΄ Κορ. ιγ΄, 1-3). Ἡ ἐξάσκησις τῆς ἀρετῆς τῆς ἀγάπης ἐκ μέρους τῶν κατὰ καιροὺς Χριστιανῶν, ἔχει ποικίλας ἐκφάνσεις. Καὶ ἄλλοτε ἐκδηλοῦται ὡς φροντὶς διὰ τοὺς πεινῶντας καὶ γυμνητεύοντας, ἄλλοτε ὡς μέριμνα διὰ τοὺς ἐν ἀσθενείαις καὶ φυλακαῖς ὄντας, ἄλλοτε ὡς συμπαράστασις πρὸς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανά, ἄλλοτε ὡς ἐπικουρία εἰς τοὺς ἐκ διαφόρων βιοτικῶν ἐναλλαγῶν ὑποφέροντας, ἄλλοτε ὡς φιλάδελφον καὶ ἱεραποστολικὸν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν προσέλκυσιν εἰς τὴν σωτηριώδη πίστιν τοῦ Κυρίου, ὑπὲρ δὲ πάσας τὰς ἀνωτέρω ἐκδηλώσεις ἡ ὑπερβολὴ τῆς θείας ἀγάπης εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία παρεκίνησεν εἰς αὐταπάρνησιν καὶ ἑκουσίαν ἐπιλογὴν τοῦ μαρτυρίου τοῦ αἵματος καὶ τῆς συνειδήσεως τὰ ἑκατομμύρια τῶν Ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας μας. Ὅθεν, καὶ ἡ Ἱερὰ Ἀρχιεπισκοπὴ Ἀθηνῶν, Μακαριώτατε, ὡς καὶ ἅπασαι αἱ ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἑλλάδι Ἱεραὶ Μητροπόλεις καὶ Ἐνορίαι, ὡς ἄριστα πράττουν καὶ ἐπιδεικνύουν θαυμάσιον καὶ λίαν θεάρεστον ἔργον ἀγάπης κατὰ τὰς δυσκόλους ταύτας ἡμέρας τὰς ὁποίας ἡ εὐλογημένη χώρα τῆς Ἑλλάδος διέρχεται, φανεροῦσαι τοιουτοτρόπως ὅτι συνεχίζουν νὰ ἀκολουθοῦν τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου, τῆς Αὐτοαγάπης, ὁ Ὁποῖος ἐξ ἀμετρήτου συγκαταβάσεως πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν μας ἐσαρκώθη καί «διῆλθεν εὐεργετῶν καὶ ἰώμενος» (Πράξ. ι΄, 38), ἐπισφραγίσας διὰ τῆς σταυρικῆς θυσίας Του τὴν ὑπερτάτην ἀγάπην Του πρὸς τὸ ἀνθρώπινον γένος. Βεβαίως, διὰ νὰ εἴμεθα ἀντικειμενικοί, οὐδέποτε θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξαλείψωμεν ὡς διὰ μαγείας μέσῳ τῆς ἐκκλησιαστικῆς φιλανθρωπίας μας τὰ κοινωνικὰ προβλήματα, ἀφοῦ ταῦτα θὰ συνυπάρχουν μετὰ τοῦ ἀνθρωπίνου γένους μέχρι τῆς καταργήσεώς των κατὰ τὴν Δευτέραν παρουσίαν τοῦ Κυρίου. Ὅμως, ἡ κατὰ τὸ δυνατὸν ἐπίδειξις τῶν ἔργων ἀγάπης, ἕνεκα τῆς ἐντολῆς τοῦ Κυρίου, εἶναι ἔργον καὶ ὀφειλὴ τῆς Ἐκκλησίας, βλεπούσης, ὡς πρoείπομεν, εἰς τὸ πρόσωπον ἑνὸς ἑκάστου τῶν συνανθρώπων μας Αὐτὸ τὸ ἴδιον Πρόσωπον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Προσωπικῶς, Μακαριώτατε, λίαν συγκεκινημένη ἡ ἡμετέρα Μετριότης ἐκ τῆς ἐπιδεικνυμένης τοσαύτης ἐνεργετικότητος τῶν ἔργων ἀγάπης ἐκ μέρους τοῦ φιλοτίμου καὶ φιλοθρήσκου Ἑλληνικοῦ λαοῦ, συγχαίροντες ἐγκαρδίως, εὐλογοῦμεν ἀπὸ καρδίας καὶ τὴν ὑφ᾿ Ὑμᾶς ΑΠΟΣΤΟΛΗΝ, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς ἀγαπητοὺς ἀδελφοὺς συνιεράρχας, ὡς καὶ τοὺς κατὰ τόπους κληρικοὺς καὶ λαϊκούς, ὅσοι ἐθελοντικῶς διακονοῦν καὶ ἐκδαπανῶνται εἰς τὰ ἔργα τῆς ἐκκλησιαστικῆς φιλανθρωπίας, μιμούμενοι τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θεϊκὴν ἀγάπην ἐπιδείξαντα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, παρὰ τοῦ Ὁποίου πολὺς ἔσται, ἀσφαλῶς, ὁ μισθὸς ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Μακαριώτατε, ἀκολουθοῦντες τὴν ρῆσιν τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Ἰακώβου τοῦ Ἀδελφοθέου λέγοντος ὅτι «ἡ πίστις χωρὶς ἔργων νεκρά ἐστιν» (β΄,20-21), καθόσον ἀλλοιοτρόπως αὕτη θὰ καθίστατο δαιμονική, ἔχομεν χρέος ὡς πεπιστευκότες τῷ Θεῷ, τῷ ἀείποτε ἀγαθὰ ἐργαζομένῳ, νὰ ἐπιμελώμεθα «καλῶν ἔργων προΐστασθαι» (Τίτ.γ΄,8), καὶ δὴ τοιούτων τὰ ὁποῖα ἁπαλύνουν τὸν πόνον τῶν ἀδελφῶν μας καὶ ἐνισχύουν τὴν πορείαν τοῦ δυσαχθοῦς βίου των, πιστεύοντες ὅτι ἀναπαύομεν τὸν ἐπουράνιον Πατέρα «τὸν ἀνατέλλοντα τὸν ἥλιον καὶ βρέχοντα ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους» (πρβλ. Ματθ. ε΄, 45), διακονοῦντες καὶ ἐκπληροῦντες μετ᾿ εἰλικρινοῦς ἀγάπης καὶ διαθέσεως τὴν φιλανθρωπικὴν δραστηριότητα τῆς Ἐκκλησίας μας. Καὶ πάλιν εὐχόμενοι πλουσίαν τὴν εὐλογίαν τοῦ Παναγάθου Κυρίου ἐπὶ τὰς ποικίλας δραστηριότητας τῆς εὐλογημένης Μὴ Κυβερνητικῆς Ὀργανώσεως "ΑΠΟΣΤΟΛΗ", εὐχαριστοῦμεν θερμῶς διότι μᾶς παρέσχετε τὴν εὐκαιρίαν ἐκ τοῦ σύνεγγυς νὰ ἴδωμεν καὶ θαυμάσωμεν τὸ ἔργον αὐτῆς, ἔργον δοξάζον τὸν ἐν οὐρανοῖς δοξαζόμενον Τριαδικὸν Θεόν, τὴν πηγὴν καὶ τὸ πρότυπον τῆς ἀγάπης καὶ φιλανθρωπίας.

Για την συνέχεια της ιστορίας μας

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Την ώρα, φίλοι αναγνώστες, που εσείς θα διαβάζετε αυτές τις γραμμές, εγώ θα βρίσκομαι στην φίλη ευρωπαϊκή χώρα Τσεχία, όπου, μαζί με κάποια άλλα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας “Giostra di Zante” και μερικούς από τους βασικούς συνεργάτες της, υπεύθυνους διαφόρων και βασικών τομέων της οργάνωσης, θ’ ανταποδώσουμε την επίσκεψη και την συμμετοχή στην από εκεί ομάδα, η οποία τίμησε με την παρουσία της τις τετραήμερες εκδηλώσεις της Γκιόστρας Ζακύνθου 2014.

        Σκοπός αυτού του ταξιδιού, εκτός των άλλων, είναι η θεμελίωση μιας ζεστής φιλίας, μεταξύ των δύο λαών και η σε σωστή βάση ανταλλαγή πολιτισμού και τέχνης, κάτι, που λόγω Γκιόστρας έχει ήδη πραγματοποιηθεί και μάλιστα ουσιαστικά και όχι μόνο στα χαρτιά, ως συνήθως, με την Ιταλία (Sulmona) και το κρατίδιο του Σαν Μαρίνο.

        Η πρόσκληση αυτή, των πολιτιστικών ανταλλαγών μάλιστα δεν είναι η μόνη. Ήδη υπάρχουν προτάσεις στο Σωματείο της Γκιόστρας για Λευκάδα, Σαν Μαρίνο, Ιταλία, Ρουμανία και Κύθηρα. Με τον τρόπο αυτόν η Ζάκυνθος θα ακουστεί θετικά πια, θα κάνει γνωστό και εκτός συνόρων τον πολιτισμό και την ιστορία της και θα βοηθήσει με τον τρόπο της ουσιαστικά τον τουρισμό του νησιού, που αυτήν την στιγμή είναι το μοναδικό και πιο σημαντικό μέσο πλουτισμού του τόπου μας.

        Η κάποτε Φλωρεντία της Ανατολής, πριν λίγες ημέρες, έζησε τον μύθο και την ιστορία της. Για τέσσερις συνεχόμενες μέρες οι δρόμοι και οι πλατείες της γέμισαν χρώμα και εικόνες παραμυθιού. Τις ημέρες της γιορτής της Πεντηκοστής και στην αρχή του Καλοκαιριού, Το Φιόρο του Λεβάντε είχε αιτία ύπαρξης και οι λόγω τριημέρου του Αγίου Πνεύματος πολυάριθμοι επισκέπτες του είχαν κάτι να δουν και να γνωρίσουν τον τόπο, την διαφορετικότητά του και την ιδιαιτερότητά του.

        Μεσαιωνικά και αναγεννησιακά δρώμενα παρουσιάστηκαν σε γειτονιές και κλασσικά, ιστορικά μνημεία, σαν αυτό το πολύπαθο της εκκλησίας της Κυρίας των Αγγέλων, επτανησιακοί ήχοι από όλα τα Ιόνια νησιά αντήχησαν στους δρόμους, παρελάσεις με στολές εποχής διέσχισαν το ιστορικό κέντρο της πόλης, φιγούρες ιπποτικές συνυπήρχαν με την καθημερινότητά μας και τέλος, σαν αποκορύφωμα, νεαρά Ζακυνθινόπουλα αγωνίστηκαν στην πλατεία του ποιητή μας για τον κρίκο, την αγαπημένη τους και το Palio.

        Αυτά ή πιο σωστά εικόνες όλων αυτών και διαφημιστές τους, θα μεταφερθούν μέσα στο Καλοκαίρι, που ήδη άρχισε, στ’ άλλα όμαιμα νησιά και σε πολλές χώρες της Ευρώπης, τονίζοντας την ταυτότητα του πολιτισμού του νησιού μας και την αναβίωση της ιστορίας του.

        Η Ιταλία θα καλωσορίσει για μια ακόμα φορά την γενέτειρα του κορυφαίου γι’ αυτούς και κοινού μας ποιητή Ούγου Φώσκολου, η Τσεχία θα γνωρίσει το τι μεγάλο κουβαλάει αυτός ο μικρός τόπος, το Σαν Μαρίνο θα υποδεχθεί τους έτοιμους για την επίσημη αδελφοποίηση δημότες του και τέλος τα Επτάνησα θα ξανασμίξουν, όπως συνέβη πρόσφατα στην Ζάκυνθο και θα ξαναβάλουν τις βάσεις για την περαιτέρω, αναγκαστική εκ των πραγμάτων, πορεία τους.

        Με τον τρόπο αυτό το νησί μας συνεχίζει με γνώση και σκοπό την ιστορία του, προσαρμοσμένη μάλιστα στο σήμερα και τοποθετημένη στις σύγχρονες απαιτήσεις.

        Η Ζάκυνθος, στην μακραίωνη ιστορία της και τότε που θεμελίωνε τον λαμπρό πολιτισμό της, υπήρξε κόμβος εμπορίου και σκάλα μετάβασης πολιτισμών. Η προνομιούχα θέση της και η ευλογία να μην υποταχθεί ποτέ στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά να κρατήσει την επαφή της με την ακμάζουσα τότε Ευρώπη, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για κάτι το ξεχωριστό και σπουδαίο και σ’ αυτό πάνω, συν τοις άλλοις, στηρίχτηκε το οικοδόμημα του πολιτισμού της. Είχε μάλιστα το προνόμιο να μην αντιγράφει και να μην πιθηκίζει, αλλά να προσαρμόζει τα πάντα στην δική της αισθητική και στα δικά της δεδομένα. Έτσι έβγαλε από τα χώματά της έναν Φώσκολο, έναν Σολωμό, έναν Κάλβο, αλλά και έναν Γουζέλη, έναν Μάτεση, έναν Κουτούζη, έναν Καντούνη, έναν Καρρέρ(η), αλλά και τόσους άλλους, οι οποίοι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία.

        Παράλληλα είχε την οικονομική άνεση να σταθεί στα πόδια της και να ζήσει αυτόνομα και με αξιοπρέπεια. Ήταν κέντρο και δεν περίμενε από το αθηνοκεντρικό κράτος να την ελεήσει. Παντελεήμων η ίδια, μπόρεσε και χάρισε ιάματα ψυχής και πνεύματος και έγινε, μαζί με τα άλλα Επτάνησα - ας μην παραβλέπουμε την συνοχή τους - ένα παράδειγμα για μίμηση.

        Αυτό προσπαθεί να συνεχίσει, όσο βέβαια το μπορεί και το αντέχει, και η Γκιόστρα της. Εκτός από την αναβίωση ενός εθίμου, λαοφιλούς και κοσμαγάπητου από τα πανάρχαια χρόνια, επιδιώκει να βγάλει το νησί από τον αποκλεισμό του και να το ξανακάνει πολίτη του κόσμου. Αυτό έγινε στην περίοδο των εκδηλώσεών της, πριν δεκαπέντε μέρες. Σήμερα το συνεχίζει στην Τσεχία και αύριο σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις και άλλα Ιόνια νησιά.

        Θα είναι κοινό όφελος όλων μας, αν επιτευχθούν οι στόχοι της. Μα για να γίνει αυτό πρέπει οι πάντες να καταλάβουν πως η Γκιόστρα δεν είναι υπόθεση του Σωματείου που την διοργανώνει, αλλά όλου του νησιού.

        Οι προετοιμασίες για την Γκιόστρα Ζακύνθου 2015 έχουν ήδη ξεκινήσει. Ας ανασκουμπωθούμε όλοι.

Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου: [ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΟ ΚΟΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΣΙΣΛΙ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ]

Ὁμιλία 

τῆς Α. Θ. Παναγιότητος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου 

κατὰ τὴν ἐκδήλωσιν εἰς τὸ Κολλέγιον Ἀθηνῶν 

περὶ τοῦ Κοιμητηρίου τῆς Κοινότητος Σταυροδρομίου 

(17 Ἰουνίου 2014) 

Μακαριώτατε Ἀρχιεπίσκοπε Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος κύριε Ἱερώνυμε, 

Ἱερώτατε Μητροπολῖτα Τρανουπόλεως κύριε Γερμανέ, Ἀρχιερατικῶς Προϊστάμενε τῆς Μεγαλωνύμου Κοινότητος Σταυροδρομίου, 

Ἱερώτατοι καὶ Θεοφιλέστατοι Ἅγιοι ἀδελφοὶ Ἱεράρχαι, 

Ἐξοχώτατοι, 

Τέκνα ἐν Κυρίω ἀγαπητά, 

«Τότε οἱ νεκροὶ πεθαίνουνε, ὅταν τοὺς λησμονᾶνε». 

Ἡ ἐπιλογὴ αὐτὴ τοῦ στίχου τοῦ ποιητοῦ Κώστα Οὐράνη ὡς τίτλου τοῦ ἀφιερώματος εἰς τὸ Ρωμαίικον Κοιμητήριον τῆς Θείας Μεταμορφώσεως τοῦ Σισλὶ δὲν ἀνταποκρίνεται μόνον εἰς τὸ θαυμάσιον περιεχόμενόν του ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων. 

Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβαίνῃ διαφορετικά, ἐφ᾽ ὅσον τὸ Γένος μας ἀνέκαθεν ἐτίμα καὶ ἐμνημόνευε τοὺς νεκρούς του καὶ ἐξέφραζε τὸν πρὸς αὐτοὺς σεβασμὸν διὰ τῆς ἀνεγέρσεως ἐξόχων ταφικῶν μνημείων, τὰ ὁποῖα συντηροῦν τὴν εὐλαβῆ καὶ ἀγαπητικὴν αὐτῶν ἀνάμνησιν ὑπὸ τῶν ζώντων, καὶ θαυμάζονται ἕως τῆς σήμερον ὑπὸ πάντων, ὅπως συμβαίνει διὰ τοὺς περιφήμους τάφους τῶν Ἀτρειδῶν ἐν Μυκήναις ἢ τοὺς ἐν Βεργίνᾳ τάφους τῶν Μακεδόνων βασιλέων. 

Οὐδόλως συμπτωματικὸν τυγχάνει ἄλλωστε τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἡμετέρα γλῶσσα, ὁμιλοῦσα περὶ τοῦ τάφου, ἐναλλάσσει τὴν λέξιν ταύτην διὰ τῆς λέξεως μνημεῖον καὶ μνῆμα, ποὺ εἶναι λέξεις προερχόμεναι ἐκ τῆς ἰδίας ρίζης μὲ τὴν μνήμην, διαδηλοῦσα καὶ τοιουτοτρόπως τὴν πρόθεσιν τῶν ὁμιλούντων αὐτὴν νὰ μὴ λησμονήσουν τοὺς νεκρούς των. 

Τοὺς νεκροὺς μνημονεύει πάντοτε καὶ ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία μας, ὄχι ὡς μὴ ὑφισταμένους, ἀλλὰ ὡς μέλη τῆς ἐν οὐρανοῖς Ἐκκλησίας τῶν πρωτοτόκων, συντηροῦσα τὴν μετ᾽ αὐτῶν ἐπικοινωνίαν διὰ τῆς προσευχῆς καὶ τῆς μνημονεύσεως τῶν ὀνομάτων αὐτῶν εἰς τὴν Ἱερὰν Προσκομιδὴν καὶ εἰς πρὸς τοῦτο τεταγμένας ἐπιμνημοσύνους δεήσεις, προσβλέπει δὲ εἰς τὴν μετ᾽ αὐτῶν συνάντησιν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς μελλούσης κρίσεως. 

Ἀκολουθοῦσα τὴν διττὴν αὐτὴν παράδοσιν ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ὁμογένεια, ἐπεδείκνυεν ἔκπαλαι ἰδιαιτέραν μέριμναν διὰ τοὺς κεκοιμημένους καὶ διὰ τὰ Κοινοτικὰ αὐτῆς Κοιμητήρια, μνημονεύουσα τὴν συμβολὴν τῶν κεκοιμημένων εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ πρόοδον τῆς Ὁμογενείας, ἡ ὁποία ἀντανακλᾶτο καὶ εἰς τὰ ταφικὰ μνημεῖα τῶν Κοιμητηρίων αὐτῆς. 

Ἔξοχον δεῖγμα τῆς ἀκμαζούσης Ὁμογενείας ἀποτελοῦν τὰ μνημεῖα τοῦ ἐν Σισλὶ Ρωμαίικου Κοιμητηρίου, ἔνθα ἀναπαύονται ἐπιφανῆ αὐτῆς μέλη, μεγάλοι δωρηταὶ καὶ εὐεργέται, διακριθέντες εἰς τὴν ζωὴν τῆς Ὁμογενείας καὶ μεγάλως συντελέσαντες εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τὴν ὁποίαν ἀπελάμβανεν αὕτη ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ κατὰ τοὺς 19ον καὶ 20ὸν αἰῶνας. 

Τὸ ὑψηλὸν κοινωνικόν, οἰκονομικὸν καὶ πολιτιστικὸν αὐτῆς ἐπίπεδον κατὰ τὴν περίοδον τοῦ «Τανζιμάτ» ἀποτυποῦται εὐκρινῶς εἰς τὰ μνημεῖα τοῦ Κοιμητηρίου τοῦ Σισλί, ἔργα σπουδαίων καλλιτεχνῶν, παρακολου-θούντων τὰς τάσεις τῆς ἐποχῆς καὶ ἐμπνεομένων ὑπὸ τῆς κλασσικιστικῆς παροδόσεως, τόσον εἰς τὴν ἀρχιτεκτονικὴν τῶν μνημείων ὅσον καὶ εἰς τὰ ταφικὰ ἐπιγράμματα, τὰ ὁποῖα ἐχαράχθησαν ἐπ᾽ αὐτῶν. Διὸ καὶ ὅσοι θεωροῦν ὅτι τὰ Κοιμητήρια εἶναι τόποι σιωπῆς πλανῶνται, διότι Κοιμητήρια ὡς αὐτὸ τοῦ Σισλὶ μαρτυροῦν σαφέστερον παντὸς ἄλλου τεκμηρίου περὶ τῶν πεπραγμένων τῆς Ὁμογενείας. 

Τοῦτο ἀναγνωρίζουν, ὡς ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῶν πράξεών των, ὅσοι ἐπεθύμουν καὶ ἐπιθυμοῦν νὰ διαγράψουν τὴν παρουσίαν τῶν Ρωμηῶν εἰς τὴν Πόλιν καὶ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ὅσοι ἐπιθυμοῦν νὰ ἐξαφανίσουν τὴν οἰκονομικὴν καὶ πολιτιστικὴν αὐτῶν ἄνεσιν, ὅσοι ἐπιθυμοῦν νὰ σβύσουν ὀνόματα, νὰ καταστρέψουν ἔργα τέχνης, νὰ βεβηλώσουν καὶ νὰ προσβάλουν τὴν μνήμην τῶν νεκρῶν καὶ τὰς εὐαισθησίας τῶν ζώντων, προκειμένου νὰ λυγίσουν τὸ φρόνημά των, νὰ ἐμφυτεύσουν φόβον εἰς τὰς ψυχάς των, νὰ βεβηλώσουν τοὺς τάφους τῶν πατέρων των, νὰ διαταράξουν τὴν γαλήνην τῶν κεκοιμημένων, νὰ ἀναγκάσουν τοὺς ζῶντας νὰ ἐγκαταλείψουν τὸν τόπον των. 

Εἰς τὸ πλαίσιον δυστυχῶς τοῦ ἀπαραδέκτου καὶ ἀδίκου αὐτοῦ σχεδίου τὸ Κοιμητήριον τοῦ Σισλὶ ὑπέστη ἐπανειλημμένας βεβηλώσεις καὶ ἐκτεταμένας καταστροφὰς τόσον κατὰ τὰ Σεπτεμβριανά, ὅσον καὶ ἐν συνεχείᾳ μέχρι καὶ προσφάτως. Δὲν ἦτο ὅμως δυνατὸν ἡ Ὁμογένεια νὰ δώσῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι λησμονεῖ τοὺς νεκρούς της, τοὺς εὐεργέτας καὶ δωρητάς της, τὴν ἱστορίαν της. Διὸ καὶ ὀρθῶς ἀνελήφθη ὑπὸ τῆς δραστηρίου Ἐφοροεπιτροπῆς τῆς μεγαλωνύμου Κοινότητος τοῦ Σταυροδρομίου καὶ μὲ τὴν συμπαράστασιν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μας, πρωτοβουλία πρὸς ἐπισκευὴν τῶν ἐν αὐτῷ ζημιῶν καὶ καταστροφῶν καὶ ἀποκατάστασιν τῶν μνημείων πρὸς προβολὴν τῆς μετ᾽ αὐτῶν συνδεομένης ἱστορίας καὶ μνήμης. 

«Οἱ νεκροὶ πεθαίνουνε, ὅταν τοὺς λησμονᾶμε». Καὶ ἡμεῖς διακηρύσσομεν ἀπεριφράστως ὅτι οὔτε εἴμεθα οὔτε θὰ εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ τοὺς λησμονήσωμεν. Ὄχι διότι εἴμεθα προσκεκολλημένοι εἰς μίαν στεῖραν προγονολατρείαν, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονήσωμεν τὸ παρελθόν μας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοήσωμεν, νὰ διαγράψωμεν τοὺς πατέρας καὶ τοὺς προγόνους μας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκοπῶμεν ἀπὸ τὰς ρίζας μας. Καὶ αἱ ρίζαι μας εὑρίσκονται εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, εὑρίσκονται εἰς τὴν Πόλιν καὶ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ τὸν Πόντον, ὅπως εὑρίσκονται καὶ εἰς τὸν Ἑλλαδικὸν χῶρον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλάξῃ αὐτό. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπεμπολήσωμεν τὰ δικαιώματά μας εἰς τὸν τόπον μας, εἰς τὴν Πόλιν μας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρίσωμεν τὸν πολιτισμόν μας. Ἡ Πόλις ὀφείλει πολλὰ εἰς τὰς ὀνομαζομένας σήμερον Μειονότητας, διότι αὗται συνδιεμόρφωσαν τὸν πολιτισμὸν καὶ τὴν φυσιογνωμίαν αὐτῆς καὶ συνεισέφεραν τὰ μέγιστα εἰς αὐτά, ὥστε τὰ ἐπιτεύγματά των νὰ ἀποτελοῦν πόλον ἕλξεως τῶν ἐπισκεπτῶν καὶ αἱ διασυνδέσεις των νὰ ἀπεικονίζουν τὸν κοσμοπολιτισμὸν τῆς ἐποχῆς των. 

Διὰ τοῦτο καὶ ἀποτελεῖ χρέος μας νὰ διατηρήσωμεν ζῶσαν τὴν μνήμην τῆς παρουσίας τῶν Ρωμηῶν εἰς τὴν Πόλιν. Ἀποτελεῖ χρέος μας νὰ διαφυλάξωμεν καὶ νὰ διασώσωμεν τὰ τεκμήρια τοῦ πολιτισμοῦ μας καὶ νὰ ἀποτρέψωμεν τὴν περαιτέρω φθορὰν ἢ καταστροφὴν αὐτῶν. Ἔχομεν αὐτὸ τὸ χρέος καὶ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ὅπως ἔχομεν τὸ χρέος καὶ τὸ δικαίωμα νὰ προβάλλωμεν τὸν πολιτισμὸν τοῦ Γένους μας καὶ μέσῳ τοῦ Κοιμητηρίου τοῦ Σισλὶ καὶ τῶν ἀριστοτεχνικῶν μνημείων του, τὰ ὁποῖα ἀντανακλοῦν τὴν εὐγένειαν καὶ τὴν ἀρχοντιὰν τῶν πατέρων μας, καὶ συνιστοῦν ὄντως ἓν ἀληθινὸν μουσεῖον ἀρχιτεκτονικῆς καὶ γλυπτικῆς τῆς Ρωμηοσύνης. 

Τὸν σκοπὸν τοῦτον ὑπηρετεῖ τὰ μέγιστα καὶ τὸ ἐξαίρετον ἀφιέρωμα τὸ ὁποῖον παρηκολουθήσαμεν πρὸ ὀλίγου εἰς πρώτην προβολήν.Διὰ τὴν πραγματοποίησίν του εἰργάσθησαν μετὰ πολλῆς ἀγάπης καὶ ζήλου πλεῖστοι ὅσοι συνεργάται, ἐκ τῶν ὁποίων ἕκαστος συνεισέφερε κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῷ δύναμιν καὶ τὰς γνώσεις, ἀποβλέποντες εἰς τὴν ἀνάδειξιν τοῦ πολιτιστικοῦ θησαυροῦ τὸν ὁποῖον ἐκληροδότησαν εἰς ἡμᾶς οἱ πατέρες μας, τμῆμα τοῦ ὁποίου τυγχάνει καὶ τὸ Ρωμαίικον Κοιμητήριον τοῦ Σισλί. 

Διὰ τοῦτο καὶ συγχαίρομεν ὁλοθύμως καὶ εὐλογοῦμεν πρωτίστως τὸν Ἱερώτατον ἀδελφὸν Μητροπολίτην Τρανουπόλεως κύριον Γερμανόν, Ἀρχιερατικῶς Προϊστάμενον, καὶ τὴν ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ Ἐντιμοτάτου καὶ δραστηριωτάτου κυρίου Γεωργίου Παπαλιάρη Ἐφοροεπιτροπὴν τῆς Κοινότητος Σταυροδρομίου, ἡ ὁποία εἰργάσθη ἀόκνως ἐπὶ μίαν τετραετίαν πρὸς πλήρη ἀποκατάστασιν καὶ συντήρησιν τῶν μνημείων καὶ τοῦ ἱεροῦ κοιμητηριακοῦ ναοῦ τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Κυρίου, ὡς καὶ πάντας τοὺς συνδραμόντας καὶ ἐνισχύσαντας τὸ σπουδαῖον τοῦτο ἔργον, εἰς τρόπον ὥστε ὁ χῶρος νὰ εἶναι ἀντάξιος τῆς ἀρχοντιᾶς καὶ τοῦ πολιτισμοῦ τοῦ Γένους μας, ἔτι δὲ καὶ διὰ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς παρουσιάσεως τοῦ ἀφιερώματος τούτου ἐν Ἀθήναις.

Συγχαίρομεν ἀπὸ καρδίας καὶ πατρικῶς εὐλογοῦμεν τοὺς ἀξίους συντελεστὰς τοῦ ἀφιερώματος, μὲ πρῶτον τὸν κύριον Νικόλαον Μιχαηλίδην, ὑπεύθυνον τοῦ σεναρίου καὶ ἐπιμελητὴν τῶν κειμένων, τὴν σκηνοθέτιδα κυρίαν Ἀγγελικὴν Ἀριστομενοπούλου, τὸν συνθέσαντα τὴν μουσικὴν ἐκλεκτὸν συνθέτην κύριον Μίμην Πλέσσαν, τὴν κυρίαν Σίαν Κοσιώνη διὰ τὴν παρουσίασιν καὶ τοὺς καταθέσαντας τὴν προσωπικὴν καὶ ἐπιστημονικὴν αὐτῶν μαρτυρίαν καὶ οὐσιαστικὴν συνδρομὴν εἰς τὴν προσπάθειαν ταύτην. 

Εὐχαριστοῦμεν θερμῶς καὶ τὸ Κολλέγιον Ἀθηνῶν διὰ τὴν ἐγκάρδιον φιλοξενίαν τῆς προβολῆς, ὡς καὶ πάντας ὑμᾶς διὰ τὸ ἐνδιαφέρον σας, εὐχόμεθα δὲ ὅπως τὸ ἐσχάτως ἀποκατασταθὲν Κοιμητήριον τοῦ Σισλὶ παραμείνῃ ἐς ἀεὶ ἀψευδὴς μάρτυς τῆς παρουσίας τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῆς αἴγλης τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Ὁμογενείας μας εἰς τὴν βασιλίδα τῶν Πόλεων, μάρτυς εὔγλωττος καὶ σεβαστὸς ὑπὸ πάντων.

Γιάννης Γρυντάκης, Το Πρωτόκολλο του Επαρχιώτη Νοταρίου Ιωάννη Μ. Βλαστού / Archivio di Stato di Venezia, Notai di Candia (B.285) / ΤΑΛΩΣ, Περιοδική Έκδοση Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου / Χανιά Κρήτης, 2012

Γράφει η ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

Ορισμένα βιβλία μοιάζουν με χαραμάδες που ανοίγονται για να φωτίσουν άγνωστους κόσμους και να φέρουν στην επιφάνεια πληροφορίες ενός πολιτισμού, παλιού, που όμως είχε μεγάλη σημασία και σημάδεψε μια εποχή. Μοιάζουν ακόμα με αυλαία θεάτρου που ανοίγει για να αφήσει ελεύθερο το πεδίο στο θέμα. Σαν σε κινηματογραφική ταινία, θα ορμήσουν οι ήρωες της άλλης εποχής, αυθεντικοί, όχι ηθοποιοί ( ο χώρος, ο χρόνος, η ενδυμασία, η γλώσσα), για να γεμίσουν τη σκηνή και να αναβιώσουν την εποχή τους με τα ενδιαφέροντά τους. Η Κρητική Σχολή έχει αναδείξει ζωγράφους, ποιητές, θέατρο, μυθιστόρημα. Ο Ερωτόκριτος, η Ερωφίλη, οι ιππότες, η γιόστρα, τα φονικά, αλλά και ο Θεοτοκόπουλος, τα κάστρα, οι δρόμοι και τα μνημεία υπάρχουν εκεί για να μας  θυμίζουν ένα ένδοξο παρελθόν που όλος κόσμος ξέρει.  Όμως, υπάρχουν και πολλά άλλα που δεν ξέρουμε και τα οποία ανήκουν στα πρακτικά και αναγκαία όπως, ας πούμε, τα συμβόλαια, αλλιώς τα Πρωτόκολλα (τα κατάστιχα),  τα οποία είναι θησαυρός πολιτισμικών πληροφοριών. Παρεμπιπτόντως, μου έρχεται στο νου η φράση (και την μεταφέρω, όπως πρόχειρα την ανακαλώ) που μας είχε πει στην Επιμόρφωση  ο αξέχαστος πανεπιστημιακός δάσκαλος Βασίλης Σφυρόερας: δεν μπορώ να ησυχάσω, αν πέσει στα χέρια μου μισή σκισμένη σελίδα Ιστορίας.  Θέλω οπωσδήποτε να βρω και την υπόλοιπη. Να βρω την πληροφορία.

Στα  Βιβλία του Γιάννη Γρυντάκη, λοιπόν, όλα, μα όλα, θα βρούμε πολλές τέτοιες σελίδες που εκείνος ερεύνησε στα Βενετσιάνικα  Αρχεία και σε  ξεχωριστούς τόμους μας παρέδωσε. Ο παρών, αφιερωμένος στο Νοτάριο, συμβολαιογράφο, Ιωάννη Μ. Βλαστό, διαφοροποιείται από τους προηγούμενος ως προς τη  γλώσσας. Συγκεκριμένα, ενώ τα προηγούμενα τέσσερα πρωτόκολλα που  έχει δημοσιεύσει,  είναι γραμμένα στη Βενετσιάνικη γλώσσα, το παρόν είναι γραμμένο στα Ελληνικά της εποχής (με την ορθογραφία του γράφοντος), πράγμα που από μόνο του καθίσταται στοιχείο ιδιαίτερα πληροφορητικό, για κάποιον που η αναζήτηση της πολιτισμικής μας κληρονομιάς είναι πεδίο ανοιχτό ες αεί. Ο προφορικός λόγος δεν διασώζει καμιά ορθογραφία. Είναι η ακουστική αίσθηση που κυριαρχεί. Εδώ όμως είναι η οπτική της γλώσσας, η οποία ανακαλεί και την ακουστική.

 Ο συγγραφέας μας πληροφορεί πως το κέντρισμα του το προκάλεσε ο Πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου της Βενετίας, Μανούσος Μανούσακας, όταν βρέθηκε εκεί, το 1981. Ο αείμνηστος Μανούσακας τον συμβούλεψε να ασχοληθεί με τους νοταρίους του νομού Ρεθύμνου γιατί μέσα στα νοταριακά κείμενα «βρισκόταν ένα μεγάλο μέρος του θησαυρού της πολιτισμικής μας ιστορίας». Και έτσι είναι.

Ο Γρυντάκης, λοιπόν, στην Εισαγωγή των τετρακοσίων περίπου σελίδων τόμου, περιγράφει το πρωτογενές υλικό του: πού βρίσκεται: στα κρατικά Αρχεία της Βενετίας, στη σειρά Notai del regno di Candia· τι περιέχει: εκατόν επτά  φύλλα, με τριακόσιες τρεις καταχωρημένες πράξεις·  ποιας χρονικής περιόδου: η πρώτη συντάχτηκε στις 15 Δεκεμβρίου 1599 και η τελευταία στις 10 Ιουνίου 1614· σε ποια κατάσταση: καλή, χωρίς «πολλά σβησίματα ή μουτζούρες» ή πρόσθετα προβλήματα για τον μελετητή. Ο Γρυντάκης συνεχίζει την περιγραφή του με τις ιδιαιτερότητες του κειμένου. Τη διάταξή του στη σελίδα, το ευρετήριο, που δεν είναι σε αλφαβητική σειρά των επωνύμων αλλά των βαπτιστικών ονομάτων, αναφέρεται ο ένας των συμβαλλομένων, ενώ είναι περισσότεροι και άλλοτε πάλι αντί του ονόματος του συμβαλλομένου αναφέρεται η δικαιοπραξία. Υπάρχει ακόμα ευρετήριο, το εξώφυλλο του πρωτοκόλλου με μνεία στην καλλιτεχνική απεικόνιση του Αρχικού «Ε» στην πρώτη παράγραφο: «Έτη από της θήας γεννήσεος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού» και στη δεύτερη: «Πρωτόκολλο Αουτέντικο τζη Νοδαρήας εμού Ιωάννη  Βλαστού, νοδάριο ιμπεριάλ…».

Ο συγγραφέας μας πληροφορεί ότι εκτός από το, Βλαστό, στο Ρέθυμνο υπήρχαν  ακόμα έξι νοτάριοι, τους οποίους αναφέρει, καθώς επίσης το είδος του πρωτοκόλλου, τη γλώσσα και τη χρονολογία του.

Γενικά για τον Βλαστό μαθαίνουμε το τόπο καταγωγής του, τους προγόνους του, από τους οποίους πολλοί ήταν nobili cretensi, έφεραν δηλαδή τον τίτλο της κρητικής ευγενείας. Ο Βλαστός πρέπει να γεννήθηκε και να μεγάλωσε στα Ρούστικα στα μέσα του 16^ου αιώνα. Η καλή χρήση της ιταλικής γλώσσας κάνει τον μελετητή να συμπεράνει πως ο Βλαστός έγινε νοτάριος, αφού επέστρεψε στα Ρούστικα και μάλλον είχε αποκτήσει την άδεια άσκησης του νοταριακού επαγγέλματος, για το οποίο προϋπόθεση ήταν η καλή γνώση της ιταλικής γλώσσας, αν θα εργαζόταν σε πόλη, και της ελληνικής, αν θα εργαζόταν σε χωριό. Προαπαιτούμενο επίσης ήταν η συμπεριφορά, η ηθική, η εντιμότητα, η καλή έξωθεν μαρτυρία.

Από τα οχτακόσια δέκα ονόματα των συμβαλλομένων τα τριακόσια είναι Βλαστοί, πράγμα που μας υποδηλώνει τη συγγένεια των ανθρώπων μεταξύ τους. Στο ίδιο χωριό υπήρχαν και άλλοι νοτάριοι. Το επάγγελμα προσέδιδε κύρος στον ασκούντα, ήταν περιζήτητο και προσοδοφόρο. Για το διορισμό νοταρίου την αρμοδιότητα είχε ο Δούκας της Κρήτης ή το Συμβούλιό του, οπότε έφερε το προσωνύμιο «δημόσιος» - publicο  ή αυτοκρατορικό-  imperial. Ο Βλαστός σε οκτώ περιπτώσεις αναφέρει και το ύψος της αμοιβής του, η οποία άλλοτε είναι δέκα υπέρπυρα, άλλοτε πέντε, άλλοτε δύο λίρες και άλλοτε μία λίρα.

Όσον αφορά τις δυσκολίες που συνάντησε ο ερευνητής, αυτές οφείλονται  στην ορθογραφία. Για παράδειγμα γράφει ένα όνομα μέσα στο ίδιο πρωτόκολλο δυο τρεις φορές και κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο: Αλέξιος, Αλέξης, Αλέξηος. Δεν τονίζει τις λέξεις, οπότε δυσκολεύει την κατανόηση, βάζει τελεία πάνω από το γιώτα  σαν να είναι ιταλικό – i ή χρησιμοποιεί συχνά το  j.

Οι σελίδες με τα πρωτόκολλα καλύπτουν τις σελίδες 23- 300. Η αίσθηση αυτού του παλιού, σπουδαίου κόσμου αναδύεται από την αφάνειά του. Παράδειγμα:

«Εjς του Χριστού το όνομα, αχδ, Νοεμβρίου τζη γ,  εjς το χοριό Ρούστικα, ντρεστρέτο Ρεθέμνου, ης το σπίτι της κατικίας του κηρ Μανόλι Βλαστού, καπετάγνιο. Εδεκί, ο άνοθε κηρ Μανόλης Βλαστός , απού το ένα μέρος, και ο κηρ Σταβριανός Βλαστός ποτέ Μανούσο, από το άλο, φανερόν ήλθασι ησέ σιβίβασι σιμφονίας γάμου είτζη κράζοντας πρότον το όνομα της Αγίας Τριάδος και την χάριν της υπεραγίας Θεοτόκου.  Όθεν ο άνοθε κηρ Μανόλι τάσι να κάμι και με έργο να τελιόσι να δόσι τι θυγατέρα τζη, τι κερά Ανέζα, του άνοθε κηρ Σταβριανού εj γινέκαν του εβλογητηκή παρθενηκί, οσάν το ορίζη ιj αγία του Θεού εκλισία…». Συνεχίζει με το τι της δίνει ως προίκα: «πρότο τιν ευχήν του και δεύτερο τζη τάσι να τζη δόσι υπέρπυρα χιλιάδες τρις ήμισι, ήγου τζη χιλιάδες δίο και τρακόσα στίμα λινά, τζόχινα, κατά τάξη, και τα επίλιπα, ήγου χίλια διακόσια, ασίμι και τορνέσα…  οσάν τ’ ορίζη ιj αγία του Θεού εκλισία…» κ.λ.π. και υπογράφουν οι παρευρισκόμενοι  «μαρτίρι παρακαλετί» και ο συμβολαιογράφος. Όπως είναι φανερό, από το παραπάνω συμβόλαιο, πρωτόκολλο, κατάστιχο δεν προκύπτει απλώς η συμφωνία ανάμεσα στα συμβαλλόμενα μέρη αλλά και η σημασία και η βαρύτητα την οποία δίνουν στο γεγονός, επικαλούμενοι του Χριστού το όνομα, στην αρχή, την Αγία Τριάδα και την Υπεραγία Θεοτόκο, στη συνέχεια, και κλείνουν με την Θεού Εκκλησία. Υπογράφουν, για όσα θα δώσουν,  ενώπιον Θεού και ανθρώπων για να είναι στερεωμένοι και κοινωνικά και ηθικά. Η  λεπτομερής καταγραφή της προίκας,  η οποία βεβαίως είναι ο θεσμός,  πέρα από ενίσχυση του νέου ζευγαριού αποτελεί και τιμή και για τον δίδοντα και για τον λαμβάνοντα, σώζοντας την αξιοπρέπεια και των δύο μερών. Και ενώ όλα γίνονται στον συμβολαιογράφο, γραφειοκρατικά, θα λέγαμε σήμερα,  τίποτα δεν μπορεί να σταθεί χωρίς την θεία παρουσία. Ο υπεράνω όλων κριτής και μάρτυς είναι ο Θεός. Τα πρωτόκολλα είναι πολλά και οι περιπτώσεις  ποικίλες. Από όλα όμως αναδύεται η ποιότητα ενός κόσμου, ο οποίος στα κράσπεδα των ευγενών διατηρούσε τη δική του ευγένεια, των ταπεινών.

Η αγωνία του ιππότη πριν τη νίκη

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Η Γκιόστρα Ζακύνθου 2014, όπως κάθε τι, πέρασε κι αυτή στην ιστορία κι αποτελεί για όλους εμάς, διοργανωτές και θεατές, πρόσφατο μεν, αλλά παρελθόν δε.

   Πολλά θα μπορούσαμε να γράψουμε γι’ αυτήν κι ακόμα περισσότερα θα μπορούσαμε να διαπιστώσουμε. Τ’ αφήνουμε, όμως, για κάποιους άλλους ή ίσως για κάποιες μελλοντικές στιγμές και στο σημερινό, μεθεόρτιο, κείμενό μας θα σταθούμε σε τρία από τα βασικότερα στοιχεία της. Είναι εκείνα, που, κατά τη γνώμη μας, της δίνουν ταυτότητα και την σηματοδοτούν, μια και μ’ αυτά δείχνει να έχει σκοπό και όραμα. Συγκεκριμένα πρόκειται για την απονομή της οφειλόμενης τιμής σε τρεις μορφές, οι οποίες έχουν άμεση σχέση με τον τόπο κι έχουν στιγματίσει τον πολιτισμό και την ιστορία του. Οι δύο πρώτες, επειδή είναι καθαρόαιμοι Ζακύνθιοι κι ο τρίτος επειδή στα χώματά του βρήκε την αιώνια ανάπαυση κι ο θάνατός του έχει ταυτιστεί με το νησί και την προνομιούχα, προπάντων τότε, γεωγραφική του θέση.

   Ξεκινάμε με τον μεγάλο ποιητή μας και συγχρόνως και εθνάρχη, τον Διονύσιο Σολωμό, τον επώνυμο αυτό Ιόνιο. Γύρω από τον ανδριάντα του, στην ομώνυμη πλατεία, το βράδυ της πρώτης μέρας των εκδηλώσεων, πιάστηκαν, χέρι με χέρι τα Επτάνησα και χόρεψαν κυκλωτικά τους δικούς τους χορούς. Συγκινητική, μεγάλη και συμβολική αυτή η εκδήλωση και με μηνύματα και προεκτάσεις.

   Ο κοινός πολιτισμός τους, από την παρούσα με ιδιαίτερη στις εκδηλώσεις αρχοντιά, Κέρκυρα, μέχρι τους φετινούς νικητές του Palio των αγώνων, τα καθαρόαιμα επτανησιακά Κύθηρα, τα ενώνει και τα στηρίζει κι αν θέλουν να συνεχίσουν να υπάρχουν και να υφίστανται, αντιστεκόμενα σε κάθε επικίνδυνη ισοπέδωση, η οποία τα απειλεί με εξαφανισμό, πρέπει να στέκονται αγαπημένα και να κρατήσουν τους κοινούς δεσμούς τους, στέλνοντας σπίτι τους όλους αυτούς τους ανιστόρητους και ανίδεους, που θέλουν να τα προσαρτήσουν, με την αγράμματη πολιτική τους, στις απέναντι στεριές. Αυτός ήταν και ο σκοπός και ο συμβολισμός του κοινού, γύρω από τον Ποιητή τους, χορού, ο οποίος στους μεγαλόπνοους στίχους του εκφράζει όλο το μεγαλείο και την ιδιαιτερότητα του πολιτισμού τους.

   Συνεχίζουμε με τον άλλο μεγάλο, αλλά και παγκόσμιο Ζακυνθινό, τον δημιουργό των Τάφων, Ούγο Φώσκολο, ο οποίος ενώνει συγγενικούς λαούς και πολιτισμούς και στο πρόσωπό του συνυπάρχουν οι ξένες χώρες, οι οποίες συμμετέχουν κάθε χρόνο στην εκδηλώσεις της Γκιόστρας της Ζακύνθου.

   Το Σάββατο, Τρίτη μέρα των εκδηλώσεων, πριν την επίσημη υποδοχή των προσκεκλημένων στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ζακυνθίων (Ζακύνθου το λένε οι άσχετοι κυβερνώντες), έγινε κατάθεση στεφάνων στην προτομή του και οι δύο λαοί, που σ’ αυτούς ανήκε και ανήκει, στάθηκαν κοντά του μονιασμένοι κι αγαπημένοι, αναζητώντας τα κοινά και ξεπερνώντας τις ελάχιστες, αν υπάρχουν, διαφορές τους.

   Ιδιαίτερα συγκινητική η στιγμή, που κάποιος από τους εκπροσώπους τους  Σαν Μαρίνο στάθηκε μπρος στην ορειχάλκινη προτομή του και απήγγειλε το σονέτο του, το αφιερωμένο στη Ζάκυνθο, ατενίζοντας τις ίδιες ιερές με εκείνον ακτές του νησιού του και έχοντας σαν φόντο μακρινό το αγαπημένο του Αργάσι, που κάπου εκεί ήθελε να τελειώσει την επίγεια, πολυτάραχη ζωή του.

   Τα δάφνινα στεφάνια ήταν ό,τι λιγότερο για την μεγάλη προσφορά του στους δύο λαούς, αλλά η συνύπαρξή τους και προ πάντων η λόγω Γκιόστρας νέα φιλία τους, ήταν αυτή που τον ικανοποιούσε και γλύκαινε τον πόνο της αιώνιας ξενητείας.

   Η Τρίτη και τελευταία μορφή που τιμήθηκε στις τετραήμερες αυτές εκδηλώσεις ήταν ο μεγάλος, πρώτος ανατόμος Ανδρέας Βεζάλ, ο οποίος επιστρέφοντας από ένα μεγάλο και μακρινό του ταξίδι στα Ιεροσόλυμα, κατέληξε στο νησί μας κι εδώ βρήκε την αιώνια ανάπαυση, κατ’ άλλους στην καθολική εκκλησία της Παναγίας των Χαρίτων, όπου είναι η επικρατέστερη άποψη -κατά την γνώμη μας- και κατ’ άλλους στον απόμακρο τότε και ήσυχο Λαγανά.

   Αφορμή γι’ αυτήν την τελευταία αφιέρωση η διπλή επέτειος φέτος της συμπλήρωσης 500 χρόνων από την γέννησή του και 450 από τον θάνατό του. Αξίζει να σημειωθεί πως για την επέτειο αυτή και με αφορμή την τιμητική μορφή των εκδηλώσεων της Γκιόστρας ήρθε στο νησί μας ο πρέσβης του Βελγίου Marv Van Den Reeck, ο οποίος έδωσε τιμητικά το σπαθί του νικητή των ιππικών αγώνων της, καθώς και ο Πρόξενος Theo Dirix.

   Δεν θέλω να τελειώσω το κείμενό μου αυτό σαν σχολιαρόπαιδο άλλης εποχής, που γράφει έκθεση ιδεών και πρέπει να καταλήξει με συμπεράσματα και επιλόγους. Κλείνοντας, θέλω να σας μεταφέρω μια εμπειρία μου, η οποία επαληθεύει την αξία όλων των παραπάνω.

  Λίγο πριν φύγουν μίλησα με τους εκπροσώπους της Τσεχίας, οι οποίοι παρευρέθηκαν για πρώτη φορά στην φετινή Γκιόστρα και μας προσκάλεσαν, ανταποδίδοντας, στις δικές τους εκδηλώσεις. «Εμείς, δεν έχουμε», μου είπαν, «μεγάλους και παγκόσμιους ποιητές, ούτε ανατόμους, στην πατρίδα μας. Έναν μόνο αυτοκράτορα διαθέτουμε και σ’ αυτόν κάνουμε συνέχεια τις αναφορές μας. Σας περιμένουμε, όμως, με αγάπη».

   Τι άλλο να τονίσω; Σκέφτομαι τις ευθύνες μας και το τι φορτίο έχουμε, σαν Ζακυνθινοί και σαν Επτανήσιοι. Ας το αναλογισθούμε πριν είναι αργά.

ΣΟΝΑΤΕΣ ΚΑΙ ΑΡΙΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΟΠΡΑΝΟ ΕΛΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΙΑΝΙΣΤΑ ΣΤΕΦΑΝΟ ΝΙΚΟΤΙΑΝ ΣΤΟΝ Φ. Σ. "ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ"

ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥ ΑΚΡΟΑΤΗ γράφει η ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ 

Η Μουσική είναι η κίνηση του ήχου να φτάσει την ψυχή και να της δείξει την αρετή (Πλάτων)

Άριστες εντυπώσεις αποκομίσαμε από τους δύο καλλιτέχνες Έλλη Αναστασοπούλου και Στέφανο Νικοτιάν, που μας ταξίδεψαν στη μαγεία του πιάνου και της όπερας στις 10-5-2014, στην  ωραία και φιλόξενη αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός».

Το πρόγραμμα άνοιξε ο πιανίστας Στέφανος Νικοτιάν με δύο αριστουργήματα του  Ludwig Van Beethoven γραμμένα κατά την πρώιμη περίοδο της ζωής του, την  Σονάτα έργο 13, Παθητική και τη Σονάτα έργο 27 Νο. 2, Υπό το Σεληνόφως.

«Μη θυσιάζετε ποτέ μια ωραία ιδέα σε έναν τυραννικό κανόνα», θα πει στο νεαρό Beethoven ο δάσκαλός του Joseph  Haydn και ο μαθητής του «σαν έτοιμος από καιρό» αξιοποιεί το λόγο του, μάχεται τους αυστηρούς παραδοσιακούς κανόνες  που υποχρεώνουν το δημιουργό στην επανάληψη και τη μίμηση και με το ελεύθερο επαναστατικό του πνεύμα,  ανοίγεται σε νέους μουσικούς ορίζοντες. Ο  Beethoven, στα είκοσι εφτά χρόνια του, το 1798, συνέθεσε τη  Σονάτα έργο 13, γνωστή ως  Παθητική- Pathétique -και την αφιέρωσε στο φίλο του, πρίγκιπα Lichnowsky. Με το πρώτο άγγιγμα των πλήκτρων φάνηκε η σε βάθος ανάγνωση του σολίστ στο έργο του Τιτάνα. Ανέδειξε την δραματικότητα του ήχου, στη οποία οφείλει και την ονομασία της η Σονάτα και, μετουσιώνοντας σε ρίγος το μουσικό δέος, δικαίωσε το λόγο του Haydn για το μαθητή του «Το στυλ κάθε συνθέτη αντιπροσωπεύει τον άνθρωπο». 

Η Σονάτα έργο 27, από τις πιο δημοφιλείς συνθέσεις για πιάνο που ακούσαμε στη συνέχεια, αποτελείται από δύο Σονάτες την Quasi una fantasia και την Clair de Lune, Υπό το  Σεληνόφως. Γράφτηκε το 1801 και δημοσιεύτηκε την επόμενη χρονιά. Είναι αφιερωμένη στη δεκαεφτάχρονη μαθήτριά του, κοντέσα Giulietta Guicciadi, της  οποίας ο έρωτας που του ενέπνευσε λειτούργησε λυτρωτικά στην «άθλια και μίζερη» -κατά την ομολογία του συνθέτη- «ζωή» του. Το όνομά της το χρωστάμε στον Γερμανό ποιητή και μουσικοκριτικό Ludwig Rellstab (1799-1860), που έκαμε την παρατήρηση ότι μοιάζει με το φως της σελήνης, καθώς λάμπει πάνω από τη Λίμνη της Λουκέρνης. Και είναι ο Hector Berlioz, που χαρακτηρίζει το πρώτο μέρος Adagio Sostenuto ως «ποίημα που η ανθρώπινη γλώσσα αδυνατεί να περιγράψει», για να συμπληρώσει ο  Franz Liszt ότι το δεύτερο μέρος της, το Allegretto, είναι σαν «λουλούδι που αναδύεται μέσα από χάσμα» και να ολοκληρώσει  ο σύγχρονος Αμερικανός πιανίστας και μουσικολόγος Charles Rosen (1927-2012) χαρακτηρίζοντας το τρίτο μέρος Presto Agitato, ως «την πιο αχαλίνωτη εκπροσώπηση των συναισθημάτων», προσθέτοντας ότι «ακόμα και σήμερα 200 χρόνια μετά, η ορμητικότητά του είναι συγκλονιστική». Ο Νικοτιάν, επιστρατεύοντας την τεχνικήγνώση του και ερμηνεύοντας κατά τρόπο μοναδικό το πνεύμα του έργου ανέδειξε το ρομαντικό και ονειρικό στοιχείο, τη γλυκιά ηρεμία και το θυελλώδες Μπετοβενικό ξέσπασμα. 

Παρενθετικά θα πούμε εδώ ότι η συγκεκριμένη Σονάτα του Beethoven υπήρξε πηγή έμπνευσης για το αξεπέραστο ποίημα του Γιάννη Ρίτσου Η Σονάτα του Σεληνόφωτος, όπου η μουσική σύνθεση αποτελεί διακριτικό φόντο και υπογραμμίζει  τη μοναξιά της ηρωίδας. Επίσης, σύμφωνα με τα λόγια του θρυλικού σκαθαριού, John Lennon, το τραγούδι του Because είναι εμπνευσμένο από το πρώτο μέρος  της  Σονάτας, καθώς την ώρα που το συνέθετε η Yoko Ono το έπαιζε στο πιάνο.

Στο δεύτερο μέρος η υψίφωνος Έλλη Αναστασοπούλου με την ωραία σκηνική της παρουσία, την εντυπωσιακή  σε έκταση και υγιή  φωνή της αλλά και τον πλούτο των ψυχικών της αποθεμάτων ερμήνευσε με μεγάλη ευαισθησία και θεατρικότητα διάσημες άριες από τους θησαυρούς της όπερας των Donizetti, Dvorak, Catalani, Puccini, Wagner, Lehar, Χατζηαποστόλου. Αξιοθαύμαστη η ικανότητά της να μεταμορφώνεται από χαρακτήρα σε χαρακτήρα. Δραματική, λυρική, άλλοτε κωμική και σπιρτόζα, με κοινό χαρακτηριστικό σε όλες τις ερμηνείες της τη λεπταίσθητη προσέγγιση των ηρωίδων, ώστε να αναδεικνύεται η προσωπικότητα και ο συναισθηματικός κόσμος τους. Η άριστη μουσικότητα, η καθαρότητα της φωνής και η χάρη της κίνησης ήταν τα όπλα της για να εισχωρήσει στο βάθος, να ανιχνεύσει τις λεπτές διαφορές που κάνουν τη μία ηρωίδα να ξεχωρίζει από την άλλη. Διακριτικός  συνοδός της στο πιάνο ο Στέφανος Νικοτιάν συνέβαλε στο άρτιο αποτέλεσμα. Οι δυο νέοι συγκίνησαν βαθιά, άγγιξαν την ψυχή  των  ακροατών και τους έδειξαν την… αρετή, καταχειροκροτούμενοι.