© ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση και αναπαραγωγή οποιωνδήποτε στοιχείων ή σημείων του e-περιοδικού μας, χωρίς γραπτή άδεια του υπεύθυνου π. Παναγιώτη Καποδίστρια (pakapodistrias@gmail.com), καθώς αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία, προστατευόμενη από τον νόμο 2121/1993 και την Διεθνή Σύμβαση της Βέρνης, κυρωμένη από τον νόμο 100/1975.

Α Ν Α Γ Ν Ω Σ Τ Η Ρ Ι Ο

Πέμπτη, 31 Ιανουαρίου 2013

Απόστολου Θηβαίου: ΕΠΕΥΦΗΜΩΝΤΑΣ (ποίημα)



Ζήτω στα παιδιά που έχουν ήλιου μάτια καρφωμένα στις πλάτες και το χαμόγελό τους, χορδή τεντωμένη απ’ άκρη σ’ άκρη στο μεγάλο ηχείο του κόσμου.
Ζήτω στα παιδιά που αποκοιμιούνται, σωστά ξέγνοιαστα μεσημέρια τα παιδιά ετούτα.
Ζήτω στα  παιδιά που οργώνουν κάθε πρωινό τις καινούριες πόλεις, που στήνουν τις φωλιές τους στις πιο ψηλές σκαλωσιές, που ξεχύνονται με την ορμή του βέλους.
Ζήτω στους αθωότερους των ανθρώπων, στους άσβηστους δαυλούς των χεριών μας.
Ζήτω σε εκείνους που χάθηκαν επειδή εμείς δεν θα φανούμε γενναιόδωροι.
Ζήτω. Σε όλους τους τόνους. 

[Εικαστικό σχόλιο: "Open Your Eyes" by Kelsey Hughes won first place in the Youth Art Show at the Blairstown Business Association Winter Festival]

Άννας Τσουκαλά-Κουφού: ΞΥΠΝΟΥΝ (ποίημα)



Ξυπνούν οι μέρες
με προσωπεία κι εξοπλισμούς.
Κάτω στις υπόγειες στοές
αλληλοδέρνονται οι άνεμοι
και δεν είναι ούριοι.

Ξυπνούν οι μέρες
με μυρωδιά κωδίκων
με «αγραφίους γραφάς» και  «πιθανοκρατία»
στο στερέωμα.
Θ’ αρχίσουνε ν’ ανθίζουν οι πικραμυγδαλιές
αγγελιοφόροι τής Άνοιξης.

Δεν ξυπνούν μόνον οι μέρες
αλλά και μεγαλώνουν!

Τετάρτη, 30 Ιανουαρίου 2013

ΣΙΚΕΛΙΚΟΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ του ΤΖΟΥΖΕΠΕ ΒΕΡΝΤΙ από την Εθνική Λυρική Σκηνή στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥ ΑΚΡΟΑΤΗ γράφει η ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ


Με τη μεγαλειώδη όπερα «Σικελικός Εσπερινός»του Τζουζέπε Βέρντι [1813-1901], γιορτάζουμε και στην Ελλάδα τα 200 χρόνια από τη γέννηση  τού Ιταλού Συνθέτη, σε μία συμπαραγωγή τής Εθνικής Λυρικής Σκηνής και του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Η  πρεμιέρα δόθηκε με μεγάλη επιτυχία στην αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη», στις 24 Ιανουαρίου του 2013. 

Ο αδιαμφισβήτητος και λατρεμένος τού ιταλικού ρομαντισμού Τζουζέπε Βέρντι, γεννήθηκε στο Λε Ρόνκολε, χωριό κοντά στο Μπουσσέτο, Δουκάτο της Πάρμας και πέθανε στο Μιλάνο. Στα 11 χρόνια του είναι ήδη οργανίστας στην εκκλησία τού Μπουσσέτο και στα 18 του, ο ευεργέτης του Αντόνιο Μπαρέτσι, με τη συγκατάθεση τού πατέρα του τον στέλνει  στο Μιλάνο να σπουδάσει. Δε γίνεται δεκτός στο Κονσερβατουάρ ως «ανεπίδεκτος μαθήσεως!» και ο έφηβος Βέρντι παίρνει ιδιαίτερα μαθήματα από τον επιφανή θεωρητικό και μαέστρο Vincenzo Lavigna. Ο Βέρντι,  στο Σικελικό Εσπερινό,  εκφράζει το επαναστατικό πνεύμα της εποχής του και με το μουσικό του λόγο ενισχύει την πίστη των συμπατριωτών του στον απελευθερωτικό τους αγώνα από τον Αυστριακό ζυγό καθώς και τον πόθο τους για επανένωση της διαμελισμένης πατρίδας τους. Με το συνθετικό δαιμόνιό του και με την υψηλή αισθητική θεώρησή του, ο Βέρντι πετυχαίνει να συνταιριάσει το λαϊκό με το ρομαντικό πνεύμα και με την υποδειγματική του πολιτική τοποθέτηση γίνεται ο εκφραστής ενός ολόκληρου λαού. Τον αποκαλούν «Τυρταίο» τής επανάστασης και η ιαχή «Viva Verdi» είχε διπλό συμβολισμό για τους επαναστατημένους. Η ακροστιχίδα τού ονόματός του παρέπεμπε στο   Viva Vittorio Emanuelle Re D’ Italia.
 

Μετά την επιτυχία τού «τριπτύχου» Ριγκολέτο, Τροβατόρε, Τραβιάτα, η Γαλλική Κυβέρνηση παράγγειλε στον Βέρντι, το 1852, μία Grand Opera, πεντάπρακτη Όπερα με Μπαλέτο, για να παιχτεί στην Αυτοκρατορική Ακαδημία Μουσικής, κατά την έναρξη τής διεθνούς έκθεσης τού Παρισιού, το 1855. Ο συνθέτης, 39 ετών τότε, είχε στο ενεργητικό του 18 Όπερες και η 19η, o Σικελικός Εσπερινός, εκφράζει την ωριμότητά του. Το Λιμπρέτο γράφτηκε στα Γαλλικά από τους Γάλλους λιμπρετίστες Eugène Scribe και Charles Duveyrier και βασίζεται στο έργο τους «Ο Δούκας της Άλμπα» γραμμένο το 1836. Πριν δε από τον Βέρντι το είχαν προτείνει στον Halevy και στον  Donizetti. Η όπερα πρωτοπαίχτηκε στις 13 Ιουνίου του 1855 στο Παρίσι και ο Εκτώρ Μπερλιόζ, που το μνημειώδες έργο του «Te Deum» παιζόταν στην εκκλησία του Αγίου Ευσταθίου,  έγραψε στην «Εφημερίδα των Συζητήσεων» διθυραμβική κριτική. Ο «Γιος του Παλεστρίνα», όπως τον αποκαλούσαν,  μέσα από τα Μεσαιωνικά δρώμενα υπαινίσσεται τους πόθους των συμπατριωτών του, που πάλευαν για την ελευθερία και την ανεξαρτησία τους.

Η δημιουργία τού μύθου τού Σικελικού Εσπερινού ξεκινά από τα ιστορικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν στις 31 Μαρτίου του 1282 μ.Χ., ημέρα  τής εξέγερσης των Σικελών ενάντια στον Γάλλο Βασιλιά Κάρολο τον  Α΄, που, έχοντας την παπική συναίνεση, κατέλαβε το Βασίλειο της Σικελίας και προετοίμασε εκστρατεία εναντίον του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου. Κατά τον μύθο ήταν Δευτέρα του Πάσχα. Ο κόσμος όλος είχε συγκεντρωθεί στην εκκλησία τού Αγίου Πνεύματος στο Παλέρμο για τον Εσπερινό, όταν ξέσπασε η εξέγερση, που μεταδόθηκε δια μιας σε ολόκληρο το νησί. Ακολούθησε μεγάλη σφαγή με θύματα 2.000 περίπου νεκρούς Γάλλους κατοίκους της πόλης και ήταν η απαρχή του πολέμου του «Σικελικού Εσπερινού», που κράτησε 20 χρόνια μέχρι το 1302.

Η ιστορία πάθους και εκδίκησης, με ένα οπερετικό εύρημα που εκμεταλλεύεται άριστα ο συνθέτης, διαδραματίζεται στην πλατεία τού Διοικητηρίου του Παλέρμο, όπου οι Γάλλοι στρατιώτες γλεντοκοπούν, ενώ οι Σικελοί τους παρακολουθούν με μίσος και απέχθεια. Η δούκισσα Έλενα πενθεί το νεκρό αδελφό της, δολοφονημένον από τους Γάλλους που τον κρατούσαν όμηρο. Οι κατακτητές τής ζητούν να τραγουδήσει κι εκείνη τους κάνει τη χάρη, προς έκπληξη των συμπατριωτών της, μόνο που το τραγούδι της είναι μια γενναία παρότρυνση για αντίσταση και επανάσταση, τραγούδι εμψύχωσης και ανάτασης για τους κατατρεγμένους. Οι ταραχές καταπνίγονται με την εμφάνιση τού μισητού διοικητή τού νησιού Μονφόρτε, που έχει ανακαλύψει ότι ένας από τους επαναστάτες, ο Αρρίγκο, είναι γιος του. Τον  παρακολουθεί να αναγγέλλει  στην αγαπημένη του Έλενα ότι τον απήλλαξαν από τις κατηγορίες της προδοσίας και τότε, εμφανίζεται για να τον πληροφορήσει ότι εκείνος διέταξε την απαλλαγή του,  αμέσως δε τον ρωτά για την καταγωγή του και του προσφέρει μια θέση στο Γαλλικό στρατό. Ο νέος  αρνείται  περιφρονητικά και τρέχει να συναντήσει  την Έλενα. Στο μεταξύ φτάνει στις ακτές του Παλέρμο ο εξόριστος επαναστάτης Πρότσιντα, για να ηγηθεί της εξέγερσης των Σικελών που έχει σχεδιαστεί να γίνει το ίδιο βράδυ στη γιορτή των αρραβώνων. Ο Αρρίγκο εξομολογείται τον έρωτά του στη Δούκισσα Έλενα και την απόφασή του να εκδικηθεί το θάνατο του αδελφού της, όταν του φέρνουν μια πρόσκληση για το χορό που παραθέτει ο Διοικητής. Εκείνος αρνείται προσβλητικά και αμέσως συλλαμβάνεται. Στα αρραβωνιάσματα που ακολουθούν οι Γάλλοι αρπάζουν τις γυναίκες των Σικελών και τα πνεύματα ανάβουν. Οι Σικελοί ζητούν εκδίκηση,  ο Πρότσιντα τους καθησυχάζει και καταθέτει το σχέδιό του να δολοφονήσουν τον Διοικητή κατά τη διάρκεια του χορού. Ο Μονφόρτε μόνος στο γραφείο του διοικητηρίου  αγωνιά για το πώς θα  αποκαλύψει στο Αρρίγκο ότι είναι πατέρας  του. Ο νέος, σκεπτόμενος τις συνέπειες που θα έχει το απρόσμενο αυτό γεγονός στη σχέση του με την Έλενα, τον απαρνείται  και  φεύγει. Λίγο αργότερα μεταμφιεσμένοι οι τρεις τους [Έλενα, Πρότσιντα, Αρρίγκο], φτάνουν στη μεγάλη αίθουσα του διοικητηρίου για το χορό  όπου βρίσκονται οι καλεσμένοι. Με την άφιξη τού Μονφόρτε η γιορτή αρχίζει και ο Αρρίγκο πληροφορείται το σχέδιο δολοφονίας του πατέρα του. Προσπαθεί να τον προειδοποιήσει τη στιγμή που η Έλενα επιχειρεί να τον μαχαιρώσει. Οι συνωμότες συλλαμβάνονται, ο Αρρίγκο αποκηρύσσεται ως προδότης από τους συντρόφους του, ενώ ο πατέρας του επιζητεί την αγάπη του. Πηγαίνοντας στη φυλακή ο Αρρίγκο  ελπίζει στη συγχώρεση της Έλενα όταν μάθει την αλήθεια. Η ίδια τον κατανοεί αλλά ο Πρότσιντα αμφιβάλλει  αν θα έρθει η πολυπόθητη  απελευθέρωση της πατρίδας του. Ο Αρρίγκο παρακαλεί τον πατέρα του να τους ελευθερώσει. Εκείνος δέχεται μόνον, αν τον αποκαλέσει «πατέρα». Ο νέος διστάζει και οι κρατούμενοι προτιμούν να βαδίσουν προς το θάνατο παρά να ταπεινωθούν. Ο Αρρίγκο, μη αντέχοντας το θέαμα τού δημίου για την αγαπημένη του και τον επαναστάτη  σύντροφό του, φωνάζει τρεις φορές  «πατέρα, πατέρα, πατέρα». Αμέσως ο Μονφόρτε  τους ελευθερώνει και ορίζει το γάμο του γιου του με την Έλενα το ίδιο απόγευμα. Οι ετοιμασίες του γάμου συνεχίζονται στο παρεκκλήσι του διοικητηρίου. Η νύφη παίρνει τα άνθη που της προσφέρουν και μαθαίνει από τον Πρότσιντα ότι όταν ηχήσουν οι καμπάνες του μυστηρίου θα ξεκινήσει η εξέγερση και η σφαγή των Γάλλων στρατιωτών. Ο Μονφόρτε φτάνει με τη συνοδεία των ευγενών. Η νεαρή νύφη  προσπαθεί μάταια να σταματήσει την τελετή. Ο Διοικητής ενώνει το ζευγάρι και δίδει εντολή να ηχήσουν οι καμπάνες. Το παρεκκλήσι γεμίζει από  οπλισμένους επαναστάτες που ζητούν εκδίκηση.
 
Μετά τη μεγάλη επιτυχία τού Φάουστ του Γκουνό, τον Ιανουάριο του 2012, ο Ρενάτο Τζανέλα, μέσα σε ένα σκηνικό υψηλής καλαισθησίας του Αλεσάντρο Κάμερα,  με μνήμες από τον Giorgio de Chirico, αναμετριέται με την όπερα του Βέρντι Σικελικός Εσπερινός. Σε μια σκηνοθετική γραμμή που πάει στο βάθος των  ιστορικών γεγονότων, φωτίζει την επανάσταση των Ιταλών ενάντια στον αυστριακό ζυγό και υμνεί τις πανανθρώπινες αξίες της Ελευθερίας και  της Ανεξαρτησίας που κάθε καταπιεσμένος λαός σε όλα τα μήκη και πλάτη της  οικουμένης οφείλει και δικαιούται να απαιτήσει. Στο ίδιο ύφος και η θαυμάσια χορογραφία του -άριστα ερμηνευμένη από τους χορευτές του- χρωματίζει το πικρό συναίσθημα τής σκλαβιάς, υπογραμμίζοντας υπαινικτικά τα παρελθόντα και προσβλέποντας στα απαλλαγμένα από «Σικελικούς Εσπερινούς», μελλούμενα! Σε υψηλό επίπεδο και οι ερμηνείες των καλλιτεχνών. Ο Αμερικανός τενόρος Γκρέγκορυ Κούντε, με πλούσια δραματική φωνή ερμήνευσε τον Αρρίγκο. Η Σοπράνο Τσέλια Κοστέα με φωνητική και θεατρική δεξιότητα απέδωσε τη θρηνούσα και οργισμένη Δούκισσα αλλά και την ερωτευμένη επαναστάτρια. Ο κορυφαίος βαρύτονος Δημήτρης Πλατανιάς με τη στέρεη, σπάνια φωνή του απέδωσε το ρόλου του μισητού διοικητή και του απελπισμένου πατέρα με όλες τις φωνητικές και υποκριτικές του διαβαθμίσεις προκαλώντας το έντονο χειροκρότημα του κοινού. Έμπειρος στις σκηνές του κόσμου, ο Δημήτρης Καβράκος, ήταν μοναδικός στο ρόλο τού επαναστάτη και συγκλονιστικός στην άρια, που εκφράζει την αγάπη του για την πατρίδα! Με το δραματικό του βάρος κίνησε τα νήματα της όπερας ώς το τέλος και κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον τού κοινού. Οι μικροί ρόλοι δεν υστέρησαν και κάθε καλλιτέχνης συνέβαλε τα μέγιστα στην επιτυχία και άφησε στη μνήμη μας την εικόνα του, που ξεχώριζε μέσα από το πλήθος.

Ο αρχιμουσικός Μύρων Μιχαηλίδης και η Ορχήστρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με το ξεκίνημα της πλούσιας εισαγωγής έδειξαν την ποιότητα και τη δυναμική τους, που κρατήθηκε υψηλή ώς το τέλος τής ερμηνεία τους και, συμπληρωμένη επάξια από την εξαιρετική Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, υπό την διεύθυνση τού Αγαθάγγελου Γεωργακάτου, ανέδειξε  τις λεπτές αποχρώσεις τής Όπερας.   




Τρίτη, 29 Ιανουαρίου 2013

Παύλου Φουρνογεράκη: ΔΙΑΝΟΜΗ (ποίημα)



Έκαμα
 τις αξίες
πράξη
χρέους

μα
θαμμένη
η ΑΓΑΠΗ
λογχεύει
 αριστερά μου.

Αφή
πεπερασμένου
στη ρόμπα
του Σαββάτου.

Ζάκυνθος, 26-1-2013

[ Εικαστικό σχόλιο: Έργο Gustav Klimt]

Δευτέρα, 28 Ιανουαρίου 2013

Σχολικές επισκέψεις σε μουσεία στο πλαίσιο της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Εντυπώσεις από την παρακολούθηση μιας Ημερίδας



Της Κατερίνας Δεμέτη

Στην εποχή της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης και της παράλληλης έξαρσης των ζητημάτων ταυτότητας, τα ερωτήματα που τίθενται για τον ρόλο του Σύγχρονου Μουσείου, ως φορέα διαχείρισης της μνήμης και ως ένα άλλου τύπου «Ανοιχτό Σχολείο» είναι πολλά, και ισορροπούν πάνω στον προβληματισμό που καταθέτει ο Στέλιος Ράμφος στο άρθρο του, «Να ξετρυπώσουμε το μέλλον!», στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ (Κυριακή 30 Δεκεμβρίου 2012).
            Ο διανοητής, διατυπώνοντας τα συμπεράσματά του από μία συνάντηση στις Βρυξέλλες, ανταποκρινόμενος σε πρόσκληση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Χέρμαν Βαν Ρομπέι, για το ζήτημα της ευρωπαϊκής ταυτότητας και για επιμέρους πτυχές του, αναφέρει ότι: «…για να κατορθώσουμε την ευρωπαϊκή ταυτότητα πρέπει να ξεπερασθούν οι πολιτισμικές εντάσεις μεταξύ των κρατών- μελών, εντάσεις των οποίων η διαχείριση επιτάσσει εντελέστερη πνευματική εμβάθυνση και στέρεη πολιτική λύση.…Οι Έλληνες οφείλουμε να σταθούμε αξιόμαχα στο ύψος της υπερηφάνειας μας, δηλαδή με σεβασμό για τον εαυτό μας και γενναιοδωρία για τους άλλους. Η αποδοχή ενός μέλλοντος χρόνου που επελαύνει χωρίς να μας ρωτά, κάνει να αρπαζόμαστε από το παρελθόν εναγώνια και να αργοπεθαίνουμε στην παιδικότητά μας. Όμως το μέλλον δεν έρχεται μόνο και μόνο επειδή αύριο θα ξημερώσει άλλη μέρα. Το μέλλον υπάρχει και σήμερα στην ενεργό προσδοκία μας. Έτσι δεν έχει νόημα να το μαντεύουμε ή να το υφιστάμεθα. Νόημα έχει να το σχεδιάζουμε, οπότε το «προβλέπουμε» στις υπεύθυνες πράξεις και επιλογές μας. Να ξετρυπώνουμε, χρειάζεται, όχι να θάβουμε το μέλλον
            Με αυτές τις σκέψεις και με τη διάθεση να «ξετρυπώσουμε» τρόπους, προκειμένου τα μουσεία, να σκεφτούν νέες στρατηγικές για την παραγωγή νοήματος, και μουσειολογικές λύσεις που αρμόζουν στη διασφάλιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων στο πλαίσιο των σύγχρονων πολιτισμικών εντάσεων, που παράγονται από την παγκοσμιοποίηση, παρακολουθήσαμε στην Αθήνα, το Σάββατο 19 Ιανουαρίου, την Ημερίδα με θέμα: «Σχολικές επισκέψεις σε μουσεία στο πλαίσιο της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης».
            Η Ημερίδα ήταν ένα υποέργο ενός μεγάλου έργου πανελλήνιας εμβέλειας που αφορά στην εκπαίδευση αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών. Ο βασικός στόχος του έργου είναι η βελτίωση των σχολικών επιδόσεων στο ελληνικό σχολείο, προκειμένου να εξασφαλιστεί η κατά το δυνατόν ισότιμη εκπαίδευση και η κοινωνική τους ένταξη. Απευθύνεται δε στα δημόσια σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας που συγκεντρώνουν πληθυσμό αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών πάνω από 10%.
            Η υλοποίηση του έργου ξεκίνησε το Σεπτέμβριο του 2010 και ολοκληρώνεται το Δεκέμβριο του 2013. (Ιστοσελίδα: http://www.diapolis.auth.gr Ηλεκτρονική διεύθυνση: diapolis-drasi2@lists.auth.gr)





Στην Ημερίδα παρουσιάστηκαν τα κάτωθι θέματα:
1. Βασικές αρχές της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, Δημήτρης Μαυροσκούφης,   Καθηγητής Α.Π.Θ.
2. Συνάντηση σχολείου - μουσείου: Και τώρα τι κάνουμε; Ερωτήσεις και απαντήσεις, Σταύρος Γρόσδος, Σχολικός Σύμβουλος Δασκάλων, Επιστημονικός συνεργάτης υποδράσης 9.5                               
3. Υποδράση «Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών»: Παρουσίαση, σχόλια, οδηγίες, Ελισσάβετ Μυρογιάννη, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων
4. «Τέρατα του αρχαίου κόσμου»: Ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα με διαπολιτισμική προσέγγιση, Παναγιώτα Κουτσιανά, Αρχαιολόγος, Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων, Τεκμηρίωσης, Εκδόσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και Ευαγγελία Γιάπρου, Εκπαιδευτικός, 64ο Νηπιαγωγείο Αθηνών
5. «Εδώ κι εκεί - εγώ κι εσύ»: Ένα διαπολιτισμικό πρόγραμμα για το έργο της Γκιουλσούν Καραμουσταφά Η πολυκατοικία, από τις κυρίες: Μαρίνα Τσέκου, Ιστορικό Τέχνης – Επιμελήτρια Εκπαίδευσης, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και Χριστίνα Βαλκανά, Ιστορικό Τέχνης – Επιμελήτρια Τεκμηρίωσης, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και τις Εκπαιδευτικούς Αφροδίτη Τουτουδάκη και Ραχήλ Σακκή, από το 2ο Γυμνάσιο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ελληνικού                                                             
6. Καλές πρακτικές συνεργαζόμενων σχολείων και μουσείων κατά το σχολικό έτος 2011-2012, Θεοδώρα Σεϊτανίδου, Αρχαιολόγος – Παιδαγωγός, Επιστημονική συνεργάτιδα υποδράσης 9.5
7. Συγκρότηση ομάδων – γνωριμία μελών και Σχεδιασμός εργασιών και Παρουσίαση εργασιών.


Το βασικότερο συμπέρασμα της Ημερίδας ήταν ότι η σημασία ενός μουσείου δεν έγκειται μόνο στις συλλογές του, αλλά και στις σκέψεις και τους στοχασμούς που μπορεί να προκαλέσει γύρω από τα αντικείμενα, τη γνώση που προσφέρει και τις πολλαπλές θεάσεις και ερμηνείες που προσφέρει γύρω από την κληρονομιά που φροντίζει. Η ικανότητά του να ξεδιπλώσει αφηγήσεις και να συναγάγει συμπεράσματα τού επιτρέπει να λειτουργεί σαν μια πλατφόρμα στοχασμού πάνω σε συστήματα γνώσεων, παραδοχών, αξιών και στάσεων.


Εξαιρετικό ήταν το παράδειγμα που αναπτύχθηκε στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Κτίριο Ωδείου Αθηνών, Βασ. Γεωργίου Β΄ 17 -19 και Ρηγίλλης, Αθήνα), με αφορμή το έργο της διεθνούς Τουρκάλας καλλιτέχνιδας Γκιουλσούν Καραμουσταφά με τίτλο The Apartment Building (Η πολυκατοικία), το οποίο εκτίθεται στο Μουσείο από τις 26 Ιανουαρίου 2012.
            «Η πολυκατοικία», είναι μια μακέτα ύψους 2 μέτρων και αναπαριστά λεπτομερώς το εξωτερικό του κτιρίου το οποίο ανήγειρε το 1931, ο Γρηγόρης Βασλαματζής, ιδιοκτήτης ενός από τα πρώτα εργοστάσια γκαζόζας. Το διάσημο, μάλιστα και πολύ αγαπητό ποτό, στην δεκαετία του '40 και του '50 «Olimpos Gazozu» είχε πάρει το όνομά του από την αγαπημένη κόρη του ιδρυτή του, Ολυμπία. Στο επιβλητικό αυτό κτίριο της οδού Τζιχανκίρ αρ. 28, έμενε η ελληνική οικογένεια Βασλαματζή, όπως επίσης και Ιταλοί της Πόλης, αλλά και ο διάσημος Τούρκος ζωγράφος Χικμέτ Ονάτ. Η οικογένεια Βασλαματζή αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το κτίριο, με προορισμό την Ελλάδα, μετά τα δραματικά γεγονότα του Σεπτέμβρη 1955, όπως και πολλοί άλλοι Έλληνες. 
            Η καλλιτέχνης μετακόμισε σε ένα διαμέρισμα της πολυκατοικίας Βασλαματζή, το 1991. Η μοίρα το έφερε κι από έναν λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος στο όνομα του πρώην ιδιοκτήτη να ξεκινήσει την έρευνά της, η οποία την οδήγησε τελικά στη δημιουργία του έργου της.
            Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που σχεδιάστηκε για το συγκεκριμένο έργο αναδεικνύει την ουσιαστική δυνατότητα για αυθεντική συνάντηση των ανθρώπων και για επικοινωνία μεταξύ των πολιτισμών. «Η ικανότητα της Καραμουσταφά», όπως αναφέρει ο εγγονός του ιδρυτή του κτιρίου, ψυχίατρος Γρηγόρης Βασλαματζής, ο οποίος γεννήθηκε και κατοίκησε στα παιδικά του χρόνια στο σπίτι της οδού Τζιχανκίρ, «έγκειται στο να αναζητά και να εντοπίζει θέματα που συνδέουν τις ζωές των ανθρώπων και ίσως μέσα από αυτά να ανοίγει τη δυνατότητα για επούλωση των τραυματικών εμπειριών αποχωρισμού που κατά κανόνα τις βασανίζουν. Η προσπάθειά της αυτή αντιστρατεύεται την άρνηση, την απόκρυψη και το κουκούλωμα των ζητημάτων που υπάρχουν και συντηρούν πληγές. Αν ο θεατής αφεθεί σε μια τέτοια διαδρομή τότε η τέχνη έχει πετύχει το θαύμα της: έχει δημιουργήσει νέες ατραπούς για την θεώρηση των πραγμάτων και αυτό είναι το ζητούμενο».
            Οι ανθρώπινες σχέσεις, ο ξεριζωμός, τα δυσδιάκριτα όρια μεταξύ απουσίας και παρουσίας, παρελθόντος και παρόντος, ζωής και τέχνης, είναι έννοιες στις οποίες τα παιδιά που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, μπορούν να αναγνωρίσουν, αφού και πολλά από αυτά έχουν ακολουθήσει αντίστοιχες διαδρομές. Είναι δε εκπληκτικός ο χάρτης που ζωγραφίζουν, χαρτογραφώντας τη δική τους διαδρομή μέχρι να φτάσουν στην Ελλάδα!
            Αυτή άλλωστε είναι και η ουσία της Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης, όπου σαν όρος δηλώνει μια δυναμική διαδικασία αλληλεπίδρασης και αμοιβαίας αναγνώρισης και συνεργασίας ανάμεσα σε άτομα διαφόρων εθνικών- μεταναστευτικών ομάδων.
            Εν κατακλείδι επειδή ενστερνιζόμαστε την άποψη ότι τα μουσεία μπορούν να συνεισφέρουν στη διαδικασία του διαπολιτισμικού διαλόγου, ως μεταφορικές «ελεύθερες ζώνες» που είναι, θα πρέπει να έρθουν ακόμα πιο κοντά με τη σχολική κοινότητα και να αναπτύξουν εξειδικευμένες δράσεις σε συνεργασία με αυτή, αποδεχόμενα τις βασικές αρχές της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης που δεν είναι άλλες από την αποδοχή και το σεβασμό της διαφορετικότητας, την παροχή ίσων ευκαιριών, την αλληλοαποδοχή, την αλληλοκατανόηση και την αλληλεγγύη.
            Για να «ξετρυπώσουμε» και τον λόγο του Ελύτη από το Άξιον Εστί:
Βλέπεις, είπε, είναι οι Άλλοι
Και δεν γίνεται αυτοί χωρίς Εσένα…
η μορφή σου αν θέλεις ανεξάλειπτη
να’ ναι και να μείνει αυτή.

Βιβλιογραφία
  1. Στέλιου Ράμφου, «Να ξετρυπώσουμε το μέλλον!», εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 30 Δεκεμβρίου 2012 http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=490829.
  2. ΥΠ.Ε.Π.Θ. και Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Μεθοδολογικός Οδηγός γα τη χρήση σχολικών βιβλίων του Γυμνασίου, Η διαπολιτισμική διάσταση στη διδασκαλία, Θεσσαλονίκη 2008.
  3. ΥΠ.Ε.Π.Θ. και Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Οδηγός Επιμόρφωσης, Διαπολιτισμική εκπαίδευση και αγωγή, Θεσσαλονίκη 2008.
  4. ΥΠ.Ε.Π.Θ. και Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Διδασκαλία και μάθηση στο πολυπολιτισμικό σχολείο: Διδακτικές προσεγγίσεις & εκπαιδευτικό υλικό, Πρακτικά Ημερίδας Θεσσαλονίκη 10 και 11 Δεκεμβρίου 2007, Θεσσαλονίκη 2008.

Ο Τροπαιοφόρος και η πανούκλα

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Ο Άη Γιώργης, δια χειρός Ν. Μπιάζη-Σεντή
Η 30ή Ιανουαρίου έχει καθιερωθεί σαν ημέρα τιμής των Τριών Ιεραρχών, προστατών της παιδείας κι έτσι έχει αποτυπωθεί στην μνήμη μας. Όσοι ανήκουν, μάλιστα, στην δικιά μου γενιά, που ακόμα αντιστεκόταν με την ντόπια νοοτροπία της, θα θυμούνται τον κοινό εκκλησιασμό στην εκκλησία του Αγίου μας κι εκείνα τα μικρά, στρογγυλά ψωμάκια, που μοιράζονταν στο τέλος της λειτουργίας σε όλους μας, σε αντίθεση με τα κομμάτια του άρτου των δασκάλων και καθηγητών μας. Ήταν η αιτία να ξυπνήσουμε πρωί-πρωί, να μπούμε στη γραμμή και ν’ ανεχτούμε ψαλμωδίες και πανηγυρικούς! Η ανάμνησή τους, αναμφίβολα, όλους μάς συνοδεύει!
   Μα ιστορικά η μέρα αυτή, η προτελευταία του πρώτου μήνα του χρόνου, ήταν αφιερωμένη στο νησί μας και σ’ έναν άλλο, μεγάλο Άγιο, από τους πιο αγαπητούς του λαού μας, αλλά και όλης της χριστιανοσύνης, τον Μεγαλομάρτυρα Γεώργιο, τον οποίο τιμούσε ξανά η Ζάκυνθος, ξέχωρα από τις γιορτές της μνήμης του και της μετακομιδής του λειψάνου του, σε ανάμνηση της σωτηρίας του νησιού από την επιδημία της πανούκλας, που πολλές φορές στο παρελθόν είχε απειλήσει τους κατοίκους του και ήταν αιτία να χαθούν πολλές ανθρώπινες ψυχές.
   Και να πώς έχει η ιστορία.
   Όταν το 1669, μετά την πτώση του Χάνδακα και την υποταγή του στους Τούρκους, ήρθαν στον τόπο μας οι Κρήτες πρόσφυγες, έφεραν μαζί τους, μεταξύ των άλλων πολυτίμων, και την εικόνα του Αγίου Γεωργίου του Καμαριώτη, την οποία στην αρχή την κατέθεσαν στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου του Κόλα, η οποία προσεισμικά βρισκόταν στην αρχή του Ψηλώματος, στην οδό Φιλικών, εκεί όπου σήμερα ένα μικρό προσκυνητάρι, στην άκρη μιας πολυκατοικίας, θυμίζει την ύπαρξή της.
   Κάποιοι ιερόσυλοι, όμως, ένα βράδυ την έκλεψαν, αφήρεσαν τα πολυτελή της αναθήματα και την έριξαν μέσα σ’ ένα τράφο. Η κλοπή αυτή έγινε, σύμφωνα με τον λόγιο, ιερωμένο Νικόλαο Γαβριηλόπουλο, ο οποίος μας διέσωσε και το περιστατικό, «εις τους χιλίους εξακοσίους ογδοήντα οκτώ, Νοεμβρίου δεκατρείς, ημέρα Τρίτη, οπού ήτον εορτή του εν Αγίοις Πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου».
   Ο ίδιος κληρικός, σε άλλο σημείο του χρονικού του, μας εξιστορεί τη συνέχεια: «Δύο δε νέοι προς το ξημέρωμα πηγαίνοντας να κυνηγήσουν, κατά τύχην απέρασαν από την στράτα των Αγίων Αναργύρων και καθώς εδιάβαιναν κοιτάζοντας από το ένα εις το άλλο μέρος βλέπουν την Εικόνα του Αγίου Γεωργίου εις τον τράφον, όλην καταλασπωμένην και καταφρονεμένην, ωσάν να ήτον τίποτες πράγμα άχρηστον. Γυρίζουν παρευθύς οπίσω, τρέχουν εις την εκκλησίαν του Αγίου Δημητρίου, λέγουν του εφημερίου πως ευρέθη η Εικόνα και καταλεπτώς του διηγούνται τον τρόπον και τον τόπον οπού την ηύραν».
   Διαβάζοντας το ίδιο κείμενο γνωρίζουμε πως στη συνέχεια συνάχθηκε όλο το ιερατείο, με επικεφαλής τον Πρωτοπαπά του νησιού και με λαμπάδες και θυμιάματα πήγαν στον τόπο που ήταν πεταμένη η εικόνα, την πήραν και την μετέφεραν με επισημότητα στο Φόρο (την πλατεία Αγίου Μάρκου), όπου εκεί διάβασαν αφορεσμό για τους ιερόσυλους. Μετά, «με την ιδίαν τάξιν», έφτασαν μέχρι το πλάτωμα των Αγίων Σαράντων και ξαναδιάβασαν αφορεσμό. Τέλος την μετέφεραν στο ναό της, όπου την τοποθέτησαν στη θέση της.
   Μα η ιστορία δεν σταματά εδώ. Η ανόσια πράξη θα έπρεπε να τιμωρηθεί. Έτσι λίγες μέρες αργότερα, στις 24 του ίδιου μήνα με την κλοπή, ο Ιερώνυμος Ρενιέρης, ένας από τους «Καταστιχατόρους» της Γαληνοτάτης, καλεί στο σπίτι του, στην σκοντράδα του Αγίου Δημητρίου του Κόλα, τους Σανιτάδες (Υγειονόμους) και τους εμπιστεύεται πως πολλοί από τους στρατιώτες του είχαν πανούκλα. Η αρρώστια γρήγορα επεκτάθηκε σ’ όλη τη συνοικία, αλλά και την πόλη.
   Η επιδημία αυτή αποδόθηκε σ’ εκδίκηση για την κλοπή και την βεβήλωση της εικόνας και όλοι με προσευχές και νηστείες παρακαλούσαν τον Μεγαλομάρτυρα να τους απαλλάξει από το θανατικό και όπως μας γράφει ο συντάκτης του σχετικού χρονικού: «όλες οι γειτονιές εις τες τριάντα του Ιανουαρίου εις τους χιλίους εξακοσίους ογδοήντα εννέα (1689) έμειναν παντελώς ελεύθερες από κάθε υποψίαν κακού». Όταν αυτό έγινε, θεωρήθηκε θαύμα του Αθλοφόρου κι έτσι καθιερώθηκε η σχετική γιορτή. Ακολουθία της έγραψε ο ίδιος ο Νικόλαος Γαβριηλόπουλος, που τυπώθηκε στην Βενετία το 1710.
   Από την πολιτεία, επίσης, θεσπίσθηκε να γίνεται την 30η Ιανουαρίου κάθε χρόνο κι επίσημη λιτανεία τής εικόνας τού Καμαριώτη, την οποία με διαταγή τού Προβλεπτή Αλοϊσίου Κουερίνη, η οποία εκδόθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 1689, ήταν υποχρεωμένοι να παρακολουθούν και να συμμετέχουν σ’ αυτήν ο Πρεβεδούρος, οι Σύνδικοι και ο Υγειονόμος της πόλης.
   Παράλληλα ανοικοδομήθηκε και εκκλησία, για να στεγαστεί η θαυματουργή εικόνα, σε οικόπεδο που παραχώρησε γι’ αυτό το σκοπό, ο ευγενής Γιάκουμος Κομούτος, ο οποίος έκτισε και το ναό σε μνήμη των γονέων του. Η ιερή αυτή στέγη της πόλης μας, γνωστή σαν Άγιος Γεώργιος του Κουμούτου, βρισκόταν κοντά στην πλατεία Αγίου Μάρκου, στην αρχή της σημερινής οδού Μαντζάρου κι εκεί που σήμερα βρίσκεται άκτιστο, ευτυχώς, το οικόπεδό της, με λίγα κυπαρίσσια.
   Αυτά για την ιστορία και να τα θυμόμαστε, όσοι επιθυμούμε την συνέχεια και ψάχνουμε τις ρίζες μας. Μα δεν θα ήταν κακό κάπου να γίνεται κι η καθαρά δική μας αυτή γιορτή.
   Είναι κι αυτή ένα χαρακτηριστικό κομμάτι της ιστορίας μας.

Σάββατο, 26 Ιανουαρίου 2013

Παύλου Φουρνογεράκη: ΑΝΤΙΔΩΡΟ ΤΙΜΗΣ (ποίημα)



 Αφή  του οίστρου
το καλάθι συγκομιδής

Οσμές του Τζάντε σκιάζει χαρμο-
λύπη

Τα μονόφυλλα δώρα
σε μολυβένιο φόντο

Πυρογράφε ποιητή
 άπορη πόλη ευεργετείς

Ζάκυνθος, 26-1-2013

ΥΓ. Αφιερωμένο στον αγαπητό φίλο ποιητή Διον. Σέρρα, που απλόχερα δωρίζει από καρδιάς τα εσώτερά του.

Παρασκευή, 25 Ιανουαρίου 2013

Παύλου Φουρνογεράκη: Π Λ Ω Τ Ο Ι (ποίημα)



Απόλαυσε τη βροχή,
 για δες πώς ξεπλένει τις βρομιές μας
ή
πώς τις μαζεύει στα βουλωμένα αδιέξοδα
 μπροστά στις μπασιές στην άκρη του δρόμου.
Αδιάβροχα και γαλότσες
σκονίζουν τα ράφια της ρεμπελιάς μας.

Ζάκυνθος, 25-2-2013

Πέμπτη, 24 Ιανουαρίου 2013

Απόστολου Θηβαίου: ΤΟ ΡΗΓΜΑ [Σχόλιο στον πίνακα του Δ. Θεοτοκόπουλου «Ο διαμερισμός των Ιματίων του Ιησού»]


Μια αποτύπωση του γεγονότος, μια προδρομική, φωτογραφική απεικόνιση του Θείου δράματος. Έτσι μπορεί να συνοψισθεί η αναπαράσταση των απειλούμενων ιματίων του Ιησού, προτού βρεθεί στο σπουδαίο ύψος της πίστης του, στην πιο επώδυνη από τις λανθασμένες, ανθρώπινες ροπές. Τα πρόσωπα κοιτούν με ευθύτητα τον ζωγράφο. Ή μάλλον εκείνος είναι που αντικρίζει με τέτοια τόλμη τους απροσδιόριστους υποτελείς των αρχών, ενδεδυμένους με τις προσεγμένες στολές, τα λευκά κολάρα, τις σκούρες πράσινες στολές τους. Πρόκειται για μια λαμπρή εφαρμογή εκείνης της θεωρητικής αρχής με την οποία ο Τόμας Μαν προικίζει τις αστικών καταβολών νουβέλες του. Η δικαιοσύνη δεν συνιστά μια χαρωπή αποφασιστικότητα, μα μελαγχολία. Ετούτο ακριβώς το μέγεθος, μια ιστορική, σιωπηρή συνείδηση αναβλύζει μέσα από το έργο του μεγάλου Κρητικού. Και είναι μες στη σιωπή ετούτου του αισθήματος όπου και φύεται ολόκληρη η ανδροπρέπεια της ζωγραφικής δημιουργίας του. Μιας δημιουργίας η οποία πραγματώνει μες στη μοναδικότητά της τη συνύπαρξη των ήδη επεξηγημένων πραγμάτων, δοσμένων όμως με μια αισθητική και επεξηγηματική οικουμενικότητα. Πάει να πει πως μιλούμε για την πρόθεση του χρωστήρα, του Θεοτοκόπουλου του ίδιου τη φιλοδοξία να εμπεριέχει ολόκληρο το εύρος της ιστορικής μηνυματικής. Το βαθύ πορφυρό των ιματίων του Χριστού δεν συνιστά μια πιστή ανάπλαση των σωζόμενων, εικονοπλαστικών μαρτυριών. Μες στην ένταση της αποχρώσεως υφίσταται η επιθυμία της θεϊκής διαφοροποιήσεως, της ανάδειξης του Χριστού σε ένα κέντρο αισθητικό και συνάμα ηθικό. Μα τούτο το τελευταίο όριο να διατυπώνεται καθώς προείπαμε με δισταγμό και μέτρο και λιτότητα. Σαν να υπερισχύει η ενσυνείδητη τήρηση του μέτρου και της αριστοκρατικότητας μιας ανθρώπινης γεωμετρίας, αναδεικνυόμενης μες στην τόση βαναυσότητα. Η θεματική του Θεοτοκόπουλου μόνο ως τυχαία δεν μπορεί να κριθεί. Διότι στην επιφανειακή θρησκευτικότητά της, μπορεί κανείς να διακρίνει στα νωπά, σχεδόν μάτια του Ιησού τη σαρκική απόγνωση και την αδυναμία και είναι ετούτη η παραδοχή μια λαμπρή, λυτρωτική θεώρηση του γεγονότος και της πνευματικής του ισχύος. Ένας Θεός παραδομένος στη λατρευτική αφετηρία του προσώπου του. Ο άνθρωπος στην κορυφή της παρακμιακής του κομψότητας, αποτυπωμένος, καθώς οι θαμπές, φωτογραφικές πλάκες των αρχών του αιώνα που τον δείχνουν με αφέλεια και αφοπλισμό στο βλέμμα, μια απόσταση μεταξύ του ιδίου και της τεχνικής.
Μια αποτύπωση εκείνης της στιγμιαίας, κοσμοϊστορικής παρουσίας του ανθρώπου ακριβώς στο σημείο του ρήγματος μεταξύ εκείνου και μιας ανεπιστρεπτί, λησμονημένης, ιστορικής ηθικής. Ετούτος είναι ο σωζόμενος Χριστός του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου.

Τετάρτη, 23 Ιανουαρίου 2013

Μια Γκιόστρα κριτικής


Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΣ

Ένα γεγονός, σαν περάσει στην λογοτεχνία, κερδίζει αυτομάτως και την αιωνιότητα. Η Γκιόστρα, αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας όλων εκείνων των ελληνικών διαμερισμάτων, που δεν γνώρισαν «την μάστιγα εχθρών τυράννων», κατά την επιγραμματική ρήση του Ανδρέα Κάλβου, από τα στάδια της αναμέτρησης των ιπποτών, είχε την τύχη να γίνει στίχος στα ταλαντούχα χέρια του Βιτσέντζου Κορνάρου και του Θεόδωρου Μοντσελέζε, να διαδραματίσει σπουδαίο ρόλο στις σελίδες του «Περίπλου» του Διον. Ρώμα, να γίνει σάτιρα στα πικρόχολα χείλη του Κουτούζη και να φτάσει μέχρι σήμερα, όπου στην μορφή της αναβίωσής της και της επαναφοράς της στη ζωή των σύγχρονων Ζακυνθινών, έγινε πηγή έμπνευσης και στάθηκε αφορμή για τη νεότερη ποιητική δημιουργία του νησιού.
   Οι έφιππες αναμετρήσεις της δεν απασχόλησαν μόνο συμμετέχοντες και κοινό την εποχή της ακμής της, ούτε περιορίστηκαν στις ρομαντικές σελίδες της ιστορίας. Με τη νεότερη επαναφορά τους απέδειξαν πως μπορούν να ευημερήσουν και στην σημερινή, τουριστική εποχή μας, να κρατήσουν τον αρχέγονο ερωτισμό τους και να γίνουν αφορμή για άμιλλα και ευγενική διαμάχη.
   Αυτό όμως που δείχνει την αξία αυτών των αγώνων, αλλά και την διαχρονικότητά τους, δεν είναι μόνο η επανάκαμψή τους, έστω και στην αναβιωτική τους μορφή, αλλά και η προέκτασή τους και η μεταφορά τους σε άλλα πεδία διαμάχης και σύγκρουσης, εκτός από τους γνωστούς τόπους και τρόπους διεξαγωγής τους.
   Έτσι το ότι πρόσφατα ο Νάσος Βαγενάς δημοσίευσε κάποια δικά του «κείμενα κριτικής διαμάχης», όπως ο ίδιος από το εξώφυλλο ήδη σημειώνει, και τους έδωσε τον γενικό τίτλο «Γκιόστρα», δείχνει το πόσο σήμερα μπορεί να χρησιμοποιηθεί η πανάρχαια αυτή λέξη και να λειτουργήσει, αλλά και την σημασία ενός μεγάλου και ιστορικού γεγονότος, το οποίο ακόμα και στις μέρες μας μπορεί να ερμηνευθεί από κοινό και αναγνώστες.
   «Οι κριτικές διαμάχες στο πεδίο των λογοτεχνικών σπουδών – όπως άλλωστε και σε κάθε άλλο πεδίο – αποτελούν μια σημαντική κινητήρια δύναμη», γράφει ο ίδιος ο δημιουργός στον πρόλογό του. Με τον τρόπο αυτό δικαιολογεί την ένταση των γραφόμενων. Εξάλλου ο ίδιος από το ξεκίνημα κιόλας του βιβλίου του μας ξεκαθαρίζει την πρόθεσή του και μας δικαιολογεί άριστα την επιλογή του τίτλου του. «Το ότι η έντασή τους», τονίζει, «υπερβαίνει τις περισσότερες φορές την ηπιότητα ενός κριτικού διαλόγου είναι αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο διαχειρίστηκαν τη διαφωνία οι διαμαχόμενοι στο πλαίσιο των επί του θέματος κριτικών συμφραζομένων». Και για να μην παρεξηγηθεί διευκρινίζει: «Η ηπιότητα στις κριτικές συζητήσεις είναι αρετή, όμως όχι πάντοτε. Σε αρκετές περιπτώσεις αντί να διευκολύνει εμποδίζει την κριτική μελέτη των θεμάτων».
   Τα παραπάνω, εκτός από τους υποψιασμένους και τους άριστους γνώστες, μπορούν να τα κατανοήσουν και όλοι αυτοί, οι οποίοι από το 2005 παρακολουθούν την αναβίωση της Γκιόστρας της Ζακύνθου, η οποία διεξάγεται πια, όχι τυχαία και για το θέμα που μας απασχολεί, στην πλατεία Σολωμού, εκεί που ο ανδριάντας του μας επιβάλει την ύπαρξή του.
   Πρέπει να τονιστεί, μάλιστα, πως στις σελίδες του βιβλίου, όπως και παλιότερα συνέβαινε στην ιστορία του νησιού μας, στην Γκιόστρα αυτή αναμετριέται και ο τόπος μας και λαμβάνει ουσιαστικά μέρος, μια και ο Νάσος Βαγενάς, άριστος γνώστης της δημιουργίας μας, δεν παραλείπει να βάλει στην μια μεριά των ανταγωνιστών τον ιόνιο χώρο και να του δώσει, όπως δικαιούται, τη νίκη και τον κρίκο.
  Έτσι αντικρούει, για παράδειγμα, όλους αυτούς που δεν δέχονται την πεζογραφία των Επτανήσων και με στοιχεία αποδεικνύει και την πρόοδο των νησιών μας και σ’ αυτόν τον τομέα της λογοτεχνία, που μπορεί να τον επισκιάζει η ποιητική γραφή των Κορυφαίων Σολωμού και Κάλβου, αλλά δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητος.
   Σπουδαία για μας τους Ιόνιους, αλλά και για τη νεοελληνική, λογοτεχνική παραγωγή γενικότερα τα όσα ισχυρίζεται ο συγγραφέας στα κείμενά του και ακόμα σπουδαιότεροι οι κατάλογοι που συνθέτει με τα πρωτότυπα και μεταφρασμένα έργα των δικών μας δημιουργών.
   Μα και τα άλλα κεφάλαια έχουν τρομερό ενδιαφέρον και μας προκαλούν για να περιμένουμε το νικητή. Για του λόγου το αληθές αντιγράφουμε τίτλους: «Πότε αρχίζει η νεοελληνική λογοτεχνία;», «Λογοτεχνία και βιογραφισμός», «Ακόμη λίγα για τον Καρυωτακισμό», «Κριτική από μνήμης», «Νεοελληνική φιλολογία της Αμερικής».
  Στην αρχή του βιβλίου του ο Νάσος Βαγενάς μας θυμίζει κάποιους στίχους του Κορνάρου, από την Γκιόστρα του Ερωτόκριτου. Είναι σημαδιακοί και πολυδιάστατοι. Τους αντιγράφουμε:

Η σάλπιγγα, το βούκινο πολλή βαβούρα δίδει
σημάδι πως εσκόλασε στη γκιόστρας το παιχνίδι.

   «Σκολάζοντας» ο αναγνώστης το βιβλίο χαίρεται που ακόμα μπορεί να υπάρξει αναμέτρηση. Απόλυτη σύμπνοια υπάρχει μόνο στην ανυπαρξία. Η ζωή απαιτεί την Γκιόστρα της!

ΕΦΗΒΕΙΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ


Γράφει ο Παύλος Φουρνογεράκης, Υπεύθυνος Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων


Τα παιδιά και οι έφηβοι αποτελούν την πρώτη γενιά, που μεγαλώνει σε μια κοινωνία, κατά την οποία οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές καταλαμβάνουν σημαντική θέση στα σπίτια  και συχνά χρησιμοποιούνται για διασκέδαση, ενημέρωση, πληροφόρηση, εργασία. Τα κινητά τηλέφωνα επίσης είναι ιδιαίτερα δημοφιλή και χρησιμοποιούνται και από παιδιά μικρότερης ηλικίας αφού εξυπηρετούν την επικοινωνία μεταξύ των μελών της οικογένειας , συντονίζουν την κοινωνική τους ζωή, αυξάνουν τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και ενισχύουν τη μάθηση. Η εφηβεία είναι περίοδος κατά την οποία οι νέοι νιώθουν την ανάγκη να ξεπεράσουν τα όρια της οικογένειας και δημιουργούν εκτεταμένα δίκτυα με συνομηλίκους και η κινητή τηλεφωνία συνδέει πιο στενά τον ένα με τον άλλο.
Αντίστοιχα, μέσα από το διαδίκτυο δίνεται η δυνατότητα στους εφήβους να ικανοποιήσουν  ποικίλες επιθυμίες τους. Η γενιά αυτή των εφήβων περιγράφεται ως η γενιά που είναι «πάντοτε σε σύνδεση», δηλαδή συνδέεται διαρκώς στο διαδίκτυο. Εκεί διασκεδάζουν, εκφράζονται, επικοινωνούν, πειραματίζονται,  αστειεύονται, αισθάνονται ελευθερία και άνεση να εξετάσουν ιδέες κι εμπειρίες σε εικονικό επίπεδο,    διαμορφώνουν ταυτότητα. Η εξέλιξη της τεχνολογίας επιτρέπει, πλέον, στους νέους να συνομιλούν σε προγράμματα άμεσης επικοινωνίας, να στέλνουν μηνύματα με κείμενα και φωτογραφίες, βίντεο και εικόνες, να κάνουν πλοήγηση σε ιστοσελίδες και όλα αυτά από την παλάμη του χεριού τους σχεδόν από παντού. Ωστόσο, οι έφηβοι (ακόμη και αρκετά παιδιά), παρόλο που χειρίζονται με ευκολία τις νέες τεχνολογίες, δυσκολεύονται να κατανοήσουν τις επιπτώσεις από την κακή χρήση τους. Χρησιμοποιούν τελικά αυτές τις τεχνολογίες με τρόπους που δεν είχαν πρόθεση οι κατασκευαστές, όπως π.χ. για να εκφοβίσουν τους συνομηλίκους τους μεταφέροντας συμπεριφορές που προηγουμένως εκδηλώνονταν σε φυσικό πλαίσιο.
Αρχικά, ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός περιλάμβανε αγενή, υβριστικά ή απειλητικά γραπτά μηνύματα στο κινητό τηλέφωνο ή σε ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, αλλά σε μικρό χρονικό διάστημα επεκτάθηκε σε προγράμματα άμεσης επικοινωνίας, σε χώρους συζήτησης, σε ιστοσελίδες και σε άλλες μορφές, καθώς η τεχνολογία στα κινητά τηλέφωνα  και στους υπολογιστές έχει εξελιχθεί. Η αίσθηση είναι ότι οι μορφές ηλεκτρονικού εκφοβισμού αναμένεται να διευρυνθούν ακόμη περισσότερο, ακολουθώντας την εξέλιξη της τεχνολογίας.
Κρυφές ή φανερές φωτογραφίες που δημοσιοποιούνται στο διαδίκτυο, προσβλητικά ή υβριστικά μηνύματα που αποστέλλονται ευθέως στο στόχο του εκφοβισμού, αλλά και μέσω άλλων χωρίς τη γνώση του συνενόχου, διάδοση φημών, δυσφήμηση ή οικειοποίηση προσωπικών στοιχείων, σχόλια ρατσιστικά, σεξουαλικά, ακατάλληλα, που πληγώνουν τα θύματα, ενώ για τους θύτες φαντάζει διασκεδαστικό, αποτελούν το παζλ τού  ηλεκτρονικού τους κόσμου.
Ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός, όπως και άλλες μορφές εκφοβισμού αφορά στις ανθρώπινες σχέσεις, τη δύναμη και τον έλεγχο. Οι δράστες προσπαθούν να εδραιώσουν τη δύναμη και τον έλεγχό τους σε άλλους τους οποίους θεωρούν πιο «αδύναμους» σε σχέση με τον εαυτό τους, η δε δύναμή τους μπορεί να πηγάζει απλώς από την επάρκεια στη γνώση και στη χρήση της τεχνολογίας. Παρόλο που ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός μπορεί να περιορίζεται σε μία μόνο πράξη, ωστόσο μπορεί να υιοθετηθεί από άλλους, να αντιγραφεί και να διαδοθεί ευρέως. Μια φωτογραφία, για παράδειγμα, που μπορεί να βάλει κάποιος στο διαδίκτυο  μπορεί να οδηγήσει σε συνεχόμενη κι εκτεταμένη γελοιοποίηση και ταπείνωση του θύματος με σημαντικές βλάβες στην ψυχοκοινωνική του συμπεριφορά. Όταν οι δράστες εκφοβίζουν  με λεκτικές μορφές σε φυσικό χώρο, ίσως τα θύματα να μη θυμούνται τις λέξεις, στην περίπτωση όμως ενός γραπτού μηνύματος από το κινητό ή τον υπολογιστή, ο στόχος του δράστη μπορεί να διαβάσει ξανά και ξανά το μήνυμα και να βιώνει αβάσταχτες στιγμές ψυχολογικού εκμηδενισμού και ηττοπάθειας. Σύγχυση, στρες, αναστάτωση, κατάθλιψη, μοναξιά και φόβος για τη σωματική τους ασφάλεια είναι για τους αποδέκτες οι πιο σημαντικές συνέπειες  του εκφοβισμού, σύμφωνα με τις σύγχρονες έρευνες.
          Το πρόβλημα γιγαντώνεται όταν οι γονείς δεν ενημερώνονται από τα παιδιά τους κι έτσι δεν έχουν την απαιτούμενη στήριξη, ενώ και στο σχολείο γίνονται αντιληπτά μόνο τα πολύ σοβαρά περιστατικά. Οι έφηβοι αποφεύγουν να αναφέρουν στους γονείς και τους δασκάλους τους περιστατικά εκφοβισμού για να μη φανούν οι δειλοί και τα καρφιά των συμμαθητών τους ή γιατί φοβούνται την υπερβολική αντίδρασή τους. Παρατηρείται επίσης το φαινόμενο της αδιαφορίας στη λογική ότι  τα παιδιά αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα μόνοι τους ή με τους φίλους τους ωριμάζουν σε μια κοινωνία της βίας και της ανισότητας. Έτσι όμως διαιωνίζεται το φαινόμενο με την ανταπόδοση τής επιθετικότητας, σκληραίνουν τα συναισθήματα, βλάπτεται η κοινωνική συμβίωση, απομονώνονται τα θύματα εγκαταλείποντας ακόμα και αυτό  το σχολείο.
Είναι προφανές ότι είναι απαραίτητη η συνεργασία των γονέων με τη σχολική κοινότητα, ώστε να προλαμβάνονται τέτοιες συμπεριφορές ή να αποκαθίστανται οι σχέσεις μετά από κάποιο επεισόδιο. Το πρόβλημα είναι δισεπίλυτο αφενός γιατί υπάρχει μεγάλο χάσμα γενεών σχετικά με τη χρήση και την κατανόηση των τεχνολογιών επικοινωνίας και αφετέρου γιατί χρειάζεται ολιστική προσέγγιση. Μέχρις ότου όμως φτάσουμε σε μια κοινωνία της δημοκρατίας και της ισότητας ας δούμε πώς μπορούμε να δράσουμε στις οικογένειες και στο σχολείο.
Η ομαλή οικογενειακή συμβίωση που θα επικρατεί ο σεβασμός, η  ηρεμία, η ψυχραιμία και η νηφαλιότητα για την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν, ο διάλογος που θα δίνει τη δυνατότητα να ακούγονται προσεκτικά οι διαφορετικές απόψεις για να ληφθούν  αποφάσεις, σε συνδυασμό με το συναισθηματικό εναγκαλισμό των παιδιών, είναι παράγοντες ύψιστης σημασίας αφού τα παιδιά  μιμούνται άθελά τους τις συμπεριφορές των γονέων.  Αντίθετα η επίδειξη δύναμης , η αδιαφορία και ο υπερπροστατευτισμός συντελούν στη δημιουργία ποικίλων συμπλεγμάτων.
Φροντίστε λοιπόν τα παιδιά σας, συνομιλείτε μαζί τους τη χρονική στιγμή που εκείνα θα επιλέξουν, ενισχύστε την αυτοπεποίθησή τους ώστε με τον τρόπο που στέκονται στη ζωή να δίνουν την εντύπωση και να είναι ισχυροί. Οι γνώσεις, οι δεξιότητες, η στάση του κορμιού (όρθιο με ανοιχτούς τους ώμους και όχι σκυφτό), το περπάτημα (αποφασιστικό-δυναμικό), το βλέμμα (ίσια κατάματα και όχι κατεβασμένο) βοηθούν ώστε να μη γίνονται τα ίδια υποψήφια θύματα. Η επιθετικότητα στο λόγο ή στο βλέμμα (βρισιά, ειρωνεία), η χειροδικία στην επίλυση των διαφορών μαζί τους είναι ο ιδανικότερος τρόπος να δημιουργήσετε υποψήφιους θύτες εκφοβισμού και ανηθικότητας. Μάθετε στα παιδιά σας να ζητούν αλλά και να δέχονται ειλικρινή συγγνώμη αφού συνειδητοποιήσουν (κι εκεί χρειάζεται η συνδρομή σας) το σφάλμα τους. Δημιουργείστε τις προϋποθέσεις ώστε να εντάσσονται και να  συνεργάζονται σε ομάδες, ιδιαίτερα δε σε αθλητικές ώστε να μη βρίσκονται πάντα πάνω από έναν υπολογιστή. Συνεργαστείτε κι εσείς με το σχολείο. Ας μάθουμε επιτέλους να ενεργούμε ομαδικά, παρόλο που δεν είναι τέτοια η αγωγή μας.      
Έτσι θα συντελέσουμε ώστε η γενιά τού «πάντα σε σύνδεση» να χρησιμοποιεί την τεχνολογία  για σκοπούς συμφερότερους  και ωφελιμότερους από το να εξευτελίζει και να χειραγωγεί τους συνομηλίκους της. Ας είναι απαραίτητο εργαλείο για την απόκτηση της γνώσης, για την ψυχαγωγία για τη χαρά της επικοινωνίας για την καλλιέργεια υψηλών αξιών και συναισθημάτων. 

Κυριακή, 20 Ιανουαρίου 2013

ΕΡΓΑ ΠΟΛΩΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΩΝ / ΠΙΑΝΟ ΘΟΔΩΡΗΣ ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ / ΚΡΑΤΙΚΗ ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥ ΑΚΡΟΑΤΗ γράφει η ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ

Ήταν ευχάριστη έκπληξη το αφιέρωμα της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών στη  Μουσική της Πολωνίας, με την ευγενική υποστήριξη της Πρεσβείας της Πολωνικής Δημοκρατίας στην Αθήνα που παρακολουθήσαμε στην Αίθουσα «Χρήστος Λαμπράκης» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών στις 11 Ιανουαρίου του 2013. Η Ορχήστρα επέλεξε να γνωρίσει στο αθηναϊκό κοινό δύο εκπροσώπους της μουσικής πρωτοπορίας της Πολωνίας τού 20ού αιώνα, όχι τόσο γνωστούς, όσο ο μεγάλος συμπατριώτης τους Σοπέν. Τον Κάρολ Σιμανόφσκι [1882-1937] με την «Εισαγωγή Κοντσέρτου σε μι μείζονα, έργο 12» και τον Βιτόλντ Λαυτοσλάφσκι [1913-1994] με το «Κονσέρτο για πιάνο και Ορχήστρα». Σολίστ της Συναυλίας ο νεαρός και καταξιωμένος πιανίστας Θοδωρής Τζοβανάκης με τον βραβευμένο, Πολωνό αρχιμουσικό Γιάτσεκ Κάσπτσυκ στο πόντιουμ.

Ο Σιμανόφσκι, ευγενικής καταγωγής εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Ουκρανία όπου ξεκίνησε με τον Πατέρα του, στα επτά του χρόνια, τις μουσικές του σπουδές. Πέρασε από τη Ρώσικη, τη Γερμανική και τη Γαλλική σχολή, για να καταλήξει διεθνιστής με τα πλούσια μουσικά λαϊκά μοτίβα της πατρίδας του διάχυτα στο έργο του. Η Εισαγωγή του Κοντσέρτου γραμμένη το 1904-5 και αναθεωρημένη το 1912 μαρτυρεί το νεανικό και ανήσυχο πνεύμα του συνθέτη αλλά και τις επιρροές του, τόσο  από τον ύστερο Γερμανικό Ρομαντισμό ενός Ρίχαρντ Στράους, όσο και από την μετά ρομαντική θεώρηση τού Μαξ Ρέγκερ. Κατά τη δεύτερη περίοδο της ζωής του εμπνέεται από τους Γάλλους ιμπρεσιονιστές, Ντεμπισί και Ραβέλ αλλά διανθίζει το έργο του με μνήμες εμπλουτισμένες από τα πολλά του ταξίδια σε χώρες όπως η Ιταλία-Σικελία, Αφρική. Η γνωριμία του με το έργο του Σκριάμπιν παίζει καθοριστικό ρόλο στη μουσική του καθώς μέσα από τα μυστικιστικά σύμβολα του Ρώσου συνθέτη ανακαλύπτει το δικό του μυστηριακό κόσμο και ανατρέχει στην πλούσια παράδοση της Πολωνίας, στοιχεία της οποίας και ενσωματώνει στις συνθέσεις του.

Ο Μαέστρος και η Ορχήστρα έλαμψαν κατά την εκτέλεση του έργου με την εκφραστικότητα, το μελωδικό  ήχο, την εσωτερική συγκίνηση και το πάθος τους.  Παραλλάσσοντας τον αγαπημένο ποιητή του Σιμανόφσκι Ταντέους Μιτσίνσκι [1873-1918], θα λέγαμε ότι με την ποίηση στη φαρέτρα του ο Μαέστρος μεταμόρφωσε, με τον ήχο των θαυμαστών κόρνων της ορχήστρας του, σε ημίθεους τους μουσικούς και με το άγριο τραγούδι της καρδιάς τους μάγεψε το ακροατήριο και απόθεσε στα χέρια του την ψυχή της σύνθεσης, τον κεραυνό και τον αητό!

Στη συνέχεια του προγράμματος ακούσουμε το «Κοντσέρτο για πιάνο και Ορχήστρα» ενός από τους σημαντικότερους συνθέτες και μαέστρους του 20ου αιώνα  και από τους εξέχοντες μουσικούς της Πολωνίας, τον Βιτόλντ Λουντοσλάφσκι  [1913-1994]. Στις συνθέσεις του, τις οποίες  διηύθυνε ο ίδιος, περιλαμβάνονται: Συμφωνίες, Κοντσέρτα για Ορχήστρα, Κουαρτέτα εγχόρδων, κύκλος τραγουδιών, το ορατόριο Stabat Mater [1925], ένα από τα σημαντικότερα έργα του κ.α. Αναζήτησε μια νέα μουσική γλώσσα και φιλοδόξησε να την μπολιάσει  με το φολκλόρ της χώρας του. 

Ο ερμηνευτής, εξαίρετος πιανίστας Θοδωρής Τζοβανάκης, αποκάλυψε τα μυστικά του κοντσέρτου, που έκανε διάσημο δια μιας το συνθέτη του! Όλα τα πλούσια στοιχεία από το νέο-ρομαντικό, το ανάλαφρο, το παιγνιώδες, το τραγούδι, απαιτητικά στην κάθε τους έκφανση, αποδόθηκαν με διάφανο κρυστάλλινο ήχο και αναδείχτηκαν εξαίσια από τον νεαρό πιανίστα με τις απίστευτες δεξιοτεχνικές ικανότητες και την απαράμιλλη ευαισθησία. 

Στο δεύτερο μέρος της συναυλίας ακούσαμε τη «Συμφωνία αρ. 7 σε ρε ελάσσονα, έργο 70» του Τσέχου συνθέτη Αντονίν Ντβόρζακ [1841-1904].  Ακολουθώντας την εθνική παράδοση του Smetana, ο Ντβόρζακ, ενσωματώνει φολκλορική  μουσική από την γενέτειρά του στο έργο του. Στα είκοσι χρόνια του παίζει βιολί σε ορχήστρα της Βοημίας, παραδίδει μαθήματα πιάνου και γράφει την πρώτη του σύνθεση. Μετά το γάμο του το 1873 με την Anna Cemakova εγκαταλείπει την ορχήστρα και ακολουθεί καριέρα εκκλησιαστικού οργανίστα. Γράφει πολλές συνθέσεις που τραβούν την προσοχή του Μπραμς ο οποίος και τον βοηθά στη μουσική του εξέλιξη. Μετά την πρεμιέρα της Καντάτας τού Stabat Mater [1880] επισκέπτεται το Λονδίνο και γίνεται αμέσως δημοφιλής. Η Βασιλική Φιλαρμονική Εταιρία του Λονδίνου τον εκλέγει επίτιμο μέλος της και του  παραγγέλλει μία συμφωνία. Ο Ντβόρζακ θαυμάζει ιδιαίτερα την 3η Συμφωνία του Μπραμς και η παραγγελία του Λονδίνου τον ωθεί  να γράψει κι εκείνος τη δικιά του ξεχωριστή συμφωνία. Η σύνθεση της Εβδόμης Συμφωνίας αρχίζει το Δεκέμβρη του 1884 και ολοκληρώνεται στις 17 Μαρτίου του 1885. Ο Ντβόρζακ  συνθέτοντας τη συμφωνία κάνει μια ευχή: «Το έργο μου να ξεσηκώσει τον κόσμο. Είθε ο Θεός να δώσει να συμβεί αυτό». Ο Θεός δεν τον απογοήτευσε. Το έργο του  παίζεται στις 22 Απριλίου του ίδιου έτους στο St. James’s Hall  του Λονδίνου υπό τη διεύθυνση του συνθέτη με μεγάλη απήχηση τόσο στο κοινό όσου και στους κριτικούς που γράφουν ύμνους. Η 7η Συμφωνία  θριαμβεύει και  παίρνει  τη θέση της ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα   του  Ρομαντισμού. Λίγο αργότερα ο Συνθέτης κάνει μικρές αλλαγές στο δεύτερο μέρος, δίδοντας την τελική μορφή της συμφωνίας που παίζεται στο θέατρο Rudolfinum της Πράγας στις 29 Νοεμβρίου του 1885.

Ο Μαέστρος Γιάτσεκ Κάσπτσυκ, με τη σημαίνουσα ερμηνεία του, πρόβαλε όλο το φάσμα του  θεματικού τόξου της σύνθεσης, εκμαιεύοντας από τους μουσικούς πλούσιες ιδέες, εμφαντικούς διαλόγους,  αναπτυγμένους με δεξιοτεχνία και ευαισθησία. Τα Πνευστά όργανα στα λυρικά μέρη ήσαν αξεπέραστα χωρίς να υστερούν τα Έγχορδα που τόνιζαν αρμονικά το λυρισμό και τα μαγευτικά ηχοχρώματα της 7ης Συμφωνίας.

Αλλά η μεγάλη αρετή της ερμηνείας του Μαέστρου και της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών ήταν, η –μεσ’ από ήχους σπάνιας ομορφιάς- μορφοποίηση, της περισυλλογής, του στοχασμού, των συμπυκνωμένων συναισθημάτων, φορτισμένων μαστορικά στη Σύνθεση, και το αντάμωμα με τον μεγάλο Τσέχο Συνθέτη στην οραματική, θριαμβική λύτρωση.

Σάββατο, 19 Ιανουαρίου 2013

Παύλου Φουρνογεράκη: ΑΣΚΕΠΗΣ (ποίημα)



Δαρμένος από του χρόνου το φθόνο
γυμνός
ο σκελετός λούζεται στην πηγή της μνήμης
με ωδές ευκαλύπτων ανασαίνει η ζωή τη ροή της

Ορφάνια
για δες τις αμυγδαλιές πώς θερμαίνουν το χιονιά
την ώρα του οίστρου.

Ζάκυνθος, 18-1-2013

ΥΓ. Αφιερωμένο στη ζακυνθινή ορφάνια, που είδε να γκρεμίζεται η αγκαλιά της αγάπης των παιδικών τους χρόνων, το λυόμενο κτίριο του ΟΔΑΖ (Οργανισμού Δημόσιας Αντίληψης Ζακύνθου). Ήταν κατασκευή  του 1956, δωρεά των Άγγλων και εθελοντική εργασία φοιτητών, μετά τους καταστρεπτικούς σεισμούς τού 1953.

Πέμπτη, 17 Ιανουαρίου 2013

Πρωτοπρεσβυτέρου Ιωάννου Δ. Μεσολωρά: EΠΤΑΝΗΣΙΑΚΟ ΣΥΛΛΕΙΤΟΥΡΓΟ (μελέτη)



Εξ αφορμής του γεγονότος ότι την 20 παρελθόντος Οκτωβρίου στο πανηγύρι του Αγίου Γερασίμου στη Μονή του, στα Ομαλά Κεφαλληνίας, για πρώτη φορά συλλειτούργησαν οι Μητροπολίτες των Επτανήσων: Κερκύρας Νεκτάριος, Λευκάδος Θεόφιλος, Ζακύνθου Διονύσιος και Κεφαλληνίας Σπυρίδων. (Ο Κυθήρων Σεραφείμ απουσίαζε στο Εξωτερικό).

Από μικρός, ακούγοντας το τραγούδι Κεφαλονιά και Ζάκυνθος Κέρκυρα και Λευκάδα αυτά τα τέσσερα νησιά στολίζουν την Ελλάδα, διαισθανόμουνα ότι πρέπει να είναι και κάτι άλλο, εκτός από την ομορφιά, που κάνει ξεχωριστά αυτά τα νησιά της Ελλάδος. Και έψαχνα να το βρω. Συνδυάζοντας το με κάποιο τροπάριο που έκανε λόγο για τρεις Αγίους, τον Σπυρίδωνα στην Κέρκυρα, τον Διονύσιο στη Ζάκυνθο και τον Γεράσιμο στην Κεφαλονιά, είπα: το βρήκα. Αργότερα στη γεωγραφία έμαθα ότι αποτελούν και ιδιαίτερη γεωγραφική ενότητα με το κοινό όνομα: Επτάνησα και κατόπιν ότι έχουν ιδιάζοντα κοινό πολιτισμό που διαμορφώθηκε στις κοινές συνθήκες που βρέθηκαν στο διάβα της ιστορίας.
Παραθέτω το τροπάριο: Τους τρείς ευσπλάχνους προστάτας Κεφαλληνίας, Ζακύνθου, Κερκύρας τε, τους τας νήσους ταύτας εκ παντοίων νόσων και λοιμών διαφυλάττοντας, τους αενάους ποταμούς των θαυμάτων τους εκ των Αγίων αυτών τριών Λειψάνων τοις πιστώς προστρέχουσιν αναπηγάζοντας. Σπυρίδωνα τον μέγαν, τον του Αρείου καθαιρέτην και τον θαυματόβρυτον Διονύσιον, συν τω θείω Γερασίμω τον τους δαίμονας αποδιώκοντα και πάσαν νόσον θεραπεύοντα. Τούτους αεί πλουτούντας ύμνοις τιμήσωμεν. Αυτοί γαρ τη Τριάδι υπέρ ημών αεί πρεσβεύουσιν.[1]
Ο σπουδαίος Κεφαλλονίτης καθηγητής πανεπιστημίου αείμνηστος Αμίλκας Αλιβιζάτος λέγει ότι οι Επτανήσιοι διεφύλαξαν ως κόρην οφθαλμού τα δυο μεγάλα κύρια ιδανικά της φυλής μας: την αφοσίωση προς την Πατρίδα και την χριστιανική θρησκεία. Την δε πιστότητα των Επτανησίων στον χριστιανικό πολιτισμό αποδίδει στην πίστη των στους τρείς Αγίους της Επτανήσου, οι οποίοι, καθώς λέγει, αποτελούν ζωντανούς μάρτυρες και φύλακες της ορθοδόξου πίστεως στα Επτάνησα.[2] Στην Κεφαλονιά, που ζω, μπορώ να βεβαιώσω ότι οι τρείς Άγιοι της Επτανήσου αποτελούν ζωντανές παρουσίες και σαν Αγία Τριάδα απολαμβάνουν σεβασμού μεγάλου. Ακολούθως θα μπορούσα να παραθέσω κάποιες ενδείξεις του πράγματος.
Τα ονόματα Γεράσιμος, Σπυρίδων και Διονύσιος είναι από αυτά που μέχρι σήμερα ακούγονται περισσότερο από κάθε άλλο στην Κεφαλονιά. Το 1993 σε 23 εκλογικά τμήματα με σύνολο εγγεγραμμένων 9.387, στο ένα τέταρτο δηλ. του πληθυσμού της Κεφαλονιάς που έχουν δικαίωμα ψήφου και σε σύνολο 4768 ανδρών, οι 1187 φέρουν τα ονόματα των τριών Αγίων της Επτανήσου, ποσοστό της τάξεως του 25%. Και συγκεκριμένα: το Διονύσιος 18%, το Σπυρίδων το 27% και το Γεράσιμος το 55%.[3] Προσωπικά νοιώθω πολύ ωραία με τόσους Γερασιμάδες, Σπυρίδωνες και Διονύσιους τριγύρω μου με τα υποκοριστικά τους: Σπύρος, Σπυράκης, Σπυρέτος, Πίπης Πιπάκης Γερασιμάκης, Μέμος, Μεμάς, Μάκης, Μακούλης, Διονυσάκης, Σάκης, Νιόνιος. Σπυριδούλα, Σπυρούλα, Μέμη, Γερασιμούλα, Νιόνια. Διονυσία, Διονυσούλα, και τα σύνθετα Σπυροδιονύσης, Σπυρονιόνιος, Σπυρογεράσιμος, Αγγελοδιονύσης κ.λ.π. που καθένα αντικατοπτρίζει τις ψηφίδες του μωσαϊκού των ανθρώπων του περιγύρου μας.
Εκατοντάδες φορητές εικόνες και αγιογραφίες των Αγίων Σπυρίδωνος και Διονυσίου κοσμούν τις εκκλησιές της Κεφαλονιάς. Σε πολλές από αυτές απεικονίζονται και οι τρεις Άγιοι μαζί καθώς επίσης και τα Λείψανα τους. Εικόνες τους επίσης δεν απουσιάζουν από το σπιτικό εικονοστάσι των Κεφαλλονιτών. Οι παλιοί ορκίζονταν «στσου τρεις Αγίους». Τα απολυτίκια των τριών Αγίων, καθενός ξεχωριστά ή και των τριών μαζί (αυτό που παρέθεσα πιο πάνω), εψάλλονταν και ψάλλονται σε κάθε Θ. Λειτουργία στους περισσότερους ναούς της Κεφαλονιάς. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι οι τρεις Άγιες Τράπεζες του νέου μεγαλοπρεπούς ναού του Αγίου Γερασίμου στα Ομαλά είναι καθιερωμένες στους τρεις Αγίους. Η μεσαία στον Άγιο Γεράσιμο, η δεξιά στον Άγιο Σπυρίδωνα και η αριστερά στον Άγιο Διονύσιο. Κοινές ακολουθίες και για τους τρεις Αγίους έχουν συντεθεί φροντίδι Κεφαλλήνων ή και από Κεφαλλήνες υμνογράφους, όπως ο μακαρίτης ιερομόναχος της μονής του Αγίου Γερασίμου Αρχιμ. Πολύκαρπος Κόμης, και μεμονωμένα απολυτίκια συντίθενται κατά καιρούς διάφορα. Ακόμη και παλιές ακολουθίες των τριών Αγίων ενοποιούνται δεμένες σε ένα τόμο. Στη Κεφαλονιά επίσης παρατηρείται η ευλογημένη σύμπτωση τον μήνα Αύγουστο να πανηγυρίζονται και οι τρεις Άγιοι. Τις 11 Αυγούστου το θαύμα του Αγίου Σπυρίδωνος,[4] τις 16 η κοίμηση του Αγίου Γερασίμου και τις 24 η μετακομιδή του Λειψάνου του Αγίου Διονυσίου.
Όλα αυτά δείχνουν ότι η Κεφαλονιά ευρισκόμενη στο κέντρο των Ιονίων Νήσων άπλωσε τα χέρια στην Ζάκυνθο και στην Κέρκυρα και αγκάλιασε τους Αγίους των.[5] Ο πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Αντζουλάτος, στην αναφερόμενη πιο πάνω εισήγησή του, έδειξε περίτρανα την τιμή και τον σεβασμό που αποδίδουν οι Κεφαλλονίτες στον Άγιο Διονύσιο.[6] Λείπει μια παρόμοια για τον Άγιο Σπυρίδωνα. Πώς προέκυψε - αυτή η ευλάβεια και τιμή των Κεφαλλήνων προς τους τρεις ομόρους Αγίους των [7] δεν μου είναι εύκολο να πω, και δεν ξέρω αν το έχει πει κάποιος άλλος. Για τον Άγιο Σπυρίδωνα, και σαν ενδεικτικό της λατρευτικής τιμής  που απολαμβάνει στην Κεφαλονιά, θα μπορούσα να επικαλεστώ κάποια στατιστικά στοιχεία από μια έκδοση Ακολουθιών Του που εξεδόθη το 1847 [8] με προαγορά αντιτύπων  μεταξύ των ιερωμένων και λαϊκών των επτά νησιών. Έτσι από τους ιερείς της Κερκύρας ενδιαφέρονται 91, της Κεφαλονιάς 88, της Ζακύνθου 20, της Λευκάδος 13,  της Ιθάκης 8 και των Παξών 15. Το ενδιαφέρον των Κεφαλλήνων  ιερωμένων για τον Άγιο Σπυρίδωνα είναι εμφανές.
Αλλά και Κεφαλλονίτες συγγραφείς τους θέλουν μαζί και συνεξετάζουν  την ζωή τους. Έτσι ο σπουδαίος λαογράφος Δ. Λουκάτος έχει γράψει κεφάλαιο με τίτλο «Οι τρεις Άγιοι της Επτανήσου», και με ειδική αναφορά στα κοινά χαρακτηριστικά της λατρείας των [9]και παραθέτει την λαϊκή αντίληψη ότι όταν δεν ανοίγει η λάρνακα των Αγίων συμβαίνει επειδή μπορεί ο Άγιος να λείπει σε επίσκεψη του γείτονά του Αγίου που γιορτάζει.[10] O Χρήστος Ευαγγελάτος επίσης συνεξετάζει τους τρεις Αγίους στο βιβλίο του  «Οι τρεις ΄Αγιοι της Επτανήσου» και λέγει ότι αυτοί κράτησαν υψηλά το επίπεδο της ορθοδοξίας εις τα Ιόνια Νησιά που «ήσαν τότε δέκται και πομποί ιδεών και πνευματικών αποχρώσεων δυναμένων να ασκήσουν επιρροήν, να επιδράσουν και να παρασύρουν»[11]
Αλλά και τα Κύθηρα αγκαλιάζει η Κεφαλονιά. Περίφημη εικόνα ευσεβούς Κεφαλλονίτισσας, φερμένη από την Μυρτιδιώτισσα πολιούχο των Κυθήρων και τοποθετηθείσα στην εκκλησία του Δραπάνου στο Αργοστόλι, που αυτή ανήγειρε  με έξοδά της, τιμάται την 24 Σεπτεμβρίου, αποβάσα πολιούχος της πόλεως.[12] Οι λατρευτικές εκδηλώσεις της αποτελούν το σημαντικότερο λειτουργικό δρώμενο του Αργοστολίου. Η εικόνα της Παναγίας από την αντίπερα του Αργοστολίου εκκλησία της, στον Δράπανο, λιτανεύεται σαν βασίλισσα επί μία και μισή ώρα επί μεγαλοπρεπούς θρόνου κατευθυνόμενη προς την πόλη. Κατακολουθούμενη από πλήθος πιστών, αρχών, φιλαρμονικών κ.λ.π. διέρχεται δια της θαλάσσιας γέφυρας, διασχίζει την παραλιακή λεωφόρο, σταματά στην πλατεία της πόλεως και καταλήγει στον ναό του Αγίου Σπυρίδωνος στο Λιθόστρωτο όπου επί μια εβδομάδα ή και περισσότερο υμνολογείται με Λειτουργίες, Παρακλήσεις και Αγρυπνία. Ολημερίς ο κόσμος διέρχεται από το ναό για να καταθέσει τον σεβασμό και την αγάπη του στην πολιούχο της πόλεώς του. Μετά μια εβδομάδα επιστρέφει στη εκκλησία της. Ιδού λοιπόν και ο λειτουργικός σύνδεσμος με τα Κύθηρα. Ελπίζουμε κάποια φορά ο Μητροπολίτης των Κυθήρων να προσκληθεί και λιτανεύσει μαζί μας, κατά την επιστροφή της εικόνος, αφού λόγω της δικής του πανηγύρεως δεν μπορεί να παρευρεθεί τις 24 Σεπτεμβρίου. Και την πρόσκληση θα μπορούσε να την απευθύνει ο Δήμος Κεφαλληνίας αφού και ο ναός είναι Δημοτικός και η Δραπανιώτισσα,[13] είναι πολιούχος της πόλεως.
Ούτως εχόντων των πραγμάτων, αναμένουμε από τις εκκλησιαστικές  Κεφαλές των νησιών μας να εκτιμήσουν τα αγιολογικά και λειτουργικά εκείνα στοιχεία, τα οποία αδελφοποιούν τα νησιά της Επτανήσου, όπως είναι η τιμή και ο σεβασμός που οι τρεις ολόσωμοι Άγιοι, καθώς και τα άλλα προσκυνήματα της Επτανήσου, απολαμβάνουν από τον επτανησιακό λαό. Επιπροσθέτως πρέπει να ληφθεί υπόψη και το γεγονός ότι όλα αυτά είναι ενταγμένα σε συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή (στο Ιόνιο), με συνολικό όνομα (Επτάνησος), εντός προηγμένου πνευματικώς χώρου με ιδιάζοντα πολιτισμό (Επτανησιακός πολιτισμός) και εσχάτως σε ιδιαίτερη διοικητική ενότητα (Περιφέρεια Ιονίων Νήσων).[14]
Το γεγονός της συλλειτουργίας των επισκόπων της Επτανήσου κατά την οκτωβριανή γιορτή του Αγίου Γερασίμου στην Κεφαλονιά σχολιάστηκε ευμενώς και χαροποίησε τους κεφαλλονίτες οι οποίοι συνέτρεξαν κατά την ημέρα εκείνη στο Μοναστήρι.[15] Προφανώς μια ανάλογη ενέργεια δεν θα περνούσε απαρατήρητη και στα άλλα νησιά.[16] Και  ιερείς [17]αλλά και  ψαλτικές χορωδίες των νησιών του Ιονίου θα μπορούσαν να  συμμετέχουν στα εκάστοτε ανά τας νήσους πανηγύρια.
Τέλος, ευκταία θα ήταν η σύγκληση ενός συνεδρίου με θέμα «Οι Άγιοι και τα σεβάσματα της Επτανήσου» με πρωτοβουλία των επισκόπων της Επτανήσου και συμβολή της Περιφέρειας.
Στο Βυζαντινό Μουσείο απόκειται εικόνα του19ουαιώνος, αφιερωματικό έργο του Ζακύνθιου ριζοσπάστη Νατάλη (Ναθαναήλ) Νομενεγίνη, που συναπεικονίζει τους επτά Αγίους προστάτες της Επτανήσου. Στο επάνω τμήμα εικονίζεται ο Άγιος Χαράλαμπος προστάτης των Παξών, η Παναγία η Μυρτιδιώτισσα προστάτις των Κυθήρων, η Θεοτόκος των Καθαρών προστάτις της Ιθάκης και η Αγία Μαύρα προστάτις της Λευκάδος. Κάτω παριστάνονται τα άφθορα Λείψανα του Αγίου Διονυσίου προστάτη της Ζακύνθου, του Αγίου Σπυρίδωνος προστάτη της Κερκύρας και του Αγίου Γερασίμου προστάτη της Κεφαλληνίας. Από κάτω υπάρχει η επιγραφή –παρότρυνση: CΗΝΕΛΘΕΤΕ ΠΡΟC/ΤΟΥΤΟ… Είναι μια προσευχή προς τους Αγίους προστάτες να φωτίσουν τους συναδέλφους του στη Βουλή ριζοσπάστες μεταρρυθμιστές, κυβερνητικούς ώστε να συνειδητοποιήσουν το χρέος τους απέναντι στο έθνος και τη θρησκεία και να αγωνιστούν για την Ένωση των νησιών με την Ελλάδα.[18] Σήμερα, υπό άλλες συνθήκες, εύχομαι το μήνυμα να ληφθεί από τους θρησκευτικούς και πολιτικούς παράγοντες της Επτανήσου για την πνευματική και υλική ανάπτυξη των Επτά Νησιών μας που τα έχει ευλογήσει και αδελφώσει ο Θεός και η Ιστορία.

Πρωτοπρ. Ιωάννης Δ. Μεσολωράς
 Δρ Θ.- Μουσ/δάσκαλος, Εφημέριος Αγίου Σπυρίδωνος Αργοστολίου
                                                                                   
                                                                                   

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ


[1]  Το τροπάριο ψαλλόμενο στην Κεφαλονιά σε ήχο πρώτο πάνω στο αντίστοιχο των τριών Ιεραρχών  δεν το είδαμε τύποις γραμμένο και αγνοούμε προς το παρόν τον συνθέτη του. Εσχάτως κατεχωρήθη στην ανακοίνωση του Πρωτοπρ. Γεωργίου Αντζουλάτου με θέμα: «Ο Πολιούχος Άγιος της Ζακύνθου στην Κεφαλληνιακή θρησκευτικότητα» στο: ΑΓΙΟΙ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ. Πρακτικά Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου 6-9 Νοεμβρίου 1997, έκδ. Ιερά Μητρόπολις Ζακύνθου και Στροφάδων, Αθήναι 1999, τ. Β΄, σσ. 161-175. Επίσης παρετέθη στο Ζακύνθου Εορτοδρόμιον, Έκδοσις Ι. Μητροπόλεως Ζακύνθου. Ζάκυνθος 1998, σ.497.
[2] Αμίλκας Αλιβιζάτος, «Η θρησκευτικότης και οι Άγιοι της Επτανήσου» στο ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ, Εφτάνησα, Χριστούγεννα 1964, σσ. 40–47. Ο ίδιος λέγει ότι «Όταν ενεφανίσθησαν οι εκ των κατακτητών και των ξένων διάφοροι κίνδυνοι κατά της ελληνικής ορθοδοξίας μας εμφανίζονται οι τρείς μεγάλοι Άγιοι της Επτανήσου, που, μαζύ με την ίδρυσιν διαφόρων προσκυνημάτων, εις τα διάφορα νησιά, όπως της Κυράς εις την Λευκάδα, της Μυρτιδιώτισσας εις τα Κύθηρα, της Φανερωμένης εις την Ζάκυνθον και εις τα άλλα νησιά…στηρίζουν γερά την πίστιν των Επτανησίων», ό.π. σ.43. Πρέπει εδώ να προσθέσουμε και το προσκύνημα της «Παναγίας στα Καθαρά» της Ιθάκης το οποίο υφίσταται ήδη στα πρώτα χρόνια της Βενετοκρατίας (1563). Βλ Αρχιμ. Ιεροθέου Καλλινίκου, Ιστορία της Ιεράς Μονής Καθαρών της Ιθάκης, Αθήναι 1961.
[3] Βλ. Πρωτ. Γ. Ανζουλάτος « Ο πολιούχος …», σ. 164.
[4] Στο Ναό του στο Αργοστόλι όπου και εφημερεύω. Κατά την ημέρα αυτή αναμιμνησκόμεθα και των καταστρεπτικών σεισμών του 1953. Επιτελείται μνημόσυνο των φονευθέντων, λιτανεύεται η εικόνα του Αγίου Σπυρίδωνος στην πόλη του Αργοστολιού και στην κεντρική πλατεία αναπέμπεται δέηση ποιηθείσα από τον υπογράφοντα. Από τον υμνογράφο Γεράσιμο Μικραγιαννανίτη το 1958 συνετέθη ακολουθία με τίτλο ΜΝΗΜΑΙ ΣΕΙΣΜΩΝ στην οποία γίνεται αναφορά και στους τρεις Αγίους. Ιδού μία αποστροφή «Ως προστάται και έφοροι, και θερμοί αντιλήπτορες, Ιονίων νήσων προνοία κρείττονι, Πάτερ Σπυρίδων μακάριε, και θείε Γεράσιμε, Διονύσιε σοφέ, πάσης θλίψεως ρύεσθε, ημάς πάντοτε, και σεισμού συμφοράς της βαρυτάτης ικετεύοντες ακαύστως, υπέρ ημών τον φιλάνθρωπον (Προσόμοιο του Εσπερινού). Και άλλη: «δεόμενοι του Κυρίου ίνα ρύσηται ημάς της φοβεράς αυτών (των σεισμών) απειλής, δια πρεσβειών των αγίων προστατών ημών Σπυρίδωνος, Διονυσίου και Γερασίμου». Η Ακολουθία αυτή αναδημοσιεύτηκε στο ΖΑΚΥΝΘΟΥ ΕΟΡΤΟΔΡΟΜΙΟΝ από τον Γεν. Αρχιερατικό Επίτροπο Ζακύνθου πρωτοπρεσβύτερο Παναγιώτη Καποδίστρια, αλλά σημειώνεται από τον ίδιο ότι «ποτέ δεν τέθηκε σε λειτουργική χρήση στη Ζάκυνθο…». Βλ. Πρωτοπρ. Παναγ. Καποδίστρια: Η υμνογραφία των σεισμών του 1953 και οι πτυχές της εκκλησιαστικής αντιμετώπισής τους, ανάτυπο από τα ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΑ ΦΥΛΛΑ, τ. ΚΓ΄, 3-4,  Ζάκυνθος Καλοκαίρι 2003, σ. 494.
[5] Δεν έχω πρόχειρα να δείξω και δεν γνωρίζω πολλά για την προς τους Επτανησίους Αγίους λατρευτική πρακτική της Κέρκυρας και της Ζακύνθου. Θα ήταν ευχής έργο να μας πληροφορούσε κάποιος γιαυτό το θέμα. Από ό,τι γνωρίζω όμως το απολυτίκιο του Αγίου Γερασίμου δεν ακούγεται στις εκκλησίες των παρά μόνο την ημέρα των πανηγυριών του. Για τους Λευκαδίτες δίδω όσα λέγει λόγιος κληρικός της, ο δ. Ιωαννίκιος Ζαμπέλης «Τους (σ.σ. τρεις Αγίους) αισθάνονται οικείους, δίπλα τους σε κάθε δυσκολία. Έχουν ακλόνητη την πεποίθηση ότι χάρη σε αυτούς έμειναν σταθεροί στην Ορθόδοξη πίστη και διατήρησαν την ελληνική συνείδηση στα δύσκολα χρόνια της ξενικής κατοχής… και πραγματοποιούν προσκυνηματικές εκδρομές στα τρία μεγάλα νησιά του Ιονίου, για να ασπασθούν τα λείψανα των μεγάλων προστατών των Επτανήσων». (Από ανέκδοτη εργασία του που μου έθεσε υπ’ όψιν ). Καθ΄ όσον δε αφορά εις τον Άγιο Γεράσιμο θυμάμαι τις Λευκαδίτισσες  γυναίκες με τις τοπικές τους στολές ευλαβικές προσκυνήτριες στον μοναστήρι Του και κάποιες από αυτές να μένουν καλόγριες μεταξύ των οποίων και η τωρινή ηγουμένη Κασσιανή Κατηφόρη με την αδελφή της. Ο προς τον Άγιο Γεράσιμο σεβασμός των Λευκαδίων περιγράφεται και εξηγείται από τον εν λόγω Ιεροδιάκονο και στο βιβλίο του Ψήγματα της τοπικής ιστορίας της Λευκάδας στο κεφάλαιο «Ο Άγιος Γεράσιμος και η διάσωση της Λευκάδας από την επίθεση του Αλή Πασά ( 1807) », σ. 82-98.
Τα ίδια και περισσότερα ισχύουν βεβαίως και για τους Ιθακησίους, οι οποίοι εξάλλου γειτονεύουν με την Κεφαλληνία και αποτελούν μέρος του νομού Κεφαλληνίας
[6] Ενδεικτικό της θέσεως που κατέχει ο Άγιος Διονύσιος στην Κεφαλλονίτικη λατρεία είναι και η ύπαρξη μετοχίου της Μονής της Θεοτόκου των Στροφάδων  με πολλή περιουσία στο χωριό Χιονάτα του Εληού στο οποίο τιμάται και πανηγυρίζει ο Άγιος Διονύσιος και στο οποίο πάντα εφημέρευε Ζακύνθιος Ιερομόναχος. Βλ. Γερ. Πεντόγαλος. «Θεοτόκος η Γοργοεπήκοος μετόχι της Μονής Στροφάδων στον Εληό της Κεφαλονιάς από τον ΙΣΤ΄ αιώνα. Νεώτερα στοιχεία», στο: ΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΖΑΚΥΝΘΟΥ. Επιστημονική ημερίδα, 16 Νοεμβρίου 1996. Πρακτικά, τ. Α΄ σσ. 167-180.
[7] Για τον Άγιο Διονύση πρόχειρα θα έλεγα ότι οφείλεται και στα ταξίματα που έκαναν οι Κεφαλλονίτισσες γυναίκες για να αποκτήσουν αγόρι. Το σερνικοχόρταρο που φύεται πάνω στον τάφο του Αγίου στα Στροφάδια με προσευχή  στον Άγιο χαρίζει τον ποθητό γιο, ο οποίος παίρνει και το όνομα Του. Ότι τούτο πράγματι συμβαίνει βεβαιώνεται από πολλές γυναίκες στην Κεφαλονιά μέχρι σήμερα. Βλ. και Μαρίας Μηλίγκου – Μαρκαντώνη. «Ο Άγιος Διονύσιος στη Λαϊκή Παράδοση και Λατρεία» στα Πρακτικά του Συνεδρίου: ΑΓΙΟΙ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΕΣ…. ,τ. Β΄ σσ. 45-69.
[8] «μετά πολλών προσθηκών» υπό Ιωάννου Τζεϊμπέντη στην Κέρκυρα από την «Τυπογραφία της Κυβερνήσεως».
[9] Στο βιβλίο του Τα καλοκαιρινά.  Εκδόσεις Φιλιππότη, Αθήνα 1992, σσ. 131-136.
[10]  Προφανώς αγίων Διονυσίου και Σπυρίδωνος. Δ. Λουκάτος, ό. π. σ.136. Αλλά και στη θρησκευτική φαντασιοπληξία απλού συγχρόνου ψάλτη της Κεφαλονιάς θα μπορούσα να καταφύγω, διηγουμένου, ότι ένα χάραμα ξύπνησε ακούγοντας κουβέντα (που όμως δεν την καταλάβαινε «γιατί τα λέγανε στα …αρχαία») στο σπίτι του από τους τρεις Αγίους, που τον είχαν επισκεφθεί, για να δείξω ότι και εδώ συνυπάρχουν οι τρεις Άγιοι της Επτανήσου.
[11] Χρήστου Ευαγγελάτου Οι Τρείς ΄Αγιοι της Επτανήσου». Αθήναι 1956, σ. 53.
[12] Ύστερα από απόφαση της Βουλής του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων. Βλ Αγγελοδιονύση Δεμπόνου στο βιβλίο του: Το Αργοστόλι διασκεδάζει το κεφάλαιο «Το πανηγύρι της Δραπανιώτισσας», σσ. 145-169. Βεβαίως και άλλοι ναοί στην Κεφαλονιά πανηγυρίζουν της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας τις 24 Σεπτεμβρίου, όπως τα Φραγκάτα, τα Βαλσαμάτα με λιτανείες, το Μοναστηράκι κ.α.
[13]Αποκαλείται έτσι επειδή η εκκλησία της βρίσκεται, όπως είπαμε, απέναντι από την πόλη του Αργοστολίου, στο Δράπανο όπου και το Δημοτικό κοιμητήριο.
[14]Η ιστορική, πολιτιστική και πνευματική αυτή ενότης προσφάτως αποτυπώθηκε θαυμάσια σε καλαίσθητο τόμο που εξέδωσε και διένειμε η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων με τίτλο: ΙΟΝΙΟΙ ΝΗΣΟΙ Ιστορία και Πολιτισμός. Αθήνα 2007.
[15] Το πανηγύρι του Οκτωβρίου φέτος, συνεργούντος, του καλού καιρού, κατά γενική ομολογία (δεν μπορώ να καταθέσω προσωπικές εντυπώσεις γιατί απουσίαζα στο εξωτερικό) ήταν θαυμάσιο. Λόγω αδυναμίας του γηραλέου Μητροπολίτη μας την διοργάνωση ανέλαβαν Κεφαλλήνες κληρικοί, όπως ο Πρωτοσύγκελος Αρχ. Γεράσιμος Φωκάς αλλά και πολιτικοί άρχοντες, όπως ο Αντιπεριφερειάρχης Σωτ. Κουρής, με θαυμαστά αποτελέσματα. Επέλεξα να σχολιάσω την παρουσία των εκλεκτών Επτανησίων Επισκόπων μόνο και να εκφράσω την χαρά την δική μου αλλά και άλλων για την παρουσία των με την ελπίδα ότι αυτό θα επαναλαμβάνεται από καιρού εις καιρόν στο νησί μας αλλά και στα άλλα νησιά της Επτανήσου. 
[16] Ο Μητροπολίτης Κερκύρας κατά την πανήγυρη της πρώτης Κυριακής του Νοεμβρίου που τελείται εις ανάμνηση της σωτηρίας της Νήσου από την πανώλη και που φέτος συνέπεσε την 4ην του ιδίου μηνός προσεκάλεσε τους Μητροπολίτες της Επτανήσου. Δεν μπόρεσε να παραστεί, λόγω απουσίας του στο Εξωτερικό ο Κυθήρων, και ο Κεφαλληνίας λόγω γήρατος.
[17] Τα τελευταία χρόνια στο πανηγύρι του Αγίου έρχεται ο παπά-Διονύσης από τη Ζάκυνθο. Συμμετέχει με λαχτάρα στις ακολουθίες,, ευλαβείται και ασπάζεται σεβαστικά το «Άγιο κορμάκι», όπως  αποκαλεί, κατά τον ζακυνθινό τρόπο, το Λείψανο του Αγίου. Ο δε Κεφαλλονίτης μαέστρος της Λυρικής Σκηνής, ψάλτης-χοροδιδάσκαλος και φωτισμένος άνθρωπος Αγαθάγγελος Γεωργακάτος ανταλλάσσει επισκέψεις και ψαλσίματα με Ζακυνθινούς ψάλτες. Στα πανηγύρια δε του Αγίου Γερασίμου ψάλλει με τη χορωδία του το απολυτίκιο του Αγίου Διονυσίου κατά τον Ζακυνθινό τρόπο, και στη χορωδία του έχει εισαγάγει ζακυνθινές μελωδίες που τις τραγουδούν ευκαίρως ακαίρως. Παλιότερα στην Κεφαλονιά καλούσαν και ζακυνθινούς ψαλτάδες να ψάλλουν στα πανηγύρια.
[18] Βλ. Γεώργιος Κακαβάς, «Δύο εικόνες με το λείψανο του Αγίου Διονυσίου στο Βυζαντινό Μουσείο». Στο ΑΓΙΟΙ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ, τ. Β΄σσ. 353-367.

Related Posts with Thumbnails

Google+ Followers

Follow by Email